Contra Cresconium

Augustine

Augustine. Sancti Aureli Augustini Opera, Sectio VII, Pars II (Corpus scriptorum ecclesiasticorum Latinorum, Volume 52). Petschenig, Michael, editor. Prague; Vienna; Leipzig: F. Tempsky; G. Freytag, 1909.

Proinde quoniam illi, quibus accusantibus praesens , absolutus est Caecilianus, non solum eos a quibus absolutus est, uerum etiam omnes christianos catholicos in quibuslibet gentibus constitutos, qui uel illam dissensionem Afrorum penitus nescierunt uel in ea iudicibus, sicut eis uisum est. suo periculo pronuntiantibus quam uictis accusatoribus credere maluerunt, Caeciliani criminibus uel fictis uel certe non probatis perfundere audacissima inprobitate conati sunt et omnes negare esse christianos, missa est uobis tandem aliquando Maximianensium causa, in qua ipsi damnarent, ipsi damnatos persequerentur, ipsi persecutos in eodem honore reciperent, ipsi baptismum damnatorum acceptarent, ut, qui innocentes ausi sunt accusare, nocentes cogerentur absoluere, non quos innocentes esse crediderant, sed quos. ut dicunt, dei praesidentis arbitrio ueridico plenarii concilii sui ore damnauerant. quis cuiquam dixit aliquando: \'quoniam indici absoluenti potius [*]( 26 cf. pag. 465, 21 ) [*]( 1 quodlibet de ipso del. Y, om. li 3 constantinum imperatorem et corruptum Xm2Z 5 erat W 10 potuerunt Rt1 iudicibus credimus XYSZv 11 de] sed de Xml ut de Ym2 ne de R 14 Caeciliaoosabsolutus est om. YR absoluti» X 16 disoensionem R 18 piriculo W 21 an uestris? 25 accusarent WYml nocentes] innocentes WYRv 26 praesentis codd. 27 ueredico WYB damnarent R damnauerunt v 28 quoniam om. R iudicii W absolueudi R )

475

quam mihi accusanti credidisti, reus es cum ipsis quos accusaui\'? et hoc tamen orbi christiano dicitur, quod si uni homini diceretur, non dico iniquissimum, sed insanissimum uideretur. o rem mirabiliter indignam! accusarunt Afri Afros crimine traditionis, accusatos transmarini iudices absoluerunt, et traditores facti sunt populi gentium, quia iudicibus absoluentibus potius quam accusatoribus criminantibus crediderunt.

Merito tibi est, pars Donati. Maximianensium causa propinata: bibe calicem de manu domini corripientis et admonentis. si intellegis et adquiescis, misericordia est ista emendantis, ne incidas in iudicium punientis. tibi dicitur: superba et dura ceruice, reconciliare christianis usque quaque populis a te inique accusatis, saltem iam tuis reconciliata damnatis. quid rescindis baptisma Christi in illis uel ex illis ecclesiis quas apostoli fundauerunt? iam baptisma recepisti, quod tui damnati, antequam tibi reconciliarentur, dederunt. quid de persecutione quam pateris gloriaris? si iustitiae signum est, iustior est pars Maximiani; nam et a te passa est et patitur tecum. audite psalmum diuinum: nolite esse sicut equus et mulus non habentes intellectum. persecutores enim uestros nos dicitis, cum uos saluos fieri cupientes uestra quae sanari uolumus uulnera medicinaliter persequamur, unde a clericis et circumcellionibus tamquam dentibus et calcibus uestris grauiter, dum uos curamus, adfligimur. nolite esse ingrati tali medicinae quam estis imitati; et uos Felicianum et Praetextatum persecutionibus correxistis. atque utinam totum corrigeretis et sicut illi ad uos, ita illi et uos ad matrem catholicam rediretis! [*]( 19 Ps. 31, 9 ) [*]( 3 deceretur W 4 indigna W Afri Ofx. v 5 absoluerant WYml 11 emendatis WYml 12 populis usque quaque Ym2 13 reconciliatal reeonciliare YR 17 si] in W iustiae XmJ 18 et a tej aetate Y R 19 tecum scripri et cum WX Yml et Z et cum eo audite Ym2Rv, cf. Parm. I 10, 16 exir. 20 persequutorea WYZ 21 uestraque sanare ,YmlR 22 nolentes Ym3R 23 a] et XZ 25 esti. (B erus.) lV 26 peraequationibae WXYZ )

476

Contra quam. frater Cresconi, tanta es elatus audacia, ut a me commemorata etiam illa diuina testimonia refellere conareris et obstrepere dei uocibus. hoc enim posui in illa epistula contra quam loqueris, quod in sancto libro est de semine Abrahae, ad illum patrem nostrum deo dicente: in semine tuo benedicentur omnes gentes. quod testamentum appellat apostolus dicens: fratres, secundum hominem dico. tamen hominis confirmatum testamentum nemo irritum facit aut superordinat. Abrahae dictae sunt promissiones et semini eius. non dicit (et seminibus\' tamquam in multis, sed tamquam in uno (et semini tuo\\ quod est Christus. huius seminis fecunditas tam copiosa promissa est, ut diceretur ei: sic erit semen tuum sicut stellae caeli et sicut arena maris quae non potest dinumerari. huic tu multiplicationi atque ubertati ecclesiae, quae toto orbe dilatatur, quae prophetata sic creditur, sic omnium etiam infidelium oculis exhibetur, ut claudat etiam ora paganorum, qui aduersus eam paucissimi remanserunt, partem Donati audes praeponere, dicens quod et praeter Africam nescio quos habeatis, quibus tamen non apparentibus ex Africa uos solere mittere episcopos non negatis unum aut duos aut ut multum tres, et argumentaris inaniter contra euidentissimam ueritatem, quod ideo nobis non totus orbis communicet, quia uel adhuc multa sunt gentium barbararum, quae in Christum nondum crediderunt, uel sub nomine Christi haereses multae a communione nostrae societatis alienae.

Nec attendis nec saltem ab scientibus quaeris, quam multa ipsarum barbararum gentium quas commemorasti [*]( 3 Petil. I 23, 25. cf. etiam Ep. c. Don. 6, 11 5 Gen. 22, 18 7 Gal. 8, 15-16 18 Gen. 22, 17 19 cf. epist. Cresc. ) [*]( 3 illa om. Z 5 habrahae XZ 10 promissionis WmlYml semine W 14 stillae W harena Ym2 15 libertati codd. 16 orbi WXml delatatur Xml propheta W 21 soli remittere codd. 22 argamentares Yml inaniter om. M 24 multae Xm2Zv multi Ym2R barbarum WXYml 25 qui Ym2R 28 multa scripgi multam WXmlYml multae Xm2Zv multi Ym2R barbarum TOT )

477

Christi iam nomini mancipata sint et quemadmodum in ceteras euangelium crescendo fructificare non cesset, donec in omnibus cum fuerit praedicatum ueniat finis. sic enim ipse dominus ait: et praedicabitur hoc euangelium in uniuerso orbe in testimonium omnibus gentibus, et tunc ueniet finis. nisi forte etiam in tantum (abruptum) uos praecipitat insana superbia, ut hoc quod praedictum est de parte Donati putetis incipiendum. non ex illis ecclesiis quas apostoli plantauerunt, quibus non communicat pars Donati. an et ipsas, ut mundum impleat, rebaptizare conabitur, cum catholica per cuncta crescente illa et in ipsa Africa cotidie minuatur? o uesana peruersitas hominum! laudari te credis de Christo credendo quod non uides, et damnari te non credis de ecclesia negando quod uides, cum illud caput in caelo sit, hoc corpus in terra.

Agnoscis Christum in eo quod scriptum est: exaltare super caelos, deus, et non agnoscis ecclesiam in eo quod sequitur: et super omnem terram gloria tua. agnoscis Christum in eo quod scriptum est: foderunt manus meas et pedes, dinumerauerunt omnia ossa mea. ipsi uero considerauerunt et conspexerunt me, diuiserunt sibi uestimenta mea et super uestem meam miserunt sortem, et non agnoscis ecclesiam in eo quod paulo post sequitur: commemorabuntur et conuertentur ad dominum uniuersi fines terrae et adorabunt in conspectu eius uniuersae patriae gentium, quoniam domini est regnum et ipse dominabitur gentium. agnoscis Christum in eo quod scriptum est: deus, iudicium tuum regi da et iustitiam tuam filio regis, et non agnoscis ecclesiam in eo quod psalmus ipse testatur: dominabitur a mari usque ad mare [*]( 4 Matth. 24, 14 15. 17 Ps. 107, 6 18 Pa. 21, 17-19 28 Ps. 21, 28-29 27 Ps. 71, 2 29 Ps. 71, 8—11 ) [*]( 1 nemini JVml mancipatae Xm2Zv mancipati Ym2R 3 ueniet li ipse WZ, om. cet. v 4 orbem WYml 5 testimonio R 6 abruptum uddidi, cf. index 11 minuat W 14 illut Yml 19 pedes meos v 23 commoiabuntur Y 25 quoniam-gentium om. YRv )

478

et a flumine usque ad terminos orbis terrae. coram illo decident Aethiopes et inimici eius terram lingent. reges Tharsis et insulae munera offerent, reges Arabum et Saba dona adducent. et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes seruient illi. agnoscis Christum ubi dicitur ad Iudaeos: non est mihi uoluntas in uobis, dicit dominus omnipotens, nec accipiam sacrificia de manibus uestris — quia utique Christi aduentus abstulit illa omnia sacrificia Iudaeorum —, et non agnoscis ecclesiam in eo quod sequitur: quoniam ab ortu solis usque ad occasum glorificatum est nomen meum in gentibus, et in omni loco incensum admouebitur nomini meo et hostia pura. magnum enim nomen meum in gentibus, dicit dominus omnipotens. agnoscis Christum in eo quod dicit propheta: sicut ouis ad immolandum ductus est et cetera quae ibi de illo tamquam in euangelio leguntur, et non agnoscis ecclesiam in eo quod paulo post dicit: laetare, sterilis, quae non paris, erumpe et clama quae non parturis, quoniam multi filii desertae magis quam eius quae habet uirum. dixit enim dominus: dilata locum tabernaculi tui et aulas tuas confige — non est quod parcas —, porrige longius funiculos, palos ualidos confirma, etiam atque etiam in dextram atque sinistram extende. semen enim tuum hereditabit gentes et ciuitates quae desertae erant inhabitabis. non est quod metuas — praeualebis enim — nec erubescas quod detestabilis fueris. confusionem enim in perpetuum obliuisceris, ignominiae uiduitatis tuae non eris memor. quoniam ego sum dominus qui facio te, [*]( 6 Mal. 1, 10 10 Mal. 1, 11 15 Esai. 53, 7 18 Esai. 54, 1—5 ) [*]( 5 illij ei v 10 abortus W 12 et in omni-14 gentibus om. YRo 12 adolebitur XmUZ, cf. Petil. II 86, 191 13 ostia WX magnam Wml 17 quod om. XmJ 19 fili W 21 tui om. Y confringe XZ 23 dexteram v 21 extende scripsi, cf. epist. 105, 4, 16 extr. extendes Z extendens eet. v 25 quae] duae Wml 28 ignominiae et YmSR )

479

dominus nomen ei, et qui eruit te ipse deus Israhel uniuersae terrae uocabitur.

In his certe litteris Sanctis ecclesiam didicit Cyprianus. ut diceret: sic ecclesia domini luce perfusa per orbem totum radios suos porrexit, ramos suos per uniuersam terram copia ubertatis extendit. huic tu, Cresconi, tantae manifestationi diuinorum eloquiorum calumniaris intuendo residua gentium, quae nondum occupauit ecclesia; quanta occupauerit, unde ad residua tenenda cotidie diffunditur, non attendis. quomodo enim prophetiarum istarum futuram perfectionem non neges, qui tantum prouectum, cui debetur ipsa perfectio, negare non dubitas non dico aduersus uoces diuinas, sed iam et aduersus tuas? nam et de te ui magna ipsius ueritatis expressum est, ut diceres nesciens uel non attendens quid dixeris, quod in christianum nomen totus cotidie uertitur mundus. cur ergo huic ecclesiae, quae toto mundo crescendo dilatatur, non communicat pars Donati? uidelicet ne a peccatoribus polluatur. et ubi est, quod non istam uestram, quae in Africa remanens orbi terrarum calumniatur aut ex Africa in paucis latentibus peregrinatur, sed illam. quae ramos suos per uniuersam terram copia ubertatis extendit. noluit deseri Cyprianus, etiamsi in eius communione non tantum sint uerum appareant peccatores, dicens: nam etsi uidentur in ecclesia esse zizania, non tamen inpediri debet uel fides uel caritas nostra, ut quoniam zizania esse in ecclesia cernimus ipsi de ecclesia recedamus?

Hic et tu responde, si tibi placet ueri aliquid respondere. et quomodo implebitur quod scriptum est: filius [*]( 4 Cypr. De cath. eccl. unitate c. 5 15 epist. Creac. 28 Cypr. epiat. 54, 8 28 Prou. 24, 22 ) [*]( 1 eij meum (urn Xm2) XZ 3 dicit v 4 sic et Cypr. o porrigit Cypr. 6 copiam WYml 7 tu om. YRv 9 eccleeiae WB eccleaia et yx 11 neges scripsi negas codd. v peraectum Yml 12 perrectio W 13 alt. et om. W 15 attendea Wml 17 conmunicat Wml 19 affrica Wml 21 copiam WYml 22 communionem WYR 24 ewe in ecclesia XZ 25 aut-aut Cypr. zi(-y-R)zaniam YmlR )

480

malus ipse se iustum dicit, exitum autem suum non abluit? coarguat filium malum, Maximianenses damnet et persequatur, damnatis et persecutis reconcilietur: uel sic conuincatur, uel sic confundatur, uel sic corrigatur. quomodo, inquis, totus orbis communione uestra plenus est, ubi tam multae sunt haereses, quarum uobis nulla communicat? immo non tantum haereticis, uerum etiam ceteris hominibus malis plenus est orbis et sanctis ac fidelibus dei seruis plenus est orbis, quia et mare plenum est amaris fluctibus, plenum est et dulcibus piscibus.

In paucis, inquis, frequenter est ueritas, errare multorum est, et ne uerbis tuis tantae illius sterilis fecunditati. contradicere uidereris, cui dictum est: multi filii desertae magis quam eius quae habet uirum, adhibuisti ex euangelio testimonium: quoniam pauci sunt qui saluantur. solue ergo quaestionem, quomodo ipse dominus dicat: quam arta et angusta est uia quae ducit ad uitam, et pauci sunt qui inueniunt eam, et idem ipse alibi dicat: multi ab oriente et occidente uenient et recumbent cum Abraham et Isaac et lacob in regno caelorum, quomodo etiam in Apocalypsi demonstratur eorum multitudo, quam numerare nemo potest, ex omni gente et tribu et lingua. habentium stolas albas palmasque ferentium, qui pressuras propter fidem Christi sustinuerant, quomodo idem sint pauci qui multi. neque enim alterum horum est uerum, alterum falsum, cum sit utrumque diuina ueritate prolatum, nisi quia idem ipsi boni uerique christiani, qui per se ipsos multi sunt, [*]( 4. 11 epist. Cresc. 18 Esai. 54, 1 15 epiat. Cresc. et Luc. 13. 23 16 Matth. 7, 14 18 Matth. 8, 11 21 cf. Apoc. 7, 9 ) [*]( 1 malus (s Mt ras. m2) X se om. WYml 2 ablaitar B coargoat scripsi da ergo ad codd. da ergo v 8 reconciliaretnr WXYml uel si (ter) WXmlYR 12 staerelis W sterelis Yml feconditate W 18 aedereris W 15 qaoniam ex quam W 18 ea W 20 abraam X issaac W 21 apocalipsi WY demonstretur v 22 poterat v gentes W 23 presuras W 24 iidem v, item Nn. 27 25 pro alterum1 alteri 00.. Wml )

481

in conparatione malorum falsorumque itidem pauci sunt. sic multa grana, quibus horrea magna conplentur, pauca dicimus in comparatione palearum, sic etiam — ut de ipso dei testamento dicam, quod factum est ad Abraham de semine eius, quod est Christus — multas stellas, quas numerare non possumus, e quibus tam grande caelum undique circumfulget, paucas dicimus in comparatione harenae maris. forte stellae significauerint spiritales christianos, maris autem harena carnales, per quos et ex quibus etiam haereses et schismata fiunt, utroque tamen genere plenus est mundus, quia idem dominus dicit: ager est hic mundus et tu ipse tibi ueritate extorquente dixisti: in nomen Christi totus cotidie uertitur mundus. per totum igitur agrum, hoc est per totum mundum frumenta, per totum zizania, quia de utroque dixit qui falli non potest: sinite utraque crescere usque ad messem.