IDemque cum feCIsset piscium beiuas, cum lecisset lerarum genera et bestiarum, non requieuit: requieuit autem, posteaquam hominem ad imaginem suam fecit. in quo requiescat audi dicentem: aut supra quem requiescam nisi super humilem et quietum et trementem uerba mea? esto ergo humilis et quietus, ut in tuo deus requiescat adfectu. qui non requieuit in bestiis multo magis non requiescit in pectore bestiali. sunt enim animi bestiales, sunt ferae [*]( C ) forma hominum indutae,-de quibus dicit dominus: adtendite uobis a falsis prophetis, qui ueniunt ad uos in uestitu ouium, intus autem sunt lupi rapaces. in his autem non requiescit deus, sed requiescit in moribus humanis, quos fecit deus ad imaginem suam et similitudinem, quando fecit uirum, qui non debet uelare caput suum, quoniam imago et gloria est dei. huius uiri animae dicit: ecce ego, Hierusalem, pinxi muros tuos. non dixit: \'pinxi uentrem tuum\', non dixit: \'pinxi inferiora tua\' sed dicit: \'pinxi[*]( D ) muros tuos- ualida se adserens homini murorum dedisse praesidia, ut si peruigil speculator in muris sit, obsidionis possit periculum propulsare. dicit itaque: <non tibi uoluptates [*]( 5 Gen. 2, 2 7 Esai. 66, 2 12 Matth. 7, 15 17 I Cor. 11, 7 18 Esai. 49, 16. ) [*]( 1 morte C offerre C (r pr. a. u. m3) 2 crudelis C (e ex i m3i 3 capud C 5 genera et N genere C (genera m3) Y et (corr. m2) G generet (corr. m2) P 7 aut exp. m3 C, om. B 9 ut VN et m2 GP et C et ml GP adfectum C (m eras.) 10 requiescet GPM\'B, fort. recte 11 peccatore CPV 14 uestituiri, m exp. m3 C m2 G uestimenta P uestitu ouium (tu ouium in ras.) V lubi C 15 autem C Trec. ergo cet. requiescit pr. Πશ\'B requieuit cet. dfis CG requiescit alt. DB requieuit cet. 20 interiora II (inferiora m2 P) dixit Pm2 N\'B 22 muris II portis N 23 uoluptatis C et (-es m2) GP )
241
dedi, non inlecebras cupiditatum, non incentiua luxuriae, non alieni decoris concupiscentiam, sed dedi tibi fundamenta muralia, dedi tibi turrium excelsa fastigia, in quibus constitutus expugnari ab hoste non metuas nec ingruentium
[*]( E ) legionum terribilia licet temptamenta formides\'. denique habes in Esaia quia iusti anima dicit uel ecclesia: ego ciuitusciuitas munita, ego ciuitas obsessa, munita per Christum, obsessa per diabolum. sed non debet obsidionem uereri cui Christus adiutor est; munitur enim gratia spiritali et saecularibus periculis obsidetur. unde et in Canticis habes dictum: ego murus, et ubera mea turres. murus est ecclesia, turres eius sunt sacerdotes, quibus abundat
[*]( F ) et de natural.bus uerbum et de moralibus disciplina.
2 cognosce ergo te, decora anima, quia imago es dei. cognosce te, homo, quia gloria es dei. audi quomodo gloria. propheta dicit: mirabilis facta est cognitio tua ex me, hoc est: in meo opere tua mirabilior est maiestas, in fiat hominis tua sapientia praedicatur. dum me intueor, quem tu in ipsis cogitationibus occultis et internis affectibus deprehendis, scientiae tuae agnosco mysteria. cognosce ergo te, homo, quantus sis et adtende tibi, ne quando laqueis inplicatus diaboli fias praeda uenantis, ne forte in fauces tetri illius leonis incurras, qui rugit et circuit quaerens quem: [*]( 133 A ) deuoret. adtende tibi, ut consideres quid in te intret, quid [*]( 6 Esai. 27, 3 (10) 11 Cant. 8. 10 14 l Cor. 11, 7 16 Psalm. CXXXVIU 6 23 I Petr. 5, 8 24 Matth. 15, 11 et 17 sqq. \' ) [*]( 1 cupiditatum N uoluptatum II luxoriae CN\' et (corr. m2) P luxoria (corr. m2) G 4 expugnare C et (-ri m2) GP 5 temtamenta C fpost m pr. raa.) et (corr. ml) G 8 diabulum W et corr. CGP 9 munitur C (ur in ras.) 10 obsidetur (i ex e) m3 C, m2 GP 11 et.. C turris GP 12 quibus (bus 8. u.) C 14 cognosce te... dei om. CG. in mg. m2 P, in quo o homo om. te 15 gloria alt. 31M\'MS, om. 91\' glorians CGV gloria. P gloriam B 16 dicat II (-it Pm2) 17 est alt. II est facta N 20 misteria n et (corr. ml) M 21 o homo MSB 22 diabuli Mf et (corr.) CGP thetii C et (h exp.) G et (tri in litura) V thedri (t s. d) P titri 91 (t alt. eras.) tetri M tethri B 24 deforet C ) [*]( XXXII. Ambr. pars 1, fue. 1. ) [*]( 16 )
242
ex te exeat. non de cibo dico, qui absorbetur et egeritur, sed de cogitatione dico, de sermone adsero. non intret in te alieni tori concupiscentia, non inrepat in tuam mentem, non rapiat oculus transeuntis feminae pulchritudinem, animus non includat, non sermo tuus temptamentorum machinas nectat, non in dolo prodat, non maledico proximum aspargat obprobrio. uenatorem te fecit deus, non expugnatorem, qui dixit:
[*]( B ) ecce mitto uenatores multos, uenatores non criminis, sed absolutionis, uenatores non culpae utique, sed gratiae. piscator Christi es, cui dicitur: amodo eris homines uiuificans. sic mitte retia tua, sic mitte oculos tuos, sic mitte sermones tuos, ut nullum obprimas, sed adleues fluctuantem. adtende inquit tibi. sic sta, ne cadas, sic curre, ut ad brabium peruenias, sic certato, ut saepe decernas, quia legitimo debetur corona certamini. miles es,
[*]( C ) hostem diligenter explora, ne tibi nocturnus inrepat; athleta es, manibus aduersario propior esto quam uultu, ne oculum feriat tuum. liber optutus sit, argutus incessus, ut inruentem effundas, cedentem occupes, uulnus uigilanti aspectu exeas, forti congressu repellas. quod si fueris uulneratus, adtende tibi, curre ad medicum, quaere remedium paenitentiae. adtende tibi, quia carnem habes, quae cito labitur. ueniat tibi bonus animorum medicus sermo diuinus, aspergat tibi oracula domini
[*]( D ) tamquam medicamenta salubria. adtende tibi, ne fiat uerbum
[*]( 8 Hier. 16, 16 10 Luc. 5, 10 (cf. Hier. 16, 16) 15 II Tim. 2, 5 19 Uerg. Aen. V 438 ) [*]( 1 absorbitur CV et (corr. m2) P 2 in te intret N\' 4 oculus tuus 31 transeuntes C (-is m3) 5 temtamentorum C 6 dolo N dolore n aspargat C aspergat cet. 7 uenetorem C (a s. e alt.) 8 ecce n ecce ego N 10 es MS Brux. (8. est) est cet. amodo eris homines ( *mod m ras. 2 litt. et eris ho; extra u.) C 13 adleues B alleues m2 CG absoluas %M\' ableues CG ml cet. fluctuantes Uind. et (-em corr.) Brux. 14 brabium M ml brachium V brauium M m2 cet. 15 milis C et (corr. m2) GP 17 proprior CNI et (r alt. exp.) GP 19 uigilanti C (t 1* ras.) uigilangi (t 8. g alt.) M 23 animorum CGV et ml P animarum P m2 N ) 243
absconditam in corde tuo inicum; serpit enim sicut uenenum et letalia confert contagia. adtende tibi, ne obliuiscaris deum, qui fecit te, et ne nomen eius in uanum accipias..
Adtende tibi, lex dicit, ne cum manducaueris et satiatus fueris et domus aedificaueris et habitare coeperis et pecoribus tuis repletus fueris et auro et argento abundaueris et omnibus [*]( E ) quaecumque tibi fuerint in multitudine exaltes te corde et obliuiscaris dominum deum tuum. quid enim habes, homo, quod non accepisti? nonne haec omnia sicut umbra praetereunt? nonne domus tua haec puluis est et ruina? nonne haec omnia falsa? nonne saeculi thensaurus uanitas est? nonne tu ipse es cinis? respice in sepulchra hominum et uide quid ex te nisi cinis et ossa remanebunt, hoc est ex corpore tuo, respice, [*]( F ) inquam, et diedic mihi quia ibi diues et pauper sit ? discerne inopes ac potentes. nudi omnes nascimur, nudi morimur. nulla discretio inter cadauera mortuorum, nisi forte quia expleto fetent diuitum corpora distenta luxurie. quem audisti pauperem cruditate defunctum ? prodest illi inopia sua; exercet corpus, non canere. nec tamen audiuimus uox derelictum et semen eius quaerens panem, quoniam qui bene operatur in terra sua abundat alimentis. adtende ergo tibi, diues, quia et tu carnem portas sicut pauper.
adtende tibi. nauner. lenibus anima tua luci est. etsi [*]( 134 A ) caro mortalis, diuturna anima, etsi tibi deest pecunia, non [*]( 2 Deut. 8, 11; 5, 11 4 Deut. 8, 11-14 9 Eccles. 7, 1 10 Luc. 9, 47 12 Basil. III 212 A M. (II 21 E G.) 19 Psalm. XXXVI 25 ) [*]( 1 inimicum II (i iniquum s. «. m2 P) iniquum cet. 2 confert n (f infert 8. m2 P) infert N 3 et ne CGP ne N (s, u. m2 B) et Y 5 domos GMSB et m3 C m2 P>31 8 dum dfii N\' dum II (cx dfli C) MS dfii B homo in ras. C 9 accipisti PB _et corr. m3 C, m2 9t 11 falsa II fabula B (in mg. at falsa) N\'MS nonne saeculi th. uanitas est om. CG, in mg. m2 P thensaurus r (n exp.) thesaurus cet. 14 ibi om. %M\' et II quis A\'MB qui S 16 discretio C (i pr. ex e m3) grauius C (g in ras.) 17 Iuxuriae C luxorie G ml VHM\' et (v s. o) P luxuria G m2 MSB 18 cruditatem C et (m eras.) P crudelitate G (el eras.) V%M\' 22 tu om. CGVli, 8. u, m2 P 24 etsi Pm2N si CGV et ml P ) [*]( 16* )
244
deest gratia, etsi non est domus ampla, non diffusa possessio, caelum patet, terra libera est. omnibus in conmune elementa donata: sunt, patent aeque diuitibus atque pauperibus ornamenta mundi. numquid pulchriora pretiosissimarum domorum aurata laquearia quam caeli facies stellis insignita fulgentibus ? numquid latiora diuitum rura quam spatia terrarum? unde
[*]( B ) ad eos qui domum ad domum, uillam ad uillam iungunt dictum est: numquid soli habitabitis super terram? maiorem domum tu habes, pauper, in qua clamas et exaudiris. o Istrahel, inquit propheta quam magna est domus dei et ingens locus possessionis eius! magnus et non habet finem, altus et inmensus. domus dei diuiti est communis et pauperi; difficile tamen est diuitem intrare in regnum caelorum. sed forte doleas quod nullum tibi auratorum lychnorum lumen refulgeat: sed n.ulto inlustrior tibi
[*]( c ) lumine inluminent luna resplendet. de hieme forsitan querensquereris, quia nulla tibi hypocauta indicat ignibus uaporentur: sed habes solis calorem, qui tibi orbem terrarum temperet et hiberno te defendat a frigore. an illos beatos putas, qui seruitiorum sequentium stipantur cateruis? sed qui alienos pedes requirunt suis uti nesciunt; denique a paucis praeceduntur, a plurimis portantur, nisi forte illud miraris, quod abundant auro argento pecunia. quantis abundant uides,
[*]( D ) quantis egeant non uides, sed eburneis lectis accumbere
[*]( 4 Basil. III 212 C (II 22 C) 7 Esai. 5, 8 10 Baruch 3, 24 sq. 13 Matth. 19, 23 20 Basil. III 212 D (II 22 D) Uerg. Aen. IIII 136 ) [*]( 2 helementa C (h eras.) Y elementa (e alt. ex i m2) GP 3 atque in ras. min. spatii C 5 quam C (a ex e m3) stillis M et corr, m3 C, m 2% insignata corr. m3 C, m2 GP 7 uillam pr. II et uillam C (et 8. u.) m3 N 10 israhel uel isrt libri 13 est tamen N\' diuite C (-ti m3) V 14 regnum Pm2 N regna Pm1 CGV doles WM\' et (e ex a m2) 9T 15 lychnorum Q!M\' lycnorum 21\' lychanorum M et (a eras.) S lignorum UB 16 resplendit M\' et corr. m3 C, m2 Pi( 17 hypocauta MSB ypocauta C et ml GP ypocausta GP m2 VN\' anhelantibus G m2 N 19 beatus C (-os m3) 20 seruorum N\'B stipantium C stipantu. P (r 8. ras.) 23 abundant alt.] abundat C babundat G (h exp. m2) habundent B; malim abundent 24 egeat G ) 245
pretiosum putas et non consideras pretiosiorem esse terram, quae pauperi toros graminum sternit, in quibus dulcis requies, suauis est somnus, quem ille aurea conpositus sponda tota peruigil nocte quaerit et non capit. o quanto te ille beatiorem effugit uigilans quiescentem! illud praeterea, quod multo est praestantius, quoniam iustus, qui hic eguerit, unus abundabit
[*]( B ) et qui hic laborem unum illic consolationem habebit, qui autem hic receperit bona illic mercedem eorum sperare non poterit; paupertas enim mercedem suam reseruat, census absumit.