Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

Ingeniorum gloriae quis possit agere dilectum[*](dilectum Fo. delict- a. de- lect- r (?) v) per tot disciplinarum genera et tantam rerum operumque varietatem, nisi forte Homero vate Graeco nullum felicius extitisse convenit, sive[*](sibi (bis) F1) operis forma[*](forma Strack. fortuna ll. v) sive materie[*](materiae Fa. -ria va.S(J)) aestimetur? [*]((16) Plut. Alex. 26. cfr. Pl. XIII 3. —) itaque Alexander Magnus — etenim insignibus iudiciis optime citraque invidiam tam superba censura peragetur— inter spolia Darii[*](darei F) Persarum regis unguentornc scrinio capto, quod erat[*](erato DF1. erat de EaoD. an erat caelato?) auro, margaritis gemmisque pretiosum[*](pretios/// F1. p???ciosis a), varios eius usus amicis demonstrantibus, quando taedebat unguenti bellatorem et militia sordidum: immo Hercule, inquit, librorum Homeri custodiae detur, ut pretiosissimum[*](p???cio- sissimū F2o.- -mi F1a) humani animi opus quam maxime diviti opere[*](operi F2) servaretur. [*]((23) Val. M. V 6 ext. 5. Plut. Alex. 7. Ael. VH III 17.)[*]((2) cfr. Plut. ser. num. vind. 17, 560e. — Sol. 1,117 —119. —)idem[*](idem FEv(U). item roH) Pindari vatis[*](uatis//// F. -tis tum a. -tis ut d) familiae penatibusque iussit parci, cum Thebas raperet, Aristotelis philosophi patriam suam credidit[*](caperet F2va. S(J) suam credidit (-debat o) zo. condidit ll. v. cfr. Rūck Rob. I p. 254. (suam post patriam semel omisso credidit mutatum est in condidit))

tantaeque rerum claritati tam benignum testimonium miscuit. Archilochi poetae interfectores Apollo arguit Delphis. Sophoclem tragici cothurni principem defunctum sepelire[*](sepeliri va.S) Liber pater iussit, obsidentibus moenia Lacedaemoniis, Lysandro eorum rege in quiete saepius admonito ut pateretur humari delicias suas. requisivit rex, qui[*](qui ll.v(S). quis H(JD)) supremum diem Athenis obissent[*](obissent U. -sset ll.v(D)), nec difficulter ex his[*](iis R(?)va.D) quem dens significasset intellexit pacemque funeri dedit.

[*](Sol. 1, 123. — (12) Plut. vit. orat. 838a. — (13) Cic. de or. III 213. Val. M. VIII 10 ext. 1. Quintil. XI 3, 6. 7. Plut. vit. orat. 840d. —) Platoni sapientiae antistiti Dionysius tyrannus, alias saevitiae superbiaeque natus, vittatam[*](uitatā F1a) navem misit obviam, ipse quadrigis albis[*](albis F2E2oSol.v. agradis DF1(R?). agadis E1a) egredientem[*](egredientes F1a) in litore excepit. viginti talentis unam orationem Isocrates vendidit. Aeschines Atheniensis summus orator, cum accusationem, qua fuerat usus, Rhodüs[*](rodis a. -di o. Rhodi v a.H) legisset, legit et[*](et (//// F) legit et (ex a) FRa) defensionem Demosthenis, qua[*](qui a) in illud pulsus[*](depulsus E2ova.H) fuerat exilium, mirantibusque tum magis fuisse miraturos dixit, si ipsum orantem audivissent, calamitate [*](calamitati R2. -tatus F1. om.oz) testis[*](restens F1. res a.ad testis F2in marg. add. Testi- moniū fuit hui' mo(di) Quid si ipsā bestiā audiretis sua uerba frementē? cfr. n. luc. p. 78) ingens factus[*](facta a) inimici. [*]((18) Paus. I 23, 9.) Thucydiden[*](thucididen F1a. tuchi- F2) imperatorem Athenienses in exilium egere, rerum[*](reum a) conditorem revocavere[*](reuocare F1a), eloquentiam mirati cuius virtutem damnaverant[*](damnauerat F1Ra). magnum et Menandro in comico socco testimonium regum Aegypti et Macedoniae contigit[*](con- ingit F1R2a. -gis R1) classe et per legatos[*](pef legator a. pef lagor F1) petito[*](petite a), maius ex ipso, regiae fortunae praelata litterarum conscientia.

Perhibuere et Romani proceres etiam exteris[*](exterris F. -rnis dT) testimonia.

Cn. Pompeius.confecto Mithridatico bello intraturus Posidonii[*](possidonii F2aoC Bas. -niae F1) sapientiae professione clari domum forem[*](fores ova.S) percuti de more[*](de more percuti o) a lictore vetuit et fasces litterarum ianuae summisit is cui se oriens occidensque summiserat. Cato censorius in illa nobili[*](nobili F2Rv. -lia DF1a. -lium Edo) trium sapientiae procerum[*](pro- cerum F2Rov. ca&erū F1. cet- a) ab Athenis legatione audito Carneade quam primum legatos eos censuit dimittendos , quoniam illo viro argumentante quid veri esset haut facile discerni posset. [*](Sol. 1, 121. 122. — (4) Plut. Cato mai. 22. (8) cfr. Pl. XXIX 14. — (10) Plut. Cato min. 10. Pl. XXXIV 92. —) quanta morum commutatio! ille semper alioquin[*](alioqui d.om.o) universos ex Italia pellendos[*](exitiali (add. nomine ozv) appellandos F1aozvaG) censuit Graecos, at[*](ac F1a) pronepos eius Uticensis Cato unum[*](uno F1Ra) ex tribunatu militum philosophum, alterum ex Cypria legatione deportavit, eandemque linguam ex duobus Catonibus in[*](in om.F1Ra) illo abegisse[*](abegisse TS. abig- Rd. ambig- DF1E1a. abiecisse rov), in hoc importasse memorabile est.

[*](Cic. p. Arch,. 22. Liv. XXXVIII 56, 4. Val. M. VIII 14, 1. Sol. 1, 122. Hieron. chron. ol. 135, 1. — (17) Donat. vit. Verg. 51. —) Sed et nostrorum gloriam percenseamus. prior Africanus Q. Ennii statuam sepulcro suo inponi iussit clarumque illud nomen, immo vero spolium ex tertia orbis parte raptum[*](rap- tum ll.ov. an captum? cfr. § 96), in cinere supremo cum poetae[*](po&itu (poetria a) legi F1a) titulo legi. Divus Augustus carmina[*](impertasse F1. -ritasse F2a) Vergili cremari contra testamenti eius verecundiam vetuit, maiusque ita vati testimonium contigit[*](contingit a) quam si ipse sua probavisset. [*](cfr. Pl. XXXV 10.)[*]((2) cfr. Fest. p. 162, 2 sq. —) M. Varronis[*](uarro F1R) in bibliotheca[*](byblioteca a), quae prima in orbe ab Asinio[*](in ora basin//// (-nio d) F1d. minor basinio a. in urbe ab Asinio Sabell.) Pollione[*](pollion F. -ini a) ex[*](ex om.F1a. de va. G) manubiis publicata Romae est, unius[*](reus F1a) viventis posita imago est, haut minore, ut equidem[*](et qui- dem a. ///qui- F1) reor, gloria, principe oratore et cive ex illa ingeniorum

quae tunc fuit multitudine uni hanc coronam dante quam cum eidem Magnus Pompeius piratico ex bello navalem dedit . innumerabilia deinde sunt exempla Romana, si persequi libeat, cum plures una gens in quocumque genere eximios tulerit quam ceterae terrae. sed[*](sed et H Brot.) quo te[*](quo et te ozva. G. quid de Dal.2 (errore?)), M[*](M. om.F2a. marce o). Tulli, piaculo taceam, quove maxime excellentem insigni praedicem? quo potius quam universi populi illius[*](et illius ozva. G) gentium[*](gentium Welzh. p. 20 n. -ti DF1Ea. -tis F2R(?)oz sciscentis D) amplissimi[*](amplis- simi DF1EaG. -mo F2R(?)ozv(L). cfr. § 130. III 39) testimonio, e[*](e DG(S). et rozv(L). et e H) tota vita tua[*](tua et o. tua ad (et ad C)va.G) consulatus[*](consulatus R(?)oG. -tū rv) tantum operibus electis[*](electis gerente F2)? [*]((14) Iuven. 8, 243. —) te dicente[*](dicentē Ra) legem agrariam[*](legē agrariā F2R(?)v. legrar- F1. legnar- ro), hoc est alimenta sua, abdicarunt[*](abdicauerunt R (?)va.D) tribus; te suadente Roscio theatralis[*](theatralis seditionis ova.G) auctori[*](auctores F2. -or est Dal.2 (errore)) legis[*](leges ova. G) ignoverunt notatasque[*](notatosque o) se discrimine sedis[*](sedis (om. crimine sedis) Fa. sedes dT. se (sedes v) ignominiae discri- mine sova. G) aequo animo tulerunt; te[*](te ov. et ll.) orante[*](orantē F2) proscriptorum[*](proscriptorē a) liberos honores petere puduit; tuum Catilina fugit[*](fuit F1a) ingenium[*](ingemum F1. -entum ad); tu M[*](M. om.o). Antonium proscripsisti. salve primus omnium parens patriae appellate, primus in toga triumphum linguaeque[*](linguaq. F1. -uāq. Rda) lauream merite[*](meritae F1. -to a) et facundiae Latiarumque [*](latinarumque o. -rum zva. G) litterarum parens aeque[*](aeque v. eque ado. atque r C) (ut dictator Caesar, hostis quondam tuus, de te scripsit) omnium triumphorum laurea[*](laureā F2. -eam adepte ova.S) maiorem [*](maiorē (sc. merite) F2Eov. -orae D. -orerS. -or U), quanto plus est ingenii Romani[*](romani ingenii F2) terminos[*](terminus Fa) in tantum promovisse quam imperii.

[*](Cic. Tusc. I 18. Nonius II p. 92 M. Plut. Cato mai. 1. — Plato apol. 5 ext. Val. M. III 4 ext. 1. Sol. 1,123.) Reliquis animi bonis praestitere ceteros mortales:

sapientia oh id Cati[*](pati F1a), Corculi[*](corculi v. coric- ll) apud Romanos cognominati, apud Graecos Socrates, oraculo Apollinis Pythii praelatus cunctis. [*](Diod. IX 9, 1 Dind. Diog. La. I 40. 41. 72. Clem. Al. strom. I 14 p. 300. — (11) Homer. o 225. Herod. II 49. cfr. Pl. XXV 47. X 137. — Liv. XXV 12, 3. Cic. div. I 115. 89. II 113. Fest. p. 326, 21. —)

rursus mortales[*](mortales om.o) oraculorum societatem dedere[*](dederunt do) Chiloni Lacedaemonio tria[*](tria E2ov(D). om. rS) praecepta eius Delphis consecrando aureis litteris, quae sunt haec: nosse se quemque, et nihil nimium cupere, comitemque aeris alieni atque litis esse miseriam. quin et funus eius, cum victore filio Olympiae expirasset gaudio, tota Graecia prosecuta est.

Divinitas et quaedam caelitum societas nobilissima ex feminis in Sibylla fuit, ex viris in Melampode apud Graecos, apud Romanos in Marcio[*](martio Faova.G).

[*](Liv. XXIX 14, 8. XXXV 34, 4. Sol. 1, 115. — Val. M. VIII 15, 3. VII 5, 2. Aug. CD I 30 init. — (18) Val. M. VIII 15,12. Liv. XXIX 14, 12. Suet. Tib. 2. Sol. 1, 126. —) Vir optimus semel a condito aevo iudicatus est Scipio Nasica ab[*](ab ego. ad F2oz. arv) iurato senatu, idem in toga candida bis repulsa notatus a populo. in summa ei[*](sua ei (om. in) R2 patriū F mo F1) in patria mori non licuit, non Hercule magis quam extra vincula illi sapientissimo [*](sapientissima F1. om.a) ab Apolline iudicato Socrati.

Pudicissima femina semel matronarum sententia iudicata est Sulpicia Paterculi filia, uxor Fulvi Flacci, electa ex centum praeceptis quae simulacrum Veneris ex Sibyllinis libris dedicaret, iterum religionis experimento Claudia inducta Romam deum matre[*](dm??? patrem a).

[*](Val. M. V 4, 7. Fest. p. 209, 28. Sol. 1, 124. 125.) Pietatis exempla infinita quidem toto orbe extitere, sed Romae unum, cui comparari cuncta non possint [*](possint FdTv (D). PossR. -ssunt aoz. queant G). humilis in plebe et ideo ignobilis puerpera, supplicii

causa carcere inclusa matre[*](incolura matre FR. inclusam matrem ova. C) cum impetrasset aditum, a ianitore semper excussa ante[*](excussa ante Salm. -ussa///// F2v. -urrant DF1R1. -urante a. cu- rante E(?)oz. exquirenti R2), ne quid inferret cibi, deprehensa est uberibus suis alens earn. quo miraculo matris[*](matri R2ova. G) salus donata pietati[*](filiae pie- tate (-ti S) ozva. G (S). cfr. Sol.) est, ambaeque perpetuis alimentis, et locus ille eidem consecratus deae[*](est deae ozva. G), C. Quinctio[*](Quin- tio ova. H(S)) M'[*](M'. (Pighius) Brot. M. ll.ov). Acilio cos. templo Pietatis extructo in illius carceris sede, ubi nunc Marcelli theatrum est. [*](Cic. div. I 36. II 62. Val. M. IV 6, 1. Plut. Tib. Gr. 1. — (13) Cic. Tusc. IV 40. —) Gracchorum pater anguibus prehensis in domo, cum responderetur[*](responderet F1a) ipsum victurum alterius sexus[*](sexu F2oz) interempto: immo vero, inquit, meum[*](inquit meū F2v. meum inquit o. inquit meo (moneo a) F1Ra) necate[*](necare F1R. care a), Cornelia enim iuvenis est et parere adhuc potest. hoc[*](hoc — 12 est F2R2E2ov. om.r) erat uxori parcere et rei publicae consulere; idque mox consecutum [*](secutum o. consecuta F2E2) est. M. Lepidus[*](M. Le- pidus — 16 iaceret F2E2v. om. ro) Appuleiae[*](apuleiae F2va.S) uxoris caritate post repudium obiit. P. Rutilius morbo levi impeditus nuntiata fratris repulsa in[*](in om.F2) consulatus petitione ilico expiravit. P[*](P. E2v. Apulius F2). Catienus Philotimus[*](Philotimus v(D). filotinus E2. plotin' F2H. cfr. mus. Rhen. XVIII p. 236. 528) patronum adeo dilexit, ut heres omnibus bonis institutus in rogum eius se iaceret.

[*]((19) cfr. Beros. fr. 25 Mū.) Variarum artium scientia[*](scientia et o. ruentio F1. inuencione a) innumerabiles enituere , quos tamen attingi par sit florem hominum libantibus: astrologia Berosus[*](astr///// F1. astriga Rda berrosus F1. berio- ad), cui ob[*](ob d2ov. ob id ll) divinas praedictiones[*](praedicationes F2) Athenienses publice in gymnasio[*](cymnasio F1. gigna- o) statuam inaurata[*](inauratā a) lingua statuere; grammatica Apollodorus[*](grammatica— p. 43, 1 habuere Esv. gramm- Apollodorus R2o.om. r. cfr. index), cui Amphictyones Graeciae honorem

habuere; Hippocrates[*](hypocrates (hypp- F)Fao) medicina[*](medicine Es 1a. -na, nam D), qui[*](qui oG. om.rJ D. pollens qui v) venientem ab Illyriis pestilentiam praedixit discipulosque[*](et discipulos ova. H auxilia dum F1. -lia tum a) ad auxiliandum circa urbes dimisit, quod ob[*](ob quod F2. ob quos d. ob F1Ra. cui ob va. G) meritum[*](interitum F1a) honores illi quos Herculi decrevit Graecia. eandem scientiam in Cleombroto[*](inde ombroto Fa) Ceo[*](ceo F2v. ce r. om.oz) Ptolemaeus[*](ptolemus a. -em???s F. ptholomeus o) rex Megalensibus[*](me- garensibus F2) sacris donavit centum talentis servato Antiocho rege. magna et Critobulo[*](critobulo v(C). -bolo F2oVerc. citro- a. cyro- R. citropola F1) fama est extracta [*](extincto o) Philippi regis oculo sagitta et citra deformitatem oris curata orbitate luminis, summa autem Asclepiadi Prusiensi[*](Asclepiades Prusiensis ozva. Bas.) condita nova secta[*](recta F1a), spretis legatis[*](yprateris legatis o) et pollicitationibus Mithridatis regis, reperta ratione qua vinum aegris medetur[*](mederetur H) , relato e[*](relato e ov(J). -te F1Ra. -to ex F2S) funere homine et conservato[*](seruato G), sed maxime sponsione facta cum fortuna, ne medicus crederetur, si umquam invalidus ullo modo fuisset ipse. et vicit[*](uictor ova.S) suprema in senecta lapsu scalarum exanimatus[*](exanimatus est va.S).

[*](Cic. Verr. IV 131. Val. M. VIII 7, 7. (Liv. XXV 31, 9.) — (18) cfr. Pl. XXXVI 95. — (19) Val. M. VIII 12 ext. 2. Strabo IX 395. Cic. de or. I 62. Vitr. VII praef. 12. — Vitr. IX 9, 2. X 12, 4.)[*]((2) cfr. Pl. V 62. — (3) Cic. ad fam. V 12, 7. Hor. ep. II 1, 239. Pl. XXXV 85. XXXVII 8. —) Grande et Archimedi[*](arcimedice (-ci a)F1R1a (om. geometri)) geometricae ac[*](hac F2. a F1) machinalis scientiae[*](sciendae F1R) testimonium M. Marcelli contigit interdicto[*](interdicto v. -ctu ll), cum Syracusae caperentur, ne violaretur unus, nisi fefellisset imperium militaris inprudentia. laudatus est et Chersiphron[*](Chersiphron (P)G2H e Strab. XIV 640. cresi- R2a. -pron R1. chr/////on F1. chrisip- pon F2s. Chresiphon vel Ctesi- v. cfr. XXXVI 95) Gnosius aede Ephesi Dianae admirabili fabricata, Philon

Athenis armamentario CD[*](CD ego luc. p. 132. mille (CD) ll.va.D) navium, Ctesibius[*](ctepsibius F2. ca- tesibius R. -bus F1a) pneumatica ratione et hydraulicis organis repertis, Dinochares[*](Dinocares a. Dinocrates va.S) metatus Alexandro condente[*](condenti (Ritschl) D) in Aegypto Alexandriam. idem hic imperator edixit ne quis ipsum alius quam Apelles pingeret, quam Pyrgoteles scalperet, quam Lysippus ex aere duceret. quae artes pluribus[*](plurius F1R1a) inclaruere[*](incaruere F1Ra) exemplis. [*](cfr. Pl. XXXV 100. — ib. 26. 136. — (10) ib. 55. — (11) ib. 104. — (13) Pl. XXXVI 21. — (16) ib. 18. — (17) Pl. XXXIII 154.)