Contra Cresconium

Augustine

Augustine. Sancti Aureli Augustini Opera, Sectio VII, Pars II (Corpus scriptorum ecclesiasticorum Latinorum, Volume 52). Petschenig, Michael, editor. Prague; Vienna; Leipzig: F. Tempsky; G. Freytag, 1909.

Cohibeant itaque se frumentorum per totum mundum tanta ubertate crescentium impii desertores et non audeant de quorundam zizaniorum separatorum paucitate gloriari. quodsi gloriantur, etiam in hoc ipso procedunt aduersus eos idem illi Maximianenses in iudicio diuino ad eos in omnibus confundendos et si sapiant corrigendos appositi, quos multo pauciores praefidentia multitudinis suae persecuti sunt et persequendo ad suam communionem aliquos eorum denuo conuerterunt ac sic ceteros iustissimos quo paucissimos reliquerunt.

Non, inquis, communicat oriens Africae nec Africa orienti. non sane, sed in paleis haereticis ab area dominica [*]( 4 cf. Gen. 22, 17 10 Matth. 13, 38 12 epist. Cresc. cf. pag. 479, 15 15 Matth. 13, 30 26 epist. Cresc. ) [*]( 1 utidem WYml 2 orrea W 4 abraam X 5 multae sti,-e-X)llae WXml multae sunt stellae Yliv e otn. v 6 et paucas v 7 arenae YmlR signauerunt R significauerunt v 8 arena YtnlR 9 pr. et om. XZ 12 ChristiJ christianum v cotidie* totus Z 15 utroque WYml 18 quorumdam Zv 20 \\idem v pr. in del. Xm2, om. Zv 22 multos WXYR praesidentia YR 24 sicj si HZ ) [*]( LII. Angnst c. Don. IT. ) [*]( 31 )

482
separatis; in frumentis autem catholicis et interioribus paleis omnino communicat oriens Africae et Africa orienti. alii quippe hic, alii uero alibi atque alibi haeretici cum diffusa ubique catholica unitate confligunt. ubique est enim illa, de qua exierunt qui esse ubique minime potuerunt, dicentes secundum id quod de illis praedictum est: ecce hic est Christus, ecce illic, alii hoc loco, alio alii suarum praesumptionum uel potius amputationum proprias particulas ostendentes atque impia superbia radicem unde fracti sunt abnegantes. huic ergo ecclesiae, quae copiosis successibus, cum dilatatur toto orbe terrarum, ex omni gente, tribu et lingua parit multitudinem candidatorum et palmatorum, sicut in Apocalypsi scriptum est, quam numerare nemo potest, huic, inquam, ecclesiae, cui partem Donati non communicare manifestum est, maiores uestri probare debuerunt quaecumque uera documenta de traditoribus habuerunt. quod si fecissent, ipsi in illa essent, extra illam uero illi quos accusassent. nunc autem cum accusatos in illa permansisse uideamus, quid boni de accusatoribus sentire debemus, quos extra illam uidemus? ac per hoc in illa mea quadripertita distributione, ubi dixi, cum de traditoribus proferuntur ex utraque parte documenta, aut utraque uera esse aut utraque falsa aut nostra uera et uestra falsa aut nostra falsa et uestra uera, cum uideres in superioribus tribus uos facillime superari, frustra tibi hoc extremum quasi qua euaderes elegisti. quamuis enim quam inpudenter dicatur aduertas, tamen ea ipsa uera uestra si qua essent humana documenta, illi ecclesiae probari debuerunt, quam probant documenta diuina. [*]( 6 Matth. 24, 23 12 cf. Apoc. 7, 9 20 cf. Petil. I 21, 23 ) [*]( 1 paleis bis WYml 3 haeretici cum] haereticum WXmlYml haeretici Ym2R 7 alio alii suarum scripsi alio aliis uarium WXmlYml alio alii (alii aliis Ym2R) uariarum Xm2Ym2RZv 10 copiis Yml 12 apocalipsi W 13 quam] quia Trml nemo numerare v 16 illa essent v illa messe WYml illa mensi Xml illam essent Ym2R illa mansissent Xm2Z 19 quos] quod JYYml ac] hac WYmlR mea scripsi ea JVXmlY, et R, del. Xm2, om. Zv, cf. IIII 57, 68 init. 20 quadriperetita nrml 23 uideris Z 25 elegit 22 )
483

Dic mihi, obsecro te — sed noli offundere nebulas imperitis, ut, quoniam traditores accusatos non uales conuincere, identidem uelis artes dialecticas accusare —, dic ergo, rogo te, causa ista uestra cum ueris documentis uestris perducta est ad iudicium transmarinarum ecclesiarum labore apostolico fundatarum an non est perducta? si perducta est, uicistis in eo iudicio an uicti estis? si uicisse uos dicitis, cur eis ecclesiis, in quarum iudicio uicistis, non eommunicastis? si autem, quod satis ipsa indicat ab eis alienata uestra communio, uicti estis, quid nobiscum uel mala uel bona causa perdita litigatis, id habentes maximum crimen, quod crimine traditorum, quos in iudicio transmarinarum ecclesiarum etiam uera documenta proferentes conuincere minime potuistis, orbem christianum perfunditis, quia in ea causa, in qua interesse non potuit, elegit iudicibus credere, non accusatoribus uictis? non itaque ideo rei estis, quia bonam causam, ut secundum uos loquar, in transmarino iudicio perdidistis, sed quia crimen reorum atque - ut nimium nobis cedatur—et iudicum tot innocentibus populis christianis per tot gentes longe lateque diffusis obicere minime dubitatis; quorum communioni tamquam frumentis dominicis cohaerendo et illos uiros, sicut dicitis, traditores et illos malos, sicut arbitramini, iudices secundum euan gelicas litteras etiam monente Cypriano usque ad tempus uentilationis tamquam paleam tolerare debuistis, ne aream deserendo periretis. si autem causa illa uestra cum ueris, quod tibi elegisti, documentis suis ad iudicium transmarinarum ecclesiarum non est perducta, quomodo ab eis potuerunt tot episcopi in suis plebibus constituti causa incognita et ad se omnino non delata iure damnari? aut quomodo debuerunt Afri christiani, non dico illi, qui eos putauerant innocentes, [*]( 22 cf. Matth. 13, 29-30 23 cf. Cypr. epist. 54, 3 ) [*]( 1 effandere Wml 8 communicatis Xm2Zv 10 nobis (om. cum) R 15 eligit HT 16 qui II m7 18 retorum WXm2YmlZ iudit(-c-JR)ium YR 20 obicire W minine r communionis WXmJYml 24 nec WXmlYml 25 perireetis Xml pariretis R 26 elegistis WXYml 30 putauerunt YmlRv ) [*]( 31* )

484
uerum etiam illi, si qui eos nouerant traditores, propter zizania, quae in ecclesia esse cernebant, a frumentorum tam longe lateque crescentium et hos ignorantium tam manifesta innocentia (se) separare, ut propter crimen alienum, quo pro unitate tolerato non macularentur, uiolatae ipsius unitatis crimine damnarentur?

Quid tibi ergo ad causam prodest hoc ex illis quattuor propositis elegisse, ut uestra documenta sint uera, contra uestros autem quae proferimus falsa esse deputentur? ecce et hic uinceris, quoniam ueris quae putas documentis tuis non potuerunt ubi debuerunt conuinci traditores, siue a uestris eadem documenta occultata sint siue ipsi traditores qualibet astutia se iudicibus occultauerint siue ab ipsis prauis iudicibus occultati sint. semen Abrahae respice, quod in testamento dei per omnes gentes crescit sicut stellae caeli et sicut arena maris, et utrum propter occultata quibuslibet causis nescio qua Africana zizania tam copiosa messis per agrum mundum perire potuerit aude dicere, aude credere, aude, si ullus in te dei timor est, cogitare.

Exaggeras persecutiones quas uos pati dicitis, quibus in tam sacrilega et manifesta obstinatione aduersus pacem sanctae ecclesiae rebellantibus mirabili mansuetudine parcitur, et dicis in primis partibus epistulae tuae, quod imperatori Constantino Caeciliani crimen cum fieret manifestum, ipse quoque eum ut Brixae in exilio degeret sua sententia condemnauit. in quo te quis dubitet uel falli uel fallere, quando et Felicem Aptugnensem commemorasti in iudicio proconsulis ab Ingentio nescio quo de traditione conuictum? [*](7 cf. epist. Cresc. 14 cf. Gen. 22, 17 19. 22. 26 cf. epist. Cresc. ) [*]( 1 z-y-aanam II" xJtt z qaaej qua II quam lmxtt ceraebat Xml 3 se innocentia Xm2Z 4 se addidi separari Y»i2ltv 6 prodes Z 7 quator (sic) Z 11 occulta Zv 13 non (tn ras. B. sint lf) sint codd. habrahae tfX in om. W 14 stillae JVml 15 propter om. R nesio W 16 africa X affrica Z nieBaes WXm1Ym1 17 jpr. audi Yml 22 epistolae Xm2YRZv 24 Briiiae v 26 aptugnense WXnłl aptunensem R in om. W 27 ab Ingentio scripsi a uincentio codd. (v) quoJ qua R )

485

Ecce ego insero sententiam Aeliani proconsulis, qua purgatus atque absolutus est Felix. si tota gesta uis legere, ex archiuo proconsulis accipe. Aelianus pro consule dixit: ex professione Caeciliani, qui acta falsa esse dicit atque epistulae plurima addita, manifestum est qua uoluntate haec gesserit Ingentius, et ideo recipietur in carcerem; est enim artiori interrogationi necessarius. Felicem autem religiosum episcopum liberum esse ab exustione instrumentorum deificorum manifestum est, cum nemo in eum aliquid probare potuerit, quod religiosas scripturas tradiderit uel exusserit. omnium enim interrogatio supra scriptorum manifesta est nullas scripturas deificas uel inuentas uel corruptas uel incensas fuisse. hoc actis continetur, quod Felix episcopus religiosus illis temporibus nec praesens fuerit neque conscientiam commodauerit neque tale aliquid fieri iusserit.

Insero etiam rescriptum imperatoris Constantini ad Probianum id ipsum attestantis et quam molesti apud eum maiores uestri accusatores innocentium fuerint ostendentis. Imperatores Caesares Flauii Constantinus et Maximinus et Ualerius Licinianus Licinius ad Probianum [*](3 Acta pargationis Felicis Auturanitani (Optat. ed. Ziwaa p. 203, 34 sqq.) 8 Felicem cet.] Optat. I 27 20 Rescriptum Constantini ad Probianum; eztat etiam epist. 88 (= e) cf. Breuic. III 23, 41. Post gesta 32, 55 ) [*]( 1 ergo ego nrml eliani XYZ heliani X 3 elianus WXYZ helianns B proconsul XYm2RZv Acta 4 ex om. Acta ceciani WYml falsata Acta, 5 plurimae WR plurime XmlYmJ manifestatum Acta 6 gessent W reciperetur Z recipiatur Acta 8 episcopi TVYmJ 11 relegiosas JrXml religioaissimas Acta, Optat. prodiderit Acta, Optat. exsusserit If excusserit Zrnl 12 scriptorum ego ex Optato I 27 scripturam (p ex b) Y scrip(-b- TF)tura TVXZ scripta Rv Acta manifestata Acta 14 incessas Xtnl 15 nec] neque Acta, Optat. 16 accommodauerit Acta, Optat. 20 fuerit W ostendentes Xml imperatoris YR 21 flauius eodd. praeter lVYml et MaximinusJ Malimus e Maximianus v 22 lucianus lucinius rrrR )

486
proconsulem Africae. Aelianus prodecessor tuus merito, cum de perfectissimis Uerus uicarius praefectorum tunc per Africam nostram incommoda ualetudine teneretur, eiusdem partibus functus inter cetera etiam id negotium uel inuidiam, quae Caeciliano episcopo et ecclesiae catholicae uidetur esse commota, ad examen suum atque iussionem credidit esse reuocandam. etenim cum iam Superium centurionem et Caecilianum magistratum Aptugnitanorum et Saturninum ex curatore et Calibium iuniorem eiusdem ciuitatis curatorem atque Solum seruum publicum supra scriptae ciuitatis praesentes esse fecisset, audientiam praebuit conpetentem, adeo ut, cum Caeciliano fuisset obiectum, quod a Felice eidem episcopatus uideretur esse delatus, cui diuinaJ.:um scripturarum proditio atque exustio uideretur obiecta, innocentem de eo Felicem fuisse constiterit. denique cum Maximus Ingentium decurionem Ziquensium ciuitatis epistulam Caeciliani ex duumuiris falsasse contenderet, et eundem ipsum Ingentium suspensum actis quae suberant peruidimus et ideo minime tortum, quod se decurionem Ziquensium ciuitatis esse adseuerauerit. unde uolumus eundem ipsum Ingentium sub idonea prosecutione ad [*](1 elianua XRZ praedecessor XZv dum e 2 de] uir VI: perfectiasimos WXZ fectissimos Yml perfectissimus ve Uerus ed. L-owm. ex epist. 88 uiros WXYmlZ uiris Ym2R praefatorum R 3 ualitudine XRZe 4 eisdem Ym2R cęteras Z 5 de ceciliano episcopo et ecclesia catholica Ym3R(v) de Caeciliano episcopo ecclesiae catholicae e 6 uidebatur XZ 7 reuocandum Ym2R 8 iam "tam WXYmlBZ. del. Ym2 9 abtugnitanorum R saturnium Z excuratorem XZ" 11 Solonem v 14 a Felice] arelicet WXZ areliqet Yml clare liquet (libet BtnJ) Ym2R eidem] et idem codd. episcopus JrYB 15 cui] cum WYR 16 de eo] deo TrXYmlZ filicera W\'ml 17 decuriorem WYml decurionen R, item lin. 21 18 exduumuiri v 19 et del. Ym2. om. Rve 23 eiundem Wml eumdem Y ut eundem e)
487
comitatum meum Constantini Augusti mittas, ut illis, qui in praesentiarum agunt atque diurnis diebus interpellare non desinunt, audientibus et coram adsistentibus apparere et intimari possit frustra eos Caeciliano episcopo inuidiam conparare atque aduersus eum uiolenter insurgere uoluisse. ita enim fiet, ut omissis, sicuti oportet, eiusmodi contentionibus populus sine dissensione aliqua religioni propriae cum debita ueneratione deseruiat.

Insero adhuc et uerba Constantini ex litteris eius ad Eumalium uicarium, ubi se inter partes cognouisse et innocentem Caecilianum conperisse testatur. cum enim narrasset in his, quae supra locutus est, quemadmodum ad iudicium eius post episcopalia iudicia partes perductae fuerint: in quo peruidi, inquit, Caecilianum uirum omni innocentia praeditum ac debita religionis suae officia seruantem eique ita ut oportuit seruientem, nec ullum in eo crimen repperiri potuisse euidenter apparuit, sicut absenti fuerat aduersariorum suorum simulatione conpositum.

Tu quare non inseruisti sententiam Constantini, qua eum dicis esse damnatum et Brixae in exilio constitutum, uir disertissime? quanto congruentius hanc inseruisses quam nescio quid de Serdicensi concilio, quod nec ad uos nec ad causam, [*](1 ut tllis—6 insurgere uoluixseJ Post gesta 32, 55 15 Constantini litterae ad Eamalium 24 cf. cap. 34, 38 ) [*]( 1 commitatam Xml illie] his Post gesta 2 atque] et Post gesta diuturnis Xf) 3 audientibus] praesentibus Post gesta quoram R 5 conparasse Post gesta 6 insurgire Xml siet W 8 dissensionem WXmlYml aluqua Xml 10 Inserto R 11 EumaliumJ alium Ym2R 13 eatj es Z 15 inquid JD\' 16 praedictum JVXYml hac IVXYmJ deabita W dehabita XmlYml religioni Xm2Z 17 eique] eaqui W eiqui Yml 18 reperiri tFXZ euidenter] euidem WYml eidem Ym2Rv 19 absenti) absens WXYmlZ simulationem WXmlYml 22 Brixiae v 23 quantoJ quam Z 24 quid] quod R diserdicensi YmJ de sardicensi Ym2R(v) )

488
quae inter d>» est et uos. omnino pertinere monstretur! cor enim fuerit Brixae Caecilianus. quod uos ealnmnio?issime appellatis? exilium. cum suam praesentiam maluit ecclesiae deesse quam pacem. quid a me opus est dici? tu interim damnantis imperatoris sententiam nullam recitas et damnatum ab imperatore Caecilianum tamen temere non dico audiendum uel dicendum, sed etiam scribendum putas. uerumtamen secundum uerba tua ecce uideo in exilio Caecilianum imperatore damnante: saltem responde quo accusante et modo me inter- roga, quod in epistula tua post multa (inania) similiter inane posuisti: quis prolato testamento minus consentit. qui persecutionem patitur a" qui (ar\'it? haec certe uerba tua sunt. aspice ergo Caecilianum persecutionem passum et. sisut ipse dixisti. in exilio constitutum, aspice etiam uestros. sicut suis uerbis imperator ipse testatur. aduersum Caecilianum diurnis diebus interpellare non desistentes, et isdem ipsis uerbis tuis interroganti mihi responde: quis minus testamento prolato consentit, qui persecutionem patitur an qui facit? diligenter autem perlectis omnibus inuenies Caecilianum a uestris etiam apud imperatorem persecutionem passum. sed non inuenies ab imperatore damnatum, immo etiam inuenies absolutum.