Contra Cresconium

Augustine

Augustine. Sancti Aureli Augustini Opera, Sectio VII, Pars II (Corpus scriptorum ecclesiasticorum Latinorum, Volume 52). Petschenig, Michael, editor. Prague; Vienna; Leipzig: F. Tempsky; G. Freytag, 1909.

Quid, quid tantum praeualet in ingenio tam bono causa tam mala, homo cordate, homo litterate? isti, in quos propterea est illa prolata sententia, quia, sicut ipse dicis, in Maximiani schismate persistebant, antequam, sicut dicis, restituerentur, ubi erant ibi sacramenta celebrabant, ibi baptizabant et, ut uerbis illius plenarii concilii magis utar, ibi uiperei seminis noxios partus tardo calore uaporabant, ibi publici facinoris et parricidii sui feta scelerum uota gignebant, ibi parturiebant iniustitiam, concipiebant laborem et pariebant iniquitatem, ibi iam non confusa criminum silua nomina eorum designabantur ad poenam, ibi eis (in) indulgentiae fine, dum clementiae dimitteretur linea, iam causa quos puniret inuenerat, illuc eorum tamquam in asperos scopulos ueridica unda naufraga membra proiecerat, eorum pereuntium ibi erant litora Aegyptiorum exemplo funeribus plena, nec ipsam inuenientium sepulturam, ibi non solum Maximianum fidei aemulum, [*]( 14 cf. Sententia concilii Bagaiensis 16 cf. Ps. 1, 15 ) [*]( 1 ac WYmlR 3 quis Zv 4 quod Yml 5 se] sen TVYml 6 qui W 7 restitni Xml teneretur WYrnl 9 quid, quid scripat quidquid W quicquid XYmlZ quid Ym2Bo in om. v 11 sicut dicis ipse dicis W 13 celebrant W 14 illis v 15 aemijminis W niiios Yml tardaB Wml 16 fetaj facta Tf" faeta XmlYmlZ foeta XmHYmil 17 laborem mg. Y, dolorem in textu del., ef, Em. 10 18 ibiam W fusa (con om.) W 19 designabatur WYml in addidi indulgenti WXYmlZ fine scripsi fune JVXYmlZ funis Ym2Rv, rf. Em. 10 21 ueredica Ym2 naufragia TVYm] 22 menbra YR erat Xtnl littora XZv 23 egiptiorum W funebus Wml funebris XZ inuenientia TVXmIYR. cf. c. 16, 18 )

538

ueritatis adulterum, ecclesiae matris inimicum, Dathae, Corae et Abiron ministrum de pacis gremio sententiae fulmen excusserat nec solum mors iusta sui sceleris condemnabat, sed etiam trahebat ad consortium criminis plurimos catena sacrilegii, ibi erat uenenum aspidum sub labiis eorum, ibi eorum os maledictione et amaritudine plenum, ibi ueloces eorum pedes ad effundendum sanguinem, ibi contritio et infelicitas in uiis eorum, ibi uiam pacis non cognoscebant nec erat timor dei ante oculos eorum, ibi iacebant abscisa membra, quae pestifera putredo ita corruperat, ut plus haberet in abscisione solaminis quam in remissione medicaminis, ibi erant famosi criminis rei Uictorianus Carcabianensis et ceteri cum isto duodecim, inter quos Praetextatus Adsuritanus et Felicianus Mustitanus, de quibus receptis agimus, qui eundem Maximianum praesentes ordinauerant, hoc est funesto opere perditionis uas sordidum collecta faeculentia glutinauerant, ubi tanto facinori tamquam inlicito incestui clerici Carthaginis lenocinium praebuerunt. tales ministri sacramentorum nondum correcti, nondum uobis redditi ac restituti in schismate Maximiani baptizauerunt, post tales ministros sacramentorum correctos redditos restitutos uestri non rebaptizauerunt.

Quid sola in uobis praeualet animositas? aliquando adtendatur, aliquando audiatur et ueritas. quid iniciuntur inanissimae nebulae dilationis datae? non ipsis data est, de quibus dictum est: damnatos esse cognoscite, de quibus etiam praedictum est quales fuerint, quid fecerint, cur eos oportuerit iam sine dilatione damnari, quod scilicet [*]( 5 cf. Ps. 13, 3 25 Sententia concilii Bagaiensis ) [*]( 1 dathe WY datae X core JVYR chore Zv ministrum et abiron Zml 3 eui sceleris] suis clericis WYmlR 6 pedes eorum Z 7 saguinem W 8 ibi] et v 9 membra abscisa v 11 famasi TV 12 carcabianenses WYml cum isto caeteri XZ 13 Assuritanus v mustitatua WYmlR 16 feculenta WYml feculentia XZ fulentia R ibi Ym2R tanti W 17 incertui W cartaginis YR laenocinium W praebuerint R 19 baptizauerint WXmlYml baptizauerant YmXRv et post R 23 attendatur WXYZ 27 iam om. Z )

539

Maximianum inpositis manibus praesentes ordinauerunt; hoc est enim quod significarunt dicendo, quod funesto opere perditionis uas sordidum collecta faeculentia glutinauerint. illis autem data est dilatio, qui ordinationi Maximiani non interfuerunt quamuis in eius societate atque schismate constituti. tantum quia manus ei, quod absentes fuerant, non inposuerunt. sic enim a damnatis ordinatoribus eius eadem concilii sententia distinguntur. nam cum dixissent illos) — quorum et nomina conscripserunt — \'damnatos esse cognoscite\', eos autem, inquiunt, quossacrilegi surculi non polluere plantaria, hoc est qui a Maximiani capite proprias manus uerecundo fidei pudore retraxerunt, ad matrem ecclesiam redire permisimus. quid planius, quid distinctius, quid apertius? illos dicunt famosi criminis reos, qui funesto opere perditionis uas sordidum collecta faeculentia glutinarunt, damnatos esse cognoscite, hos autem dicunt, quos sacrilegi surculi non polluere plantaria, hoc est qui a Maximiani capite proprias manus uerecundo fidei pudore retraxerunt, ad matrem ecclesiam redire permisimus. et quia ex illis damnatis duo postea saluo honore suscepti sunt, non inuenitur hoc quemadmodum defendatur, nisi ut omnibus dicatur dilatio fuisse concessa.

Sed concessa sit omnibus. nempe quotquot ad uos ab illo schismate redierunt, antequam redirent, illic fuerunt, illic baptizauerunt, inde ad uos sine destructione sui [*]( 2 cf. Sententia concilii Bagaiensis 9 Sentontia concilii Bagaiensis ) [*]( 3 feculentia WXYmlRZ 6 posuerunt UP si enim WXmlr, del. Y, om. Rv 7 eius om. Rv distinguuntur Rv Enam Wml 9 inquiunt autem eos Xml inquiunt eos autem Xm2Z sacrilegii Yml 10 a om. W 11 manuB] mane W 12 traxerant WXmlYmlR, ttem lin. 19 13 ante quid planiuB del. hoc est W 15 feculenta WYml feculentia XRm2 fuculentia Rml 18 a om. W 20 permisimus redire v ex e. I. Y 24 Sed concessa om. W quotquod Yml 25 redierunt] rddierint R 26 unde Zml distructione R )

540

honoris et baptismi redeuntes, si frons adsit, ora uestra clauserunt. cum enim quaerimus. antequam se, sicut ipse dixisti. ecclesiae reddidissent et ante diem praestitutum restituti fuissent, ubi erant, quid aliud uos res ipsa respondere conpellit nisi (in schismate Maximiani\\ propter quod in omnes illa est prolata sententia? ibi ergo baptizarunt eos, in quibus ad uos simul inde uenientibus baptismum Christi non ausi estis rescindere, quia coacti estis agnoscere. unde ipso facto uestro, opere uestro, iudicio uestro aduersus uos merito recteque concluditur agnoscendum esse baptismum Christi, etiamsi extra ecclesiam datus fuerit, et ideo nos hoc pie cognoscere in uestris, uos impie rescindere in nostris.

Sed forte paenitet talia te uerba posuisse, quae hanc ueritatem nimis urgerent, quoniam dixisti: factum est ut se ecclesiae reddidissent et ante diem praestitutum restituti peremptoria sententia non tenerentur, ut responderetur tibi: *quomodo se ecclesiae reddiderunt, quomodo eidem restituti sunt, si ab ea non erant separati? aut si separati erant, quomodo baptizabant?\' sed quid aliud diceres, nisi quod ab eis audieras quos consuluisti, cum ex hac causa litteris meis ualde permouereris? et tamen fortassis te arguant reprehendant, quod talia uerba incaute posueris. est quod te aduersus eos maxime muniat ac tuam tristitiam consoletur. nam et ipsi in eiusdem concilii decreto talia posuerunt; unde si nobis lecto isto opusculo nostro ita respondere uoluerint, quod eis non praeiudicent uerba laici sui, uerba ipsorum continuo recitabimus: eos autem, inquiunt, quos sacrilegi surculi non polluere plantaria, hoc est qui a Maximiani capite proprias [*]( 14 epist. Creec. cf. 113 15, 18 25 cf. pag. 366, 10 26 Sententia concilii Bagaiensis ) [*]( 4 ibi WXntl con(-m-A\')pellis WXmlYml 5 illa in omnes r 6 baptizanerunt JiZv 9 nos et Zml 10 si etiamsi W 11 foirit Tl «»7 13 te talia Z 14 orgaerent R 16 sentia W 18 ant si separati erant om. B 20 consoluisti W ac Wml permoueris WXYmlZ 21 te reprehendant v 28 consuletur WYml in eiosdem om. R 25 aolnernnt WYtnJ ab eis Trml 28 est] e Xml a OM. W )

541

manus uerecundo fidei pudore retraxerunt, ad matrem ecclesiam redire permisimus. cum enim eis dicitur: \'isti, quos ad matrem ecclesiam redire permisistis, antequam redirent, ubi erant?\', similiter urgentur ac tu paulo ante uerbis a te positis urgebaris. ubi enim eos fuisse respondebunt nisi in schismate Maximiani? sed ubi uolunt eos fuisse contendant: certe qui ad ecclesiam redire permissi sunt in ecclesia non fuerunt. ergo extra ecclesiam baptizauerunt et simul baptizatores et baptizati ad ecclesiam redeuntes nec illi honores quos extra gesserant nec illi baptisma quod extra acceperant amiserunt.

Et tu quidem, quantum potuisti in causa mala, caute locutus es, ut diceres: placuit tamen decreto concilii dilationem temporis dari, intra quod si qui corrigi uoluisset innocens haberetur. illi autem nec corrigendos eos fuisse dixerunt quibus data est illa dilatio, sed tamquam omnino inpolluti atque innocentes in Maximiani societate fuerint, sic de illis loquuntur, cum ipsam prorogant dilationem. quid est enim aliud quod dicunt: eos autem, quos sacrilegi surculi non polluere plantaria, ad matrem ecclesiam redire permisimus, nisi: \'quos non polluit consortium Maximiani, ad matrem ecclesiam redire permisimus\'? ac ne parum sit, uide quid adiungant: quanto enim de reorum, inquiunt. morte purgamur, tanto de innocentium reditu gratulamur. cur itaque tu dicis placuisse dilationem temporis dari. intra quod si qui corrigi uellet innocens haberetur, cum eam uideas inpollutis atque innocentibus datam? sed uidelicet [*]( 13 epist. Cresc. cf. III 15, 18 19. 23 Sententia concilii Bagaiensis ) [*]( 1 traxerunt WXYtnlR 2 eia om. XZ 4 nrguentur Rae] nt Ym2R 5 urgnebaris R 6 uoluit Zml 7 quid li\' permissi snnt] permisimus in ras. W permisi sunt YR 10 illi] ili W 14 quis XmflZtJ 15 habere W illa Wml 17 atque] at Jr 19 quos om. R 20 plantariam WYmJ 21 nisi quos-permisimus om. WYRv quos] quod X 23 morte inquiunt XZ 24 mortem JVYml 26 quis XmlZv noluisset Z haberet TT\' )

542

tu timuisti, ne tibi diceretur: \'quare dabatur dilatio eis, quos non polluerat Maximianus?\' ideo dilatione illa corrigendos esse censuisti. illi timuerunt, ne sibi diceretur: \'quare in suis honoribus pollutos suscipere uoluistis?\' ideo se inpollutis dilationem dedisse dixerunt.

Proinde singula timuistis, sed alterutrum oppugnatur ex altero. nam tibi dicitur: \'quomodo existimas corrigendos quos tui praedicant impollutos?\' illis autem dicitur: \'quomodo asseritis impollutos etsi non manum inponendo capiti Maximiani, tamen schismatis eius communione maculatos?\' cuius autem animus, cuius uires, cuius lingua sufficiat proloqui tam intolerandum dolorem? ut pars Donati discissa resarciatur, nec socios Afros in Africa polluit Maximianus: ne ad ipsam radicem unitatis rami fracti regredi permittantur, tot remotissimas gentes polluit ex Africa Caecilianus..

Ex die concilii Bagaiensis, hoc est octauum Kalendas Maias. usque ad diem datae illius dilationis, hoc est VIII Et Ian, VIII menses numerantur. in hoc tam longo temporis interuallo illi. quibus dilatio data est, maculabantur societate damnati Maximiani an non maculabantur? si maculabantur, quomododicitur:eos autem, quos sacrilegi surculi non polluere plantaria, ad matrem ecclesiam redire permisimus? si non maculabantur, quomodo nos atque omnes quae ubique sunt Christianas gentes potuit ignotorum, non dicam falsorum, maculare alienorum contagio peccatorum? sed -ideo, inquis, dilatio [*]( 16 cf. III 56, 62 21 Sententia concilii Bagaiensis 25 epist. Cresc. ) [*](1 tu om. JF 2 dilatio Yml 3 quare] quasi R 8 inpollutos R 9 aafertis TV manu TVXmlYmJR iponendo W 10 schismati WYml communionem lVYml 11 animos WXmlYml reuires Wml sufficirat Wml 12 intollerandum W 13 afrons W polluat Y,,12R. sed in Y a rursus eras. 14 fructi WYml 16 concilio R est] add. ab Ym2Rv octauum scripst octabu W VIII XYRZ octauo v 17 kk XZ k YR calendarum v MAI XYR IAN (del.) malI Z maii r dilationis illius Rv 18 k YR ianuari W octauum calendarum ianuarii t\' teporis Xml 20 si maculabantur om. W 21 quos om. R 25 con- tagia R inquit Yv )

543

data est, quae si transisset illis non redeuntibus, tunc macularentur et in poenam damnationis incurrerent. non ergo eos peccatum illius societatis, sed diei constitutio maculabat. si ergo nullus dies constitueretur, inmaculati utique permanerent. quid de uobis male meruit orbis terrarum? cur eum maculatum perhibetis peccatis alienis, cui nullum diem dilationis constituistis. cum tanta sit uestra potentia, ut homines quando uolunt peccatoribus socientur et quando uolueritis inquinentur? innocentes et impolluti erant, quibus in parte Maximiani dabatur dilatio, intra cuius diem si remearent ad uos, haberent integri honoris ac fidei fundamenta; si autem ille dies eis non redeuntibus praeteriret, tunc polluti, tunc scelerati, tunc perditi supplicium damnationis incurrerent, tunc humiliarentur per paenitentiam degradati. o (ratio) mira praedicentium hominum non iam, ut uetus prouerbium fertur, quod uolumus sanctum est, sed etiam \'quando uolumus et quamdiu uolumus\'! contingat alicui uestrum in naue orare nobiscum. iam pollutus, iam traditor appellatur: communicant altaria damnatores Primiani cum Maximiano ueritatis adultero, ecclesiae matris inimico, Dathae, Corae et Abiron ministro et per VIII menses innocentes inpollutique persistunt. proinde si qui ex his nonum Kl Ian se uestrae communioni reddiderunt, de innocentium estis reditu gratulati. eorum scilicet quos sacrilegi surculi non [*]( 15 cf. Parm. II 13, 31 ) [*](1 si] sit W 2 eos om. Z 3 peccatu W peccato XmlYR dieiJ dei WR di Yml 5 eum] enim WYRv 6 peribetis IT diem om. lVY R dilationis diem Ym.\'! tempus dilationis v 8 uoluntl uolueritis Ym2R, cf III 20, 23 init. secie.ntur (t eras.) IF 9 et impolluti] etiam polluti WXmlYR 10 si mearent ji-ml si it. (8. I.; an iterum?) mearent Wm2 si remanerent Xml 12 praeterirent JVXmlYml 13 humiliaretur W 14 paenitentiam lam in ras. m.\'!i X degradati. o ratio scripsi degradatio WYZ degratio (d et io in ras.) X degradatione R. cf. index s. u. degrado mira in ras. Xm2 15 ut om. Z 17 naui v 20 datae X chon* Z habiron YR octo Zv 21 quis IVXmlYml non V Xml non V WYml V Xm2 V Ym2RZ nono u 22 k YR calendarum ianuarii v se I seu WYml )

544

polluere plantaria. quid uos promeruerunt tot dies VIII mensum a die VIII Kl Maiarum usque ad diem VIII Kl Ian, quos ita sanctificastis, ut per eos quicumque communioni sacrilegi atque damnati Maximiani cohaererent, non polluerentur nec efficerentur nocentes: et quid uos offendit tam sanctus dies natalis ipsius domini nostri, ut solus aduentu et transitu suo pollueret innocentes, atque in eis qui in illo schismate baptizarunt per illos omnes dies sanctus maneret baptismus Christi et inmundus fieret per natalem Christi?

Quid non audeat humana temeritas, cum in sententiam nefandi praecipitatur erroris, quam relinquere propter uanitatem pudet et defendere contra ueritatem non pudet? sed quid hinc plura, ubi quilibet obstinatissimus, qui contra omnes uoces rationis obduruit, necesse est fateatur de quibus dicitur: se ecclesiae reddidissent et ante diem praestitutum restituti essent — quae uerba ipse posuisti —, eos denique de quibus dicitur: (ad matrem ecclesiam redire permisimus\': \'de innocentium reditu gratulamur\': (ac ne angustum redeuntibus tempus spem salutis artatae diei pressura subducat, usque in ilium diem agnitionispandimus ianuam, utintegri honoris ac fidei regressi habeant fundamenta. quam quisquam si ingredi nequiuerit pigra segnitia, sciat sibi ad omnes ueniales aditus uiam esse subductam\': (et post praestitutum diem redeuntibus fixa paenitentia\' — quae uerba trecenti et decem in sententia sua totiens inculcarunt —, necesse est, inquam, quilibet aduersarius fateatur eos, de quibus ista dicuntur, [*](15 epist. Creac. cf. III 15, 18 17 Sententia concilii Bagaiensis ) [*](1 mensium XYm2RZv 2 k YR mal X maii Z ad] a W k YR ianr X 3 communionis WXmlYml 4 popolluerentur W 7 quiJ quos Z baptizauerunt v 8 omnes illos Ztnlv dies om. R 9 fieret et R 12 contra] propter XZ 14 rationes R fatetur WXmlYml dicit JB 15 si se YmSRv 19 praesara W 21 hac WY 22 qua WXmlYR quisque XZ si quisquam III 54, 60. IIII 4. 5 24 subducta Xml 26 sentia W toties Rv 27 eos de] eosdem v )

545

antequam se uobis redderent, antequam uobis restituerentur, antequam ad uos redirent, antequam regressi ianuam dilationis ingrederentur, non fuisse uobiscum, extra uestram communionem in eo schismate, quo se a uobis separauerant, baptizasse? inde uobis redditi ac restituti ubi a uobis alienati erant, inde ad uos redeuntes et regredientes quo a uobis foris erant, et tenuerunt non deminutos honores suos et secum introduxerunt non rebaptizandos baptizatos suos.