De Gubernatione Dei

quando autem uires ignibus praebet? cum utique [*]( -18 Isa. 50, 11 ) [*]( 8 cogitur ex cogAur d m. 2 nostris scelera nostra B, item uindicari 4 \'solent glossa uidetur\'HalmivB; at cf. loetm simillimum Y 44: ac sicut solent hi-ita et isti-se addicant qui om. B 14 noa (8. I. m. 2) quippe a nobis nos (a add. m. 2 et punct. nos) d nos quippe nobis nos B 17 quaerimur A se d 8. I. m. 2 . Ulad om. B 18 apud nos B uos] eias punctis suppositis et 8. scr. uos A m. 2 eius B 19 uires ut et paulo post ex uiris A corr. m. » 20 uri sed i in ras. e uel ę lit., ut quidem uidetur (uestre et T habet) 22 commemorauit A, quod ab Ralmio omissum recepij cf. ad eccl. III 21 memorauit B ut uid. 24 sibi primum B, )

unde etiam cum lex netus peccata Amorreorum completa esse memorasset, sic locutos esse ad sanctum Loth angelos refert: omnes qui tui sunt educ de urbe hac; delebimus -enim locum istum, eo quod increuerit clamor eorum coram domino, qui misitnos, ut perdamus illos. diu profecto flagitiosissimus ille populus ignem ilium accenderat, quo peribat, et ideo completis iniquitatibus suis arsit flammis criminum suorum. tam male enim de deo meruit, ut gehennam, quae in futuro iudicio erit, iam in hoc\' saeculo sustineret..

IX. Sed nulli sunt, inquit aliquis, illorum exitu digni, . quia nulli illorum impuritatibus comparandi. uerum fortasse istud sit: attamen quid facimus, quod saluator ipse omnes, qui euangelium suum spreuerint, peiores esse memorauit? denique ad Capharnaum sic ait: si in Sodomis factae fuissent uirtutes, quae factae sunt in te, forsitan mansissent usque in hunc diem. uerumtamen dico nobis quia terrae Sodomorum remissius erit in die [*]( 4 Matth. 23, 32 11 Gen. 19,18 38 Matth. 11, 23 Luc. 10 ) [*]( 1 cnmularit ex cumualara d eorr. m. 2 uero] uiro Å intibit B eorr. m intra ibit 8 nimietate] nec ętate B 8 saluti A \' 9 perient B 10 lati A 11 angelos ex angelns d corr. m. 1 17 erit iam in hoc Halmius: eraicum in hoc ptmCt. & et i litt. et s. scr. erit m. 2 A, dantur (sic) etiam in hoc B; fort. serib. erit rei, iam 18 post saecnlo A s. I. m. 2 add. esset profectum a librario, ne deesset uerbum ad uocem cum 19 sint ex snnt Å corr. m. 2\' 90 fortaoris est nt sit B 21 ad tamen A 8. d scr. t M. 3 22 spreuerint ex sprenerit d corr. m. 2: spernerant B 24 forsitan] foite B \' )

et, quasi familiaribus malis coutenti esse uolimus, non sufficiunt enim multis consuetudinarii reatus, non sufficiunt lites, non calumniae non rapiuae, non sufficiunt uinolentiae non sufficiunt comessationes, non sufficiunt falsitates non sufficiunt periuria, non sufficiunt adulteria non sufficiunt homicidia, non sufficiunt denique cuncta ista, etsi atrocitate inhumanissima, re tamen ipsa ad humanas iniurias pertinentia, nisi blasphemas furiosarum mentium manus iniciant etiam in deum. posuerunt enim, sicut de impiis scriptum est, posuerunt in caelo os suum, et lingua eorum transiit super terram, et dixerunt: quomodo scibit deus, etsi est scientia in excelso? et illud: non uidebit nec intelleget deus Iaoob.

ad quos utique tales rectissime propheticum illud referri potest: dixit insipiens in corde suo: non est deus. nam qui nihil a deo aspici adfirmant prope est ut cui aspectum adimunt etiam substantiam tollant, et quem dicunt omnino nil cernere dicant etiam omnino non esse. et quidem licet nullum admodum malum facinus ratione subsistat, quia rationi non possunt scelera coniungi, nullum tamen, est, ut puto, uel inrationabilius uel insanius. quid enim tam furiosum est quam ut aliquis,, cum deum creatorem rerum omnium non neget, gubernatorem neget, et cum factorem esse [*]( 13 Psal. 72, 9 16 Psal.93, 7 18 Psal. 52, 1 ) [*]( 1 esse damnabiles dicit B 8 quia ex qua Å corr. m. 2 . et B s.l. 4 aliquod B 5 familiaribus] facilioribus B item ease contenti nolumus AB 7 non calumnia (sic) non rapioae A non rapinae non calumniae B 8 commessationes B et w et a alf. punct, Å 11 blasphemias sed i m raв. 4 blaaphamia B blasphemiae coni. Ritterschusius 13 caelum B 15 scit B 16 intellegit A intelliget B 17 at B 19 a deo aipici A m, 2 in ras. et B (aspici a deo Baluzius alii) 20 etiagi] et B23 rationt A 25 creatorem B 8. 1. 26 neget .(poet non) Ritterschusius : neget & sed supra & scr. n m. 2 A neget et B ., )

ego autem in tantum eum curam creaturarum suarum. habere dico, ut probem, etiam priusquam crearet habuisse : res quippe ipsa hoc euideuter ostendit. nihil enim feoerat, nisi curam faciendi habuisset antequam faceret, praesertim cum etiam in ipsa humano genere nullus sit ferme hominum tam hebes, qui ad hoc aliquid agat atque perficiat, ut perfecta non curet. nam et qui agrum excolit ad hoc colit, ut culta conseruet. et qui uineam. plantat ad hoc plantat, ut plantata custodiat. et qui initia gregum praeparat ad hoc parat, ut curam multiplicandis gregibus impendat. et qui domum aedificat uel fundamentum locat, etsi necdum habitationem paratam habet, iam tamen ipsa, quae adhuc facere molitur, spe futurae habitationis amplectitur.

et quid de bomine hoc loquar, cum etiam minima animalium genera futurarum rerum affectu omnia agant? formicae in subterraneis latibulis ex * uaria frugum genera condentes ad hoc cuncta contrahunt ac reponunt, quia affectu uitae suae diligunt quae recondunt. apes, cum fundamenta fauis ponunt uel cum e floribus natos legunt, qua causa uel [*]( 2 cura] causa Ritter shusius 2 ut neglegeret : quae facisset A: ut quae fedwet neggligeret B 3 suorum B 5 faceret niai B 8 agat quae s. q scr. at et punct. a in quae .4 m. 2 8 perficiat atque perfecta B 10 ut plantatam B .11 initia] initus coni. Uolte in Zeitsehr. f. Oe. 0. 1879 p. 618; \'sed tuetur codd. scripturam_ conl. Ennodii Dict, VII p. 444, 26 Hartelius, ubi haec habes: incrementum ruaticum matris mammas enacuat; haud dissimile m Cobm. VIIII 13 : apes ..... perount nec ullia ianeututia Bnpplementi* frequentatae nouissime reliquae intereunt; cfr. Cic. Tusc. V 24: Inde est indagatio nata initiorum et tamquam\' seminum unde essent omnia orta generata concreta. multiplicantis A . 13 habeat B H adbac ex adboc d corr. m. 2, item quid de homine ex qui homine : lft agant] diligaiit B 17 exuaria dB; lacunam ex inter et uaria signaui; fort. exoidit aruie uel quqde Hartelius cogitauit agris, qui idem ceterwn haud inprobabiliter ex = eiempla e margine in textum in- reperit potuisse monuit 19 deligunt Rittershusius fqndamenta A guod fugit Halmium, qm fundamina habet 20 fauis] mellis B natos ex natas d corr. m. 2 (sucos coni. FX Hirner in program. Freising. a. 1869 p. 15).. )

deus ergo, qui etiam minimis animantibus hunc affectum proprii operis inseruit, se tantummodo solum creaturarum suarum amore priuauit, praesertim cum omnis in nos rerum bonarum amor ex illius bono amore descenderit. ipse est enim fons et origo cunctorum, et quia in ipso, ut scriptum est, et uiuimus et mouemur et sumus, ab ipso utique affectum omnem, quo pignora nostra amamus, accepimus; totus namque mundus et totum humanum genus pignus est creatoris sui. et ideo ex hoc ipso affectu, quo amare nos fecit pignora nostra, intellegere nos uoluit, quantum ipse amaret pignora sua.