Naturalis Historia

[*](Diosc. V 92 init.) Est[*](est om.B.) et alterum genus aeruginis, quam vocant scoleca[*](fcoleca BaH. -ciam v. coleca O. -eaca VR.), in Cyprio[*](an in Cyprio mortario Cyprio aere? cfr. Diosc. et XXXIII 93.) aere trito[*](trito BS. hic tr- VdaOh. hoc tr- v. intr- R (an recte? cfr. Diose. et XXX 77. 81. XXIV 7).) alumine et sale aut nitro pari pondere cum aceto albo quam acerrimo[*](acerrime V.). non fit hoc nisi aestuosissimis[*](aetiuofiffimif BD. cfr. II 126. XVI 137. XVII 187. XVIII 268. 295. 329. XXIII 104; de mendo XVII 139. XVIII 33. 83.) diebus circa canis ortum. teritur autemdone viride[*](putride V.) fiat contrahatque se vermiculorum specie,[*](duae ll.v.) unde et nomen. quod vitiatum[*](uitiatum ego. uitium ll.v. locus nondum sanatus; cfr. Diose. et U 753. Müller emend. V 16.) ut emendetur, II partes quam[*](quam ll.v(J). quae hC. cfr. XXXV 16.) fuere[*](fiere VR.) aceti miscentur[*](post miiscentur lac. indicavit J cum Dal.) urinae[*](urinae Müller emend. V 16. -na ll.v.) pueri inpubis. idem autem[*](pubis idem autem in om.B.) in medicamentis et santerna[*](santernam a. -ter B.) efficit, qua diximus aurum feruminari. usus[*](ususque d(?)v.a.S.) utriusque qui aeruginis.[*](33,93) scolex[*](fcolex BS. -le a. -lea r. -lecia v.) fit et per se derasus[*](derasa (rasa v. a. G) ab hv.a.S.) aerario[*](erano R.) lapidi[*](lapi R. -ide dhv.a.S.), de quo nunc dicemus.

[*](cfr. Plin. supra § 2.)[*](Diosc. V 115. (cfr. Celsus V 7).) Chalcitim[*](chalcitim Bav(S). -tin dhH. calcitim V. -tio R.) vocant[*](uocant BS. -nt la- pidem rv.), ex quo et[*](et (del. H)ipsum dhv.a.S.) ipso aes coquitur. distat a cadmea, quod illa super terrain ex subdialibus[*](fubdialibuf Bv. subsid- r.) petris caeditur, haec ex obrutis, item[*](idem Vdh.) quod[*](quo h.) chalcitis friat[*](fricat a. frangat B2.) se[*](fe Bdv. si r. sed a.) statim, mollis nature, ut videatur lanugo concreta. est et alia distinctio, quod chalcitis tria genera continent, aeris et misyos[*](myfiof BVv.a.C.) et soreos[*](sorecis R. -rios (-ryos C) v.a.S.), de quibus singulis dicemus suis locis. [*](120 121) habet autem aeris venas oblongas. probatur mellei coloris, gracili venarum discursu, friabilis[*](friauilis V. fricabi- Ra. fragi- B2.) nec lapidosa. putant et

recentem utiliorem esse, quoniam inveterata sori[*](fori ll.Ov(D). -ry C.) fiat[*](fiat Bdhv. -antrO.). vis eius[*](an usus eius?) ad excrescentia in ulceribus, sanguinem sistere, gingivas , uvam, tonsillas farina[*](farinam V.) compescere, volvae vitiis in vellere inponi[*](imponitur v.a.S. inponi-uero om.VRh.). cum suco vero porri[*](porro VRh.) verendorum additur emplastris.[*](Diosc. V 115 [116]. cfr. Celsus VI 6, 31. Scribon. 32. Marc, 8, 69. 125. Celsus V 9.) maceratur autem in fictili[*](an ex aceto in fictili?)[*](fictilibus V2.) ex aceto, circumlito fimo diebus XL, et colorem croci trahit. tum[*](tunc VRhv.a.S. cfr. § 106.) admixto cadmeae[*](cadmiae ll.v.a.S(D).) pari pondere medicamentum efficit psoricon [*](soricon VRhv.a.B.)[*](duae Bv. -as r.) dictum. quod si II[*](quod si II om.a.) partes chalcitidis tertia[*](tertiae Rh.) cadmeae temperentur, acrius hoc idem fiat[*](fiet Rdhv.a.S.); etiamnum[*](etiamnum BdTv. -nunc r.) vehementius, si aceto[*](fi aceto BdTaG. factu r. -tum h. -tum si aceto v.) quam vino[*](an si uino?) temperetur[*](temperetur (-tus R) ll.S. -rentur dThv.); tosta[*](tota V2. poftea B.) vero efficacior fit ad eader omnia.

[*](Diosc. V 118. (116). cfr. eupor. I 71. 73. 77.) Sori[*](psori a. sory R(?)C. cfr. v.1.) Aegyptium maxime laudatur, multum superato Cyprio[*](cyprium Vh. principum R.) Hispaniensique et Africo, quamquam[*](que om. v.a.S.) oculorum curationi quidam utilius putent[*](puterit R. -tant v.a.S.) Cyprium; sed in quacumque natione[*](trituque av.a. S.) optimum cui maximum virus[*](uirus in G.) olfactu[*](olfactum B1h.), tritumque[*](tritumque —17 olfactum om.VRh.) pinguiter nigrescens et spongiosum. stomacho res contraria in tantum, ut quibusdam olfactum[*](olfactū BS.- -tu dav.) modo vomitiones moveat. et Aegyptium quidem tale[*](talem B1. -le est man. Dal. an recte?), alterius nationis[*](nationif Bhv. -ne r.) contritum splendescit ut[*](ut BH. at h. et rv.) misy[*](misi R.) et[*](e teste R. este V. est v.a.H.) est lapidosius. prodest autem et dentium dolori, si[*](fi Bav. om.r.) contineatur[*](colluatur hv.a. G.) atque colluat, et

ulceribus oris[*](oris Bav. om. rS.) gravibus quaeque serpant[*](serpant ego. -punt ll. v. (cfr. § 122).). uritur[*](uritur om.Rh. ur V.) carbonibus[*](carnibus VR.de mendo cfr. XXXI 111.) ut[*](ut Bav. at Vh. ac r.) chalcitis[*](calchitis VRh.).

[*](Diosc.V 116. Pl. iun. 14, 1.) Misy aliqui tradiderunt fieri exusto lapide in scrobibus[*](sorori- bus V1. sori- V2R.), flore eius luteo miscente[*](miscentesque (om. se) R.) se ligni pineae favillae . re vera autem e[*](e Bdhv. et r.) supra dicto fit lapide, concretum natura discretumque vi[*](ui BS. ut r. et v.), optimum in Cypriorum[*](optimum in cypriorum om.B.)[*](an cypri (cfr. § 103. 107), ut causa omittendi apparent?) officinis[*](offi- cialif B.), cuius notae sunt friati[*](friati av. -atri B. -at V. fiati R.) aureae[*](auritae B. laureae V(a?).) scintillae et, cum teratur, harenosa natura sine[*](fine (fin B1J) ll. siue hv(D). cfr. § 171. 118.) terra[*](terrae a. terrea Lugd.(D). torreatur J non apte coll. Diosc. et § 119.), chalcitidi[*](chalcidi B. -citidis B.) similis[*](simis R.). hoc admiscent qui aurum purgant. utilitas eius infusi cum rosaceo auribus purulentis et in lana[*](& in lana BaG. et lana VdThv. om.R.cfr. notae ad XXVIII 73 et- 248.) inpositi capitis ulceribus. extenuat et scabritias oculorum inveteratas, praecipue utile tonsillis contraque anginas[*](anguinas VRh.) et suppurata[*](fupporata B.).[*](Marc. 8, 199. Diosc. eupor. I 189. 196.) ratio ut XVI drachmae in hemina[*](emina a. heminam (hae- V) VRd.) aceti coquantur addito melle, donee lentescat. sic ad supra dicta utile est. quotiens opus sit molliri[*](mollirium eius VR.) vim eius, mel adspergitur. erodit[*](erodit —21 enim om.a.) et callum fistularum ex aceto foventium[*](fuentium B1. flue- B2. (cfr. §103 et XXXII 121).) et collyriis[*](collyrif B1.) additur[*](additum B. -tus h.), sistit et sanguinem ulceraque quae serpant quaeve putrescant, absumit [*](apfumit B.) et excrescentes[*](excrefcentif BS.) carnes. peculiariter virilitatis vitiis[*](uitii B.) utile et feminarum profluvium[*](profluui B1.) sistit.

[*](Diosc. V 114. Isid. XVI 2, 9.) Graeci cognationem aeris nomine fecerunt et atramento sutorio; appellant enim chalcanthon[*](chalcanton (cal- V) VR. -thum dv.a.S.). nec ullius

aeque mira[*](aq, mira B. equa a.) natura est. fit in Hispaniae puteis stagnisve[*](stagneisue VR.) id genus aquae habentibus[*](habentis R.). decoquitur ea admixta dulci pari mensura[*](merura B1.) et in piscinas ligneas funditur. immobilibus[*](immobilibus v lis ll.D.) super has transtris[*](has trans- tiris V. haf traftif B1. abftractif B2. om.a.) dependent[*](dependens Vd.) restes lapillis extentae, quibus adhaerescens limus vitreis acinis imaginem quandam uvae reddit. exemptum ita siccatur diebus XXX. color est caeruleus perquam spectabili[*](expectabili VR.) nitore, vitrumque[*](nitrumque VR. (utr- Dal. errore). -rum a.) esse creditur; diluendo fit atramentum tinguendis coriis.[*](Isid. XVI 2, 9. 10. Diosc. V 114. cfr. Plin. XXXI 81.) fit et[*](e (pro et) B.) pluribus modis: genere terrae eo in scrobes[*](scrobef BaG. -be (-ue V1) rv.) cavato, quorum e lateribus destillantes[*](dertillantef BH. dist- rv.) hiberno gelu stirias[*](furiaf B2.) stalagmian vocant, neque est purius aliud[*](& fpuriuf B. aliuf B1.). sed[*](fed Bv. si (pro s;) r.) ex eo, candidum colorem sentiente[*](fentiente BS. -ntem rv.) viola[*](uiolam v.a.S.), lonchoton[*](lonchoton BhH e Diosc. -coton VRdT. longothon a. leucoion B. -canthon v.) appellant. fit et in saxorum catinis pluvia aqua conrivato[*](conriuato S. corr- Bdv(D). contr- r.) limo gelante; fit et salis modo flagrantissimo sole admissas dulces aquas cogente. ideo quidam duplici differentia[*](differentie R.) fossile aut facticium appellant, hoc pallidius et quantum colore, tantum bonitate deterius.[*](Diosc. V 114. Marc. 8, 20. 25. Diosc. eupor. I 79. 166. 189.) probant maxime Cyprium in medicinae usu[*](usū VRh.). sumitur ad pellenda[*](pellenda BS. cfr. XXVI 54. dep- rv(D).) ventris animalia drachmae pondere [*](drachme pendere B.) cum melle. purgat et caput dilutum ac naribus instillatum , item stomachum cum melle aut aqua mulsa sumptum. medetur et oculorum scabritiae[*](fcabritie B2RdT. -tiei hv.a.S.) dolorique[*](dolirimque B1. -rique B2. doloriue dTH. -ri R.) et[*](nec (pro et) V. ne//R.) caligini et oris ulceribus. sistit et sanguinem narium, item haemorroidum[*](haemoroidum B. heromoi- V.). extrahit ossa fracta cum semine hyoscyami[*](et p. 209, 1 femine hyphoraf hyofcyami B.), suspendit epiphoras penicillo fronti inpositum, efficax et in emplastris ad purganda volnera[*](uulnera B2av. ulcera rH.) et excrescentia ulcerum.[*](Isid. XVI 2, 10.—) tollit et uvas[*](et uas VR.), vel si decocto tangantur, cum[*](cum—10 mordere om.a.) lini quoque semine superponitur emplastris ad dolores tollendos. quod[*](quod BdThD. quo r. quodque v.) ex eo candicat, in uno[*](in uno BdTS. uno r. in eo v.) usu[*](usu om.R.) praefertur violaceis, ut[*](ut BS. et rv. si dTH.) gravitati[*](grauitate VR.) aurium per fistulas inspiretur[*](per fistulas in- spiretur om.B.)[*](inspiratur v.a.H.). volnera [*](uulnera etiam dhv.a.S. an etiam uolnera, ut inBomittendi casa appareat?) per se inlitum sanat, sed tinguit[*](tinguit BTv(S). -git rH. stringit C.) cicatrices. nuper[*](nuperque dhv. a. S.) inventum ursorum[*](suorum R. (uersorum Dal. errore).) in harena et leonum ora spargere[*](fpargere BdTaS. aspar- R. asper- Vhv. inspa- G.) illo, tantaque[*](illo tantaque dhv. -toque VRa. illaq. tanta B.) est vis in[*](in Bv. om. r.) adstringendo[*](adstrin- gendi h.), ut non queant mordere.

[*](Diosc. V 85.—Scribon. 26. 49. 220.) Etiamnum[*](etiamnunc VRfv.a. G.) in aerariis reperiuntur quae vocant pompholygem[*](pompolicem a. -pygem VR.) et spodon[*](spodion hv (item infra). fpondon Ba.). differentia, quod pompholyx [*](pompholux Vd. -polyx B. -polix a.) lotura[*](latura se a.) separator[*](fepara- tur BaS. par- v. asper- h. splur- (-tus V1R) r.), spodos inlota est. aliqui quod[*](id quod Rd(?)v.a. S.) sit[*](fit V1R.) candidum levissimumque pompholygem[*](pomphylocem V. -hilocem R.) dixere et esse[*](esse om.R.) aeris ac[*](ac J e coni. D. ad Ba. a r. &dhv.) cadmeae favillam, spodon[*](spon- don VRda.) nigriorem esse ponderosioremque [*](esse ponderosiorem om.VRh.), derasam[*](dē rasa R.) parietibus fornacium, mixtis scintillis[*](scintillis ll.v. an lapillis (vel cinere, pilis)? cfr. Diosc.), aliquando et carbonibus. haec aceto accepto[*](accepto om.VdTh.cfr. XXIX 38. 56. XXXV 194.) odorem aeris praestat et, si tangatur[*](tangantur B.) lingua, saporem horridum. convenit

oculorum medicamentis, quibuscumque vitiis occurrens [*](occurrenf Bdv. -ent a. -erit Th. -erent r.), et ad omnia quae spodos[*](spon- dos VR. spodium a. -ios C. -ion v.). hoc solum distat, quod huius elutior vis est. additur et in[*](in om.B1.) emplastra, quibus lenis refrigeratio quaeritur et siccatio[*](ficca- rio B1.). utilior ad omnia quae vino lota[*](luta V1R.) est.

Spodos[*](spondos VR (semper). spodium a. -ios v.a.G.) Cypria optima. fit autem liquescentibus[*](liquiefcentibuf B.) cadmea et aerario lapide. levissimum hoc est flaturae[*](efflatur et ocius RdTv.a.S.) totius evolatque e[*](e Bdhv. et r.) fornacibus et tectis adhaerescit, a fuligine distans candore. quod minus candidum ex ea[*](eo d(?)H.), inmaturae fornacis[*](inmature efornacif B1.) argumentum est; hoc quidam[*](quidem Va.) pompholygem . vocant. quod vero rubicundius ex iis[*](his V. hiif B2.) invenitur, acriorem[*](& BS. om. rv.) vim habet et exulcerat adeo, ut, cum lavatur, si attigit[*](si attigit om.R.)[*](attingat hv.a.S.) oculos, excaecet. [*](cfr. Diosc. V 85. eupor. I 32. 33. 48. Celsus V 7.) est et mellei coloris spodos[*](spon- dos VR. spodium a. -ios v.a.G.), in qua[*](aqua B1Ven.) plurimum aeris intellegitur. sed quodcumque[*](quocum- que Ra.) genus lavando fit utilius; purgatur ante pinna[*](pinna B1Vav(S). penna rH.), dein crassiore[*](craffiore BRv -ior Vdh. crossiora a.an crebriore?) lotura[*](dist. ego. cfr. Diosc.) digitis scabritiae[*](scabritiem v.a.S. fcabritif fcabritiae B.de mendo cfr. § 96.) excernuntur[*](excernit C. exterunt v.a.S.). eximia[*](eximia ego e Diosc. cfr. § 129. & media BS. media rv(D).) vis est eius, quae[*](que B.) vino lavatur. est aliqua[*](ali qua & BaG. et (ut V) aliqua rv.) et in genere vini differentia . leni enim[*](leui enim h. liniem V.) lota collyriis oculorum minus utilis[*](minus utilis ll.S. minus apta H. nimium uigiliis fatiga- torum apta hv.) putatur , eademque efficacior ulceribus, quae manent[*](man& B1. -nant adhv.a.S.), vel oris, quae[*](quē R.) madeant[*](madent hv.a.S. aderant R. maneant a.), et omnibus medicamentis, quae parentur[*](parent ut R. -nt ui V. -rantur d(?)v.a.S.) contra gangraenas[*](cancraenaf B2.). fit et in argenti fornacibus spodos,

quam vocant Lauriotim[*](lauriotin dhv.a.S. -othim a. -on??? R. taulariotim B.). utilissima autem oculis adfirmatur quae fiat in aurariis, nec in alia parte magis est vitae ingenia mirari. quippe ne quaerenda essent metalla, vilissimis[*](utiliffimif BVdh.) rebus utilitates easdem excogitavit.

[*](Diosc. V 86.) Antispodon[*](antispodion hv.a.G.) vocant cinerem fici arboris[*](arborif BaV. om. r.) vel caprifici vel myrti foliorum cum tenerrimis ramorum partibus vel oleastri[*](oleaftry B. -ris a. oleas VR.) vel oleae[*](uel oleae BaS. om. rv.) vel cotonei[*](cotonei dTH. -naei B. -ni Ra. ceotoni V. citonii h. cydo- G. cyto- v.) mali vel lentisci, item ex moris inmaturis, id est candidis, in sole arefactis vel e buxi coma aut pseudocypiri[*](pseudocypiri (a?)S. -cupiri B1. -cii piri B2. -cypri dT. -peri hv. -cipri r.) aut rubi aut terebinthi vel oenanthes[*](oenanthis Vv.a.C.). taurini quoque glutinis aut linteorum cinerem similiter pollere inventum est. uruntur omnia ea[*](ea Badv. a r.) crudo fictili in fornacibus, donec figlina[*](figvlina B2D. cfr. § 113.) percoquantur[*](per- coquatur VR. -uetur a.).

In aerariis officinis et smegma[*](fmeg//na B2. psegma B e Diosc. V 88.) fit iam liquato aere ac percocto additis etiamnum[*](etiamnunc R.) carbonibus paulatimque accensis, ac repente vehementiore flatu[*](flatuque G.) exspuitur[*](expuritur VR.) aeris palea quaedam. solum, quo excipiatur, stratum[*](fteatum B1. status R. -tim B2.) esse debet marilla[*](marilla J2. -rila S cum J1 (D). -ili B. maxili r. -illa v.a.B. Facile B (ad seqq. referens).).

[*](Diosc. V 119.) Ab ea discernitur quam[*](quam hG. qua B. aqua rv. cfr. § 131.) in isdem[*](hisdem V.) officinis diphrygem [*](difrygem B. -phryga v.a. G.) vocant Graeci ab eo, quod bis torreatur. cuius origo triplex. fieri enim traditur ex lapide pyrite cremato in caminis, donec excoquatur in rubricam[*](rubrica VRa.). fit et in[*](in om.R.) Cypro[*](cypro Bahv. -rio r.) ex luto[*](ulto B1. alto B2.) cuiusdam specus[*](pecuf B1. spectus VR.) arefacto prius[*](prio V.), mox paulatim circumdatis sarmentis. tertio fit modo in fornacibus aeris[*](aere R.)

faece subsidente. differentia[*](differentiae dTH.) est, quod[*](eft quod ll.S. siquidem dT. est (si H) quidem quod v.) aes ipsum in catinos[*](catinof BS. -tino (-tmo V) rv. cfr. XXXIII 88.) defluit, scoria[*](fcorea B.) extra fornaces, flos supernatat, diphryges remanent[*](remanent ll.da. -et hv.).[*](Diosc. eupor. I 189. 183. 79. 125 al. Celsus V 7. 8.) quidam tradunt[*](quidamq, radunt B.) in fornacibus globos lapidis, qui coquatur[*](coquantur Rdhv.a.S.), feruminari[*](feruminari S. ferrum mi- B2V. ferrumi- rv (D).), circa hunc aes[*](est (pro aes) VR.) fervere , ipsum vero non percoqui nisi tralatum[*](tra- latum J. -to B1. translatum dhv. -to r.) in alias fornaces, et esse nodum[*](nudum VRdh. (an nucleum, ut § 144?).) quendam[*](quendam Bav. qued- Rh. quaed- V.) materiae; id, quod ex cocto[*](cocto om.R.) supersit, diphryga[*](diphryga BVdhv(J2). -ges R(?)G. -gem S cum J coll. § 135.) vocari[*](uocari BRaG. -ant Vdv.). ratio eius in medicina similis praedictis: siccare et excrescentia consumere[*](con- sumare R.) ac[*](ac BaS. et v. om. r.) repurgare[*](repurgare BS. -ugnare a. ppurgare rv.). probatur lingua, ut[*](aut BR.) eam siccet tactu[*](tactus VRa.) statim saporemque aeris reddat.

[*](Messalla de famil. Rom. (Peter hist. Rom. fragm. p. 266).) Unum etiamnum[*](etiam- nunc R.) aeris miraculum non omittemus . Servilia familia inlustris in fastis trientem aereum pascit auro, argento, consumentem[*](consument eum V1. -te V2da.) utrumque. origo atque natura eius incomperta mihi est. verba ipsa de ea re Messallae[*](messallae (mefa- B1) v. -alae B2hC. -alis r. mesale a.cfr. § 22.) senis ponam: Serviliorum familia habet trientem sacrum, cui summa cum cura magnificentiaque sacra quotannis[*](quodannif B1V1D.) faciunt. quem ferunt alias crevisse, alias decrevisse videri et ex eo aut honorem aut deminutionem[*](deminutione V. diminutionem B2ahv.a.Brot.) familiae significare [*](significare coni. S. -r& B. -ri rv.).