Exameron

Ambrose, Saint, Bishop of Milan

Ambrose. Sanctii Ambrosii Opera, Pars Prima (Corpus scriptorum ecclesiasticorum Latinorum, Volume 32.1). Schenkl, Karl, editor. Prague; Vienna; Leipzig: F. Tempsky; G. Freytag, 1896.

Postremum quoque officium est oris aut linguae, quod tamen omnibus uires ministrat. nam neque oculi uigorem [*]( 9 Uerg. Georg. IIII 50. ) [*]( 1 flagrantia CP V et (-a m2) G frigus C (rig in ras.) ductis (\' 2 minius C insinuatio II, cf. de Noe 9, 28 4 rythmus M rhithmus S rimus CPV et m1 G rithmus Gm2W rthmus 81 estimus M\' thomus B 7 uel pr. MSB uelut II et (in om.) N* 8 anfractu G m2 (om. in) N fractu G m1 cet. 9 echo શ\'MSB et m2 G11 heco G m1 CPV segor શm1 M\' 10 legant CPHM\' et (ligant m2) G eius in nobis N\'B nobis II eius MS sit in ras. C sit memoria eius et (om. et pr.) B 13 perfuncturiae CP et (perfunctorie m2) G 15 fraglat Gm2 et corr. ml ST fragrat (corr. flagrat) M flagrat cet. quem CP _et (quam m2) G 16 memento C (me pr. 8. u.) P tibi die ΠΝ\' die tibi MSB 18 diriuantur B 19 tacto II (-u m2 G) 20 uoluntas JI sincirum C sincerumque N, fort. recte 22 posntremum C 23 oculus MS oculos N (-us m2) M\' )

254

peregrinantibus haberent, nisi uirtutem substantiae corporalis acciperent, quae cibo defertur et potu, neque aures audiendi aut nares odorandi aut manus tangendi, nisi corpus omne confortetur alimentis. deficimus enim uiribus, nisi eas cibi conpetentis adsiduitate reparemus. denique confecti fame nullis oblectantur sensuum uoluptatibus, sed quasi exortes eorum delinimenta non sentiunt.

quid ego describam dentium uallum, quo conficitur [*]( 139 A ) cibus et plenae fit uocis expressio? quae sine dentibus alimonia delectaret? denique aeui maturos plerumque cernimus hoc ipso citius senescere, quod amissis dentibus nullam possint cibi uirtutem ualidioris adsumere. ideo muta infantia, quia non habet adhuc organum uocis.

linguae quoque non solum in loquendo, sed etiam in edendo munus pretiosissimum est. ea enim uelut plectrum [*]( B ) loquentis et quaedam edentis est manus, quae defluentem cibum dentibus suggerit et ministrat. uox quoque aeris quodam remigio uehitur et per inane portatur eademque ui sua aerem uerberat, nunc conmouet, nunc demulcet audientis adfectum, iratum mitigat, fractum erigit, solatur dolentem. sit igitur nobis canorum commune cum auibus, sed apud quem quo sono uocis utatur, quod est rationabile, non potest cum omnibus animantibus inrationalibus scilicet esse [*]( C ) commune. nam et ipsi sensus communes nobis sunt cum animalibus ceteris, sed tamen non eadem his ceterae [*]( -. -- 7 Baa. III 218 A (24 D) 14 Cic. de nat. deor. II 149 , ) [*](1 haberent શ\' (er in ras. et ent a. u. m2) habet શM\'MS acciperent C (cc in ras.) acceperent P acceperint G ml 21\' m2 VB acceperit 21\' ml શM\'MS 2 poto CPM\' et (potu m2) શ aures VN\'B auris MS enim CP et (enim aures m2) G 4 conpetenti CP et (-tis m2) G conpetendi V 6 sensuum N sensibus II 7 uallum C (u ex a) cibus conficitur N\' 8 uoces C expresso CP et (corr. m2) G 14 uelut C (t inras.) 17 et om. II inanem CPV inane G te ex 6) 18 ui sua G m2 B uii sua V uisu CP et ml G uis. 21\' (m2 uis quae) uiso 9C (-a m2) M\' uiaui MS 19 adfectu CPV 23 communem CP comune (e ex ê) G 24 animalibus II animantibus N his om. M, in mg. S, eras. 21 )

255

animantes industria utuntur. erigit et bucula ad caelum oculos, sed quid spectet ignorat, erigunt ferae, erigunt aues, omnibus est liber aspectus, sed soli inest homini eorum quae aspiciat affectus interpres. spectat oculis ortus obitusque signorum, uidet ornamentum caeli, miratur stellarum orbes, fulgores quoque diuersos intellegit singulorum, quando uesperus [*]( D ) surgat, quando lucifer, cur ille uespertinus, hic matutinus inradiet, quos motus Orion habeat, quos luna defectus, quemadmodum sol suos norit occasus, circuitus quoque cursus sui sollemnitate custodiat. audiunt quoque animantes ceterae, sed quis praeter hominem audiendo cognoscit? secreta sapientiae solus homo ex omnibus generibus quae in terris sunt auditu et meditatione et prudentia colligit, qui potest dicere: [*]( E ) audiam quid loquetur in me dominus deus. hoc est pretiosissimum, quod homo diuinae uocis fit organum et corporalibus labiis exprimit caeleste oraculum, sicut illud est: clama. quid clamabo? omnis caro faenum. accepit quod diceret et clamauit. sibi habeant prudentiam suam qui radio caeli spatia terrarumque describunt, sibi habeant intellectum suum, de quo dicit dominus: et intellectum [*]( \' 4 Cic. de nat. deor. II 153 13 Psalm. LXXXIIII 9 17 Esai. 40, 6 19 Uerg. Aen. VI 849 sq. 20 Esai. 29, 14 I Cor. 1, 19 ) [*]( 1 industria mutatur Cmutuatur V) II, corr. m2 G et om. N\'MS uaccula M bucula S (bu in ras. m2) ocolos C 2 spectet G -m2 MS exspectet W expectet G ml cet. 3 solis ... hominibus II aspicit a 4 effectus IIJB expectat ocolis C 5 uidit C 6 uesperus CG P hesperus MS uesper V (in quo quando uesper surgat s. u. m2) N\'B 8 luna N in luna II (in exp. m2 G) 9 suos C (os in ras.) 10 sol- lemnitate MM\' sollempnitate B solempnitate P solemnitate cet. 11 prepter C agnoscit P 12 generibus quae in C (neribus quae in in ras. min. spatit) 13 meditationem II (m exp. m2 G) et om. N Bt eras. S prudentiam II collegit CPW,M\' et (corr. m2) G colligitur M et (ur eras.) S 14 loquetur PFSl\' et ml GM loquitur CM\' et શ m1 et (i in ras.) S loquatur B et m2 GSXM dominus om. II 15 sit MS 17 faenum PશM\'M foenum SB fenum CGV; omnis caro faenum om. 9{1 19 diacribunt G 20 quibus B et om. M, in mg. S )

256

pascis reprobabo. neque numeros orationis ac uescuntur et modulos musicae sapientiae hoc constituam loco. sed [*]( F ) earn sapientiam definio, de qua dicit propheta: incerta et occulta sapientiae tuae manifestati mihi.

quid autem loquar de osculo oris, quod pietatis et caritatis est signum ? osculantur se et columbae, sed quid ad humani osculi uenustatem, in quo amicitiae insigne humanitatisque praefulget, in quo plenae caritatis fidelis exprimitur adfectus? unde dominus uelut prodigii genus in proditore condemnans ait: Iuda, osculo filium hominis tradis? [*]( 140 A ) hoc est: caritatis insigne conuertens ad signum proditionis et infidelitatis indicium pacis hoc pignore uteris ad officinam crudelitatis ? bestiali igitur oris obsequio inferentem potius necem quam caritatis foedera deferentem diuinae arguit uocis oraculo. illud quoque praecipuum est, quod soli homines ore exprimiraus quae corde sentimus itaque cogitationes tacitae mentis oris sermone signamus. quid est igitur os hominis nisi quoddam sermonis adytum, fons disputationis, aula [*]( H ) uerborum, promptuanumpromptuarium uoluntatis t absoluimus uelut quandam humani corporis regiam, in qua sit licet quaedam quantitas portionis, forma tamen ceteris est. [*]( 3 Psalm. L 8 10 Luc. 22. 48 ) [*]( 1 numerosa CP V orationis G (0 pr. in ras.) M (0 pr. tras.1 rationis CPVMB modus CPV et (corr. m2) G 2 hoc 11, om. X loco nJV-B in loco M et (in eras.) S 4 ocalta C 5 quod C (0 in ras.) pietas C caritatis C (t alt. ex s) caritas Y 6 signum DB pignus cet., quod praeferam, cf. in Luc. 6, 20 7 in mn. 2FMS 8 plena car. fides (om. adfectus) MS 9 unde GPV unde de C unde et N proditorem CPV et (m exp.) G 11 conuertis G m2 N 12 pacis hoc pignore N\'B pacis et pignoris II pacisque pignore MS officium n 13 obsequio C (i in ras.) inferentes II (-tem m2 G) 15 est om. N quod om. CV, s. u. m2 GP hominis C et (-es m2) GP 17 ore (om. sermonis) MS sermone signamus C (e all, et s. alt. in ras.) signantur N 18 quidam B et m2 GP quodam S (0 in ras. ex i m3) aditum N\' aditus SB auditus II (u pr. eras. P) haustus M (h 8. tł.) 19 prumptuarium CPWM\' proumtuarium 1S\' promptarium G (p alt. s. u, m2) )

257