De Gubernatione Dei

sic enim legimus quod, si quando euidenter intellegi deus uoluit magna opera a se patrari, aut per paucos aut per infimos acta res est, ne opus caelestis dexterae uirtuti adsignaretur humanae. ideo siquidem et dux Sisara, quem Hebraeus tremebat exercitus, a muliere prostratus est, et Abimelech ciuitatum expugnatorem feminea manus perculit et ferratae Assyriorum acies uidua opitulante cecideruut.

et ne de solis tantum feminis loquar, Benedad regem Syriae, cui praeter innumera populi sui milia triginta et duo reges exercitusque eiusdem numeri seruiebant, nonne ideo a paucis, principum pedissequis dominus uinci uoluit, ut qui esset auctor talis uictoriae nosceretur?

contra Madianitas quoque, qui, ut liber Iudicum refert, instar locustarum cuncta compleuerant, Gedeon iubetur pugnare cum paucis, non quia plures in exercitu non haberet, sed uetatur multos ad bellum ducere, ne multitudo sibi possit aliquid de uictoria uindicare. unde cum triginta armatorum milia congregasset, sic ad eum dominus locutus est: multus est tecum populus, nec tradetur Madian in manus eius. et quid postea?

homini aduersum innumera barbarorum milia pugnaturo trecentos tantum uiros reliquit. in eam quippe exiguitatem redigi agmen militum iussit, ut sibi de patrato diuinitus belli opere paucitas usurpare nil posset. denique cur hoc dominus ita faceret, ipse euidentissime declarauit dicens: ne glorietur contra me [*]( 6 ludic. 4 8 Iudic. 9 10 III Reg. 20 14 ludie. 7 20 Iudic. 7, 2 ) [*]( 4 patrare A 5 infirmos ex ed. pr. Haimim (v uero ut AB habet infimos) res acta B(T) .6 uirtuti ex uirtute A corr. m. 2 7 sisarra A . 8 feminea ex feminę A corr. m. 2 10 feininis tantum B 11 et triginta B * 12 eiercitus quae sed a punct. A 13 paissiB quis super & ser. d m. 2 A 15 locnstarum] Hmtno lncustarum* Halmius 16 non. B s. I. 17 habet A haud scio an recte 19 congregassent d 22 treoeoti 8. i scr. os m. 2 Å 23 reliquid super d scr. t m. 2 A \' 24 patratili A 25 posset ex possit A corr. m. » faceret, ita B )

VIIII. Audiant, inquam, omnes contraria et blasphema iactantes, audiant haec spem suam in homine ponentes. loqui uniuersos aduersum se deus dicit, qui liberari se uiribus suis posse praesumunt. quis autem est Romanorum non ita dicens? quis est non ita sentiens? quis nostrae partis non prope iugiter in hac parte blasphemat? nullas esse iam rei publicae uires omnium conscientia est, et ne sic quidem agnoscimus, cuius hoc beneficiis, quod adhuc uiuimus, debeamus.

si quando enim nobis prosperi aliquid praeter spem nostram et meritum deus tribuit, alius hoc adscribit fortunae alius euentui, alius ordinationi ducum alius consilio, alius magisterio alius patrocinio, nullus deo. et miramur, si nobis caelestis manus aliqua non praestet, cui quicquid praestiterit derogamus. quid enim aliud facimus, cum bona, quae praestat, nos uel euentibus casuum uel uirtutibus ducum uel quibuscumque aliis rebus friuulis deputamus ?

hoc enim modo et terris nos oporteret gratias agere quod fruges annuas metimus et uineis quod uindemiamus, et mari quod pisces capimus et siluis quod ligna caedimus, et ouibus quod ueste tegimur et pecudibus ceteris quod carne saturamur. nam quae ratio est, ut ei pro muneribus aliis grati esse uelimus, cui maximorum beneficiorum suorum gratiam. derogamus ? aut quis contentus est homo [*](1 uiribus meis B 6 ante inquam m. rec. add. hoc A blasphema ex blasphemia A corr. m. 2: blasphemia B (et Tt; in v i eras.) 7 suam etiam in B 11 iam esse B 12 conscientiae est AB (conscientia ex conscientię.corr. v) ne] nec B 14 prospere A 15 hoc adscriba (super & scr. i m. 2) A: ascribit hoc B 16 ordinatione AB sed A corr. ne in ni magistro AB \'an magisterio?\' Haimius recte 21 fribulis super b scr. m. 2 u A: friuolis B 22 metemus ex metimus et uindemiamus ex uindim. A corr. tn. 2 25 carni A idem statim namq: et uellimus alt. 1 puncta)

ita et nos licet deo in nullo digne gratias agamus, parum tamen erat si pro his tantummodo grati esse uellemus, quae nobis ad usum uiuendi dedit, cui hanc gratiam tollimus, quod nos et in angustiis iuuat et in periculis liberat et in medio barbararum gentium sitos iugi protectione conseruat.

at non ita Gothi non ita Wandali, malis licet doctoribus instituti, meliores tamen etiam in hac parte quam nostri. offendi quamuis quosdam suspicer his quae dicimus. sed quia ueritas magis quam offensio cogi- . tanda est, dicam et saepe dicam: non ita Gothi non ita Wandali: qui et in discrimine positi opem a deo postulant et prosperitates suas munus diuinitatis appellant.

denique probauit hoc bello proximo infelicitas nostra. cum enim Gothi metuerent praesumeremus nos in Chunis spem ponere illi in deo, cum pax ab illis postularetur a nobis negaretur, illi episcopos mitterent nos reppelleremus, illi etiam in alienis sacerdotibus deum honorarent nos etiam in nostris contemneremus, prout actus utriusque partis ita et rerum terminus fuit. illis data est in summo timore palma nobis in summa elatione confusio: ut uere et in nobis tunc et in illis euidenter probatum sit illud domini nostri dictum: quoniam qui se exaltat [*]( 22 Luc. 14, 11 ) [*]( 1 in acceptum] inceptum B 2 detraxerat A sed a posteriore punct. et s. scr. i m. 2 3 nullo B corr. ex illo agimus A ged punct. i et s. scr. m. 2 a hia summa tantummodo B 4 uellemus ex uellimus A corr. m. 2 5 cui AB: cur Tt Halmius 6 impericulis A et medio B m.l barbararum ex barbarum A corr. m. 2: barbarorum B m. 1 7 ad 8. scr. t m. 2 A 8 doctoribus licet instituti A sed adiecta sunt transpositionis signa 9 quam B s. I. 11 dicam et (non s. I.) B 12 opem a] optima d 13 probabit super b poster. scr. u m. 2 A 14 metuerent ex metuerint A corr. m. 2: metuerint B 15 praesumeremus Halmius: praesumimus s. i scr. eba m. rec. A praesumpsimus B hunis B 16 cum A m. 1 in marg., om. B ab B s. I. \' 17 etiam] enim B 18 contemneremus. Prout ante Balmium interpungebatur 19 partis ex partes A corr. m. 2 illis B corr. ex ita 22 quoniam] quia omnis Rittershusius cum Vulgata )

X. Itaque agnouit hoc ille dux nostrae partis, qui eandem urbem hostium, quam eodem die uictorem se intraturum esse praesumpsit, captiuus intrauit. probauit scilicet, quod propheta dixit: quia non est hominis uia eius, nec uiri est ut ambulet et dirigat gressus suos. nam quia uiam suam iuris sui esse existimauit, nec gressum directionis habuit nec uiam salutis inuenit. effusa est, ut legimus, abiectio super principem, seductus est in inuio et non in uia, et ad nihilum deductus est uelut aqua decurrens.

in quo quidem praeter ipsam rerum mielicitatem praesens iudicium dei patuit, ut quicquid facturum se usurparat ipse pateretur. nam quia sine diuinitatis auxilio ac dei nutu capiendum a se hostem credidit, ipse captus est: consilii ac sapientiae summam usurpauit ignominiam temeritatis incurrit uincla, quae aliis parauit, ipse sustinuit.

et quod, rogo, euidentius dei iudicium esse potuit, quam ut habens praedatoris fiduciam praeda fieret triumphum praesumens triumphus esset, circumdaretur corriperetur alligaretur, retorta tergo brachia gereret manus, quas bellicosas putabat, uinctas uideret, puerorum ac mulierum spectaculum fieret inludentes sibi barbaros cerneret, inrisionem sexus promiscui sustineret et qui maximum habuerat supercilium fortis uiri, mortem subiret ignaui ?