Naturalis Historia
Pliny, the Elder
Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor
Aristidis Thebani pictoris unam tabulam centum talentis rex Attalus licitus est, octoginta emit duas Caesar dictator, Mediam et[*](mediom& F1. -diaci met a. meta R2. Medeam et Verc.) Aiacem Timomachi[*](Aiacem Timomachi v. aiacentim (-thi F1. ua centi a) mom- F1R1a. adiacent imom- F2. iacent monom- R2) , in templo Veneris Genetricis[*](genitricis ava. H) dicaturus. Candaules[*](candaules R(?)v. -lus DdEsa. caudalus F) rex Bularchi[*](Bularchi v. bol- Fa. ol- R) picturam Magnetum exitii, haut mediocris spati[*](pati FR1a. pate (aut patio) R2. pari v. spatii pari (Budaeus) C. cfr. XXXV 55. (XXXIII 48. XXXVI 129. XXIX 54. XII 117)), rependit auro. Rhodum non incendit rex Demetrius expugnator cognominatus, ne tabulam Protogenis cremaret a parte ea[*](par ea F1. parte a) muri locatam. Praxiteles marmore nobilitatus est Cnidiaque[*](Cni- diaque S. gnid- F2R2v (D). gignendiaque FIR1. -di eque a) Venere[*](uerano F1R1a) praecipue vesano amore cuiusdam iuvenis insigni et[*](insigni et v. -nis et ll. -ni sed et (coni.S) JD) Nicomedis aestimatione[*](existimatione a) regis grandi[*](grandis F1Ra)Cnidiorum[*](gnidiorum ll.va.S) aere alieno permutare eam conati. Phidiae Iuppiter Olympius[*](olympiis a. -p///s F1) cotidie testimonium perhibet[*](perhimet F1. (an perhibet, olim et? cfr. XXXIII 154)), Mentori Capitolinus et Diana Ephesia[*](ephesia R2Esv. -si F2dR1. /////si F1. phaesi a. epaesi D), quibus fuere[*](fieri F1a) consecrata artis eius vasa[*](uara F1a).
[*]((3) Suet. gramm. 3. —) Pretium hominis[*](humanis F1a) in servitio geniti[*](genit/// F1. -tū Ra) maximum ad hanc[*](an hunc?) diem, quod equidem conpererim[*](con- pererit F. -perit a), fuit grammaticae artis, Daphnin Attio[*](Daphnin Attio D mus. Rhen. XVIIIp. 236. daphni natio F2ESS. -ne Gnatio H(U). dapninatio DR. dam- nina- F1. dampna- ad. Daphnidis Cn. v) Pisaurense vendente et M. Scauro principe civitatis III[*](III H.IIIll. HS Brot. III M v (item infra))DCC[*](DCCC R) licente. excessere hoc in nostro aevo , nec modice, histriones[*](histriones F2Esv. -oni R1. -omis F1. -onis rJD) , sed hi[*](sed hi ego. fed F2Esv. reddi r. reditus J. -tu D) libertatem suam mercati, [*]((6) cfr. Cic. p. Rose. corn. 23. —)quippe cum iam apud maiores Roscius histrio II D annua meritasse prodatur, nisi si[*](si om.FH Brot.) quis in hoc loco desiderat Armeniaci belli paulo ante propter Tiridaten gesti dispensatorem, quem Nero III |CXXX| manumisit. sed hoc pretium belli, non hominis, fuit tam Hercules[*](hercule/// Fva. S) quam libidinis, non formae[*](fortunae B), Paezontem[*](pezontem Fa. p???zo- R) e spadonibus Seiani[*](reiani FRda. Seiano va. G(Brot.)) III |D???| mercante[*](mercato F1. -cante aB (Brot.))Clutorio[*](Clutorio C Keil mus. Rhen. XVI p. 293. cfr. Tac. ann. III 49. C. Lut- H e Dione LVII 20. sut- ll.v. Lut- S. Suetonio U) Prisco. quam quidem iniuriam lucri fecit ille mercatus in luctu civitatis, quoniam arguere nulli vacabat.
[*]((15. 19) cfr. Sol. 1, 127.) Gentium in toto orbe praestantissima una omnium [*](omni va. H) virtute haud dubie Romana extitit. felicitas cui praecipua fuerit homini, non est humani iudicii, cum prosperitatem ipsam alius alio modo et suopte[*](suapte o) ingenio quisque determinet[*](terminet ova.S) . si verum[*](uere F1) facere iudicium volumus ac repudiata omni[*](omnif F1. om- nia a) fortunae ambitione decernere[*](dernere F1. decernimus a), nemo mortalium est felix. abunde[*](habunde ao (passim)) agitur[*](igitur va.H) atque indulgenter a[*](aom.ova.S) fortuna deciditur[*](deciditur ll.ozv(S). -dit G) cum eo, qui iure dici non infelix potest. quippe ut alia
non sint, certe ne lassescat fortuna metus est, quo semel recepto solida felicitas non est. [*]((5) Phylarch. fr. 69 Mü. ap. Zenob. cent VI 13. —) quid, quod nemo mortalium omnibus horis sapit[*](rapit a. rappit F1)? utinamque[*](que om.o) falsum hoc et non ut[*](ut om.ova.S) a vate dictum quam plurimi iudicent! vana mortalitas et ad circumscribendam[*](cir- cumscribendum Bas.) se ipsam ingeniosa conputat[*](cū putat mor& (-re F2) F) more Thraciae [*](traciae F2. -cie a.- -chie o. Graciae F1) gentis, quae calculos[*](cauculos Fa) colore distinctos pro experimento cuiusque diei in urnam condit ac supremo die separates dinumerat atque ita de quoque pronuntiat. quid[*](quoquo R2 quid— 9 habuit om.o), quod iste[*](an ipse?) calculi[*](abuisset R) candore illo laudatus dies[*](laudatus dies v. -to die ll.zU D) originem mali habuit? quam multos accepta adflixere[*](adflexere F1. flex- a) imperia! quam multos bona[*](bonos F2) perdidere[*](prodidere o) et ultimis mersere suppliciis, ista[*](ista — 12 profecto om.o) nimirum[*](nimirum F2v(JD). nimium rS(U)) bona, cum interim[*](cum interim ll. S. si cui inter v) illa hora[*](iua ora F1) in gaudio fuit! ita est profecto: alius[*](profectus alio F1) de alio iudicat dies et tantum[*](tantum (tm???) ego. tamen (tn???) ll.ov. tandem D) supremus de omnibus, ideoque nullis credendum est. quid, quod bona malis paria non sunt etiam pari numero, nec laetitia ulla[*](ulla H cum vet. Dal. (JD). ullo ll.ov(S U)) minimo maerore pensanda? heu vana[*](pensanda heu uana F2ov(D). -de uane r. -da uana J) et inprudens diligentia! numerous dierum conparatur[*](computatur va. G (cfr. VI 209)), ubi quaeritur[*](queritur F2ao) pondus Sol. 1, 116.) Una feminarum in omni aevo Lampido Lacedaemonia reperitur[*](reperi- tur F2oG(D). referitur F1R. refertur av(S)), quae regis filia, regis uxor, regis mater fuerit[*](fuit va.H) , una Berenice[*](berenice F2zv(H). uere- r. om.ocfr. Val. Phere- B e Paus.), quae filia, soror, mater Olympionicarum ; una familia[*](familia F2ov. filia r) Curionum, in qua tres continua serie oratores
extiterint[*](extiterunt ova. S), una Fabiorum, in qua tres continui principes senatus, M. Fabius Ambustus, Fabius Rullianus filius, Q. Fabius Gurges nepos.[*]((7) Dio XLVII 11, 4. —) Cetera exempla fortunae variantis innumera sunt. etenim quae facit[*](faciunt a. fecit va. H) magna gaudia nisi ex malis aut quae mala inmensa nisi ex ingentibus gaudiis?
servavit proscriptum a Sulla[*](sylla Fva.Brot. silla Ra (passim)) M. Fidustium senatorem annis XXXVI, sed iterum proscriptura[*](proscriptura (coni. S)J. -ptus ll.v(U)). superstes Sullae vixit, sed usque ad Antonium, constatque nulla alia de causa ab eo proscriptu m quam quia[*](proscriptum (-tus F2) quam quia F2v. om. r) proscriptus fuisset. [*](Vell. II 65, 3. Val. M. VI 9, 9. Gell. XV 4. Plut. Ant. 33 sq. Dio XLIII 51, 4. 5. XLIX 21, 3. Masur. fr. 25 Huschke. Cic. ad fam. X 18, 3. —) triumphare P. Ventidium de Parthis voluit quidem solum, sed eundem in triumpho Asculano Cn. Pompei duxit puerum, quamquam Masurius[*](marursus F1R1. M. rursus a. marsus R2) auctor est bis in triumpho ductum, Cicero mulionem castrensis[*](castrensem va.S) furnariae[*](furnariae (Turn,) S. fufin- DF. fufin- adT. fufifurie R. fufferranium Es. fuffran- z. fuffarran- v) fuisse, plurimi iuventam[*](inuentam Ra) inopem in caliga militari tolerasse. [*](Dio XLVIII 32, 2. cfr. Pl. V 36. — (19) Liv. VIII 38, 1.) fuit et Balbus Cornelius maior consul, sed accusatus atque de iure virgarum in eum iudice[*](iu- dice ego. -cē ll.v. -cum B) in consilium misso[*](consilium misso ego. -lio (-liū F2B. exil- v) missus ll. v. de structura cfr. VIII 137. (Müller stil. p. 37, 6)), primus externorum atque etiam in oceano[*](in oceano om.F1R1a) genitorum usus illo honore, quem maiores[*](maiore////atio F1. -re sta- tio ad) Latio quoque negaverint[*](negauerint FRadTS. -runt v(D)). est et L. Fulvius[*](f////uius F1) inter insignia exempla, Tusculanorum rebellantium consul, eodemque honore, cum transisset[*](p. r. FaD), exornatus confestim a populo Romano, qui solus eodem anno, quo[*](quo v. qui ll) fuerat hostis, Romae triumphavit ex iis
quorum consul fuerat.[*](Vell. II 27, 5. Sol. 1, 127. cfr. Pl. XXII 12. — Vell. II 28. Sen. ben. V 16, 3. Val. M. VI 4, 4. IX 2, 1. —) unus[*](unū F1Ra) hominum[*](hominē a.cfr. § 72) ad hoc aevi Felicis sibi cognomen adseruit L. Sulla, civili nempe sanguine ac patriae oppugnatione adoptatus[*](adoptatū set (at H. et D) Salm. (HD). at cfr. V 119. XXXVII 50. (sc. huic cognomini)). et quibus[*](quibusdā F2v a. G. -usnam z) felicitatis inductus argumentis? quod proscribere tot milia civium ac trucidare potuisset[*](dist. ego)? o prava interpretatio et futuro tempore infelix! non melioris sortis tunc fuere pereuntes, quorum miseremur hodie[*](hodie om.F1Ra), cum Sullam nemo non oderit?[*](cfr. Pl. XI 114. XXVI 138. Paus. I 20, 7. Plut. Sulla 36. 37. — (12) Tac. H III 72 ext. —) age, non exitus vitae eius omnium proscriptorum ab illo calamitate crudelior fuit erodente[*](erudente F1a) se ipso corpore et supplicia sibi gignente? quod ut dissimulaverit et supremo somnio eius, cui[*](ciui Fava.B. cum z) inmortuus[*](inmortuos F. mortuus z (Dal.2errore)) quodammodo est, credamus ab uno illo invidiam gloria victam[*](an nempe delendum? ipse Titz), hoc tamen nempe felicitati suae defuisse confessus est quod[*](quod om.F1Ra) Capitolium non dedicavisset[*](dedicauisse a).[*]((16) cfr. Pl. VIII 16. XVIII 17.) Q[*](Q/// F. Que R1. Quē ad. Qud R2). Metellus in ea oratione, quam habuit supremis[*](supremi F1Ra) laudibus patris sui L[*](L. om.F1a. Lucii o). Metelli pontificis, bis consulis, dictatoris , magistri equitum, XVviri agris dandis, qui plurimos[*](plurimos P coll. VIII 16. primus ll.ov) elephantos ex primo Punico bello duxit in triumpho, scriptum reliquit decem maximas res optimasque, in quibus quaerendis sapientes[*](sapientis F1Ra) aetatem exigerent, consummasse eum: voluisse[*](ualuisse o) enim primarium bellatorem esse, optimum oratorem, fortissimum imperatorem, auspicio[*](auspitio F. hosp- a) suo maximas res geri, maximo honore uti, summa sapientia esse, summum senatorem haberi[*](habere ao), pecuniam magnam bono modo invenire, multos liberos relinquere et clarissimum in civitate esse; haec contigisse
ei nec ulli alii post Romam conditam. [*]((4) cfr. Liv. per. XIX. Val. M. I 4, 5. Ov. fast. VI 443 sq. —) longum est refellere et supervacuum abunde uno casu refutante, siquidem is Metellus orbam[*](orbē F1a) luminibus exegit senectam, amissis incendio, cum Palladium raperet ex aede Vestae, memorabili causa, sed eventu misero. quo fit ut infelix quidem dici non debeat, felix tamen[*](tamen esse ova. Bas.) non possit. tribuit ei populus Romanus quod nulli[*](nunquam ulli va.S) alii ab[*](alii ab ov. alii ll.D. cfr. § 120) condito aevo, ut, quotiens in senatum iret, curru veheretur ad curiam: magnum ei et[*](ei et E2oD. et rv) sublime, sed pro oculis datum.[*](Cic. Tusc. I 85. (Pl. supra § 59.) Vell. I 11, 6. 7. Val. M. VII 1, 1. Plut. fort. Rom. 4, 318c. Aur. Vict. v. ill. 61. — —) Huius quoque Q. Metelli, qui illa de patre dixit[*](dixerat va.S(J)), filius inter rara[*](interra F1Ra) felicitatis humanae exempla numeratur: nam praeter honores amplissimos cognomenque Macedonici[*](Macedonici aD. -niae F2. -nie E2.-nia r (praem. e G). -niae av) a quattuor filiis inlatus[*](in- latis F1R) rogo, uno praetorio[*](praetorio (P)H e Val. -orie R1. -one DF1. -ore rv(D)), tribus consularibus, duobus triumphalibus, uno censorio, quae singula quoque paucis contigere . [*](Liv. per. LIX. Cic. or. de domo 123.) in ipso tamen flore dignationis suae ab C. Atinio[*](ab (a a) catineo F1a. -tinio F3va. H. -tieno F2 (cfr. § 122)) Labeone, cui cognomen fuit Macerioni[*](Macerioni R(?)v. -onis (acace- a) r), tribuno plebis[*](pleb/// F1. an plebei? cfr. § 101), quem e senatu censor eiecerat, revertens e campo meridiano tempore vacuo foro et Capitolio ad Tarpeium raptus, ut praecipitaretur, convolante quidem tam[*](an tum?) numerosa illa cohorte, quae patrem eum appellabat, sed, ut necesse erat in subito, tarde et tamquam in exequias, cum resistendi sacroque sanctum repellendi ius non esset, virtutis suae opera et censurae periturus, aegre tribuno, qui intercederet[*](intercideret F1Ra referto F1. -ert a.cfr. § 133), reperto a limine ipso mortis revocatus alieno beneficio postea vixit, bonis inde etiam[*](etiam inde a. et inde etiam R)
consecratis a damnato[*](damnatu va. H. damno U) suo, tamquam parum esset[*](esse F1a) faucium reste[*](refte (Ruhnken)SU. certell.v(J)) intortarum, expressi[*](expressique F2va S(J)) per aures sanguinis poenam[*](poenā v(S). -na F2H(J). -nae R. -ne r) exacta m[*](exactā v (S). -ta ll. H (J)) esse. equidem et[*](eeDF1Ev (S). eet RdTH2. ē F2aH1(U). del. JD) Africani sequentis[*](s equ///tis F1. equitis ad. Aemiliani zva.G) inimicum fuisse inter calamitates duxerim, ipso teste Macedonico, siquidem dixit: ite filii, celebrate exequias, numquam civis maioris funus videbitis. et hoc dicebat iam Baliaricis[*](balearicis F2va.S), Diadematis[*](et Diadematis G. et Dalmaticis (Ber.)C), iam Macedonicus ipse. verum ut illa sola iniuria aestimetur, quis hunc iure felicem dixerit, periclitatum ad libidinem inimici, nec Africani saltem[*](salvtem F2), perire? quos hostes[*](hostis FaS) vicisse tanti fuit? aut quos non honores currusque[*](cursusque F1a. rurs- z) illa sua violentia fortuna retroegit, per mediam urbem censore tracto — etenim sola haec morandi ratio fuerat —, tracto in Capitolium idem[*](idē ego. ille DF1REa. illo F2v. illud G), in quod triumphans ipse deorum[*](deorum ll.v(U 162)J. de eorum C. an dei cum, ut Suet. Aug. 94 med., vel dei ornatus, ut Liv. X 7, 10?) exuviis ne captivos quidem sic traxerat? maius hoc scelus felicitate consecuta factum est, periclitato Macedonico vel funus tantum [tale[*](uncos ego posui. ac tale R(?)v. an taliter (omisso ter ante per)?)] perdere, in quo a triumphalibus liberis portaretur in rogum velut exequiis quoque triumphans. nulla est profecto solida felicitas, quam contumelia ulla vitae rupit[*](rumpit R(?) va. D. an rupit?), nedum tanta. quod superest, nescio morum gloriae an indignationis dolori accedat, inter tot Metellos tam sceleratam C. Atini[*](///atini F1d1 eat- a. Cat- va. H) audaciam semper fuisse inultam.[*](Sol. 1, 48. 49. cfr. Sen. brev. vit. 4. Tac. A I 10.) In Divo quoque Augusto, quem universa mortalitas in hac censura nuncupet[*](nuncupet R2d2TS. -pit DF1R1d1. -pat Eav. non cupit F2), si diligenter aestimentur
cuncta[*](///uncta F1. nunctam ad. nunquam tam z), magna sortis humanae reperiantur[*](reperientur zva.G) volumina: repulsa in magisterio equitum apud avunculum[*](auunculum Eav. -colum R2. -colarium R1.-culia- rum DF) et contra petitionem eius praelatus Lepidus, proscriptionis invidia ob[*](inuidia ob ego. -diā Fda. -dia r(?)G. -dia in (collegam) v) collegium in triumviratu pessirnorum civium, nec aequa saltem portione ,[*]((6) Veil. II 70, 1. Suet. Aug. 13. Plut. Brut. 41, Ant. 22. Maecen. fr. 1 Pet.— (9) Suet. Aug. 16. App. b. c. V 88. - (11) Suet. Aug. 20. App. b. III. 20. Dio XLIX 35, 2.—) sed praegravi Antonio, Philippensi proelio morbi[*](morbidi J. -bus va.S.(loc. corr.)), fuga et triduo in palude aegroti et (ut fatentur Agrippa ac Maecenas[*](agrippa ac (et v) maecenas F2D. -ppa (-ppae R1) aecenas (ace- a. maece- R2) r)) aqua[*](aquas Fa) subter cutem fusa turgidi latebra, naufragia Sicula et alia ibi quoque in spelunca occultatio, iam in navali fuga urguente hostium manu preces Proculeio mortis admotae, cura Perusinae contentionis[*](contentiones F2), sollicitudo Martis Actiaci,[*]((12) Suet. Aug. 80. 81.— (15) ib. 65. Dio LV 10, 15.— (16) cfr. Tac. A I 4 ext. Suet. Tib. 10 sq. Vell. II 99.—(19) Dio LVI 23, 2 sq.—) Pannonicis[*](panno- nici F2) bellis[*](belli Fa) ruina[*](ruinę curri (in curru z) az. -nę turriū F2) e turri, tot seditiones militum, tot ancipites morbi corporis, suspecta Marcelli[*](mecircelli F1. meurc- a) vota, pudenda Agrippae ablegatio, totiens petita insidiis vita, incusatae liberorum mortes[*](mortis F1aD) luctusque non tantum orbitate[*](orbitate v. -tē ll) tristis[*](tristes va.S), adulterium filiae et consilia parricidae palam facta, contumeliosus[*](contumeliosos Fa) privigni Neronis secessus, aliud in nepte[*](in aeptę F. inepte R1. nepte a. -tis va.S) adulterium; iuncta deinde tot mala: inopia stipendi, rebellio Illyrici[*](dist.ego) , servitiorum dilectus[*](dilectus Fa. del- R(?)v) iuventutis penuria, pestilentia urbis, fames[*](famae//// F1.-me siti dT.-mes sitisque v a.S) Italiae, destinatio expirandi et quadridui inedia maior pars mortis in corpus recepta;[*](Suet. Aug. 55.— ib. 65 ext. Tac. A I 6.) iuxta haec Variana clades et maiestatis eius foeda suggillatio, abdicatio Postumi Agrippae post adoptionem[*](adoptationem RS), desiderium post relegationem[*](relationem F1Ra), inde suspicio in Fabium arcanorumque proditionem, hinc uxoris et Tiberii cogitationes, suprema eius cura. in summa deus ille[*](illū Ra. ill/// F1) caelumque nescio adeptus magis an meritus herede hostis sui[*](hostis sui (suo F2. suae v) RF2B. orti suo r) filio excessit.[*]((8) cfr. Herod. I 30.— (9) Val. M. VII 1, 2. Paus. VIII 24, 7. Sol. 1, 127.—) Subeunt in hac reputatione Delphica oracula velut ad castigandam hominum vanitatem ab deo emissa. duo[*](a deo R(?)v a.D) sunt haec: Pedium[*](paedium DF. phed- E2va.S. Tellum Pediaeum U 163) telicissimum, qui pro patria proxime[*](proximae F1. -mi F2. (an prompte?)) occubuisset; iterum a Gyge rege tunc amplissimo terrarum consulti[*](consultu ad. -tum va.S): Aglaum Psophidium[*](Psophidium Be Val. prophod- (-phid- R) ll.v) esse feliciorem. senior hic in angustissimo[*](angustissimo v. -mū (aug- R)ll) Arcadiae angulo parvum, sed annuis victibus large sufficiens praedium colebat , numquam ex eo[*](ex euo a. ex quo F1) egressus atque[*](atque (om. ut e) a. utque s. utique z), ut e vitae genere manifestum est, minima cupidine[*](cupiditate H(SJ) errore) minimum in vita mali expertus.