Naturalis Historia

[*](Sol. 1, 75. 76. Varro ant. rer. hum. I fr. 7 Mirsch.) Corpore vesco[*](uesco F2E2B. -cos v. ///escos F1. vasto F3. utesco R. -cos DEa. neruosus esse z. -uosi esse produntur (om. seqq. ad 20 tralatum)o), sed eximiis viribus Tritanum[*](tritanum E2v(D) -annum H e Sol. tributanum (-tco nū F)r), in[*](dist. va. H) gladiatorio ludo Samnitium armatura celebrem, filiumque eius militem Magni Pompei et rectos et traverses[*](transuersos Rava.J) cancellatim [*](cancellatim av. cancill- r) toto corpore habuisse nervos, in brachiis etiam manibusque , auctor est Varro[*](Varro in B e Sol.) prodigiosa[*](prodiosa F1. -igiosarum J e Sol.) virium relatione[*](relatione F2R2Sol. B(D). ela- EadTzv(H). fela- r) atque etiam hostem ab eo ex provocatione dimicante[*](dimicante F2E2va.S (D). sed cfr. Sol.) inermi dextera [*](dextra R(?)va.D) * superatum et postremo correptum * uno digito[*](uno digito coll. Sol. huc transposui; post dtxtera exhibent 11. v) * in castra tralatum[*](talatum F1. transl- Rdava.D). at[*](ac F1. ad Ea. An D. Aulus o. A. va.H) Vinnius[*](Iunius v a.H) Valens meruit in praetorio Divi

[*](Herod. VI 106. Sol. 1, 98. cfr. PL. II 181. — (19) Sol. 1, 98)[*]((1) Val. M. V 5, 3.) Cucurrisse MCXL[*](MCLX Rva. G) stadia[*](stadios ab Fa. -ias ich R1) ab Athenis Lacedaemonem biduo Philippidem[*](Phidippidem Salm.) magnum erat, donec Anystis[*](Anystis Sol. H. Anistis G. canistis F2R. -sti F1a. -stius v) cursor Lacedaemonius et Philonides Alexandri Magni a Sicyone Elim uno die MCCCV[*](MCCCV FaS. -II Tv. ///CCC////R. MCC B e Sol. add. stadia (DE?)v) cucurrerunt. nunc quidem in circo quosdam CLX passuum tolerare non ignoramus nuperque Fonteio et Vipstano[*](uipstano (-siano F2) ll. Brot. Vpistano o. Vpit- z. Vipsano (-nio GH)v) cos. annos[*](anno a) VIII genitum[*](genitum puerum Sol.ov a. S(J). cfr. luc. p. 39 sq. Mü ller stil. p. 75, § 25) a meridie ad vesperam[*](uesperum Sol.ova. G)LXXV passuum cucurrisse. cuius rei admiratio ita demum solida perveniat[*](perueniet F2zva. G(HD)), si quis cogitet nocte ac[*](ac die R(?)v. ad diem r) die

[*](Cic. acad. II 81. Sol. 1, 100. — Varro ant. rer. hum. I fr. 9 Mirsch. Val. M. I 8 ext. 14. Strabo VI 267. Ael. VI XI 13. Sol. 1, 99. — (10) Sol. 1, 100. Cic. acad. II 120. Varro LL VII 1. IX 108. cfr. PL. XXXVI 43.) Oculorum acies[*](a////es F1. aciem a) vel maxime fidem excedentia invenit exempla[*](exemplo F1. -pli a) . in nuce inclusam Iliadem[*](iliadā a. -da Rd(?)va.D) Homeri carmen in membrana scriptum tradit[*](tradidit Fva.S) Cicero. idem fuisse qui pervideret [*](peruidere F1Ra)CXXXV passuum. huic et nomen M. Varro reddit[*](reddi- dit va.S,): Strabonem vocatum[*](uocatur F1. -cat a); solitum autem Punico bello a Lilybaeo Siciliae promunturio, exeunte classe e[*](e om.va.H. ae F1. a Sol.oz) Carthaginis portu, etiam numerum navium[*](nauigium F) dicere. Callicrates ex ebore formicas et alia tam parva fecit animalia, ut partes eorum a ceteris cerni non possent[*](possent F2Rv. -ssint r) . Myrmecides[*](mirmeci- des F2. merm- F1RdavaB) quidem[*](quidam va. H(D)) in eodem genere inclaruit quadriga[*](quadrige R. -gam ad. a quo quadr- va.J) ex eadem materia, quam musca integeret alis, fabricata[*](fabricat/// R. -tam adva.J) et nave[*](naue (coni. S)J. -uē ll.v) , quam apicula[*](apiculae F1. -le Rda) pinnis absconderet [*](ab- sconderēt a. -re (abco- F1)F1R).

[*](Cic. ND II 6. Val. M. I 8, 1. Flor. III 3,19–21. II 12,14. 15. Plut. Aem. Paul. 25.) Auditus unum exemplum habet[*](habetur o) mirabile proelium , quo[*](quo (quod a) hybaris F1a. quo Larissa o) Sybaris deleta[*](delata F1a) est, eo die quo gestum erat auditum Olympiae. nam fama[*](fama ego. nuncii JD. om. ll. v. (cfr. Flor. rumor). intellegunt auditae H, exemplum Müller em. I p. 14) Cimbricae victoriae Castoresque[*](cursoresque au2. -ores quique (del. deinde qui) Rh. -ores Castoresque U. Castorumque Müller) ,

[*](cfr. Pl. XXXIV 72. — (6) Val. M. III 3 ext. 4.) Patientia corporis, ut est crebra sors calamitatium [*](calamitatum ava.S), innumera documenta peperit, clarissimum in feminis Leaenae meretricis[*](meretrices F1a. -cis exemplum z), quae torta non indicavit Harmodium et Aristogitonem tyrannicidas, in viris Anaxarchi, qui, simili de causa cum torqueretur, praerosam dentibus linguam unamque spem indicii in tyranni[*](tyrannos Rdva. B) os expuit.

[*](Val. M. VIII 7 ext. 16. (Xen. Cyrop. V 3, 46.) Sol. 1, 108. 109. — Cic. Tusc. I 59. Sen. controv. I praef. 19. — (14) cfr. Pl. XXV 6. Quintil. XI 2, 50. Gell. XVII 17, 2. Aur. Vict. v. ill. 76.) Memoria necessarium maxime vitae bonum cui praecipua fuerit, haut facile dictu[*](dictum o) est, tam multis eius gloriam[*](gloriam eius aova.S) adeptis. Cyrus rex omnibus in exercitu suo militibus nomina reddidit, L. Scipio populo Romano, Cineas[*](cireas R. cyneas Faova. L) Pyrrhi[*](phyrrhi F. pirri ao) regis legatus senatui et equestri ordini Romae postero die quam advenerat. Mithridates, duarum et viginti gentium rex, totidem linguis iura dixit, pro contione[*](contionis FR) singulas sine interprete adfatus.[*](Cic. Tusc. I 59. de or. II 360. 351. Sol. 1, 109.)Charmadas[*](Charmadas H e Cic. carm- ll. v Charmidas B) quidem[*](quidem dTs. -dam ll. v, cfr. Ludewig p. 74) in Graecia quae[*](qua F1. quot a) quis exegerat[*](exe- gerat F2G. -rit ll.v(J). exigeret (vet. Dal.) S) volumina in bibliothecis legentis modo repraesentavit . ars postremo eius rei facta et inventa est a Simonide melico[*](medico dozva.B), consummata a[*](a om.Fa) Metrodoro Scepsio, ut nihil non isdem[*](hisdem F2o. ///dem F1)[*](facile F2z)verbis redderetur auditum.[*](Sol. 1,110. — (3) Hieron. chron. ad 01. 197, 3.(22) Val. M. I 8 ext. 2.) nec aliud est aeque fragile in homine: morborum et casus iniurias[*](iniurias R(?)v. -ria rD) atque etiam metus sentit[*](sentiens va.S) , alias particulatim, alias universa[*](uniuersa F2R(?)v. cuersa F1. sunt (s???) uersa a). ictus lapide oblitus

[*]((11) Sol. 1, 107.— (16) ib. 106. — (19) ib. 107. —) Animi vigore praestantissimum arbitror genitum [*](genitum ll. H(J).> -tum C. v. -tum Gaium S. gaium o. gentium a3) Caesarem dictatorem, nec virtutem constantiamque nunc commemoro nec sublimitatem omnium capacem quae caelo continentur, sed proprium vigorem celeritatemque quodam igne volucrem[*](uolucru a. -cru R. -cr/// F1). scribere aut[*](et (pro aut) ova.H) legere, simul dictare et audire solitum accepimus, epistulas vero tantarum rerum quaternas[*](quaternas ll.oaSol. v. -nis o) pariter dictare [librariis[*](dictare ll.uSol. dictare librariis F2R2D. librariis dictare E2ov. add. aut — 14 septenas F2R2E2ov) aut, si nihil[*](nichil o. nil F2) aliud ageret, septenas[*](septenas C. -nis F2R2v. -nas (-nis E2) dictare E2o.uncos posui cum Salm., HJ, Momms.)]. idem signis conlatis bis et[*](bis et ego e Sol. om. ll. v) quinquagiens dimicavit [*](dimi- cauerat R3va.J), solus M. Marcellum transgressus, qui undequadragiens dimicavit. nam praeter civiles victorias undeciens centena[*](centena Sol. H. -tum (om.R1)ll.v. C Bas.) et nonaginta duo milia hominum occisa proeliis ab eo non equidem in gloria posuerim, tantam etiam[*](etiamsi D. sed cfr. VIII 4. (an vero et incoactam?)) coactam humani generis iniuriam, quod ita esse confessus est ipse[*](est et ipse F2) bellorum civilium stragem non prodendo.[*]((21) cfr. Plut. Pomp. 45. — (23) Sol. 1,107.)

lustius Pompeio Magno tribuatur DCCCXLVI[*](DCCCXLVII adT) naves piratis ademisse: Caesari proprium et peculiare sit[*](fit a.om.o. fuit va. G.(an est aut erit?)) praeter supra dicta clementiae insigne, qua usque ad paenitentiam

Verum ad decus imperii Romani, non solum ad viri unius, pertinet victoriarum[*](uictoriarum D. -riā F2v. -ria r. -rias P (et dist.). de structura cfr. vol. III p. 495 ad XX 43) Pompei Magni titulos omnes triumphosque hoc in loco nuncupari, aequato[*](aequan- to F1. ac qu- a) non modo Alexandri Magni rerum fulgore, sed etiam Herculis prope ac Liberi patris.[*]((15) Vell. II 30, 2. Gran. Licin. XXXVI init. Eutrop. 5, 9. Val M. VIII 15, 8. cfr. Pl. III 18.) igitur Sicilia recuperata, unde primum Sullanus[*](silanus FRa. Syll- va.Brot.) in rei publicae causa exoriens auspicatus est, Africa vero tota subacta et in dicionem[*](di- tione F. deditionē ava.Ven.) redacta Magnique nomine in spolium inde capto, eques Romanus, id quod antea nemo, curru triumphali revectus et statim ad solis occasum transgressus[*](trans- gressis F1R), excitatis in Pyrenaeo tropaeis[*](tropheis F2. -phaeis va. Brot.), oppida DCCCLXXVI ab Alpibus ad fines Hispaniae ulterioris in dicionem redacta victoriae suae adscripsit et[*](est et R(?)va.D) maiore animo Sertorium tacuit, belloque civili, quod omnia externa conciebat [*](conciebant F1Ra. concutiebat dTzva.G), extincto iterum triumphales currus eques R[*](Romam (H)J). induxit, totiens[*](toties F2va.S. -ius F1Ra) imperator[*](imperator////te F1. -orum etiā a) ante quam miles.[*]((23. 24) cfr. Pl. XVI 10.) postea ad tota maria et deinde solis ortus missus hos retulit patriae titulos more sacris[*](mo- res acres F2 (sed corr. rursus detersa)) certaminibus vincentium — neque enim ipsi coronantur

CN - OMPEIVS MAGNVS IMPERATOR BELLO XXX ANNORVM CONFECTO FVSIS FVGATIS OCCISIS IN DEDITIONEM[*](dedicationem F1. declina- a) ACCEPTIS HOMINVM CENTIENS[*](uicies semel centenis (del. centiens) G) VICIENS SEMEL LXXXIII[*](LXXVIII RSJ) DEPRESSIS AVT CAPTIS NAVIBVS DCCCXLVI[*](DCCCXLVI v. cfr. § 93. DCCXLVI F2Ea. -LIII F1R1. -LN???ID. -LVII R2) OPPIDIS CASTELLIS MDXXXVIII[*](C. LXXXVIII (CL in ras.) F2) IN FIDEM RECEPTIS TERRIS A MAEOTIS[*](maeoti z. -tis lacu va. S) AD RVBRVM MARE SVBACTIS VOTVM MERITO MINERVAE.

[*]((15) Plut. Pomp. 45. Appian. Mithr. 116.—) Hoc est breviarium eius ab oriente. triumphi vero, quem duxit a. d. III kal. Oct. M. Pisone M. Messala[*](ad Fava. H me//sala F. mens- a. messalē R2. mens- R1) cos., praefatio haec[*](hoc F1a) fuit:

CVM ORAM MARITIMAM PRAEDONIBVS LIBERASSET ET[*](et om.a(Dal.2errore)) IMPERIVM MARIS POPVLO ROMANO RESTITVISSET EX ASIA PONTO ARMENIA PAPHLAGONIA CAPPADOCIA CILICIA SYRIA SCYTHIS IVDAEIS ALBANIS[*](Albanis om.F1d1a) HIBERIA INSVLA CRETA BASTERNIS[*](Baster- nis v. -tenis R. bastrenis (bos- F2) r D. cfr. IV 100. 81. (Strabo II 118 init. al.)) ET SVPER HAEC DE REGE[*](regibus va.S) MITHRIDATE ATQVE TIGRANE TRIVMPHAVIT.

[*]((20) Flor. III 5, 31. — § 100: Sol. 1,113. 114.) Summa summarum in illa gloria fuit (ut ipse in contione dixit, cum de rebus suis disseret) Asiam ultimam provinciarum accepisse[*](excepisse az) eandemque mediam patriae reddidisse. si quis e contrario simili modo velit percensere Caesaris res, qui maior illo apparuit, totum profecto terrarum orbem enumeret, quod infinitum esse conveniet.

[*]((6) ib. 113. Plut. Cato mai. 15. Aur. Vict. v. ill. 47, 7. —) Ceteris virtutum generibus varie et multi[*](multi om.F1Ra) fuere praestantes. Cato primus Porciae[*](porcie o. portiae F2ava. G. -tio R. poratiae F1) gentis tres summas

[*]((12) Varro ap. Val.M. III 2, 24. Gell. II 11. Sol. 1, 102. 103. (Amm. Marc. XXV 3, 13. Dion Hal. X 36. XI 25. Liv. III 43.) — (14) Fest. p. 190, 31. cfr. Pl. XXII 9.— (19) Fest. ib. cfr. Pl. XVI 14.) Fortitudo in quo maxime[*](maximae F. -ma vet. Dal.) exstiterit[*](constiterit a.an enituerit? cfr. § 123 init.) inmensae quaestionis est, utique si poetica recipiatur fabulositas. Q[*](Q. R(?) v. que a. -quae (qua F2) DF1E). Ennius T[*](titus Fa) . Caecilium[*](Aelium Bergk coll. Liv. XLI 1, 7. Enn. ap. Macrob. VI 3,3) Teucrum[*](Dentrem H Brot.S) fratremque eius praecipue miratus propter eos sextum decimum adiecit annalem. L. Siccius[*](Sicinius Sol. va. G) Dentatus, qui tribunus plebei[*](plebeie o. -bis ava.S) fuit Sp. Tarpeio A.[*](A. Sol. v om. ll) Aternio[*](aternio (-no R) ll.J. Aterio Sol.H. Ae- ternio G. Thermo v) cos. haud multo post exactos reges, vel numerosissima suffragia habet centiens viciens proeliatus, octiens ex provocatione victor, quadraginta quinque cicatricibus adverso corpore insignis, nulla in tergo.[*]((1) Liv. III 31, 6. Dion. Hal. X 49. —) idem spolia cepit XXXIIII[*](XXXIII ava. H) , donatus hastis puris duodeviginti, phaleris[*](faleris F. ua- a) viginti quinque[*](/////quibus F1. quib; a) , torquibus tribus[*](tribus om.F1a) et octoginta, armillis CLX, coronis XXVI[*](XXXVI F2E2v a. Bas.), in iis[*](in is D. cfr. Fest. om.av. in rJ. i. e. O Rossbach) civicis XIIII, aureis octo, muralibus[*](mura- bilibus F1. mira- a), tribus, obsidionali una[*](uno F1a), fisco aeris, X[*](XX az. ingenti R) captivis et viginti simul bubus[*](simul bubus G. milibus E('?)zv. simi- r), imperatores novem ipsius maxime opera triumphantes secutus , praeterea (quod optimum in operibus eius reor) uno

[*](cfr. Val. M. III 6, 1. — (5) Liv. VI 20, 7 sq. —) Haut minora forent[*](forest Manlii vaD) Capitolini decora, ni perdidisset illa exitu vitae. ante decem et septem[*](decem et septem aD. decem (-ces FR1) septem r. deci- mum septimum (annum) G. XVII J. XXII v) annos bina ceperat spolia . primus omnium eques muralem[*](muralem ll. Brot.(D). om. et ante sex pos. v(S) acceperat coronam, sex civicas, XXXVII dona, XXIII cicatrices adverso corpore exceperat [*](C. U e Liv. VI 20, 8), P. Servilium[*](sergilium R2) magistrum equitum servaverat, ipse vulneratus umerum, femur[*](ac femur va.S) . super omnia Capitolium summamque rem[*](summam qua rē F1. -maque (-qua d) re ad) in eo solus a Gallis servaverat, si non regno suo servasset.

[*]((14–22) Sol. 1, 104. 105.) Verum in his sunt quidem[*](quidam a. (an uirtutis quidem?)) virtutis opera magna, sed maiora fortunae. M. Sergio, ut equidem arbitror, nemo quemquam hominum iure praetulerit, licet pronepos Catilina gratiam nomini deroget. secundo stipendio dextram manum perdidit; stipendiis duobus ter et viciens vulneratus est, ob id neutra manu, neutro pede satis utilis, uno tantum salvus[*](saluus Welzh. -uo D. seruū F1. -ruo rv.-ruato O Bossbach), plurimis postea stipendiis[*](uno (sc. stipendio) ll. v. cfr. Welzh. p. 20 n. 1. animo D. (utili) sumpto Müller em. I p. 16. trunco O Rossbach) debilis miles. bis ab Hannibale captus — neque enim cum quolibet hoste res fuit[*](ras (r//s F1) fuit F1R1. adfuit a. reftitit R2) —, bis vinculorum[*](uisu inculorem F1. uisum (uis in d) oculorum ad) eius profugus, in viginti mensibus nullo non die in catenis aut compedibus custoditus. sinistra manu sola quater pugnavit, uno die[*](uno die ego. om. ll.v. cfr. Sol., qui tamen Plinii verba videtur male distinxisse) duobus equis insidente eo suffossis. dextram sibi ferream fecit eaque religata proeliatus