XXXVIII. Sequitur Mattheus dicens: [*]() et stupebant [*]( 5 Matth. 12, 21 7 cf. Marc. 3, 6-12 14 Lnc. 6, 12 17 Matth. 12, 22 19 cf. Luc. 11, 14 et 15 24 *Matth. 12, 23-25; cf. 23—37 ) [*]( 2 praecipit Cl eum manifestum r 4 eseiam B, hesaiam M, isaiam EL i 5 quod] ubi m sperabant B 6 alia] alium M1 aliud M2 7 sane om. p marcus] add. autem M 10 sanaBse BRTD ClPFl ONaMQ g, et sanasse cet. coepit M 11 ordinem MQ HAEL r a utrum] iterum B 12 ibi HAelL iam et] etiam M 14 commemorasse HAEL y a e dicens-orare om. R autem om. r 15 monte ClP dicendo] dicit Ml, dicens M1 17 tunc] add. et r 18 et alt. s. I. B 19 uidere B isto] in isto B 20 dici B 21 eo] add. sed B de] ideo de BRTD rael 22 putandum BRTD )
187
omnes turbae et dicebant: numquid hic est filius Dauid?
[*]() Pharisaei autem audientes dixerunt: hic non eicit demones nisi in Belzebul principe demoniorum.
[*]() Iesus autem sciens cogitationes eorum dixit eis: omne regnum diuisum contra se desolabitur, et cetera usque ad illud ubi ait:
[*]() ex uerbis tuis iustificaberis et ex uerbis tuis condemnaberis. Marcus non ex occasione illius muti subicit dictum de Iesu quod in Belzebul eicit demonia, sed post alia quaedam quae solus commemorat hoc quoque subnectit, siue alio loco id recolens et adiungens, siue aliquid praetermittens et deinde ad hunc ordinem rediens. Lucas autem paene totidem uerbis hoc dicit quod Mattheus, et quod digitum dei appellat spiritum dei, ab eadem sententia non recedit, quin potius et aliquid docet, ut nouerimus, quemadmodum intellegamus ubicumque scripturarum legerimus digitum dei. in aliis autem quae non hic dicunt Marcus et Lucas nulla contrauersia est, nec in his quae aliquanto aliter dicunt, quia eadem sententia est.
SequiturMattheus et dicit: [*]() tunc responderunt ei quidam de scribis et Pharisaeis dicentes: magister, uolumus a te signum uidere, et cetera usque ad illud [*]( 6 ib. 37 7 cf. Marc. 3, 22-30 13 cf. Luc. 11, 14-26 19 Matth. 12, 38; cf. 38-45 ) [*]( 2 hinc R1 3 ei.cit (eros. e) N demonia RT belzebul B IIIWOn. cant. corb. Ric.1), belzebu CP, belzebub R\'TD ONMQ H p. beelzebnb cet., v 5 contra] in p desolauitur B, desolatur RT CPVF ON H g (cant. Ept. al.) 6 illum B iustiflcaueris et con- •lemnaueris B 8 illius] alius B muti subic.] mutis ubi dicit CP subiecit DQ 9 bezebul B, belzebub RTD CP ONMQ H p, beelzebub cet., v (βεεζεβουλ Sin. Vut, βελζεβουλ uel βεελζεβουλal.) eiciet B, eiecit D, eiceret CPVF edd. alia] talia g, multa alia (om. quaedam) p 11 ad huc B\' ElL 13 quod pr.] quot ON2 E2 et om. g U eandem B potius] pius Bl, prius B2 docens p (om. ut no) oerimus B 15 scriptum r, in scriptura ael 16 digitum] dictum Ht in) an B 17 contrauersia B, controuersia cet-, edd. (cf. infra 191, 22) aliquando Tl p d 18 quia] qui B, que g )
188
ubi ait
[*]() sic erit et generationi huic pessimae. haec etiam Lucas narrat eo quidem loco, sed aliquanto dispari ordine. nam illud quod petierunt signum a domino de caelo supra commemorauit post illud de muto miraculum et non ibi rettulit, quid eis ad hoc dominus respondisset, sed postea cum turbae concurrissent, dicit hoc fuisse responsum eis quos dat intellegi superius a se commemoratos, quod de caelo signum quaerebant; et hoc adnectit, posteaquam interposuit de muliere, quae dixit domino: beatus uenter, qui te portauit. hanc autem mulierem interponit, cum de sermone domini commemorasset, quod spiritus inmundus exiens ab homine redit et inuenit mundatam domum. post mulierem ergo illam, cum diceret responsum esse turbis de signo, quod de caelo quaerebant, interposita similitudine Ionae prophetae. deinde continuato sermone ipsius domini, commemorat dictum de regina Austri et de Nineuitis. ita aliquid potius commemorauit quod Mattheus tacuit quam aliquid praetermisit eorum quae hoc loco ille narrauit. quis autem non uideat superfluo quaeri, quo illa ordine dominus dixerit, cum et hoc discere debeamus per euangelistarum excellentissimam auctoritatem non esse mendacium, si quisquam non hoc ordine cuiusquam sermonem digesserit quo ille a quo processit, cum ipsius
[*]( 1 Matth. 12, 45 3 cf. Luc. 11, 16 5 cf. 17-23 6 cf. 29-36 9 Luc. 11,27; cf. 27 et 28 11 cf. 24—26 14 cf. 29 et 30 16 cf. 31 et 82 ) [*]( 1 et om. AIEL r generatione C\'P 2 etiam] add. et M alioquanto B1 3 ordinem Bt quod om. T signum om. Tl 5 qui (quid m. 2) de his N respondisse ClP 6 cum] quam H1 concurrisset ClP eis] eius ClP quos dat] quoedat B, quosdam AJPL 7 commoratus C\'P 8 anectit Bot, atnectet Ml, adiecit X r postea quando r 10 de sermonem B 12 mandatum B domum mundatam HAEL r 13 illa B diceret] add. et BT de ante caelo om. B 14 ionae] de iohannae M 15 continuo CP sermonem BC1 16 neniuitis Nl, niniuetis EL, niniuitis F1 N2Q H edd. 18 ille] ipse BT 19 quo] quae AEXL dominus om. BRTD, deus r cam] nbi p dicere Hl r 20 debemus T per] propter r 22 sermonem] add. seriatim V quo pr.] quod &PL processent BI, processissent B3. praecessit CJ} procissit NI, processerit 0 ) 189
ordinis nihil intersit ad rem, siue ita siue ita sit? et adhuc Lucas productiorem hunc domini sermonem indicat et in eo quaedam commemorat, qualia Mattheus in sermone illo, qui est habitus in monte, quae bis dicta intellegimus, et ibi scilicet et hic. terminato autem isto sermone in aliud pergit Lucas, in quo utrum ordinem rerum gestarum seruarit incertum est. ita enim conectit: et cum loqueretur, rogauit eum quidam Pharisaeus, ut pranderet aput se. non autem ait (cum haec loqueretur\', sed cum loqueretur. nam si dixisset (cum haec loqueretur\', necessario cogeret intellegere hoc ordine non tantum a se fuisse narrata, uerum et a domino gesta.
Sequitur ergo Mattheus et dicit: [*]() adhuc eo loquente ad turbas ecce mater eius et fratres stabant foris quaerentes loqui ei, et cetera usque ad illud ubi ait: [*]() quicumque enim fecerit uoluntatem patris mei qui in caelis est, ipse meus et frater et soror et mater est. hoc sine dubio consequenter gestum intellegere debemus. praemisit enim, cum ad hoc narrandum transiret, adhuc eo loquente ad turbas. quid est autem adhuc nisi illud quod loquebatur? non enim dixit \'et eo loquente ad turbas ecce mater eius et fratres). sed adhuc eo loquente cum dicit, cogit intellegi \'haec [*]( 3 cf. Luc. 11, 33-36; cf. Matth. 5, 15; 6, 22 7 Luc. 11, 87 13 Matth. 12, 46; cf. 46—50 15 *ib. 50 ) [*]( 1 sine ita sine ita] siue ita semel B CPF1 N L g, cum ita p, siue ita sine aliter JV1 r 2 in eo1 adhuc p 4 intellegemus J51 5 ter nato At, te nato E1, ei nato L pergit] pertingit B 6 ordine B seruanit C1, sernaret PFl AEIL, semet VE1 iX, seruauerit M rael 7 quonectit CP, nectit AEL et om. Q r 9 hoc p r sed c. loqueretnr om. R CP 10 necaessario geret B 11 narra Bt uerum om. B 13 adhunc Hl 14 foris stabant V quaerentis C1 16 enim om. BRTD (om. Bic.) nolumtatem B, uolont. C1 est in celie r 17 et ante frat. om. HAeaL edd. praeter g, v 18 cum] add. ut r 20 autem om. AelL 21 eoj o B 22 cum] quae cum raelm cogitj add. et B intellegit B, intellegi. D )
190
loquente quae superius indicabat. nam et Marcus post illud quod de blasphemia spiritus sancti quid dominus dixerit rettulit: et ueniunt, inquit, mater eius et fratres praetermissis quibusdam, quae in eodem textu sermonis domini et Mattheus prolixius Marco et Lucas prolixius Mattheo posuerunt. Lucas autem non huius rei gestae ordinem tenuit, sed praeoccupauit hoc et recordatum ante narrauit. denique hoc sic interposuit, ut solutum appareat a nexu et superiorum et posteriorum. post commemoratas enim quasdam parabolas domini ita hoc de matre et fratribus eius recordatum interposuit: uenerunt autem ad illum, inquit, et mater eius et fratres eius et non poterant adire ad eum prae turba — non expressit, quando ad eum uenerint —, rursus cum et hinc transit, ita loquitur: factum est autem, inquit, in una dierum et ipse ascendit in nauiculam et discipuli eius. et hic utique cum dicit: factum est in una dierum, satis indicat non necesse esse, ut haec dies intellegatur, in qua hoc gestum est, uel illa, quae continuo sequitur. nihil itaque habet repugnantiae cum ceteris duobus quod Mattheus de matre et fratribus domini narrat, neque in uerbis domini, neque in ipso ordine rerum gestarum.
XLI. Sequitur Mattheus: [*]() in illo die exiens Iesus de [*]( 3 Marc. 8, 31; cf. 31-35 6 cf. Luc. 8, 19-21 11 Luc. 8, 19 14 ib. 22 22 Matth. 13, 1—3; cf. 1-52 ) [*]( 3 rettulerit Q et ante ueniunt om. CP p praetermissus Bl 4 texu AelL sermones CP et om. B 5 prolix. pr.] prolixi* BI, prolixe B1 marcns B 6 gesta B 7 et om. N, a. I. est N1 recordatu (-to B1) mane Bl, praeoccatum ante ClP, praeoccupatum ante C1 g 8 solus HAelL appareant B et posteriorum om. AlELt et infenoram e l 9 commoratas B 10 et] add. de T p 11 et mater eius et fratres eius B, et fratreg eius et mater RTD, mater et fratre:! eius cd., edd., v (ή fiTjnrjp αύτου̃ xal ol άδελψοι αύτοῡSin. Cant.) 12 adire ad eum BRTD (ueron. et optimi Vulg. codd.), ad eum ire :N2, ad eum adire cet. g m, eum adirep, adire eam r aelv (συντυχεινaό\'tcp) 14 transiit AL a l, transiuit r 16 et] ut ClP hic] inc Bl 17 non om. AEXL esse] est B hic p 18 sequitur] requiritur Q 22 illo] illo autem L exi**ens B 9 )
191
domo sedebat secus mare.
[*]() et congregatae sunt ad eum turbae multae, ita ut in nauiculam ascendens sederet, et omnis turba stabat in litore.
[*]() et locutus est eis multa in parabolis dicens, et cetera usque ad illud ubi ait:
[*]() ideo omnis scriba doctus in regno caelorum similis est homini patrifamilias, qui profert de thensauro suo noua et uetera. post illud quod narratum est de matre et fratribus domini hoc continuo gestum esse et eum ordinem Mattheum etiam in narrando tenuisse ea res insinuat, quia, cum illic transiret, ita conexuit, ut diceret: in illo die exiens Iesus de domo sedebat secus mare et congregatae sunt ad eum turbae multae. cum enim dicit in illo die — nisi forte dies more scripturarum tempus significet —, satis indicat aut hoc consequenter gestum aut non multa interponi potuisse, maxime quia et Marcus eum ordinem tenet. Lucas autem post illud quod narrat de matre et fratribus domini in aliud transit nec eo transitu conexionem aliquam facit, qua huic ordini repugnare uideatur. omnium ergo horum quae Mattheus dominum locutum esse narrauit, quae cum illo dixerunt Marcus et Lucas, non habent repugnantiae quaestionem; quae autem ipse solus dixit multo magis sine contrauersia sunt. nec in ipso ordine, quamuis aliquanto diuersum alius alium teneat partim gestarum rerum
[*]( 5 ib. 52 16 cf. Marc. 4, 1-34 17 cf. Luc. 8, 22—25 ) [*]( 1 mare om. IP&L 2 in om. H p nauicula C\'P 3 omnes (sed tarba) B Clp littore H 7 edd. praeter g, v 4 eis om. p 6 cael.] ueloram B1 simile C1 (Big. Vall.) profret Cl 7 thensaaro B (ueron. eant. brix.), tesaura BIT, tbess. H, thes. cet., edd., r 8 est de-gestum esse om. B 9 et] ut H cum CP 10 illuc RAEL YX rael, illi inc Nl, ille hinc N2, illinc F1 9 pgm conexuit BRTD CP 0 g, contexit p, contexuit cet. ut om. B 12 congraegati B 13 porta Bl die BTl, diem BT2 morem R 14 significaret B aut] ut T1 g, om. HAE1 15 eum] eundem g eo ordine P 16 quod om. B narret H 18 qua] quam HAJElL 21 ipse om. p 22 contrauersia Bl, controuersia cet., edd. (cf. supra 187, 17) in om. BRTD 23 alium] aliud M gestorum H1 y rerum om. HAJSL f g ) 192
partim recordationis suae, uideo quid uel cui quisque aduersetur.
XLII. Sequitur ergo Mattheus: [*]() et factum est, cum consummasset Iesus parabolas istas, transiit inde. [*]() et ueniens in patriam suam docebat eos in synagogis eorum, et cetera usque ad illud ubi ait: [*]() et non fecit ibi uirtutes multas propter incredulitatem illorum. a superiore sermone parabolarum sic transit, ut non ostendat consequentis ordinis necessitatem, praesertim quia Marcus ab istis parabolis, non in quod iste, sed in aliud tendens, in quod et Lucas ita conexuit narrationem, ut credibilius ostendatur hoc esse potius consequenter gestum, quod ipsi duo continuanter adiungunt, de naui scilicet, in qua dormiebat Iesus, et de illo miraculo expulsorum demoniorum aput Gerasenos. quae duo Mattheus iam superius recolens interposuit. nunc ergo quae in patria sua dominus dixerit uel ei dicta sint uideamus utrum cum aliis duobus Marco et Luca concordent. nam Iohannes longe in diuersis et dissimilibus narrationis suae locis uel dicta esse domino talia uel eum dixisse commemorat, qualia hoc- loco tres ceteri meminerunt.
Et Marcus quidem eadem prope commemorat hic omnia quae Mattheus, nisi quod dominum fabrum et Mariae filium dicit a ciuibus suis dictum, non, sicut Mattheus, fabri filium. [*]( 3 Matth. 13, 53 et 54; cf. 5:-3-58 6 ib. 58 9 cf. Marc. 4, 35 et 5, 17; Luc. 8, 22-37 15 cf. Matth. 8, 23-27 et 28-34 18 cf. Ioh. 6, 22-72 21 cf. Marc. 6, 1-6 ) [*]( 1 uideo] non uideo N1Q quid om. R cui] cut BI 3 cum om. M 4 parabulas ClPl 5 sinagogis BRTD MQ g, synagogiia or, synagoga p. (ev vq συναϒωϒη̄) 7 incredulitate ClP 8 a om. B C1 parabularum ClPl transit ut] transeat B 9 consequendis FL, conaequendi V, consequenter HI necessitate B quia] cum p 10 quod alt.] quo BVNlEI 11 conexuit BRTD CP OM g, conteiuit (-xit r) cet. credibilias Bt 12 esse om. Cl 14 gerassenos BT Q HA 16 ergo] uero L in patria] tria B dixit r 18 iohannis CP et disimilibus GIP, edissimilib. (is s. I.) Bl 21 eadem om. ElL proprie r 22 nisi-mattheus om. B )
193
nec mirandum est, cum utrumque dici potuerit; eo enim et fabrum credebant quo fabri filium. Lucas autem eandem rem gestam latius indicat et plura ibi commemorat; nec longe post baptismum et temtationem eius hoc inserit sine dubio praeoccupans quod multis rebus interpositis postea gestum est. unde quisque possit aduertere, quod huic tam magnae quaestioni, quam de consensu euangelistarum enodandam deo adiuuante suscepimus, plurimum necessarium est, non nescientes aliquid eos praetermisisse aut nescientes, quemadmodum se ordo rerum gestarum haberet, alium potius ordinem suae recordationis tenuisse. quod hinc euidentissime intellegi potest, quia Lucas, antequam aliquid narraret dominum fecisse Capharnaum, praeoccupauit hunc locum, quem nunc consideramus, ubi ciues eius et potentiam uirtutis in eo stupebant et ignobilitatem generis contemnebant. nam hoc eum dicit eis dixisse: utique dicetis mihi: medice, cura te ipsum: quanta audiuimus facta in Capharnaum, fac et hic in patria tua, cum secundum ipsius Lucae narrationem nihil adhuc legatur fecisse Capharnaum. quod quia longum non est et facillimum est et pernecessarium, totum inserimus, unde ad hoc narrandum et quomodo uenerit. posteaquam baptizatum et temtatum dominum indicauit, ita sequitur:
[*]() et consummata omni temtatione diabolus recessit
[*]( 1 cf. Matth. 13, 55 2 cf. Luc. 4, 16 16 *Luc. 4, 23 23 *Luc. 4, 13-23 ) [*]( 1 eoj ideo HdEIL et om. HAEIL 2 cedebant Bl quod C eadem ClP g rem om. g, res ElL 3 gesta g 4 eius om. Å \'ElL haec e l 7 quem L enodandum Nl, -nda ElL 8 adiubante B suscipimus ClP Q 10 haberetj add. et HAelL 12 narret BT 13 cafarnauin CP 0, in caph. N2 quem] quae B 15 ignouilitatem B condeMnabant CXP nam] add. et rae l 16 dicitis CP Q AE2 pg medici ClP 17 audimus R Hx cafarnauin CP 0 18 ipsius BRTD, eiusdem ipsius cett., edd. 19 cafarn. CP 0, in c. N1 20 et pr. om. RTD est alt. om. BRTD inferimus 9, inseruimus rael 21 quodmodo Bl 22 indicat p 23 omnem B diabulus T ) [*]( XXXXIII AUIr. Beet. III pars 4. ) [*]( 13 ) 194
ab eo usque ad tempus. uet regressus est Iesus in uirtute spiritus in Galilaeam, et fama exiit per uniuersam regionem de illo.
[*]() et ipse docebat in synagogis eorum et magnificabatur ab omnibus.
[*]() et uenit Nazareth, ubi erat nutritus, et intrauit secundum consuetudinem suam die sabbati in synagogam et surrexit legere.
[*]() et traditus est illi liber prophetae Esaiae. et ut reuoluit librum, inuenit locum, ubi scriptum erat:
[*]() spiritus domini super me, propter quod unxit me, euangelizare pauperibus misit me,
[*]() praedicare captiuis remissionem et caecis uisum, dimittere confractos in remissionem, praedicare annum domini acceptum et diem retributionis.
[*]() et cum plicasset librum, reddidit ministro et sedit. et omnium oculi in synagoga erant intendentes in eum.
[*]() coepit autem dicere ad illos: quia hodie impleta est haec scriptura in auribus uestris. et omnes testimonium illi dabant et mirabantur in uerbis gratiae, quae procedebant de ore ipsius, et dicebant: nonne hic filius Ioseph?
[*]() et ait illis: utique dicetis mihi hanc similitudinem: medice, cura te ipsum; quanta audiuimus facta in Capharnaum, fac et hic in patria tua, et cetera, donec peragat totum ipsum narrationis suae locum.
[*]( 9 Esai. 61, 1 ) [*]( 1 eo BRD r (uere. Bw.), illo cet., v (cf. 142, 15) egressus RT 0 r (cf. 142, 16) est] add. inde p l 3 sinag. BRD, sag. T 4 et pr. om. B1 omnibus] hominibus ClP g 5 nazaret RT 6 sabbatis B 1 sinagogam BT, sinagoga D 7 illi] ei RTD p l 8 esaiae om. AIEtL. esaiac B isaiae (ys- F) prophetae V E2 f ut] at B 10 post pauperibus distinx. Aug. c. serm. Arian. (a. 418) 22, 18; sed cf. in Ioh. eu. tr. 74, 3 misit me] add. sanare contritos corde v 13 acceptabilem M et diem retributionem Bl, et in die tribulationis CP plicuisset C2PV v 15 oculi in synagoga BD, in s. oculi eet., edd., v (ot όϕϑαλμοlev rg συνϒωϒη̩̄) intendens JS1 17 omnis ClP 18 procedebat ElL 19 de] ex r 20 filius B (uerc., Rw. m. I), filius est cet., est filius p g aelmv et] t B dicite B, dicitis C Q E* 1 22 cafarn. CP Q ) 195
quid ergo euidentius quam hoc eum scientem praeoccupasse narrandum, cum utique iam magna ab illo in Capharnaum facta fuisse et ipse nouerit et ipse commemoret quae se nondum narrasse utique scit? neque enim tantum ab eius baptismo progressus est, ut oblitus putetur nondum se aliquid commemorasse de his quae in Capharnaum gesta fuerant; modo enim coepit post baptismum aliquid narrare de domino.