Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

[*](Pl. iun. 96, 17–19. 97, 12. 96, 19–21. 97, 13–15.—) Morbo regio[*](morbos regios VR.) resistunt sordes aurium aut mammarum pecudis[*](pecudes V.) denarii pondere cum murrae momento [*](quia- tus V.)[*](duobus ll.v.) et vini cyathis II canini capitis cinis in mulso, multipeda in vini hemina[*](hemina uini VRS.), vermes[*](uermis R1.) terreni in aceto mulso cum[*](cum mulso cum VR1d.) murra, gallina, si sit luteis pedibus, prius aqua purificatis ,[*](Pl. iun. 96, 21. 22.) dein collutis vino, quod bibatur, cerebrum perdicis aut[*](tribus ll.v.) aquilae in vini cyathis III, cinis plumarum aut interaneorum [*](tria RdEv. trita V.) palumbis in mulso[*](mulsa V.) ad coclearia III, passerum cinis sarmentis[*](sermentis V. arm- R. sar- mentorum d1.) crematorum coclearibus II in aqua mulsa. avis icterus[*](icteris Vf. ift- R1.) vocatur[*](uocatus VR1.) a colore; quae si spectetur, sanari[*](sanare VR1d.) id malum tradunt et avem mori. hanc puto Latine vocari galgulum[*](gagulgulum Vf. galgulaim E.cfr. X 73. 96.).

[*](Seren. 91. 92. PL. iun. 92, 4.) Phreneticis[*](freneticis V.) prodesse videtur pulmo pecudum calidus circa caput alligatus[*](capput alligitus V.). nam muris cerebrum dare potui ex aqua aut cinerem mustelae vel[*](uerum (pro uel) Ev.a.H.) etiam inveteratas carnes irenacei quis possit furenti, etiamsi certa[*](fit certa dJ. forte VR1f.) sit medicina? bubonis quidem[*](quidem VRdTfv(S). certe EG.) oculorum cinerem inter ea, quibus prodigiose vitam ludificantur, acceperim, praecipueque febrium medicina placitis eorum[*](forum. V.) renuntiat. namque et in duodecim[*](duodecim EG(D). xii rv(S). om.r.) signa digessere eam sole transmeante iterumque luna, quod totum abdicandum[*](abdicatum VRdSJ.) paucis e pluribus[*](e pluribus VRdTf (P)H. exemplaribus Ev. -plis D cum vet. Dal.) edocebo[*](edocebo VRdfH. doc- Ev(D).), siquidem crematis tritisque cum oleo perungui iubent aegros, cum geminos transeat[*](transeat dTS. -seūt VR. -sit Erv(D).) sol, cristis et auribus et unguibus gallinaceorum ;[*](Pl. iun. 91, 12. 13. 14.) si luna, radiis[*](radiis drG. radis ED. diis r. rafis v.) barbisque[*](bar- barisque VR1d. barbis v.a.G.) eorum; si virginem alteruter[*](aliter uter V.), hordei granis; si sagittarium, vespertilionis alis; si[*](sitiue V.) leonem luna, tamaricis fronde, et adiciunt[*](di- ciunt V. -cunt df. ditiunt R1.) sativae; si aquarium, e buxo carbonibus tritis[*](triftis V.). ex istis[*](exfiftis V.) confessa[*](confefta Vd.) aut certe verisimilia ponemus, sicuti[*](sicuti VS. -ut et rv.) lethargum olfactoriis[*](olfactu- riis r. -turis Rd. -taris V.) excitari et[*](et om.d(?)Erv.a. D.) inter ea fortassis[*](for- tafis V.an fortissimis? cfr. XXVIII 159.) mustelae testiculis inveteratis[*](inueteratis v. -atū ll. D. § 87 al.) aut iocinere usto. his[*](is V.) quoque pulmonem pecudis calidum circa caput adalligari putant utile.

[*](PL. iun. 88, 20.) In quartanis medicina clinice propemodum[*](propedum Vd.) nihil pollet. quam ob rem plura eorum[*](earum VRd.) remedia ponemus primumque ea, quae adalligari[*](alligari VRTfS.) iubent: pulverem, in quo[*](in quo Erv. ubi VRdS. cfr. § 148.) se

accipiter volutaverit, lino rutilo in linteolo, canis nigri dentem[*](uesperam VR1d.) longissimum. pseudosphecem[*](pseudosphecem (-cen B) G. -specen (pseod- V) Vdv. -spercen R. -spen Er.) vocant vespam, quae singularis volitat[*](uolutat V.) ; hanc sinistra manu adprehensam subnectunt , alii vero quam quis eo anno viderit primam[*](prima V.) ; viperae caput abscisum[*](abscisum VRdv(H). -issum EC(D). cfr. nota ad XXIX 99.) in linteolo vel cor viventi[*](uiuentis Erv.a.S. cfr. § 51. 100. XXVIII 114 (bis). 220. XXXVII 158. XI 72.) exemptum; [*](Pl. iun. 88, 21–23.) muris rostellum auriculasque summas russeo[*](ruseo R1. roseo d(?)v.a.S. cfr. XXIX 64.) panno[*](pannū VR.) ipsumque [*](uiduae E. uiridis v.a.H.) dimittunt[*](demittunt V.) ; lacertae vivae dextrum oculum effossum, mox[*](dist. ego.) cum[*](mox cum ll. v. muscam D cum U 670.) capite suo deciso in pellicula caprina scarabaeum, qui pilas[*](pilas VRdTfH coll. XI 98. pilulas Erv(D).) volvit. propter hunc Aegypti magna pars scarabaeos inter numina[*](lumina VR.) colit, curiosa[*](coriosa V.) Apionis interpretatione, qua colligat Solis operum similitudinem huic[*](huic dv. hunc r.) animali esse, ad excusandos gentis suae ritus. sed et alios[*](alios ll. -ium v.) adalligant[*](alligant Rd.) Magi[*](dist. ego.) : cui sunt cornicula reflexa, sinistra manu collectum; tertium[*](ternum V.), qui vocatur fullo, albis guttis[*](guttis om.E.), dissectum utrique lacerto adalligant, cetera sinistro: cor anguium sinistra[*](sinistra VRd.) manu[*](quat- tuor ll.v.) exemptum viventibus, scorpionis caudae IIII articulos cum aculeo panno nigro ita, ut nec scorpionem dimissum nec eum, qui adalligaverit[*](alligauerit Vdv.a.S.), videat[*](uiderat VR.) aeger triduo, post tertium circuitum[*](an circuitum remedium id?) id condat. urucam[*](urucam VfS. urac- R. uric- a. eruc- d(?)rv(D). deEnon constat.) in linteolo ter lino circumdant totidem nodis ad singulos dicente, quare faciat, qui medebitur[*](quattuor ll.v.), limacem[*](limacem Ev. -cum d -cum capita r. cfr. infra.) in pellicula[*](pelliculam E.) vel IIII limacum capita praecisa harundine, multipedam[*](multipeda Vd.) lana[*](lana dEv. -ne R. -nae VS. cfr. § 143. XXVIII 46. XI 84 XXVI 92. II 62; aliter XI 77.) involutam, vermiculos
, ex quibus tabani fiunt[*](tabam fluunt E.), antequam pennas[*](pennae vet. Dal. sed cfr. VII 42.) germinent[*](ger- minant VR1.), alios e spinosis frutectis lanuginosos. quidam ex illis quaternos inclusos iuglandis[*](iugulandis V.) nucis putarnine adalligant.[*](Pl. iun. 89, 5–7.) cocleas, [*](dist. D.) quae[*](cocleasque R. cochleas- que quae d(?)v.a.D.) nudae[*](nudi R.) inveniuntur[*](inueniunt E.), stelionem[*](ste- lionem cum ego. -onem ll.v. (an stelionef fi? cfr. XXIX 73. XI 90).), cum incluserunt[*](incluserunt ego. -serant VRE. -sum d(?)v. -sos D.) capsulis , subiciunt capiti[*](capite d.) et sub decessu febris emittunt. devorari [*](demorari VR1.) autem iubent cor mergi marini sine ferro exemptum, inveteratumque[*](inueteratufoque (-tofo- V1) VR1. -tum quoque U 671.) conteri et in calida aqua[*](aqua—) bibi, hirundinum corda[*](corda om.VRd.) cum melle; alii fimum drachma una in lactis caprini vel[*](tribus ll.v.) ovilli[*](et ouilli V(?)S. cfr. Pl. iun.) vel passi[*](passi C e Pl. iun. passo Erv. asso r.) cyathis III ante accessiones; sunt qui totas censeant devorandas. aspidis cutem pondere sexta parte denarii cum piperis pari modo Parthorum gentes in remedium quartanae bibunt. Chrysippus philosophus tradidit phryganion[*](phryganion v. phrig- E. phrygranion d. phrigr- V. phryganu R.) adalligatum[*](adalliganduim E.) remedio esse quartanis. quod esset animal, neque ille descripsit nec nos invenimus qui novisset; demonstrandum tamen fuit a[*](a om.d.) tam gravi auctore[*](auctori VR1.) dictum, si cuius cura efficacior esset inquirendi[*](inquirendi EJ. -dus d1r. -dū d2 (v praem. ad). -rentis H cum Gron. inquerendus VR.). cornicis[*](cornices V.) carnes esse et[*](et Erv. om. r.) nidum[*](nidum VEv(D). nitrum r(?)S.) inlinere in longis[*](longissimis Ev.a.H.) morbis utilissimum putant.[*](Pl. iun. 90, 13. 14. 11–13. 91, 3–5.) —Et in tertianis fiat potestas[*](potes Vd.) experiendi [*](ex- perienda VR1d.), quoniam miserias[*](miserias VRdTfH. -ria v(G). eius B.) copia[*](copia VRfB(H). copi dT.om.Ev(G).) spei delectat[*](delectat dTG. de- iecta rv. de tecto B.), anne aranei , quem lycon[*](liuom R. licul r. lycum v.a.C.) vocant, tela[*](dela E.) cum ipso in[*](in om.Ev.a. H.) spleniolo[*](spleniolo J. splene (-no dT. spiene E) toto ll.T. splenio H cum P. specu toto v (coll. XXIX 131).) resinae
ceraeque inposita utrisque[*](utriusque E.) temporibus et fronti prosit, aut ipse calamo adalligatus, qualiter et aliis febribus prodesse traditur, item lacerta viridis adalligata[*](alligata VR1.) viva[*](uiua om.dT.) in eo vase, quod capiat, quo genere et recidivas frequenter[*](fre- quenter Rv. -tes r.) abigi adfirmant.

[*](Pl. iun. 95, 2–3.) Hydropicis oesypum[*](oesypum v. -sopum Er. hysopum r.) ex vino addita murra modice potui datur, nucis abellanae magnitudine. aliqui addunt et anserinum[*](anserum VfS.) adipem ex vino myrteo. sordes ab uberibus ovium eundem effectum habent, item carnes inveteratae[*](inuenerate V.) irenacei sumptae. vomitus quoque canum inlitus[*](inlitos Gron. e Pl. iun.) ventri aquam trahere promittitur.

[*](Pl. iun. 98, 10. 11.—Seren. 759. Pl. iun. 97, 22. 98, 11–17. 97, 23.) Igni sacro medetur oesypum[*](oesypum v. -sopum Er. pro hysopum r. (hysopum Pl. iun.).) cum[*](cum om.VR1d.) pompholyge[*](pompholygi V. ponpo- d.) et rosaceo, ricini sanguis[*](sangues Vd.), vermes terreni ex aceto inliti, gryllus[*](grillus V(?)ED.) contritus in manibus, quo[*](quod E.) genere praestat, ut[*](an ne (pro ut)? cfr. § 125. 134.) qui id[*](qui id drv. quid r.) fecerit, antequam incipiat vitium, toto ei[*](ei ego. eo Ev(D). om. rS. cfr. § 33.) anno non[*](non D. ei non J. om. ll.v.) accidat[*](accidat ll.J. -ipiat D. careat v.) —oportet autem eum[*](eum om.Vd.) ferro cum terra cavernae suae tolli—, anseris adeps, viperae caput aridum adservatum et combustum, dein ex aceto inpositum, senectus serpentium ex aqua inlita a balneo cum bitumine et sebo agnino[*](felle siue fimo agnino (ortum e feuo) Pl. iun.).

[*](Diosc. II 98. Seren. 724 sqq. Pl. iun. 82, 20. 21. 63, 3. 4. 83, 2. 3. 34, 19. 20.) Carbunculus fimo[*](fimi V.) columbino aboletur[*](aboletur d(?)G. adol- r. del- v.) per se inlito [*](inlico V. il- lico dH.) vel cum lini semine ex aceto[*](et aceto E.) mulso, item apibus,

quae in melle sint[*](sunt Erv.a.S. cfr. XXIX 128.) mortuae[*](inmortuae v.a.H(S).), inpositis polentaque inposita[*](inposita ll.v. del. D.) insuper. si[*](insuper si ego. inspersa VRdH. -sa si Ev(D). cfr. de mendo § 53, de dictione XXVIII 214. XXXVI 153. XXXI 103.) in verendis sit[*](sit Ev(D). om. r H.), ceterisque ibi ulceribus occurrit ex melle oesypum[*](oesopum Er. esip- R.) cum plumbi squamis[*](an squama? cfr. XXV 55.), item fimum pecudum incipientibus carbunculis. tubera et quaecumque molliri [*](emolliri VdTS.) opus sit[*](sit E(hic deficiens)rv(D). est rTfH. cfr. Frobeen. p. 33.) efficacissime anserino[*](anserinae V.) adipe curantur; idem praestat et gruum adeps.

[*](Pl. iun. 82, 4–10. (cfr. Marc. 34, 81). Seren. 714–716. (cfr. Plin. XXX 72. Marc. 33, 55).) Furunculis mederi dicitur araneus[*](iraneus V.), priusquam nominetur[*](nominetur ll.v. stamen netur D. sed cfr. XXXI 97. XXVIII 29. Frobeen. p. 3.), inpositus[*](inpositus darv. et pos- r.) et tertio die solutus, mus araneus pendens enecatus sic, ut terram ne[*](ne VRdTH(J). et a. nec v(S).) postea attingat, ter circumlatus[*](circumdatus arv.a.J. sed cfr. § 144. XXII 60. XXIX 83. 100. XXXIV 151.) furunculo, totiens expuentibus medente et cui is[*](cui is H. cuius ll. cinis X. cui av. eo cui C.) medebitur, ex gallinaceo fimo, quod est rufum, maxime recens inlitum ex aceto, ventriculus ciconiae ex vino decoctus , muscae inpari numero infricatae digito medico[*](digito minimo Pl. iun. sed cfr. Marc. 10, 55. 56. 57. an potius medio (ut XXVIII 42)?), sordes ex pecudum auriculis,. sebum ovium vetus cum cinere capilli mulierum[*](mulieris dx.), sebum arietis cum cinere pumicis [*](farina pumicis Pl. iun. sed cfr. § 72 et Marc.) et salis pari pondere.

[*](Pl. iun. 83, 13. 12. 14. 15. Diosc. eupor. I 178.) Ambustis[*](ambustis av. -sta dxr. Lambusta r. an contra omissum sit post pondere? cfr. IX 99 al.) canini capitis cinis medetur, item glirium cum[*](cum (post glirium) om.VR1x.) oleo, fimum ovium cum cera, murium[*](murtum Va. must- R1.) cinis, coclearum quoque sic, ut ne cicatrix quidem[*](qui- dam V.) appareat,

adips viperinus[*](uerrinus Pl. iun. cfr. XXVIII 137 = Diosc. II 94).), fimi[*](fimo V.) columbini cinis ex oleo inlitus; [*](Diosc. II 98. Pl. iun. 72, 13–15. Marc. 35, 2. 29. Seren. 968. Pl. iun. 71, 19. 20. 72, 1. 2. Marc. 35, 1. Seren. 971. 978. Pl. iun. 72, 2. 3. 35, 12–14.) nervorum nodis[*](nodis Tv. -dus r. -dos xa. modis VR. -dus d.) capitis viperini cinis in oleo cyprino[*](cyprino R(?)av(D). -io dfxS. -reo VT.cfr. XXIX 106 et Marc.), terreni[*](lac. ego indicavi (ante dolores J). exciderunt sanat (sedat) et animalis nomen.) vermes cum melle inliti. dolores[*](dolores ll.xaJ. -ribus H cum Gron. -res tollit v.) eorum[*](eorum ll.xaG. item v.).... adips[*](adips ll.S. ad- eps x.om.av(D).), [*](lac. ego indicavi. exciderunt felle inlitus; cfr. Pl. iun. et Marc.) amphisbaena[*](apisbena VR. ambis- x.) mortua adalligata, adips vulturinus cum .... venter[*](uenter ego. -tre ll.xav. iecur Pl. iun.) arefactus tritusque[*](eontritusque Rd(?) v.a.D.) cum adipe suillo inveterato[*](inueteratos VR.), cinis e capite bubonis in mulso potus cum lilii[*](illi VR1. milii de corr.) radice, si Magis credimus. in contractione nervorum caro palumbina in cibis prodest et inveterata, irenacei[*](irenaceis V.) spasticis, item mustelae [*](dist. ego.) cinis[*](multe lecinis R.), serpentium senectus in pelle taurina adalligata. spasmos fieri prohibet[*](prohibet et ego. -bent VRdx. -bet arv.)et opisthotonos[*](opisthotonos drG. -tomos x. -tonicis aPl. iun.v (J). -stotonis VR.) milui iocur aridum[*](ari- dum ll.xv. cfr. Pl. iun. dandum a.) III[*]((bis) tribus ll v.) obolis in aquae mulsae cyathis III potum.

Reduvias et quae in digitis nascuntur pterygia[*](pterigia x. iter- V.) tollunt canini capitis cinis aut vulva[*](uulua v. -luia VR. uluia dx. uliua a.) decocta in oleo, superinlito butyro ovillo cum melle, item folliculus[*](folliculos V.) cuiuslibet animalium fellis[*](mellis dx.) ; unguium scabritiam[*](scabritium a. -iciam xv.a. Bas. exca- (-itiam R) VR.) cantharides[*](cantharidę Vdf. -taride x.) cum pice tertio die solutae aut locustae frictae[*](frictae av(S). Frutę r.om. rTH.) cum sebo hircino, pecudum sebum. aliqui miscent viscum et[*](et—et uiscum arG. om. rx. (et uiscum om. v.a.G).) porcillacam, alii aeris florem et viscum ita, ut tertio die solvant.

[*](Marc. 10, 24. Pl. iun. 23, 13–16. Marc. 10, 29. 30. 4. Diosc. II 11. eupor. I 210. Scribon. 46. Seren. 632. 633. Pl. iun. 23, 17. Marc. 10, 24. 25. 26.—Diosc. eupor. I 208. Seren. 804. Pl. iun. 73, 1–3.)