Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

[*](Isid. XVI 20, 12. Diosc. V 84.) Metalla aeris multis modis instruunt[*](incidunt R.) medicinam [*](medicina VR. -camen a.), utpote cum ulcera omnia ibi[*](ubi V.) ocissime sanentur, maxime tamen prosunt[*](prodest R(?)hv. a. S.) cadmea[*](catmeaB1. cadmia B2hv. a. S (ut semper). cfr. § 2.). fit sine dubio haec et in argenti fornacibus, candidior ac minus ponderosa, sed nequaquam comparanda aerariae. plura autem genera sunt. namque ut ipse lapis, ex quo fit[*](fit VR.) aes[*](aes dIsid. v(J). es a. res ll. S. cfr. § 2. 110. 117.), cadmea[*](cadmea S. -mia ll.v(D).) vocatur, fusuris necessarius, medicinae inutilis[*](utilis BS coll. § 104. om.a.sed cfr. Diosc.), sic rursus in fornacibus existit alia[*](alia quae BvaJ. -iamque Rdhv. et Isid. aliaque aliam Mülleremend. V 14.), quae originis suae[*](originis suae nomen ego. nominis sui originem ll. Isid. v (mutatis inter se nominibus: cfr. XXXI 102. XXXV104. [XXXVI 56]. XXXXVII 71. 84. 149. XX 251. XXII 17. [XXI 45]. XXIV 15. 18. XVII 227. XII 9).) nomen recipit. [*](Diosc. V 84. (cfr. Plin. XXXVII 151 init.).)fit autem egesta flammis atque flatu tenuissima parte materiae et camaris[*](cammarif B1. -mmerif B2 camaribus a. -meris hv. a. S (ut semper).) lateribusque[*](lateribufque BaS. -usue rv.) fornacium[*](fornatiū R (item infra). -acum hv. a. S. cfr. § 102. 128. 144. 167.) pro quantitate levitatis adplicata. tenuissima est in ipso fornacium ore[*](more VR.)

quam[*](quam B. quae da. que r. qua hv.) flammae[*](flamma dT.) eructarunt[*](eructarunt ego. -antur VRhH (D). -atur dT. fluctuantur BJ. elucta- v. de terminationibus mutatis cfr. XXXVI 161 extra. 181. XXXVII 85.), appellata capnitis, exusta et nimia levitate similis favillae. interior optuma, camaris dependens et ab eo[*](ab eo B1Vrdhav(J). ea (a in ras.) ab B2S(D).) argumento botryitis[*](botryitis B e Diosc. cfr. Celsus VI 6, 6. -tyitif B. -trionis r. -tirsotis a. -trysentos v.) nominata, ponderosior haec priore, levior secuturis[*](fecurif B. prosecutis a. porro secuturis v.a. H.)—duo eius colores, deterior[*](dist. U 750.) cinereus, pumicis[*](punicis VR. -ceus d(?)hv. a. J.) melior—, friabilis oculorumque medicamentis utilissima. tertia est in lateribus fornacium[*](furnacum B. for- Rd(?)hv. a. S.), quae propter gravitatem[*](raguitatem B1.) ad camaras pervenire non potuit. haec dicitur placitis, et ipsa[*](ipfa ab Bav(S). in ipsa r Brot.) ab argumento[*](argumentum hBrot.), planitie[*](planitie (-tiae V) ll.dThBrot. -tiei Salm. om.av(J). cfr. IX 109.) crusta verius quam pumex[*](yumex V. Iū ex R.), intus varia[*](uarias aVen. -ras VRd.), ad psoras[*](psoras dav. foraf B. ysuras r.) utilior et cicatrices trahendas[*](trahenda VR. -dam a.). fiunt[*](fiunt BS. fluunt rv. cfr. XXXII 121.) ex[*](et ex a.) ea duo alia genera: onychitis extra[*](extra -onychis om. a.) paene caerulea, intus onychis[*](honichis V. onicis R.) maculis similis, ostracitis tota nigra et e[*](e om.VRhv. a. H. ) ceteris[*](ceterarum hv. a. H.) sordidissima, volneribus maxime[*](dist. ego. ) utilis. omnis autem cadmea[*](cadmia B2dhv. a. S.), in Cypri[*](cypri R(?)hv. cfr. § 107. XI 119. -rio BVd. -ria a.) fornacibus optima, iterum a medicis coquitur carbone puro atque, ubi in cinerem rediit[*](rediit Rdv. -dit rD. cfr. XXXIII 131.), extinguitur vino Ammineo[*](amineo R(?)v. a. D. forma Ammineum constat etiam XIV 46 quarter (M). 47 (M). 95. XXIV15; Aminneum XII 130. XIV 21. 41 (M).XXVI 49 (Vr). XXX 71 (cfr. Cato 6, 4, 7, 1. 2 et Varro r. r. I 58); Amineum (sed fide incerta) XIV 22. 25. XX 153 (FdE). XXI 72 (VRd). XXII 119. XXVIII 177.) quae[*](qua eadem plafta B1. qua emplaftra B2.) ad emplastra praeparatur[*](praeparantur B2a.), quae vero ad psoras[*](psoras dahv. foraf B. ysora V. isora R.cfr. 102.), aceto. quidam in[*](& ll. S. ac d(?)v. om. D.) ollis fictilibus tusam[*](tufam (tunsa a) urunt Bd2inras.av. ius aurunt V1R. ius hauriunt V2h.) urunt et lavant in mortariis, postea
siccant. Nymphodorus[*](numphodoruf B.) lapidem ipsum quam gravissimum spississimumque[*](fpeiffiffimumq. B1. spissim- VR.fiffim- B2. spirsum umquam a.) urit pruna[*](pruna et R(?)v(J). -na eftB1 (dū praem.B2). -ne et a. -na VdThS.) et exustum Chio vino restinguit tunditque, mox linteo cribrat atque in mortario terit, mox aqua pluvia[*](pluuiae B2. cfr. § 106.) macerat iterumque[*](iterumque terit Bav. nigrumque sedit r.) terit quod subsedit, donee cerussae[*](caesurae R.) simile[*](fimile BdTS. -lis rv.) fiat, nulla[*](nulla—17 asperguntom. a.) dentium offensa. eadem Iollae[*](iolle B1B. iolliae Rv. lo- Vd. ollę B2.) ratio[*](ratioBS. actio rv.), sed quam purissimum eligit[*](elegit VRd.) lapidem.[*](Diosc. V 84. 87. eupor. I 33. 46. Celsus V 7. VI 6, 4–6. 20–22. 24. Scribon. 23. 24. 26–28 al.) cadmeae[*](cadmiae ll.v. a. S(D).) effectus siccare, persanare[*](perfanare B(R?)G. san- VdThv. ulcera persanare vet. Dal. cfr. Diosc. et XX 244. XXVIII 227. XXX 52. 114. 117.), sistere fluctiones, pterygia[*](pterygia dv. ter- B. teria r.) et sordes oculorum purgare, scabritiam[*](fcabritiam BS. -iem v. segni- tiam Vd. -iem R.) extenuare et quidquid [*](quicquid B2. quitquit B1) in plumbi effectu dicemus.

[*](166)

Et aes ipsum uritur ad omnia eadem, praeterque[*](praeterquae B1. -quam v. a. G.) albugines oculorum et cicatrices, ulcera quoque oculorum cum lacte sanat; itaque[*](itaque BS. itemque Vh. atque d. idque R(?)v.) Aegyptii[*](aegyptia B.) collyrii[*](collyrii B2hv. -yri (-iri R) rS. -yrio d.) id[*](id om.dv. a. S.) modo terunt in coticulis[*](Diosc.87.). facit et[*](et om.BS.) vomitiones e melle sumptum. uritur autem Cyprium in fictilibus crudis cum sulpuris pari pondere , vasorum[*](uasorum ego. cfr. Diosc. uaso VRa. uafe BdThv(S). del. C(J). (an dense?).) circumlito spiramento, in caminis, donec vasa ipsa percoquantur. quidam et salem addunt, aliqui alumen pro sulpure, alii nihil, sed aceto tantum[*](tantum Bdv. -tum teritur r.) aspergunt. ustum teritur in[*](in ego. om. ll. v. cfr. § 104 bis. 111. 168. XXXIII 93. 103. 104. XXXV 43. XXXVI 177; aliter XXXIII 123.) mortario Thebaico, aqua pluvia[*](pluuiae B2. cfr. § 104.) lavatur iterumque adiecta largiore teritur et, dum considat, relinquitur

, hoc saepius, donee ad species minii[*](minii av. -niml h. -nime VRd. anni B.) redeat[*](redeant B.). tum[*](tum d.) siccatum in sole in aerea pyxide servatur.

[*](Diosc. V 87. 88. eupor. I 41. (Isid. XVI 20, 13). 89.) Et scoria aeris simili modo lavatur, minore[*](minore R(?)G. -or rv(D). cfr. XXV 93.) effectu quam ipsum aes. sed et aeris flos medicinae utilis[*](utilis dav. -le r.) est. fit aere[*](acere B1. aceto re B2.) fuso et in alias fornaces[*](furnacef B.) tralato; ibi flatu[*](flato R.) crebriore excutiuntur veluti[*](ueluti BaJ. -ut Rdv. -ud Vh.) milii[*](milii v. -li aS. milli B1. melli B2. similli V. -ili R.) squamae, quas vocant florem[*](florem—8 uocant om.av.a.B.); cadunt autem, cum panes aeris aqua refrigerantur, rubentque similiter squamae[*](fquamae (-ma h) aerif BhS. quam ex aeris r. ex eis fit B.) aeris, quam vocant lepida, et sic adulteratur flos, ut squama[*](quama R. spuma H.) veneat[*](ueneat v. -neant B. -niat r.) pro[*](pro—10 aeris (haec B) Bav(S). om. rH.) eo. est autem squama aeris decussa[*](de- cursa R.de mendo cfr. XXXII 13.) vi clavis, in quos panes[*](pane R.) aerei[*](aeret VR.) feruminantur [*](feri minantur B2.),[*](dist. ego.) in Cypri[*](cypriis v.a. H.) maxime officinis. omnis[*](omnis ego. -ia ll.v. an summa? cfr. § 144. XXXI 90.) differentia haec[*](hoc BJ. (saltem in hoc).) est, quod squama excutitur ictu[*](ictu BaJ. -tus VR. -tibus dhv.) isdem[*](isdem (iisd- v) aD. idem ll.) panibus, flos cadit sponte.[*](cfr. Celsus VI 6, 5.) squamae est alterum genus suptilius, ex summa scilicet lanugine[*](languine B1.) decussum, quod vocant stomoma.

Atque[*](pavcif B2.) haec omnia medici—quod pace eorum dixisse liceat—ignorant. parent[*](parent U 751. par& BS. pars maior et rv(J). pars maior paret D. (saltem paret maior pars: cfr. § 6. X 201. XVII 185. XVIII 120. 237. 58. XXV 7. XXX 99).) nominibus[*](nomina v.a. G(H).): in tantum a conficiendis medicaminibus[*](medicaminibus d(?)G. add. iif (ortum ex uf) B1D. his r; praem. iis (his C) v.a.G(S).) absunt[*](apfunt B.), quod esse proprium medicinae solebat[*](folebant BV1. ). nunc quotiens incidere[*](incide in B1. -derit B2.) in libellos, componere

[*](libellos commentariaque U 751. cfr. p. 202, 2.) ex iis[*](iis v. if B1. his rC.) volentes aliqua, hoc est inpendio miserorum[*](miferorum Bav. -eratum r.) experiri[*](experiri av. -ediri (-ini R) ll.(U)D. de re cfr. XXIX 18, de mendo ib. § 15.)[*](dist. v.a.D.) commentaria[*](commentariaque B.transp. U 751. cfr. p. 201, 18. an -taria praeceptaque?), credunt Seplasiae[*](seplassiae a. simplasiae (sem- v) VdTv.a.B. -sia R.) omnia fraudibus corrumpenti. iam[*](corrumpenti iam BTH. -pentiam V1R. -tia V2d. -ti v. -punt iam a.) quidem[*](quidem om.R. pridem v.a.H(D).) facta emplastra[*](implastre R.) et collyria mercantur[*](mergantur B. -rcant R.), tabesque[*](dabesque V1R. dape- V2.) mercium aut fraus Seplasiae[*](seplassiae a. semplasiae VRv.a.B.) sic excitetur[*](sic excitetur ego. fic cexatetur B1. sicce taxetur J. ficce fane dur[&]. B2. sic (om.a) exteritur rdhv. sic adteritur D. sic uexat et ur[it] U 751. sic habetur Müller emend. V 14.)!

[*](Diosc. V 88. 89. eupor. I 64. 86. 85. 190. Scribon. 50. 51. 133.) Et[*](et om.a[B2U].) squama autem et flos uruntur in patinis fictilibus aut aereis, dein lavantur ut supra ad eosdem[*](eosdemque h.) usus[*](ufuuf B1D. us VR.); squama[*](squama ego. que VR.om.rv. de mendo cfr. v.12. 13 et § 107. XXXVI 162.)[*](106) et amplius narium[*](narium ll.v(S). ad na- C.) carnosa vitia, item[*](idem R.) sedis[*](fedat B2D. sed cfr. Diosc.), et gravitates aurium per fistulam in eas[*](in af B1. in aef B2.) flatu inpulsa[*](inpulsa hv. -su VR. -so d. -fum BaD.) et uvas oris[*](ulcera oris v.a.H.) farina admota tollit et[*](et ex R(?)v.a.S.) tonsillas cum melle. fit ex candido[*](candida B1.) aere squama lounge[*](ęref quam alonge B1. ęrea longe quam B2.) Cypria inefficacior. nec non urina pueri prius macerant clavos panesque quidam excussuri[*](excuffuri B2J. -ffurif B1. -ssum d. -ssu Oh. -ssus a. -ssas V. -ssam R(?)v.) squamam [*](fquamam BRv. -ma V2dh. quama V1. quam O. qua a.), teruntque[*](teruntque BVdS. atterunt quae O. aterunt R. terunt hv. macerant quam a.) et aqua[*](aquam B1.) pluvia[*](pluuia B1v. -iae B2 (cfr. §104). -iali r.) lavant. dant et hydropicis [*](hydro- pifcif B1.)[*](duabus ll. v.) eam[*](eam om.Vdhv.a.G.) drachmis[*](drachmis om.VRdh.) II in mulsi hemina et inlinunt cum polline.

[*](Vitruv. VII 12, 1. Th. de lap. 57. Isid. XVI 20, 14.)[*](Diosc.V 91. (92).) Aeruginis quoque magnus usus est[*](eft BaS. sed rv.). pluribus fit ea modis. namque et lapidi, ex quo[*](quo om.Vav.a.C.) coquitur aes, deraditur , et aere candido perforato atque in cadis suspenso super acetum[*](aceto B.) acre[*](acre BRdTaS. aere VO. -reo hv.) opturatumque[*](obturatis C.) operculo. multo probatior est[*](pro- batior est (ē/// B2) fi B28. -or efti B1. lore si dTa. -ores VR. -ore quam si hv.), si hoc idem squamis fiat. quidam vasa ipsa candidi aeris fictilibus condunt in acetum[*](aceto hv.a.S.) raduntque decumo [*](decimo B2VRv.a.S.) die. alii vinaceis contegunt totidemque[*](totidem (a?)v.a.G.) post dies radunt, alii delimatam aeris scobem[*](fcrobem B.) aceto spargunt versantque spathis[*](fpathiif B. -tis V1dv.a.C. -ties V2. spaciis ah.) saepius die, donec absumatur[*](abfumat B2.). eandem scobem[*](eadem scobe (-bae V) VR.) alii terere in mortariis aereis ex aceto malunt. ocissime[*](ocissime–p. 204, 7 desinat om.a.) vero contingit coronariorum[*](coronariorum B1RTH. cona- Vd. cv??? ęra- B2. coronarium (-rum Dal.)aeruginem v.) recisamentis in acetum id additis. adulterant marmore trito maxime Rhodiam aeruginem, alii pumice[*](punice V.) aut cummi[*](gummi B2Rv.a.S.). praecipue autem fallit atramento sutorio[*](futolario B1. fub tal- B2.) adulterata; cetera enim dente deprehenduntur stridentia[*](stridenda R.) in frendendo. experimentum in vatillo[*](in uatillo VdS. in bat- Rhv. (cfr. XXXIII 127). ut in illo B. ut uratur in uatillo Müller emend. V 15. sed cfr. § 163. XXXVI 147.) ferreo[*](an feruenti?), nam quae sincera est[*](est hv. sunt (ortum ex st) ll.dOS(D). del. J.), suum colorem retinet[*](retinet (det- 0) hOv(J). -nent:ll.dS(D).), quae mixta[*](mixtam O.) atramento, rubescit[*](rubescunt d.). deprehenditur[*](deprehendentur B (item v. 18. 19).) et papyro galla prius macerato, nigrescit enim statim aerugine inlita. deprehenditur et visu maligne virens.[*](Diosc.V 92 extr.—ib.med.) sed sive sinceram sive[*](sinceram siue om.B.) adulteram[*](adulteram ll.v(S). -atam d(?)hG. cfr. XXXIII 114.) aptissimum est elui[*](elui BS. eius VRdThv. del. G.) siccatamque[*](siccatam dThv.a.S.) in patina

nova uri ac[*](ac BS. ae V. & Rdhv.) versari, donec favilla fiat; postea teritur ac reconditur[*](aere conditur V. & rec- Rdv.a.S.). aliqui in crudis fictilibus urunt, donec figlinum [*](figulinum VdOD.) percoquatur. nonnulli et tus masculum admiscent. lavatur autem aerugo sicut cadmea[*](cadmia ll.v.a.S (D).). vis eius collyriis[*](collyriis om.R.)[*](106) oculorum aptissima et delacrimationibtus mordendo proficiens , sed[*](si (pro s;) R.) ablui necessarium penicillis calidis, donec rodere desinat[*](designat R.).[*](cfr. Celsus VI 6, 28.)[*](Diosc. V 92. cfr. eupor. I 183. 185. 207. Celsus V 7. 9. 18, 2. 19, 8. Scribon. 35. 205. 207 al.)— Hieracium vocatur collyrium, quod ea[*](ea ego. (cfr. XXXI 91). ita ll.v. illa vet. Dal. (quo uita Müller emend. V 16).) maxime constat. temperatur autem id[*](id om.a. idem VRdhv.a.G.) hammoniaci[*](hammo- niacis a. muniaci VR.) unciis [*](quattuor ll.v.)[*](duabus ll.v.) IIII, aeruginis Cypriae II, atramenti sutorii[*](fu- tori B1. -ici VEdh.), quod chalcanthum [*](chalcantum RVen. calcanthum V.) vocant, totidem, misyos[*](misyos TS. -ons R. -os uero C. myriof B. -sions V. -sion a. -si uero v.) una, croci VI. haec[*](sex ll. C.) omnia trita aceto Thasio colliguntur[*](collinuntur B.sed cfr. XVII 207.) in pilulas, excellentis remedii contra initia[*](amitia R. uitia h.) glaucomatum[*](claueomatum VR.) et suffusionum, contra caligines[*](& ll.S. ac d(?)v(J).) aut scabritias et albugines et genarum[*](generum B1. -ne um B2.) vitia. cruda autem aerugo volnerariis[*](uul- nerariif B2Rdv.a.S. -ra iis (his V2) Vh. ....ri O.) emplastris[*](emplastri O.) miscetur. oris etiam gingivarumque exulcerationes mirifice emendat et labrorum[*](labrorum BJ. cfr. nota ad XXIV 14. -biorum rv. lauio.... O.) ulcera cum oleo. quod[*](quo BS. sed cfr. III 67; de mendo § 13. 49. 117. 127. 131. XXXV 81. 95 al.) si et cera[*](cęra B2.) addatur, purgat et ad cicatricem perducit. aerugo et callum fistularum erodit vitiorumque circa sedem sive per se sive cum hammoniaco inlita vel collyrii modo in fistulas adacta . eadem cum resinae[*](resina et VO. -nae et Rd.) terebinthinae[*](therebinthinae B. terebentinae VO.) tertia parte subacta lepras tollit.