Exameron

Ambrose, Saint, Bishop of Milan

Ambrose. Sanctii Ambrosii Opera, Pars Prima (Corpus scriptorum ecclesiasticorum Latinorum, Volume 32.1). Schenkl, Karl, editor. Prague; Vienna; Leipzig: F. Tempsky; G. Freytag, 1896.

adtende ergo tibi, pauper, adtende, diues, quia et in paupertate et in diuitiis temptamenta sunt. ideoque sapiens dicit: diuitias et paupertatem ne dederis mihi. et qua ratione hoc. petierit dicit: satis est homini habere quod sibi sufficit iuuenes diuitiae ut epulis uentrem ita animum curis [*]( F ) sollicitudinibusque distendunt. ideoque petit constitui sibi quae opus sunt et sufficientia, ne repletus inquit mendax fiam et dicam: quis me uidet? aut factus pauper furtum faciam et iurem nomine domini. fugienda igitur uel eleuatae sunt temptamenta mundi, ne pauper desperet, ne opulens insolescat. scriptum est enim: \'cum expuleris gentes et coeperis uti terris eorum, ne dicas: uirtus mea et neque*. [*]( 12 Prouerb. 24, 31 (30,8) 16 Prouerb. 24, 32 (30, 9) 20 Deut. 8,17 ) [*]( 2 toros M thorus CM\' et (thoros m2) G n thoros cet. 3 isponda G 4 peruigiii CPશМ\'B 5 praetereo o, haud recte 6 quid C 7 toljeraaerit CGP tollerauit V 8 receperit C (re in ras.) mercedem G (e ex i m3) 10 et om. M\', 8. u. m2 %\'B 11 in om. N\' temtamenta C ideoque C (e pr. ex i m3) 13 ratione hoc petierit MS ratione (rationyrp, e 8. ụṃ m3 C, rationem P) hoc petierit hoc II (hoc aU, exp. m3 C, m2 P) B ratione petierit hoc N\' est nest enim N 14 sibi C (bi 8. u.) sufficit G m2 suficit %\' (su in ras. m2) effecit 81 efficit G ml cet. 15 ideoque C (e pr. ex i m3) 16 sunt ad G m2 (ad s. eti sufficientiam II (m exp. P) 19 uel in ras. m2 S, et Brux. Dill. Tell. Uind. disperit C disperet M\' et (corr. m2) %M p0st desperet add. et S, diues B 20 opulens N diues (diuis C) opulens n )

246
sic est qui opes suas merito ascribit suo et ideo quasi probatus proprium non agnoscit errorem, sed longo trahit fune peccatum. nam si credat quod accessio pecuniae aut fortuiti [*]( 13:) A ) euentus aut turpis astutiae sit, non habet locum insolentia in quibus aut nulla laus et inanis labor aut cupiditas inuerecunda sit modum nesciens ponere uoluptati.

Sed iam de ipso aliqua dicenda sunt corpore hominis, [*]( B ) quod praestantius ceteris decore et gratia esse quis abnuat? nam etsi una atque eadem omnium terrenorum corporum uideatur esse substantia, firmitudo et proceritas quibusdam maior in bestiis, forma tamen humani corporis est nec, status erectus et celsus, ut neque enormis proceritas sit neque uilis et abiecta pauxillitas. tum ipsa habitudo corporis suauis et [*]( C ) grata, ut neque beluina uastitas horrori sit nec gracilitas tenuis nec.

ac primum omnium cognoscamus humani corporis fabricam instar esse mundi, siquidem ut caelum eminet aeri terris mari, quae uelut quaedam membra sunt mundi, ita etiam caput supra reliquos artus nostri corporis cernimus eminere praestantissimumque esse omnium tamquam inter elementa caelum, tamquam arcem inter reliqua urbis moenia. in arce [*]( D ) hac regalem quandam habitare sapientiam secundum [*](8 fortuiti VWM et C m3 G m2 fortuita ml CP fortuit ml GVL fortuitus m2 P0 et (s s. u.) SB fortuits M\' 4 habet- C 5 labor N laus II (labor s. laus m2 P) inuerecundia C (e alt. in rag.) V et (i alt. del.) GP 6 poneri C uoluptatis C 7 iam IIB iam etiam N\'MS dicenda sunt DN\'B uidentur dicenda MS 8 gratia NMS gratum IXB amnuat C (at in ras.) P et (abnuat m2) G annuat V, om. ¥tМ\' 10 quibdam C (uib in ras. 2 litt.) 12 inormis CVશ\' et (corr. m2) P 13 abiectas C (s eras.) habitudu C 14 belluina C nastitas C (i et a alt. in litura) horrori W\'MS et (h s. 11, m2) GP ororia C (s eras.) orrori V (ri 8. u.) horroris M\' et (s eras.) 1R (a exp.) B 15 infirmitate C et (corr. m2) GP infirmitatis YB firmi. tati ¥I\' 17 uelut C (t ex d) 19 pristantissemumque C helementa C (h eras.) G (h exp.) 20 archem CG et (h exp.) P inter reliqua N\'MS inter aliqua B in aliqua II arche C et (h exp.) GM et (h 8. «. m2) VH arcbem P )

247
propheticum dictum quia oculi sapientis in capite eius, hanc esse ceteris tutiorem et ex illa omnibus membris uigorem prouidentiamque sine. quid enim robur et ualiditas lacertorum proficiat, quid uelocitas pedum. nisi capitis uelut principis sui imperialis quaedam adminiculetur potestas ? ex hoc enim aut destituuntur uniuersa aut omnia fulciuntur. quid agat fortitudo, nisi oculo duce utatur ad proelium, quid fuga. [*]( E ) si desit obtutus ? carcer est totum corpus tenebroso nec situ, nisi oculorum luminetur aspectu. quod igitur sol et luna in caelo, hoc sunt oculi in homine. sol et luna duo mundi lumina, oculi autem quaedam in capite sidera fulgent desuper et inferiora claro inlustrant lumine nec patiuntur noctis quibusdam nos tenebris inplicari. speculatores quidam nec (lle ac nocte excubant. nam et e sopore memonsmembris cetensceteris [*]( F ) citius excitantur et uigilantes circumspectant omnia; uiciniores enim sunt cerebro, unde omnis manat usus uidendi. neque uero praepropere quisquam huc descendisse me credat, quod relicto uertice oculos praedicem, cum alienum non sit summam rem in parte laudare; oculos enim certum est esse capitis portionem. caput itaque oculis explorat omnia. auribus occulta rimatur, cognoscit abscondita, audit quid aliis agatur in terris.

ipse autem uertex capitis quam suauis et gratus, quam speciosa caesaries, quam reuerenda in senibus, quam [*]( 186 A ) plurimos m auium, quam ostreae m declinat, quam [*]( 1 Eccl. 2, 14 ) [*]( 3 defferri CGશ\' et (f pr. exp.) P robor CV&M1 et (corr. m2) GP robfl S (0 m2 in ras.) 5 adminicoletnr C et (corr. m2) GP 6 uininerea C 7 faga NIMS fuga? B tu agas CGP tugas V 8 optutua GS tenebroso C (o pr. in ras.) P (o alt. ex u) tenebrosd GશM\'M orrens C 9 lnminetur (i ex e) m3 C m2 P inluminetur WMS 11 autem C (a in ras.) capite scripsi carne libri 14 excupant C et (corr. ml) P et e CGPWM et V&M\' et ex B (ex s. «. m2) ex e S (e eras.) supore C 16 cerebro C (r pr. ex b) omnes C et (-is m2) St, (-ea ex is) M\' uigendi IFMS uidendi (in mg. ax uinendi) B 17 diacendiase CYWMIM et (corr. m2) GP 18 uerticem C 19 oculos C (n ex o m3) )

248
decora in adulescentibus, quam compta in mulieribus, quam mollis in pueris? alium sexum crinita<de>decet, alium tonsa non decet. ex arboribus licet quae humani sit gratia capitis aestimare. in capite arboris omnis est fructus, ibi omnis est pulchritudo, illius coma nos aut a pluuiis tegit aut defendit a sole. tolle arboris comam, tota arbor ingrata est. quantus igitur humani capitis ornatus est, qui cerebrum nostrum. hoc [*]( B ) est sedem originemque nostrorum sensum capillis capitis munit et uestit, ne aut frigore uexetur aut aestu ! illic enim fons uniuersorum est et ideo ubi iniuria nocet, ibi gratia praeminet.