Sed physicorum auctoritas philosophorum ut mancipium sapientiae patrocinatur. sane mera sapientia philosophorum, cuius infirmitatem prima haec contestatur uarietas oipnionum, ueniens de ignorantia ueritatis. quis autem sapiens expers ueritatis, qui ipsius sapientiae ac ueritatis patrem et dominum deum ignoret? nam et diuina alias enuntiatio Solomonis, initium, inquit, sapientiae metus in deum. porro timoris origo notitia est; quis enim timebit quod ignorat? ita qui deum timuerit, ignotior omnium, deum omnium notitiam et ueritatem adsecutus plenam atque perfectam sapientiam optinebit. hoc autem | philosophiae non liquido successit. licet enim per curiositatem omnimo\'Ldae litteraturae inspiciendae diuinis quoque scripturis, ut antiquioribus, possint uideri incursasse et inde nonnulla dempsisse, cum tamen interpolaruut, probant sese aut omnia despexisse aut non omnibus credidisse (nam et alias ueritatis simplicitas per [*]( 15] Prou. 9, 10. Ps. 11, 10. ) [*]( 2 ista Oehlerus: istud A 3 adoptationibus Wissowa 10 phylosophorum A 12 non sapiens fort. 14 nam et Oehlerus: ... et (et m. rec.) A, ...... Goth*, nam etiam Goth 15 metus Goth 16 ignorat? ita qui Big: igno ...... aq. A, ignorat? itaque Goth*, ignorat? quique Goth 17 ignotior Oehlerus: ignotio A, in ignoratione fort. ignotio omnium deum om. Rig deum fort. delendum, inde Hartelius 18 ueritatem adsecutus Goth 19 philosophiae Goth 20 omnimodae litteraturae Goth 21 possint uideri Goth: ......... deri A, ...... uideri Goth, Hild*, p ...... uideri Bal* 23 interpolarunt Oehlerus: ......... nt A, Hild*, .... nt Goth*, aberrant Goth, plura mittunt fort. dispexisse A 24 credidisse Goth: ..........A ueritatis Goth: eueritatis A )
96
scrupulositatem passiuae fidei nutat), et ita accedente libidine gloriae ad proprii ingenii opera mutasse, per quod in incertum abiit etiam quod inuenerant et fac est argumentationum inundatio de stillicidio uno atque alio ueritatis. inuento enim solummodo deo non ut inuenerunt exposuerunt, ut de qualitate eius et de natura, etiam de sede disceptent: Platonici quidem curantem rerum et arbitrum et iudicem, Epicurei otiosum et inexercitum et, ut ita dixerim, neminem, positum uero extra mundum Stoici, intra mundum Platonici. quem non penitus admiserant, neque nosse potuerunt neque timere nec inde sapere, exorbitantes scilicet ab initio sapientiae, id est metu in deum. extant testimonia tam ignoratae quam dubitatae inter philosophos diuinitatis. Diogenes consultus, quid in caelis agatur, numquam, inquit, ascendi. item, an dei essent, nescio, inquit, nisi ut sint expedire. Thales Milesius Croeso sciscitanti, quid de deis arbitraretur, post aliquot deliberandi commeatus, nihil, renuntiauit. Socrates ipse : deos istos quasi certus negabat. idem Aesculapio gallinaceum secari quasi certus iubebat. et ideo cum tam incerta et inc onstans definiendi de deo philosophia deprehenditur, quem potuit metum habere eius quem non liquido tenebat determinare? de mundo deo didicimus. hunc enim physicum theologiae genus cogunt, quando ita deos tradiderunt, ut
[*](7] Epic. ed. Usen. pag. 242, 20. ) [*]( 1 scrupolositatem A corr. passiuae Oehlerus: ......... A, ...... ue Goth*, ........ Bal*, plerumque Goth fidei Oehlerus: fide A 2 in add. Oehlerus 5 deo Oehlerus: eo A qualitate Rig: qualitatis A 6 sede Rig: fide A 7 arbitrium A 9 intra Rig: extra A 13 dubitate A 16 croesso A 18 aesculapio corr. ex aesculapiu* A gallinaci .. A 19 secari Goth: sesecari A, prosecari Wissowa inconstans Goth: in .... A, in Bal*, Hild* 21 potuit metum habere Oehlerus: potu ........ re A, potuit ......... re Goth*, pot............ re Bal*, po ...... re Hild*, potuit metum subire Goth *liquido A 22 mundo deo didicimus Oehlerus: mun ....... dicimus A, mundo .... dicimus Goth*, mundo isto (aut istud) dicimus Goth, mundano deo dicimus Hartelius, mundo deos esse dicimus fort hinc fort. 23 quando ita Oehlerus: ....... ta A, quid? non ita Goth ) 97
Dionysius Stoicus trifariam eos diuidat. unam uult speciem quae in promptu sit, ut Solem, unam, aetherem; aliam, quae non compareat, ut Neptunum; reliquam, quae de hominibus ad diuinitatem transisse dicitur, ut Herculem, Amphiaraum. aeque Arcesilaus trinam formam diuinitatis ducit, Olympios, Astra, Tita, de Caelo et Terra: ex his, Saturno et Ope, Neptunum, Iouem et Orcum, et ceteram successionem. Xenocrates Academicus bifariam facit, Olympios et Titanios,. qui de Caelo et Terra. Aegyptiorum plerique quattuor deos credunt, Solem et Lunam, Caelum ac Terram. cum reliquo igni superno deos ortos Democritus suspicatur, cuius instar uult esse naturam Zenon. unde et Varro ignem mundi animum facit, ut perinde in mundo ignis omnia gubernet sicut animus in nobis. atqui uanissime. namcum est, inquit, in nobis, ipsi sumus; cum exiuit, emorimur. ergo et ignis | cum de mundo per fulgura proficiscitur, mundus emoritur.