Exameron

Ambrose, Saint, Bishop of Milan

Ambrose. Sanctii Ambrosii Opera, Pars Prima (Corpus scriptorum ecclesiasticorum Latinorum, Volume 32.1). Schenkl, Karl, editor. Prague; Vienna; Leipzig: F. Tempsky; G. Freytag, 1896.

respondi secundum illorum propositum; illi nunc respondeant mihi, si numquam uiderunt fontes ex inferioribus scaturrire, [*]( 12 Bas. 81 C (34 D) 21 Uerg. Aen. I 607 ) [*]( 4 antea (C) ante cet. 8 uoluntatem (m eras.) (C)P (m ezp.) G operationem (m eras.) (C)P (m exp.) G 9 effigies II (corr. m2 G) natura G (ra ex rae m2) 10 aquas (C) 13 dedici C (corr. m3) aures C (corr. m3) 17 derelinquid (n del.) CGP 18 diuturna CMSB et (tu del.) G successio diurna (om. et) N\' 19 diuturna MS, om. N\' 20 et (8. u. m2) ex G 25 responde.ant C (r eras.) 26 uiderint liber S. Marci 611 (nunc Laurentianus) scaturrire C (r pr. eras.) G (r pr. 8. u. m2) scaturire \\WS )

65
de pauimento aquam surgere. quis eam cogit ? unde prorumpit ? quemadmodum non deficit? quomodo fit, ut ima soli ora undam uomant? haec secundum occultae secreta naturae. ceterum quis ignorat quod rapido plerumque impetu in ima descendens in superiora se subrigat atque in [*]( D ) supercilium montis adtollat, plerumque etiam canalibus manu artificis deriuata, quantum descenderit, tantum rursus ascendat? itaque si uel impetu suo fertur uel artificis ingenio contra naturam suam ducitur et eleuatur, miramini si diuini operatione praecepti aliquid ad usum naturae eius accessit, quod in usnusu eius ante non fuerit? dicant nunc mihi quomodo tamquam in utrem congregauerit aquas maris, ut scriptum est, quomodo eduxerit de petra aquas? qui potuit de petra educere aquam quae non erat non potuit ducere aquam quae erat? percussit [*]( F ) petram, et fluxerunt aquae clamat Dauid et torrentes inundaueruutinundauerunt et alibi super montes stabunt aquae. habes in euangelio, quod cum grauis esset procella et magnus in mari motus, ita ut trepidarent apostoli naufragii periculum, excitauerint dormientem in puppe dominum Iesum, et surgens imperauerit uento et mari, sedata tempestas sit, refusa tranquillitas. qui potuit imperio mare totum sedare non potuit [*]( F ) aquas imperio mouere? atquin in diluuio sic accepimus, quod eruperint fontes abyssi et quod induxerit postea spiritum et [*]( 11 Psalm. XXXII 7 13 Psalm. LXXVII 16 14 Psalm. LXXVII 20 16 Psalm. CIII 6 17 Matth. 8, 24 sqq. 22 Gen. 7, 11; 8. 1 ) [*]( 2 fit G m2 fiat Gml cet. 2 et 5 hima CV et (h exp.) P (h eras.) G solii (soli P) ora CGPS solidiora M (di 8. u. m2) cet. 3 secretae CP et (-a m2) G 5 discendens C (corr. m3) 7 artifecia (corr. m3 C (corr. m2) P discenderit C (corr. m3) G (corr. m2) discenderat P (corr. m2) 8 artifecis C (corr. m3) 10 usu eius II usu N 11 fuerit (u s. u.) m3 C m2 GP utre II 13 aquas II aquam N 14 non potuit... erat om. V ducere aquam CGP aquam educere 91\' (e pr. 8. u.) WM\'MS aquam (om. ducere) B 19 excitauerunt N\' excitauerint ex excitarent B puppi m2 PS 20 imperauit N\'B et (8. u.) ml C m2 GP tempestae est (tas est in ras.) 91\' refussa (s pr. eras.) CG 22 adquin CV adqui M\' et ml GP adque (corr. atque) 9t atque 91\' atqui GP m2 cet. 23 abyssi fontes MS ) [*]( XXXII. Ambr. pars 1, fasc. 1. ) [*]( 5 )
66
siccauerit aquam. si nolunt oboedisse naturam usumque elementi imperio dei esse conuersumconuersura, uel hoc concedant potuisse immisso uento aquas currere, quod cottidie uidemus in mari, ut inde aquae currant, unde flauerit uentus. si tempore Moysi excitato austro ualido siccatum est mare, eodem modo siccari non potuit congregatio aquarum et in [*]( 37 i ) mare profluere aqua, quae postea diuisa est a profundo? sed discant naturam posse conuerti, quando petra aquas ornasset et ferrum aquis supernatauit, quod utique peruius orando facere meruit, non imperando. si igitur Helisaeus ferrum leuauit contra naturam, Christus aquas mouere patientis potuit ? sed mouit qui potuit dicere: Lazare ueni foras et mortuum suscitauit; deus enim quod iubet fecit. itaque pari exemplo dictum accipe: congregetur aqua, et congregata est. dicendo [*]( B ) autem congregetur non solamsolum mouit eam de loco, sed etiam statuit in loco, ut non praeterflueret, sed maneret.

I Hoc itaque maioris miraculi est, quomodo omnes congregationes in unam congregationem defluxerint et una congregatio non adimpleta sit. nam et scriptura hoc inter mirabilia constituit dicendo: omnes torrentes eunt in mare, et mare non adimpletur. utrumque igitur ex praecepto dei, ut et fluat aqua et non superfluat. circumscripta igitur inposito [*]( c ) fine manamaria clauduntur, ne superfusa terris mundent omnia et destituto aruorum cultu munus terrenae fecunditatis inpediant. cognoscant igitur diuini esse praecepti operationisque caelestis. ait enim dominus per nubem ad Iob inter alia etiam de maris claustro: posui ei fines adponens claustra et portas; dixi autem ei: usque huc uenies nec transgredieris, [*]( 5 Eiod. 14, 21 8 Exod. 17, 5 sq. 9 Reg. IIII 6, 6 12 Ioh. 11, 43 17 Bas. 84 AB (35 AB) 20 Eccl. 1, 7 22 Bas. 84 B (35 B) 27 Iob 38, 10 sq. ) [*]( 2 concedant Gm2 M concedunt II (a 8. u) cet. 4 mare C 6 siccare C 9 aquis II et m2 MS aquae MS ml cet. 13 facit G m2 8 22 et fluat G m2 N effluat Gml cet. 24 aruorum Gm2 MS arborum eet. 25 cognuscunt C et (m2 cognoscant) G cognoscunt P 28 nec C (c 8. u. m3) )

67
sed in te ipso conterentur fluctus tui. nonne ipsi uidemus mare frequenter undosum, ita ut in altum fluctus [*](D ) eius tamquam mons aquae praeruptus insurgat, ubi impetum suum ad litus inliserit, in spumas resolui repagulis quibusdam harenae humilis repercussum, secundum quod scriptum est: aut non timebitis me, dicit dominus, qui posui harenam fines mari? infirmissimo itaque omnium uilis sablonis puluere uis maris intempesta cohibetur et uelut habenis quibusdam caelestis imperii praescripto sibi fine reuocatur uiolentique aequoris motus in sese frangitur atque in [*]( E ) reductos sinus suos scinditur.