Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

[*](Marc. 34, 8. 36, 1.—Diosc. II 27. eupor. I 235. Marc. 36, 35.—cfr. Marc. 36, 29.—Marc. 36, 1.) Varices ne nascantur, lacertae sanguine pueris crura ieiunis a ieiuno inlinuntur. podagras lenit[*](lenit REv. lenti r.) oesypum[*](oesypum v. -sopum Ere corr. -sydum VG. esi- dum d.) cum lacte mulieris et cerussa, fimum pecudum, quod[*](quod—21 pecudum om.E.) liquidum reddunt, pulmones pecudum, fel arietis cum sebo,

mures dissecti[*](dissecti om.VGR1d1.) inpositi[*](inpositis VGR.), sanguis mustelae cum plantagine inlitus et vivae combustae cinis, ex aceto ac[*](ac VGRdTfJ. & Erv(D).) rosaceo si[*](si Erv. om. rGD.) pinna[*](penna GEv. a. S(D).) inlinatur vel si cera et rosaceum admisceatur, fel caninum[*](caprinum Marc.) ita, ne manu attingatur, sed pinna inlinatur, fimum gallinarum, vermium terrenorum cinis cum melle ita, ut tertio die solvantur.[*](Marc. 36, 61.—Diosc. II 11.—Pl. iun. 68, 17.) aliqui[*](aliqui VGRdTJ. alium Er. ali eum D. alii v.) ex aqua inlinere malunt ,[*](tribus ll.v.) alii ipsos acetabuli[*](acetabuli J cum vet. Dal. ex Marc. aceto ll. v (D).) mensura[*](mensuram V. maceratos coni. S. -erant D.) cum mellis[*](mellis Ev(D). melis r. melles VG. meles R. melle dTH.) cyathis[*](cyathis dTv. cia- R. ciatis r.) III, pedibus ante rosaceo perunctis. cocleae latae potae tollere dicuntur pedum et articulorum dolores; bibuntur autem binae in vino[*](bino Vd.) tritae. eaedem[*](eaedem v. ead- ll.) inlinuntur cum helxines[*](helxines v. hex- (ex- R) ll.) herbae[*](herbae Gdv. -ba r.) suco; quidam ex aceto intrivisse contenti sunt. sale, qui una[*](qui una ego. quidam ll. v. an qui uiua? cfr. Diosc. II 18 extr.) cum vipera crematus sit[*](crematus sit ego. cfr. § 59. (80). -tus ll. -ta D cum U 665.-to G. -tis v.) in olla nova, saepius [*](et saepius R(?)v. a. S.) sumpto[*](sumptis v. a. G.) aiunt podagra[*](liberari podagra VR1dS.) liberari; utile esse et adipe viperino[*](adipem perino V.) pedes perungui.[*](Pl. iun. 68, 18. 69, 3–5. Marc. 36, 37. 60. 34, 60.—Seren. 957. Pl. iun. 72, 8. 9. Marc. 34, 65.) et de miluo adfirmant, si inveterato [*](tres ll.v.) tritoque quantum III digiti capiant[*](capiunt V(?)S.) bibatur ex aqua aut si pedes sanguine[*](sanguine— 17 sanguine ego (partim J secutus) e Pl. iun. et Marc. san- guine d(?)H. -nem rv. -nent G. lac. indicavit S. sanguine milui uel columbarum unguantur D cum U 666.)eius perunguantur. inlinun- tur et columbarum sanguine cum urtica vel pennis earum[*](earum VRdJ. om.E. palumborum H. eorum v.), cum primum nascentur, tritis cum urtica[*](ustis Marc.). quin et fimum[*](fimum VS. -us rv(D).) earum[*](earum J e Pl iun. et Marc. eorum VRdv. om.E.) articulorum doloribus[*](dolorum VR.) inlinitur, item cinis mustelae
aut coclearum, et[*](et del. S. aut dT.) cum amylo[*](amilo VR.) vel tragacantha[*](tragantho E. -gaanto r. -gacantho v. a. H.). incussos[*](incusos R. -ussis V.) articulos aranei telae[*](an tela? cfr. § 112. XXIX 114. ex (cum) oleo add. Seren. et Marc.) commodissime curant. sunt qui cinere[*](cinerem E.) earum uti malint, sicut fimi columbini cinere[*](earum—cinere om.VR1d.) cum polenta et vino albo.[*](Seren. 960. Pl. iun. 72, 9–12. Marc. 34, 79.—Pl. iun. 66, 8–11. Marc. 34, 91.—Marc. 34, 16.—Pl. iun. 66, 11. 12.) articulis luxatis praesentaneum est sebum pecudis cum cinere e[*](e ErBas. et rfv.) capillo mulierum. pernionibus quoque inponitur sebum[*](semen Erin ras.) pecudum[*](pediculum E.) cum alumine, canini capitis cinis aut fimi[*](fimum E.) murini. quod si pura[*](pura ll.TfH. putrida v.) sint, ulcera cera[*](cera om.VR1d.) addita ad cicatricem perducunt soricum[*](soricum ego e Marc. om. ll.v. cfr. § 86.) vel glirium[*](glirium H e Marc. grillium ll.Tf. gryllorum v.) crematorum favilla ex oleo, item muris silvatici cum melle, vermium quoque terrenorum cum oleo vetere et cocleae, quae nudae inveniuntur.[*](Pl. iun. 66, 12–67, 1. Marc. 34, 17. 19. 92. 18. 20. Diosc. II 51. 40. 69. eupor. I 173. 175.—Pl. iun. 67, 10–15. Marc. 34, 49. 50. 105. 106. 51. Diosc. II 69.) ulcera omnia pedum sanat cinis earum, quae vivae combustae sint[*](sunt VR1S.), fimi gallinarum[*](gallinarum VRdTfH. cfr. Marc. et § 76. 58. -acei Ev(D). -aceorum Pl.iun.) cinis exulcerationes, columbini[*](an uel columbini? cfr. Marc.) fimi ex oleo. adtritus[*](adtribus V. attr- R1.) calciamentorum veteris soleae[*](soleae v e Pl. iun. et Marc. cfr. Diosc. eupor. I 173. soli RdED (non apte coll. X 143). om.V.an corii, ut XXVIII 222?) cinis, agninus[*](acninus r. ////ninis R.) pulmo et[*](uel Pl. iun. et Marc.) arietis[*](soli—arietis om.V.) sanant[*](sanant Erv (D). -nat VdG. -na R.), dentis[*](dentibus VRE.) caballini contusi farina privatim subluviem[*](subleuat d.), lacertae viridis sanguis[*](sanguis—18 uiridis om.R1.) subtritos[*](subtritos S cum Gesnero e Pl. iun. -tus ll.v(J).) et hominum et iumentorum pedes[*](pedes ErPl.iun.v. -dibus D. om. rJ.) sublitus[*](sublitus sanat v. a. D.), clavos[*](cla- uos—18 inlita om.Vd.) pedum urina muli mulaeve cum luto suo inlita, fimum ovium, iocur lacertae viridis
vel sanguis[*](sanguinis VRE.) flocco inpositus[*](inponitur E.), vermes[*](uermis R.) terreni ex oleo, stelionis caput cum[*](cum Ev. om. r.) viticis[*](urticis coni. H.)foliis[*](foliis ego coll. XXIV 63. Diosc. I 134. om. ll. v.) pari modo tritum[*](tritus VR.) ex oleo, fimum columbinum decoctum ex aceto,[*](Diosc. eupor. I 177. Seren. 1096. Pl. iun. 68, 7. 8. Marc. 34, 53.—Pl. iun. 101, 6–11. Marc. 19, 65–67. Diosc. II 69. Seren. 1095.—Marc. 19, 1. (cfr. Plin. XXIX 93).) verrucarum[*](uerrucarum ll. -cas uero v. -cas D.) omnia genera[*](omnia genera ego. -iū generu ll.v. cfr. XXIV 78. XXVII 96.) urina canis recens cum suo luto[*](loto V1. lotu V2. lota R1.) inlita, fimi[*](fi V.) canini cinis[*](ca- nini cinis dErv. caninis r.) cum cera, fimum ovium, sanguis recens murinus inlitus vel ipse mus divolsus, irenacei fel, caput lacertae vel sanguis vel cinis totius, membrana senectutis anguium[*](anguinum VR1.), fimum gallinae cum[*](gallinae cum ego. -aceum VED. -acei cum Pl.iun. -aceum (-arum d1) cum Rd(?)v.) oleo ac[*](ac VED. et rv.) nitro. cantharides[*](cantharides v(D). -das ll.S.) cum uva taminia intritae[*](intritae v. -ta ll.) exedunt[*](exedunt Ev. -eunt r.), sed ita erosas aliis, quae ad persananda ulcera demonstravimus, curari oportet.

[*](cfr. Plin. XI 116.) Nunc praevertemur[*](reuer- tem' d. -mur v. a. S.) ad ea, quae totis corporibus metuenda sunt.

Fel canis nigri masculi amuletum esse dicunt Magi domus totius suffitae eo purificataeve contra omnia mala medicamenta, item sanguinem[*](sanguinem VS. -ne rv.) canis respersis[*](respersus V.) parietibus[*](parientibus E.) genitaleque[*](genitaleque S. -lique ll.v.) eius sub limine ianuae[*](ianuae Ev. -ue r. lanaue r.) defossum[*](defosso d(?)Ev. a. S.). minus mirentur hoc qui sciunt[*](an sciant?), foedissimum[*](foedissimum dv. -ssimum sumunt E. -mum sciunt sumunt R. -munt sciint sumunt V.) animalium in quantum magnificent, ricinum, quoniam uni nullus sit[*](sit om.E.) exitus saginae nec finis alia[*](aliqua E. alius vet. Dal.) quam morte, diutius in fame viventi[*](uiuentis VR. bibenti E. (an uiuentē septenis, puncto ante diutius posito?).) : septenis ita diebus durare[*](durare vet. Dal. mirari E. duraffe (ortum e durarre) rv. cfr. XXV 83.) tradunt, at[*](ad VD.) in satietate paucioribus dehiscere

; hunc[*](hunc VRdG. funt E. funt qui v.) ex aure sinistra canis omnes dolores sedare adalligatum. et indicium[*](Et indicium ego. Funditium ll.T. -tii eum v. eundem B. fundicium J. indi- ciuum D cum U 669. de mendo cfr. nota ad XXV 171.) in augurio vitalium habent, nam si aeger initio[*](si aeger initio (ei v) ego. si egerint (sic ger- V) ei ll. (an vero intei = illit; = inlitus?).) respondeat ei[*](ei ego. et ll. del. v.), qui intulerit[*](intulleret B1. an inleuerit?), a pedibus stanti interrogantique[*](interrogatique V.) de morbo, spem vitae certam esse, moriturum nihil respondere. adiciunt ut evellatur ex aure laeva canis, cui non sit alius quam niger colos[*](colos ego. -lus VR1. -lor rv.). Nigidius[*](nigius R.) fugere[*](furere VR.) toto[*](tota Rd(?)v.a.S.) die canes[*](canis ED.) conspectum[*](conspectu E.) eius, qui e sue id animal evellerit, scriptum reliquit[*](reliquerit VR1.). rursus[*](rursum Vd.) Magi tradunt lymphatos sanguinis talpae adspersu resipiscere, eos vero, qui a nocturnis diis Faunisque agitentur, draconis lingua et oculis et felle intestinisque in vino et oleo decoctis ac sub diu nocte refrigeratis perunctionibus[*](perunctionibus dEJ. -ctos rv.) matutinis[*](matutinis—) vespertinisque liberari.

[*](Nicand. ther. 377 sqq. Aelian. nat. an. VIII 8.—Isid. XII 4, 20.) Perfrictionibus[*](per- frictionibus om.VR1d.)[*](perfrictionibus rv. perftr- E.) remedio esse tradit Nicander amphisbaenam serpentem[*](serpentem VdEJ. -tis R.del. v.) mortuam adalligatam[*](adalligatum d.) vel[*](uel—) pellem tantum eius, quin immo arbori, quae caedatur, adalligata[*](adalligata om.VR1d.) non algere caedentes[*](caedentes v. -tis ES. cedentis r. dentis r.), faciliusque[*](factusque Vd.) succedere[*](succedere B. -ccidere Vdv. sic cedere (caed- D) ED.) ita. quae[*](ita. quae ego. itaque VRdv. ita E. ifta D.) sola serpentium frigori[*](frigora VR.) se committit, prima[*](primu Rd.) omnium procedens et ante cuculi[*](coculi V.) cantum. aliud est ccuulo miraculum[*](coculo miraculo V.) : quo quis loco primum audiat alitem illam, si dexter pes circumscribatur [*](circumscribantur V.) ac[*](ac dEv. a r.) vestigium id effodiatur[*](ut diffodiatur E.), non gigni pulices, ubicumque spargatur.

[*](Pl.iun. 105, 3. 4.—Marc. 35, 21.—Pl. iun. 42, 1–5.) Paralysim[*](paralysim S. -sin C. -sis v. -lisim d. -sin R. -sima E. -syma r. -lesim V.) caventibus pinguia[*](pinguium a Vd.) glirium decoctorum[*](decoctorum EPl.iun. v(D). -ta VdTS. -ti R.) et soricum utilissima tradunt esse, milipedas[*](milipedas ut dJ. -de sunt VR. milli- pedes ut E. -llepedas ut (aut v) C.) ut in angina[*](angina ES. -nis v. -guina d. -ne r.) diximus[*](dist. ego e Marc. et Pl. iun.) potas; phthisim[*](ptissim V. ptisim d.) sentientibus lacertam[*](lacertum VdS. cfr. nota ad § 53.) viridem de- [*](tribus ll. v.) coctam[*](decoctum VRS.) in vini sextariis III ad cyathum unum, singulis coclearibus[*](singulis ciuitatibus coclearibus VR1d.) sumptis per dies, donec convalescant, coclea- 5 rum cinerem potum in vino;[*](Pl. iun. 93, 17–21. (cfr. Plin. XXVIII 224).) comitialibus morbis [*](duobus ll.v.) oesypum[*](oesipium R. oesopum r.)[*](quiatus V.) cum murrae momento et vini[*](et in ui V. et In ui R1.) cyathis II dilutum magnitudine nucis abellanae, a balineo[*](ab alieno V. a balneo Ev.a.G(D).) potum, testiculos arietinos inveteratos tritosque dimidio denarii pondere in aquae[*](aquae D. aq; VR. aqua d(?)Ev.) vel lactis asinini hemina. interdicitur vini potus quinis diebus ante et postea.[*](Pl. iun. 93, 21. 94, 2–6. S:eren. 1015.—cfr. Plin. XXVIII 226. Diosc. eupor. I 18.) magnifice laudatur et sanguis pecudum potus, item fel cum melle, praecipue agninum , catulus lactens sumptus absciso[*](absciso VRdv(H). -isso EC(D). cfr. nota ad XXIX 99.) capite pedibusque ex vino et murra, lichen mulae[*](mulae om.E.) potus in oxymelite cyathis III[*](tribus ll.v.), stelionis transmarini[*](transmarinus VR1.) cinis potus in aceto, tunicula[*](tuniculas V. -lā E. -lis d.) stelionis, quam eodem modo ut[*](ut Erv. tanto ut rTf.an fponte ut?) anguis exuit, in potu[*](in potu VRJ. pota d(?)Erv.). quidam et ipsum harundine[*](harundine Rv. -nem r.) exinteratum[*](exenteratum R(?) v.a.S.) inveteratumque bibendum dederunt, alii in cibo ligneis[*](in ligneis drv.a.S) veribus[*](uerubus v.a.S.) inassatum. [*](cfr. Plin. VIII 111.) operae pretium est scire, quo modo praeripiatur, cum exuerit[*](exuerit VRd. -uatur ErD. -uitur v.), membrana hiberna alias devoranti[*](deuorati iam VR1d.) eam, quoniam

nullum animal fraudulentius invidere[*](inuideri VR1v.a.B.) homini[*](homini om.Ev.a.B.) tradunt, inde stelionum nomine[*](nomine ErS. nem- VR. nomen d(?)v.) in[*](in S. tradunt in ll. aiunt in v.) maledictum[*](male VR1d.) translato[*](translate rv.a.S.). observant cubile eius aestatibus; est autem in loricis[*](locis Ev.a.H.) ostiorum fenestrarumque aut camaris[*](cha- maris V. cameris drv.a.S.) sepulchrisve. ibi vere incipiente fissis harundinibus textas[*](testas VR1.) opponunt ceu nassas[*](ceu nassas ego. quassas ll. casas v. cfr. IX 132.), quarum angustiis[*](angustus V1. -tos V2.) etiam gaudet, eo facilius exuens circumdatum torporem[*](corpore E.) ; sed relicto[*](sed relicto VRdD. derel- Er. sed eo (om. S) derel- v.) non potest remeare.[*](Pl. iun. 94, 21. 22. cfr. Diosc. II 27. eupor. I 18. Seren. 1018.—Pl. iun. 94, 6–11.) nihil ei remedio in comitialibus morbis praefertur. prodest et[*](et om.VR1d.) cerebrum mustelae inveteratum potumque et iocur eius, testiculi[*](testiculi om.V.) quoque volvaque[*](quo- que uoluaque ego. quoque (quoi VR) quaraque VRd1. quo- que d2. uolueque Er. -uaeque S. -uaque v.) aut ventriculus inveteratus cum coriandro, ut diximus, item cinis, silvestris vero tota in cibo sumpta.[*]( 29,60) eadem omnia praedicantur ex viverra. lacerta viridis cum condimentis, quae fastidium abstergeant[*](abstergant R1dv.a.G.), ablatis pedibus ac[*](ac VRdf. a r. et Ev. cfr. § 85.) capite, coclearum cinis addito semine lini et urticae cum melle inlitu[*](in- litu ego. (inlinitur Pl. iun.). linctu VdTf. unctu REH. in- unctos v. linitu J e coni. S (non apte coll. XX 118).) sanant.[*](Pl. iun. 93, 10. Diosc. II 60. eupor. I 19.—Seren. 1014. 1021. Pl. iun. 93, 11–15.) Magis placet draconis cauda in pelle dorcadis adalligata cervinis[*](cer- uinis Ev. acer- Vdr. a ceruicis R.) nervis vel lapilli e ventre hirundinum pullorum sinistro lacerto[*](lacerto om.E.) adnexi[*](adnixi R.) ; dicuntur[*](decurritur V. disc- d.) enim excluso pullo[*](pupillo R1.) lapillum[*](capillum VRd1.) dare. quod si pullus is detur in[*](in VRdTS. incipiente (-ti v) in Erv.) cibo, quem[*](que V. qua T.) primum[*](prius VR1.) pepererit, cum quis primum[*](pepererit–primum (dv. -us Er) om.VR1T. (peperit v.a.G).) temptatus [*](temptus V.) sit, liberatur eo malo; postea medetur hirundinum
sanguis cum ture vel cor recens devoratum. quin et e[*](quin et e Rdv. quin et V. qui de E.) nido earum lapillus inpositus recreare[*](se creare V.) dicitur confestim, adalligatus[*](adalligatus E. & all- V. & adall- r(?)v.) in perpetuum tueri[*](perpetuum tuum tueri V.).[*](Pl. iun. 94, 11. 12. (cfr. Seren. 1012). 94, 12–14.—) praedicatur et iocur milui devoratum et senectus serpentium, iocur vulturis tritum cum suo sanguine ter septenis diebus potum, cor pulli vulturini adalligatum. sed et[*](sed et VEv(S). sed r(?)Hack.) ipsum vulturem in cibo dari iubent et quidem[*](qui- dem (pro quidam) V.) satiatum humano cadavere. quidam pectus eius bibendum[*](libendum V.) censent[*](cessent R.) in cerrino[*](cerrino v(S). ceri- ll.H. cedri- vet.Dal.) calice, aut testes gallinacei [*](quinque ll v.) ex aqua et lacte, antecedente v dierum abstinentia vini[*](uiginti unam ll.v.) ; ob id inveterant[*](in- ueterant ego. -ate VRd. -atae E. -atos v.). fuere et qui muscas XXI rufas, et quidem a[*](a ErD. de J. om. rv.) mortuo[*](mortuas S. em- v.), in potu[*](potū VRd.) darent, infirmioribus pauciores.