De Consensu Evangelistarum

Sequitur Mattheus: [*]() in illo tempore audiuit Herodes tetrarcha famam Iesu [*]() et ait pueris suis: hic est Iohannes baptista; ipse surrexit a mortuis et ideo uirtutes inoperantur in eo. Marcus hoc idem et eodem modo dicit, sed non eodem ordine. nam posteaquam dicipulos misit dominus dicens eis, ne quid in uia ferrent nisi uirgam tantum, terminato eo sermone, quantum ab illo commemoratum est, etiam hoc subiecit, nulla tamen facta necessitate, qua hoc etiam consequenter gestum esse intellegere cogeremur. sicut nec Mattheus. in illo enim tempore dixit, non \'in illo die\' uel \'hora\', nisi quod Marcus, non quod Herodes dixerit, sed: dicebant, inquit, quia Iohannes baptista resurrexit a mortuis, Mattheus uero de ipso Herode: ait, inquit, pueris suis. Lucas etiam eum narrandi ordinem, quem Marcus, tenens nec ipse sane etiam rerum gestarum eundem ordinem fuisse credi cogens ita hoc idem commemorat: [*]( 8 *Matth. 14, 1-2 12 cf. Marc. 6, 14-16 19 1 Marc. 6, 14 ) [*]( 1 qaid] add. est l praeoccupansse Bl 2 caf. CP 0 (sic infra) 3 commemoraret Al g se om. ClP 5 utj et ClP 6 iis l m 8 andiit CP HAE181 (ueron., colb., opt. Vulg. codd.) 9 herodis Q famam « (eras. de) C 10 iohannis ClP (sic infra) 11 uirtutis C inoperantur B1RT, operantur cet., edd., v (svepfouatv), cf. liiarc. 6, 14 eo] illo V 13 misit dominus BRTD r, dom. misit cet. 15 commemoratus Bl 17 cogemur B Nl enim om. HAEXL l 18 in om. AelL pel ora T, ipsa hora Q quod pr. om. Q 19 dicebant codd. (uerc ueron.), dicebat v (zlsyov Vat., ελέϒοσαν Cant.. ε̆̀λεϒενcet.) 20 resurrexit BRTD 0 HA v, surrexit eet., edd. 21 Lucas] add. autem r eum] eundem p r 23 cognoscens RT ) [*]( 13* )

[*]() audiuit autem, inquit, Herodes tetrarcha omnia quae fiebant ab eo et haesitabat, eo quod diceretur [*]() a quibusdam: quia Iohannes surrexit a mortuis, a quibusdam uero: quia Helias apparuit, ab aliis autem: quia propheta unus de antiquis surrexit. [*]() et ait Herodes: Iohannem ego decollaui, quis est autem iste de quo audio ego talia? et quaerebat uidere eum. in his uerbis Lucas quoque Marco adtestatur, ad hoc dumtaxat quod alii dixerint, non Herodes, Iohannem a mortuis resurrexisse. sed quia haesitantem commemorauit Herodem uerbaque eius ita postea posuit dicentis: Iohannem ego decollaui, quis est autem iste de quo audio ego talia? intellegendum est aut post hanc haesitationem confirmasse in animo suo quod ab aliis dicebatur, cum ait pueris suis, sicut Mattheus narrat: et ait pueris suis: hic est Iohannes baptista; ipse surrexit a mortuis et ideo uirtutes inoperantur in eo, aut ita pronuntianda sunt haec uerba, ut haesitantem adhuc indicent. si enim diceret numquidnam hic est?\' aut \'numquid forte hic est Iohannes baptista?\' non opus esset admonere aliquid de pronuntiatione, qua dubitans adque haesitans intellegatur. nunc quia illa uerba desunt, utroque modo pronuntiari potest, ut aut confirmatum eum ex aliorum uerbis. credentem dixisse accipiamus, aut adhuc, sicut Lucas commemorat, haesitantem, praesertim quia et Marcus, qui superius [*]( 1 *Luc. 9, 7-9 15 *Matth. 14, 2 ) [*]( 2 et haesitabat om.. B dicetur Bl a om. B 3 quia om. R 4 heliufi Bl 5 unus de propheta de B, unua propheta de RT resurrexit P 6 iohanen C1, iohannen Q decoIlaui-audio ego om. B 7 ego audio talia V r aelm, ego t. audio v 9 dixerunt g r iohannen Cl resurreiiase BBTD CP p, surrexisse cet. 10 uerba enim r 11 iohannen ClP 0 quiB] qui B autem est CP ONMQ HAEL g 13 aut] ut Hd.EtL, autem gra, aut eum elm hesitationem hanc p confirmasse] add. herodem V 14 ab om. HAWL aliis] illia B 15 iohannis CP H 16 inoperantnr BRT ONl, operantur cet., edd. 17 pronuntiata B, enuncianda l 19 iohannis CP admonere - (eras. ad) C 24 quia] qua B ) dixerat ab aliis fuisse dictum quod Iohannes a mortuis resurrexerit, in extremo tamen ipsum Herodem dixisse non tacet: quem ego decollaui Iohannem, hic a mortuis resurrexit. quae item uerba duobus modis pronuntiari possunt, ut aut confirmantis aut dubitantis intellegantur. cum autem Lucas, posteaquam hoc commemorauit, in aliud transeat, duo isti, Mattheus et Marcus, ex hac occasione narrant, quemadmodum sit ab Herode Iohannes occisus.

Sequitur ergo Mattheus et dicit: [*]() Herodes enim tenuit Iohannem et alligauit eum et posuit in carcere propter Herodiadem, uxorem fratris sui, et cetera usque ad eum locum, ubi ait: [*]() et accedentes discipuli eius tulerunt corpus eius et sepelierunt illud et uenientes nuntiauerunt Iesu. Marcus hoc similiter narrat. Lucas autem non eodem ordine id recordatur, sed circa ipsum baptismum. quo dominus baptizatus est. unde hoc praeoccupasse intellegitur et ipse ex occasione, ut ibi narraret quod multo post factum est. cum enim commemorasset Iohannis uerba de domino, quod [*]() uentilabrum in manu eius et mundabit aream suam, frumentum recondet in horreum suum, paleas autem conburet igni inextinguibili, continuo subiecit quod non continuo factum esse Iohannes euangelista apertissime exponit, cum commemorat, posteaquam baptizatus [*]( 3 Marc. 6, 16 9 Matth. 14, 3 12 ib. 14, 12 14 cf. Marc. 6, 17-29 cf. Lnc. 3, 15-20 19 *Luc. 3, 17 23 cf. loh. 2, 1; 12; 3, 22-24 ) [*]( 1 resurrexerit B MQ R. surrexit g, resurrexit cet. 2 estremo B 3 iohannen C1 0 surrexit AEL 7 5 duuitantis Bl 6 transiat C\' duo isti] duos B 7 hac] ac B 8 ab her.] auerode Bl 10 carcere B C1P, carcerem cet., edd. 12 eius om. AEL 13 eius BRTD Vael clar. colb. corb. brix. Dbl. Eg. Ept. Rw. Tol.) v, om. cet. (aaToo Cant.) sipiliernnt Cl 15 baptismum om. B 16 quod N\' Hl unde-factum est om. T1 17 et ipse ex] ex ipsa Q occansione ElL ibi] ubi B Ael narret B 18 iohannes BRT CP1 AlElL 19 manum B mundauit B7BlT 20 frumentum B AetL, frumenta cet., tdd., triticum v (xbv aitov) recondit ClP Q suam B\' 21 paleam B autem om. J21 conburit ClP 23 cum om. CP N, qui N2 )

est Iesus, isse illum in Galilaeam, quando fecit de aqua uinum, et inde post paucorum dierum in Capharnaum habitationem redisse ad Iudaeam terram et ibi baptizasse multos circa Iordanen, antequam missus esset Iohannes in carcerem. quis autem non putet qui minus in his litteris eruditus est, tamquam post illa uerba de uentilabro et de area mundata continuo sit a Iohanne offensus Herodes et eum in carcerem miserit? non autem hoc ordine ista narrata quo gesta sunt et alibi iam probauimus et hoc ipso loco non quilibet alius sed idem Lucas hoc probat. si enim post uerba illa continuo Iohannes in carcerem missus est, quomodo post ipsam commemorationem Iohannis in carcerem missi baptizatus est Iesus secundum ipsius Lucae narrationem? proinde manifestum est ex occasione recordatum praeoccupasse et ante multa, quae, priusquam Iohanni hoc fieret, gesta narraturus erat, hoc praeoccupatum in sua narratione praemisisse. sed nec illi duo Mattheus et Marcus eo rerum ordine de Iohanne in carcerem misso in sua narratione posuerunt, quo factum apparet etiam in eorum scriptis. nam et ipsi dixerunt tradito Iohanne dominum isse in Galilaeam, et post multa quae fecit in Galilaea ueniunt ad Herodis admonitionem uel haesitationem, quod Iohannes, quem decollauit, a mortuis resurrexit, et ex hac occasione narrant omnia quae de Iohanne contigerunt incluso et occiso. [*]( 8 cf. supra cap. 17 et 18 16 cf. Matth. 4, 12; cf. Marc. 1, 14 21 cf. Matth. 14, 1-2; cf. Marc. 6, 14-16; cf. Luc. 9, 7-9 ) [*]( 1 est] esset CPF p g m, om. D 2 cafarn. CP 0 3 iudeum Bl 4 iordanen RTD PV M A, -nnen C1 E2, -nnem B ElL, iordanem cet., edd. 5 quis] cui B2 patet B, putet nisi cŲ rael in om. CPF1 his om. B 6 de alt. om. V 7 iohannes B1 El et] ut V a e / 9 probabimus B H quialibet B 10 herba B1 11 iohannis C1 carcere BT (sic infra) 14 occansione CIPi, occassione EL 15 pieret B1 16 praemisisse om. L 17 eo rer. ord.] eodem ordine D 19 traditu B 21 uenerunt r estationem B 22 surrexit A1E r (l e hac om. T 23 occass. AXE )

Sequitur ergo Mattheus, cum dixisset nuntiatum esse Christo, quod Iohannes occisus est, et ita narrationem contexit: [*]() quod cum audisset, inquit, Iesus, secessit inde in nauicula in locum desertum seorsum. et cum audissent turbae, secutae sunt eum pedestres de ciuitatibus. et exiens uidit turbam multam et misertus est eius et curauit languidos eorum. hoc continuo post Iohannis passionem factum esse commemorat. unde post haec facta sunt illa quae primo narrata sunt, quibus motus Herodes dixit: Iohannem ego decollaui. illa enim posteriora debent intellegi, quae ad Herodem pertulit fama, ut moueretur et haesitaret, quisnam iste esse posset, de quo audiret talia, cum Iohannem ipse occidisset. Marcus autem, posteaquam passionem Iohannis narrauit, commemorat discipulos missos redisse ad legum et renuntiasse illi omnia quae egerant et docuerant et dominum eis — quod ipse solus commemorat — dixisse, ut requiescerent pusillum in deserto, et ascendisse cum eis in nauem et isse, et turbas hoc uidentes praeuenisse eos illuc, quarum misertum dominum docuisse multa, et hora iam progrediente factum esse, ut de quinque panibus et duobus piscibus omnes qui aderant pascerentur. quod miraculum omnes quattuor euangelistae commemorauerunt. Lucas etiam, qui iam longe supra de Iohannis passione narrauerat, ex occasione qua diximus nunc, posteaquam commemorauit illam Herodis [*]( 3 *Matth. 14, 13 et 14 13 cf. Marc. 6, 30-44 21 cf. Matth. 14, 14; Luc. 9, 12; Ioh. 6. 9 22 cf. Luc. 3, 19 et 20 ) [*]( 1 ergo orti. B 2 est BRTD, esset AELS7, sit cet.,edd. narratione OJ P 4 nanicnlam HAEL r 6 et pr. om. ElL multam om. M, magnam r est om. ClP eius] eis C2F <pr aelmv 7 iohannes HElL 8 haec om. r 9 motus] add. est Bl, modus Clp, -dis CJF herodis C\'P 10 iohannen ClP (sic infra) 12 audire B, audieret CP1, andierit P9, audierat V 14 inissos] suos CP p g redisse om. BRD 15 retuntiaase B 17 requiscerent AelL post illum Q in om. CPV pg 18 isse] add. in desertum seorsum g et alto om. HAelL oc B praenisse B 01 20 duabus B 22 etiam] autem R 23 passionem IIEl, om. L )

haesitationem de domino quisnam esset, hoc continuo subiungit quod Marcus, id est redisse ad illum apostolos et narrasse illi quaecumque illi fecerant et adsumtis eis recessisse in locum desertum, adque eo secutas turbas et locutum esse de regno dei et eos qui cura indigebant sanasse. adque inde etiam ipse die declinante commemorat miraculum de quinque panibus factum.

At uero Iohannes, qui multum ab eis tribus euangelistis eo distat, quia magis in sermonibus, quos dominus habuit, inmoratur quam in factis, quae mirabiliter fecit. posteaquam commemorauit eum relicta Iudaea abisse iterum in Galilaeam. quod tunc intellegitur factum, cum et alii euangelistae dicunt eum Iohanne tradito isse in Galilaeam, posteaquam ergo id commemorauit Iohannes, in transitu eius per Samariam multa quae locutus est ex occasione illius Samaritanae, quam inuenit ad puteum, contexit narrationi suae, et post duos dies dicit eum inde exisse in Galilaeam, deinde uenisse in Canan Galilaeae, ubi fecerat de aqua uinum, et sanasse filium reguli cuiusdam. alia uero quae illum in Galilaea fecisse adque dixisse alii dixerunt Iohannes tacet; sed sane, quod illi [*]( 2 cf. Luc. 9, 10-17 8 cf. Ioh. 4, 3 12 cf. Matth. 4, 12; cf. Marc. 1, 14 15 cf. Ioh. 4, 5 17 cf. ib. 4. 43-54 ) [*]( 1 subiunxit L 2 quod] add. s. 1. et N2 reddidisse B 3 illi pr. om. p quae AE1L illi alt.] illi* (eras. s) F, om. r m eis om. Cl secessisse XW m, recessit g (Luc. 9,10 secessit; cf. 199, 3) 4 eo] eos e 1 secutae turbae BRT, add. multae T 6 ipse die] prediem (m del. m. 2) B, ipsa die CPPV H, ipso die rael 8 at] aut Bl, ad RTl iohannis CIPFi his N2 tribus om. Cl 9 disstat C, disistat P quia] quo RT r 10 mirauiliter B 12 cum om. B 14 in om. H, exp. A multa om. ONMQ 15 illinsamantanae B inbenit B1 16 ad poteum C1, aputeum B, aput eum N1, apud eum g contexuit OMx, contextu M2 narrationis T M HS, -ne B 17 deinde] et inde AEL y canan HL, chanan CPF1 ONM a l, chanam e, chanaan BRT Al g, cana El tn, chana VF3 Q A2Ei P r galilaeae] galileam B, -lea CP 18 aquam B regili Bl 20 tacuerant R )

tacuerunt, dicit ascendisse eum in die festo Hierosolymis et fecisse ibi miraculum illud de homine, qui triginta octo annos habebat in infirmitate nec habebat hominem, a quo in piscinam deponeretur, in qua uariis ualetudinibus affecti sanabantur, et ex hac occasione multa eum locutum fuisse commemorat. post haec eum dicit abisse trans mare Galilaeae, quod est Tiberiadis, et secutam multitudinem magnam, deinde abisse in montem et ibi sedisse cum discipulis suis proximo pascha die festo Iudaeorum, tunc leuatis oculis et uisa multitudine maxima pauisse eam de panibus quinque et duobus piscibus, quod et ceteri euangelistae dicunt. ac per hoc praetermisisse illum quae illi narrando ad huius miraculi commemorationem uenerunt certum est; uerum tamen tamquam ex alia narrationis uia, cum et illi tacuissent quae iste dixisset, ad hoc miraculum de panibus quinque occurrerunt sibi et illi tres qui paene pariter ambulabant et iste qui sermonum domini alta consectans per alia quae illi tacuerunt circumuolauit quodammodo et eis ad miraculum de quinque panibus pariter commemorandum non multo post ab eis rursus in altiora reuolaturus occurrit. [*]( - 1 cf. Ioh. 5, 1-47 6 cf. ib. 6. 1-13 11 cf. Matth. 14, 15-21; cf. Marc. 6, 33-43; cf. Luc. 9, 12-17 ) [*](1 hierus- (-lim. L) CHAEL, -lim. T F r, ierosolimis (-mam N2) N g fecis ElL 2 ibi] ihesum p illud de] de illo B trinta (om. octo) B, XXXVIII M p, triginta et octo E2 e l, uiginti nouem AL, ras. E 3 in pr. om. ElL 4 deponetur B Nl in quaJ in aqua B, in quo P ualitudinibus RT C2VF ON H2AEL ϒ pgra 6 quod est] ef. vnfra l. 3, c. 25, n. 79 7 tibiriades C1, tyberiadis C2V N dein RT 8 pascha om. HAEL y. pasca BT r 9 tunc BRTD PlVQ HAEL r a e 1, cum N, tum cet. 10 eam de] eadem Bl, eandem B2 \'V, panib. 1\', quinque panibus praelm 11 ceteri] certe By 12 quael per quae cL m 13 ueram B1 tamquam] quantum HAEIL, quam Mlt quia M* x 14 illi] illa CPF dixisse B 15 panibusJ nib- Bl v. panib. if, quinque panibua x edd. praeter g occurrunt p 16 am- bulant pael sermone CP. -nem T alte T2 17 quodadmodo B CXPF 18 commemorando CP )

XLVI. Sequitur ergo Mattheus et ad ipsum de quinque panibus factum narrationem suam ex ordine ita perducit: [*]() uespere autem facto accesserunt ad eum discipuli eius dicentes: desertus est locus et hora iam praeteriit; dimitte turbas. ut euntes in castella emant sibi escas. [*]() Iesus autem dixit eis: non habent necesse ire, date illis uos manducare, et cetera usque ad illud ubi ait: [*]() manducantium autem fuit numerus quinque milia uirorum exceptis mulieribus et paruulis. hoc ergo miraculum, quod omnes quattuor euangelistae commemorant et putantur inter se aliquid discrepare, considerandum adque tractandum est, ut ex hoc etiam ad cetera similia regulae locutionum discantur, quibus tam diuersis eadem tamen sententia retinetur et eadem rerum ueritas custoditur. et inchoanda quidem est consideratio non a Mattheo secundum ordinem euangelistarum, sed a Iohanne potius, a quo ita expressa est ista narratio, ut etiam nomina discipulorum diceret, cum quibus de hac re locutus est dominus. ita enim dicit: [*]() cum subleuasset ergo Iesus oculos et uidisset quia multitudo maxima uenit ad eum, dicit ad Philippum: unde ememus panes, ut manducent hi? hoc autem dicebat temtans eum; ipse enim sciebat, quid esset facturus. [*]() respondit ei Philippus: ducentorum denariorum panes non sufficiunt eis, ut unusquisque modicum [*]( 3 Matth. 14, 15 et 16 8 Matth. 14, 21 9 cf. Marc. 6, 33-44; cf. Luc. 9, 12-17; cf. Ioh. 6, 5-13 19 *Ioh. 6, 5—13 ) [*]( 2 ordinem B 3 facto om. AlEL r 4 dicentis C1 ora B praeterit RT 5 demitte Clp, dim. ergo r eman B Ml 7 uos om. L 9 paruolis C\'P 10 ergo om. HAelL omnes orn. g 12 tractantum B ut s. l. B 13 locutionem H tam om. r tam-retinetur om. M 14 custodiatur B 15 incoanda RT consideratio] ratio (marg. alii consideratio, alii narratio) r 16 ad iohanne Clp, ab ioh. C2 17 nominandiscipulorum Bl 18 est] esset B 19 ergo] 8. l. add. dominus F2 oculos iesus ym edd. praeter g quia] quam L 20 dixit r 21 uti et C\'1 hii BR CP HI. g 24 subiiciunt R ut om. Bl L, et ClP )

quid accipiat. [*]() dicit ei unus ex discipulis eius, Andreas frater Simonis Petri: [*]() est puer unus hic, qui habet quinque panes hordiacios et duos pisces; sed haec quid sunt inter tantos? [*]() dixit ergo Iesus: facite homines discumbere. erat autem faenum multum in loco. discubuerunt ergo uiri numero quasi quinque milia. accepit ergo panes Iesus, et cum gratias egisset, distribuit discumbentibus. similiter et ex piscibus quantum uolebant. [*]() ut autem impleti sunt, dixit discipulis suis: colligite quae superauerunt fragmenta, ne pereant. [*]() collegerunt ergo et impleuerunt duodecim cophinos fragmentorum ex quinque panibus hordiaciis, quae superfuerunt his qui manducauerunt t.

Non hic quaeritur quod iste dixit. cuiusmodi essent panes; hordiacios enim fuisse non tacuit, quod ceteri tacuerunt. neque hoc quaeritur quod iste non dixit, fuisse ibi etiam praeter quinque milia uirorum mulieres et paruulos, quod dicit Mattheus. et omnino iam certum esse debet et regulariter teneri in talibus quaestionibus neminem moueri oportere, cum ab alio dicitur quod ab alio praetermittitur. sed quaeritur, [*]( 18 cf. Matth. 14, 21 ) [*]( 1 dicit] add. enim R . ex om. KXL discipulus L 2 symonis GPVF r 3 hordiacios BRT, ordiacios CP N (-tios TN), hordeacios (ord. A) OiJ-IQ H2AelL, hordeaceos Hl aelm, hordaeaceos F, ordeaceos V pgr 5 foenum M edd., v 6 ergo om. Hl (uetc), autem e 1 tle-ron.) quasi om. ONlII 7 iesus panes rv 9 picibus Bl 10 col- legite AlJElL fragmenta quae supersunt M -superauerant g e 11 colligerunt ClP Q ergo1 autem HAetL a el (tteron. cant.) 12 cofinos RT CP 0 13 hordeaciis (ord. NQA, -tiie T) T 0INMQA, ordiacis L, ordeacis El, ordeiceis E1 y. hordeaceis (ord. VF p r) VF 02 H edd. 13 manducauerunt B M HL (uerc. cant. pal., optimi Vtdg. codtI.), manducauerant cet., edd., \'11 (trJtç βεβρωϰόσιν); cf. Marc. u, 44; Matth. 15, 38 15 quaeretur Cl isti ClP dixerit r panis B1 16 ordiacios (a 8. I.) B, hordeacios (ord. N A) C* N AL, liordeaceoa (ord. FV p g r) VF OJIQ HEl edd., hordeiceos E2 19 tam B regularuntalib. (om. -ter teneri) B 20 quaestionibus om. B )

quomodo ea quae dixerunt uera sint omnia, ne narrationem alterius narrans aliud alter excludat. si enim dominus secundum narrationem Iohannis prospectis turbis quaesiuit a Philippo temtans eum, unde illis escae dari possent, potest mouere, quomodo sit uerum, quod alii narrauerunt, prius dixisse domino discipulos, ut dimitteret turbas, quo possent sibi alimenta emere de proximis locis, quibus ille respondit secundum Mattheum: non habent necesse ire, date eis uos manducare. cui etiam Marcus Lucasque consentiunt tantum hoc praetermittentes quod ait: non habent necesse ire. intellegitur ergo post haec uerba dominum inspexisse multitudinem et dixisse Philippo quod Iohannes commemorat, isti autem praetermiserunt. deinde quod Philippus aput Iohannem respondit, hoc Marcus a discipulis responsum esse commemorat uolens intellegi hoc ex ore ceterorum Philippum respondisse, quamquam et pluralem numerum pro singulari usitatissime ponere potuerunt. quid ergo ait Philippus? ducentorum denariorum panes non sufficiunt eis, ut unusquisque modicum quid accipiat, hoc est dicere quod ait Marcus: euntes ememus ducentis denariis panes et dabimus eis manducare. quod autem commemorat idem Marcus dixisse dominum: quot panes habetis? praetermiserunt ceteri. quod autem Andreas aput Iohannem de quinque panibus et duobus piscibus suggessit. hoc ceteri pluralem numerum pro singulari ponentes ex discipulorum persona rettulerunt. et Lucas quidem responsionem Philippi et [*]( 8 Matth. 14, 16 9 cf. Marc. 6, 37; cf. Luc. 9, 13 18 Ioh. 6, 7 20 *Marc. 6, 37 et 38 23 cf. Ioh. 6, 9 ) [*]( 3 conspectis M. persp. p 4 dare B M2 5 narrant g 8 eis] illi- RD V M v 9 uos om. N 11 respexisse r 14 iohannen CIl\' respondet 22 OQ AEL y g ad discipulis B, discipulorum p 15 ex] et B 01 ONIML, in g 17 potuerit C2 quid B CP ONIM AEIL, quod cet., edil. 19 unusquoque J51 20 emamus C2 v (άϒοράσομεν m. 1 Paris. a1.. -σωμεν codd. opt., ememus uerc. ueron. corb.) ducentes ClP 21 dabis RT 22 dixisse dominum om. CP quod BTl Cl NIM ElA habentis B 23 iohannen ClP 25 singuli B potentes B1 M ) responsionem Andreae in unam sententiam constrinxit. quod enim ait: non sunt nobis plus quam quinque panes et duo pisces, Andreae rettulit responsionem; quod uero adiunxit: nisi forte nos eamus et emamus in omnem hanc turbam escas, uidetur ad responsionem Philippi pertinere, nisi quod de ducentis denariis tacuit. quamquam et in ipsius Andreae sententia potest hoc intellegi; cum enim dixisset: est puer unus hic, qui habet quinque hordiacios et duos pisces. adiunxit etiam ipse: sed haec quid sunt inter tantos? hoc est dicere: nisi forte nos eamus et emamus in omnem hanc turbam escas.