Contra Cresconium

Augustine

Augustine. Sancti Aureli Augustini Opera, Sectio VII, Pars II (Corpus scriptorum ecclesiasticorum Latinorum, Volume 52). Petschenig, Michael, editor. Prague; Vienna; Leipzig: F. Tempsky; G. Freytag, 1909.

Quid adhuc pessimae causae patrocinium pertinacissimum praebes? adquiesce tandem non mihi, sed ipsi qua conuincimini ueritati. uide quam uerum dixerim, quod frustra labefactare conatus es, (quanta sint pro pace toleranda\', atque — ut eisdem identidem uerbis utar, quibus in illis litteris usus sum — \'pro pace Christi redite ad ecclesiam quae non damnauit incognita, si pro pace Donati placuit reuocare damnata\'. si enim ex his duodecim, quos cum Maximiano sine dilatione damnauerant, Felicianum et Praetextatum postea receperunt, quomodo falsum est eos reuocasse damnata? si autem et ipsis dilatio data est, quos dixerunt damnatos esse cognoscite, etiamsi nullus eorum postea remearet, placuit tamen reuocare damnata, quando post sententiam. qua dictum est: damnatos esse cognoscite, data est dilatio, qua eis liceret euacuata damnatione remeare. haec dicta sufficerent, etiamsi uerum esset quod te dicis, cum hac causa Maximianensium ualde permotus esses, a tuis episcopis cognouisse; quid autem agis, quia et falsum est? quaere aut, si habes, inspice diem gestorum proconsularium, quo postulatio dicta est a Titiano aduersus Felicianum et Praetextatum, ut [*]( 12. 14 Petil. I 13, 14; cf. Cresc. III 25, 28 20. 22 Sententia concilii Bagaiensis 24 cf. epist. Cresc. et III 14, 17. IIII 28, 35 init. 27 cf. III 56, 62 ) [*]( 4 in] i W 5 erant om. W unde W 6 redeuntibus R 7 tenuerant WYB diminutos Wv 11 quam uincimini B 12 est WYml 13 eidem WXmlYml 15 Donati] damnati W 20 etiamsi Dullus- 22 esse cognoscite om. W 24 suffecerent Yml esset om. W 25 epicopis W 26 quare R 27 proconsolarium W quo] quod R ) [*]( Lll. Angust. o. Don. II. ) [*]( 35 )

546

pellerentur locis, et uide, quanto post diem illius dilationis hoc factum est. nam dies est concilii Bagaiensis consulatu Augustorum Arcadii ter et Honorii iterum VIII K2 Mai, dies antem dilationis hinc usque ad VIII II Ian, postulatio nero ista Titiani dicta est post istum consulatum die VI Non Mar.

Proinde apparet tertium ferme agi mensem, cum a proconsule petitur, ut Felicianus et Praetextatus sedibus propulsentur tamquam collegae Maximiani, quos sibi consociauerat ad furorem. nam cum memoratus aduocatus de Maximiano quod sufficere uidebatur in eadem postulatione dixisset: eos quoque, inquit, quos alienae praesumptionis error adtraxerat, portu primo proposito paenitendi, si reuerti cuperent intra tempus ad religionis tramitem destitutum, pari uigoris ammonitione conpescuit. sed suis institutis iniquitas delectatur et semet ipsam non deserit, cum semel praecipitata corruerit. idem namque Maximianus coeptam nutrit audaciam et alios sibimet consociat ad furorem. inter quos etiam Felicianus quidam, qui primo recta sectatus deprauationis huius attaminatione fuscatur, in Mustitana positus ciuitate deo omnipotenti parietes consecratos, ecclesiam uenerandam quasi quadam obsessione credidit retinendam. hunc etiam Praetextatus in Adsuritanis partibus imitatur. audisne aduocati uerba praeclarissima et manifestissima, quibus dicit istos, de quibus agimus, quia portum propositum paenitendi. dum suis institutis iniquitas delectatur, cum semel praecipitata [*]( 3 anno 394 5 anno 395 10 Postulatio apud Herodem proconaulem; cf. III 56, 62. IIII 4, 5 ) [*]( 1 quantum codd. post] potest Yml dilationis illius B" 2 alt. est om. R bagaienses Yml 3 augg X aug WYRZ arcbadii XZ ter] iter W k YR, item lin. 4 5 istum] illura v NoB] N S mart. Z 9 cum] com W 10 dixit W 13 reuerenti WYmJ relegionis W 14 prestitatum Ym2R, ut male coni. v admonitione Zv 15 institutis] add. inquit Ym2Rv iniquitatis Yml 21 positis WYml 24 Assuritanis t7 )

547

corruerit, contempserunt, locis ecclesiasticis expellendos P ubi si dies posset latere gestorum, cuiuis obtunsissimo satis eluceret, quod contra eos non ita proconsularis potestas adiretur, nisi aut illo concilio fuissent, sicut illi magis apparet, sine ulla impertita dilatione damnati aut intra diem dilationis, si omnibus data est, uobis restitui noluissent. cam uero etiam dies gestorum cuiuslibet obstinati oculos auresque sic feriat, usque adeo illos etiam post transactum dilationis diem in uestra communione non fuisse et Maximiano cohaesisse, ut ob hoc aduersus eos tam terribilis iudiciariae iussionis impetraretur auctoritas. quid ad haec dicitur? quid adhuc contra tam perspicuam ueritatem mira inpudentiae caecitate contenditur? quid adhuc ab eis, qui pro unitate partis Donati etiam concordiam sacrilegorum damnatorum tenere noluerunt, contra unitatem Christi tanta insania rebellatur? quid adhuc baptismus Christi, etiam in sacrilego schismate ueneratione debita cognitus, in tot catholicis gentibus impia praesumptione respuitur, sacrilega repetitione uiolatur?

Nolo quaerere, quanto post huius postulationis diem, qua Felicianus et Praetextatus Titiani aduocati uerbis tam grauiter accusantur, in uestram communionem recepti sunt. sufficit, quod eadem postulatio tanto post finem praestitutae illius dilationis eos a uestra communione separatos in Maximiani schismate fuisse conuincit, quos postea recepistis, quorum honores nulla ex parte minuistis, a quibus datum quamuis in sacrilego schismate baptismum, sicut re uera timendum fuit, [*]( 2 cuiaisl cuius WY cui Xml, del. Ym2, om. R obtunsissimos WXmlY, del. Ym2, om. R 3 contra] tra Wml adiratur Wml 4 illic XYm2Z (illi = illic) 5 dilatione impertita XZ si] qui Ym2R si in Zml 6 datus Ym2R 7 obstinatione WXmlYmlR 8 uestram WXmlYmlR communionem XmlYmlR 10 ussionis Xml imperaretur (B. 8. uel impetraretur) Z 11 ad haec] adhuc Xm2Z per.spicuam W 12 miror WXmlYml conditur Yml 13 pro] cum Ym2Rv, om. WXmlYml unitatem WXmlYml 17 praerumtione W praesumtione Yml 21 sint Z 22 praestutae W 23 illis WYml communiore YR separatores R 25 partem Xml ) [*]( 35* )

548

rescindere timuistis. numquidnam in hac causa se contra nos lingua cuiuslibet pertinacissimi commoueret, si se moueri in hominis ore et sub hominis fronte sentiret? erraui plane, fateor, in eo quod in illis litteris posui de illa Bagaiensis concilii sententia, quoniam dixi: cum apud eos decernenda recitata est, ore latissimo adclamauerunt, nunc autem, cum a nobis recitata fuerit, ommutescunt. uerum est quod tu dixisti: ecce non ommutescunt; uerecundia quippe in rebus tam manifestis uel etiam ipsa inpudentia ommutescere potest, insania non potest. neque hoc dictum de te accipias, qui tuis episcopis mentientibus credidisti, nec de illis omnibus — neque enim omnes de hac re permotus consulere potuisti —, sed de his, qui cum scirent quanta et quando contra Praetextatum et Felicianum apud iudices gesta sunt, hoc quod tuis inseruisti litteris tibi ausi sunt dicere, quod ante diem praestitutae dilationis Felicianus et Praetextatus uestrae communioni restituti peremptoria sententia non tenerentur obstricti. aut si et ipsi forte ista nescierunt, nunc saltem, cum haec legitis, taceat uerecundia, taceat et ipsa qualiscumque hominis est inpudentia; sola certe quae contra tam euidentem ueritatem clamet relinquatur insania. et illa erit fortasse sanabilis, si conpescatur a sanis.

Nunc uide, quemadmodum de me dixeris: testis mendax non erit inpunitus, cum putares me in hac [*]( 5 Petil. I 10, 11; cf. etiam Cresc. III 25, 28 8. 28 epist. Cresc. 5 cf. III 15, 18 ) [*]( 1 numquidnam scripsi numquid iam codd. v hac] ac 8. I. W cos W 3 pro hominis (is in rtU. m2) X hore WYml 4 pr. in om. WXmlYRv literis JJ 5 quoniam] quo R 6 le(-e-YJSJtissimo WYR 7 fuerint WXYmlRZ ommutescent WXmlYml obmutescont RZv est om. R quod tu] quoniam (qum) W quo Yml quod Ym2Rv 8 obmutescunt RZfJ 9 inprudentia WYR obmutescere WRZv 12 permotos YmlR 18 iis v contra om. R 15 literis R 16 communionis WXmlYmJ 17 peremtoria R 18 ieta om. W saltem] autem R 19 est hominifl Z inprudentia W 20 ueritatem otn. R clamet XmJlZ clametet WXml Yml clamat Ym2v clamat et R insania relinquatur n 21 fortassis v ilis si euan. W )

549

Maximianensium causa fuisse mentitum. ego tibi hoc non repono; forte quippe locutus es quod incauta amicitia credidisti, non quod fallaci corde finxisti. homines sumus; qua tandem. uigilantia efficere possumus, ut uel putando uel loquendo in aliquo non labamur? sed contra medicinam correctionis obsurdescere non debemus.

Nunc adtende, quantam mihi etiam in ceteris partibus epistulae tuae causa ista Maximianensium praebeat respondendi facilitatem. quidquid de traditoribus uelut nostris dicendum putasti, quamquam uestri potius hoc fecisse doceantur, quod et in illo trium uoluminum opere satis superque monstraui. uide tamen et responde, si potes. utrum hoc crimen, quorumlibet fuerit, polluere potuerit in unitate tot gentium christianos uel longe remotissimos uel longe posteros, si crimen sacrilegi surculi Maximiani maculare non potuit uel socios Afros, quibus dantes dilationem trecenti et decem episcopi uestri dixerunt: quos sacrilegi surculi non polluere plantaria, uel uos ipsos, qui non solum istos quos innocentes dixistis, uerum etiam in illo sacrilegio iam damnatos tanta concordia suscepistis.

Dicis orientalibus nota fuisse crimina traditorum, quando tibi Afro Maximianei\\sium schisma in Africae capite commissum, antequam meas litteras legens ualde permotus consuleres episcopos uestros, incognitum fuit et. cum consuluisses, uerum ab eis audire minime potuisti. quos certe si defendis, ne dicas mentitos, concedis ignaros, et tamen nec nos nec orientis et occidentis tot tantosque populos saltem nescire permittis causam Caeciliani, cum isti nesciant Praetextati et Feliciani, quos [*]( 9 cf. epist. Cresc. 11 lib. I-III 17 Senteutia concilii Bagaiensis 21 cf. epist. Cresc. et III 34, 38 ) [*]( 1 mentitum] mentium W quippe forte v 2 non] num R 3 fixisti WXmlYml 5 obsurdiscere WYml obsordeecere It 7 attende WXYZ quanta WXml 9 quicquid XYRZ 10 fecisti W 14 posteros] positos Ym2R 23 literas li legeres WXYmlZ, fort. legeres <et) 26 orientes X 27 occidentes WX nec scire WR )

550

trecenti et decem, hoc est aut omnes aut prope omnes episcopi partis Donati, Afri Afros in Africa damnauerunt, Afri Afros in Africa susceperunt..

Inseris prinoipium Serdicensis concilii, unde probare conaris, quod orientales episcopi cognito crimine traditorum parti Donati communicauerint, hoc uno magno scilicet documento, quod inter episcopos quibus scribunt Donati nomen inuentum est. nec tamen ibi aliquid legitur eos de Afris traditoribus cognouisse. quod quidem concilium, ne te lateat, Arrianorum est, quos iam tu inter alios haereticos nominasti, nec additis ciuitatum nominibus legi solet, quia nec ipse mos est ecclesiasticus, quando episcopi episcopis epistulam scribunt. unde nescio quis iste Donatus miror si non in uestris litteris Carthaginiensis factus est, quamquam potuerint illi tam longinquis terris ab Africa separati eo ipso tempore quo scribere uolebant requirere, quisnam episcopus esset Carthaginis, (et inuenire) esse Donatum. omitto enim dicere, quod fortasse orientales haeretici (Afris) haereticis aliquo modo se sociare temptauerant. sed tu, homo prudens, cum uelles soluere quaestionem, cum tibi dici posset: (si haec ita sunt, ut orientales scriberent ad Donatum uestrum, quemadmodum a communione uestrorum orientales postea digregati sunt?\', respondisti et dixisti: quia in recipiendis iterum uestris damnatae causae non potuerunt seruare constantiam. et scriptum est: qui iungitur fornicaria? unum c.orpus est. ubi uestros nunc [*]( 4 cf. epist. Cresc. et III 34, 88 23 epist. Cresc. cf. III 34, 38 24 I Cor. 6, 16 ) [*]( 2 Africa] afrio a W 4 sardiceusis BZ(v) 6 donati om. Z 7 episcopis Yml 9 ne] nec WXmlYR 11 ciuitatiom X 12 epistolant W scribunt epistolam Rv 13 literis R 14 carthaginensis WY(v) cartaginensis R 18 et inuenire addidi 17 esse donatum del. Ym3, om. Rv quod] quid WYml 18 haeretici om. WYRv Afris addidi, cf. III 34, 38 haereticis om. XZ se om. W 19 temptauerint YmSR cum om. R 20 dici p euan. W ut om. WXYmlRZ 22 disgregati Xm2Zv et III 34, 309 24 potuerun Z )

551

atrociter acousasti, si in hae causa Maximianensium 808 potuerunt seruare constantiam execrabiliter damnando sacrilegos, honorabiliter suscipiendo damnatos. illud enim de oriestalibus omnino non probas, hoc de uestris audis et legis et cernis et iudicas.

Iubes me relinquere ecclesiam traditorum, quos nec uos apud nos nec maiores uestri apud maiores nostros conuincere ac demonstrare potuerunt; quos nunc si demonstrasses, eorum facinus crimenque damnarem, non propter eos tot gentium quibus ignoti sunt catholicam societatem desererem. sed uide, qua consideratione nolis in communione nostra eorum mortuorum memoriam fieri, quorum facta non nouimus, quorum etiam bonam inter suos famam posteritatis successione didicimus, cum in uestra communione sine ulla degradatione uiuant quorum mala sensistis, quorum sacrilegia condemnastis.