Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

[*](Isid. XII 3, 5. cfr. Plin. IX 178. XI 139.) Peculiare[*](peculiari V1G. -ris V2.) vanitatis sit argumentum, quod animalium cunctorum talpas maxime mirantur tot modis a rerum[*](arearum V.) natura damnatas, caecitate[*](cecitates E. -tis v. a. G.) perpetua[*](per- petuas VGE. -uae v. a. G.), tenebris[*](tenebras E.) etiamnum aliis[*](aliis RdEv(G). alis VG. altis Verc.(D).) defossas[*](defossa E.) sepultisque similes. nullis aeque[*](reque VGd2in ras.) credunt extis[*](exiti in E.), nullum[*](nullius Vd.) religionum[*](regionum G. religionis Ev. a. S. sed cfr. XXVIII 24. XXXV 177.) capacius iudicant[*](iudicat E. ///dicant V. todi- G.) animal, ut, si[*](ut si quis (qui S) dErin ras. iuffi (-ffe G) qui VG. funt qui T.) quis cor eius recens palpitansque devoret[*](deuoret V1GRdTfH. -raret V2E1. -rarit E2v(D).), divinationes [*](diuinationes d. -onis rv.) et rerum efficiendarum eventus promittant.[*](Pl. iun. 109, 8.) dente[*](dente e VG.) talpae vivae exempto sanari dentium dolores adalligato[*](adalligate VGR. -ta r.) adfirmant. cetera[*](cetera Erv(H). -re R. -ro G. celere r.) ex eo[*](id ex eo Er.) animali[*](animalia VGR1.) placita[*](placida VG.) eorum suis

reddemus[*](reddamus E.) locis. nec quicquam probabilius invenietur quam muris aranei morsibus adversari[*](aduersarias G. -ies V1. -ios f.) eas, quoniam et terra[*](ter- ram Ev. a. G.) orbitis[*](urbiti sunt VG. orbitis R1.), ut diximus, depressa adversatur[*](depressam auersantur v. a. G.).

[*](29,89)

[*](cfr. Plin. XXXII 82.) Cetero dentium[*](ceterum Ev. a. H.) doloribus, ut iidem narrant, medetur [*](medentur E.) canum, qui rabie[*](rabie in E. -iem Tv. a. G.) perierunt[*](perierunt d(?)G. perferunt r. praef- v.), capitum cinis crematorum sine carnibus instillatus ex oleo cyprio[*](cyprio ll. Verc.(S). -ino v(G). cfr. nota ad XXIX 106.) per[*](per partem cuius E.) aurem, cuius e parte[*](an a parte? cfr. § 23. 26. XXVII 89. XXXII 31. XXV 166. XXII 70. XXIV 77, al.) doleant, caninus[*](caninus—8 doleat om.E.) dens sinister maximus, circumscariphato[*](circumscari- phato S, item infra. cfr. XXXII 79. 82(B). -ifato (-iftico R1) ll.D. -ificato v.) qui doleat, aut draconis os e[*](osse V2. os E.) spina, item enhydridis; est autem serpens masculus et albus[*](alius d.). huius maximo dente circumscariphant[*](circum- scarifantur d. -ficant v. a. S.), aut[*](aut VGED. at rv.) in superiorum[*](superiora d. -re VGR1v. a. G.) dolore[*](dolore om.E.) duos superiores adalligant, e diverso inferiores.[*](Seren. 240. Pl. iun. 27, 21. Marc. 12, 21.—Diosc. II 69.) huius adipe[*](adipse V1G. -ipe se V2.) perunguuntur[*](perunguuntur Ev(D). -guentur rJ. -gentur R. unguentur (inung- d1) rS.) qui crocodilum captant. dentes scariphant [*](scariphantur d. -ificantur H. -ifi- cant v. escarifan V1GR. -fant V2r.) et[*](et om.VGdR1H.) ossibus lacertae e[*](e REv. et r. ex D.) fronte luna plena exemptis ita, ne terrain adtingant. colluunt[*](coluunt VJ.) dentibus caninis decoctis in vino ad dimidias partes. cinis eorum pueros tarde dentientes[*](dentis VGR1. -tantes T.) adiuvat cum melle. fit eodem modo et dentifricium. cavis dentibus cinis e murino fimo inditur[*](inditam E.) vel iocur lacertarum aridum.[*](Diosc.II 72. P. iun. 27, 22–27. Marc. 12, 31. Seren. 243.) anguinum cor, si mordeatur[*](mordetur T. -ditur V1GR1.) adalligeturve[*](adalligeturue J. -getur r. -gatur E. et (aut v) alli- getur V2in ras. (v)S. ue RGF. uue dT.), efficax habetur. sunt inter eos qui murem

bis in mense iubeant mandi doloresque ita cavere[*](cauere VGRdTfH. -ri Ev(D).). vermes terreni decocti in oleo infusique auriculae, cuius a parte doleant[*](doleat ED. sed cfr. Pl. iun.), praestant levamentum. eorundem cinis exesis dentibus coniectus[*](coniectus rPl.iun.v. coie- E.cfr. nota ad XXIX 95. collectus dD. -tis r. colutis J. (insertus Marc.).) ex facili[*](ex facile VGR.an et cera obturatus facile? cfr. Pl. iun. et Marc.) cadere eos cogit, integros dolentes inlitus iuvat[*](iubat VG. iuuant E.) ; comburi autem oportet in testo[*](testa Rd(?)Pl. iun. Marc. v. a. S. cfr. nota ad XXVIII 234.). prosunt et cum mori[*](commori R.) radice[*](radices VR1.) in aceto scillite[*](scillite rv. -to V2E. -tio d. -icio rT.cfr. nota ad XXVI 114.) decocti ita, ut colluantur[*](coluantur VJ.) dentes.[*](cfr. Plin. XXV 171. XXVII 89.—Marc. 12, 64.— cfr. Plin. XXIX 62.—Pl. iun. 28, 1–3. Marc. 12, 33. 11, 30.) is quoque vermiculus, qui in herba Veneris labro appellata invenitur, cavis dentium inditus[*](indutus VGR1.) mire prodest. nam urucae[*](eru- cae R(?)v. a. S.)e[*](e ego. om. ll.v.) brassicae foliis[*](foliis ego. eius ll.v. etiam coni. H. cineris Müller emend. V 8.) contact[*](contractu R.) cadunt , et e[*](et e rv. et a ED. e rS.) malva[*](malba V.) cimices infunduntur auribus cum rosaceo . harenulae, quae inveniuntur in cornibus coclearum, cavis dentium inditae[*](induta VGR1.) statim liberant dolore. coclearum inanium cinis cum murra gingivis prodest, serpentis cum sale in olla exustae cinis cum rosaceo in contrariam aurem infusus, anguinae[*](anguine E. -ni VGR1.) vernationis membrana cum oleo taedaeque resina calefacta et auri alterutri infusa—adiciunt aliqui[*](dist. D.) tus et[*](et om.VGR1dJ.) rosaceum—; eadem cavis indita, ut[*](ut—18 cadant om.V1GR1.) sine molestia cadant, praestat[*](praestat VGEv(D). -tant r(?)H.). vanum arbitror esse circa[*](circa om.Ev. a. H.) canis ortum[*](ortu v. a. H.) angues[*](angues Rdv. -uis rS.) candidos membranam eam exuere[*](exuere fv. ex aure dEr. ex ore VG. ex ere R.), quoniam ante ortum[*](ante ortum ego. neutrum ll.v(D). nec G.) in Italia visum est multoque minus credibile in tepidis regionum[*](regionum VGRfS. -nibus d(?)Erv(D).)tam[*](tam v. iam ll.) sero exui. hanc autem vel
inveteratam[*](inueteratam v. -atae E. -ate r. (an inueterati? cfr. § 128).) cum cera celerrime[*](celerme V.) evellere tradunt. et dens anguium[*](minuit Erv. a. H.) adalligatus dolores mitigat.[*](Pl. iun. 28, 3. 4. Marc. 12, 61.) sunt qui et[*](et Erv. om. rG.) araneum animal ipsum[*](ipfum ll. v. an uiuum?) sinistra manu captum tritumque in rosaceo et in aurem infusum, cuius[*](cuius a VGRdv. cui in ipfa E.) a parte doleat[*](doleant coni. S coll. § 21. 23.), prodesse arbitrentur [*](arbitrantur d. -ratur V.). ossiculi[*](ossiculi VGRdJ. -lis Erv.) gallinarum in pariete[*](pariete ll.v. an panno (ortum ex panne) vel puxide? sed cfr. § 51.) servati[*](servati/// dJ. -tis rGv.) fistula[*](fistula v. -las ll.) salva[*](salui V1G.) tacto[*](tacto Erman. Dal. S. -tu rG. adacto v.) dente vel gingiva scariphata[*](scarificata v. a. S. cfr. § 21.) proiectoque ossiculo statim dolorem abire tradunt, item fimo corvi lana adalligato vel passerum cum oleo calefacto et proximae auriculae infuso[*](infusae V.). pruritum quidem intolerabilem facit, et ideo utilius [*](utilius VGRdTv(S). tolerabilius EG.) est passeris pullorum sarmentis crematorum cinerem ex aceto infricare[*](infricate Vd.).

[*](Pl. iun. 24, 17–19. 25, 11. Marc. 11, 11.—Pl. iun. 25, 12–15. Marc. 11, 2.—Seren. 244. Pl. iun. 25, 15–17.) Oris saporem commendari adfirmant, murino cinere cum melle si fricentur dentes; admiscent quidam[*](quidem V.) marathi[*](maraty R. -tyna r. -tina E.) radices. pinna[*](pinna om.E.) vulturis[*](uulturi V1. -rri R. uult r.om.E.) si[*](si om.VR1G.) scalpantur dentes, acidum halitum faciunt. hoc idem hystricis[*](histricis VGv. a. C. stricis E.) spina[*](spina G. pina r. pinna dEv. -ne r.) fecisse ad firmitatem pertinet. linguae ulcera et labrorum[*](labrorum Ev. -rarum r. calabrarum Rd. -rum ulcera VG.) hirundines [*](hirun- dinis E(?) D.) in mulso decoctae sanant, adeps anseris aut gallinae rimas, oesypum cum galla, araneorum telae candidae et quae in trabibus[*](in trabibus B coll. XXIX 132. intra bul- bus (-bos v. balbus G) ll.Gv. an in trabalibus?) parvae texuntur[*](an texantur?). si ferventia os intus exusserint, lacte canino statim[*](statim in VG.) sanabuntur[*](sanabitur v. a. S.).

[*](Marc. 19, 33.—Pl. iun. 102, 9–13. Marc. 19, 59.) Maculas in facie oesypum[*](eisopum E. eso- v. a. B.) cum melle Corsico, quod asperrimum habetur[*](habemus Er.), extenuat, item scobem cutis in facie cum rosaceo inpositum vellere[*](an in uellere? cfr. nota ad XXVIII 248.) —quidam et butyrum addunt—, si vero vitiligines[*](uetiligines V2. uetlig- V1G. uelig- E.) sint, fel[*](uel (pro fel) E.) caninum prius acu conpunctas[*](conpuncta E. -tas ad VGR1D. -tas at J.), liventia et suggillata pulmones arietum pecudumque in tenues consecti membranas calidi inpositi vel columbinum fimum.[*](Pl. iun. 33, 2–5. Marc. 19, 17.—Marc. 19, 34—Diosc. II 11.—Marc. 19, 14.) cutem in facie custodit adeps anseris vel gallinae. lichenas et murino fimo ex[*](ex (pro et) d.) aceto inlinunt et cinere irenacei ex oleo; in hac curatione prius nitro ex aceto faciem foveri praecipiunt[*](praecipuunt E2. -uum E1.). tollit ex facie vitia et coclearum, quae latae et minutae passim inveniuntur, cum melle cinis[*](cinis cum omnia E.). omnium quidem coclearum cinis spissat, calfacit smectica[*](zmectica E. smet- VGR1d1. sept- d2.) vi[*](uii E. VII VG.) et ideo causticis miscetur psorisque et lepris[*](et lepris Erv(S) om. rGH.) et lentigini[*](lentigini Erv. -num rG.) inlinitur. invenio et formicas Herculaneas appellari[*](appellatas v. a. H.), quibus tritis adiecto sale exiguo[*](exigui VG.) talia[*](alia E.) vitia sanentur.[*](Diosc. II 66. - Pl. iun. 100, 6. 7. 101, 2. 3. 34, 17. 18. Marc. 19, 35.) buprestis animal est rarum in Italia[*](italia dEv. al ..... r (reliquis margine abscisis). athla VG. athala R.), simillimum scarabaeo longipedi[*](ongipedum VGR1.) ; fallit inter herbas bovem maxime, unde et nomen invenit, devoratumque tacto felle[*](fellem E.) ita inflammat[*](inflammant VG. -famat R.), ut[*](ut om.R1.) rumpat. haec cum hircino sebo inlita lichenas ex facie tollit septica vi, ut supra dictum est. vulturinus sanguis cum chamaeleontos[*](chamaeleontos D. -neos Rd. -nis v. chameleoneos (ca- V1E) rG.) albae,[*](29,95) quam[*](quam Erv. om. rG.) herbam[*](herba VGVen. -bae d.) esse diximus, radice et cedria[*](cedria Ev. c... r (reliquis margine abscisis). geria r.) tritus[*](22,45)

contectusque[*](concertusque E. content- v. a. G.) brassica lepras sanat, item pedes locustarum cum sebo hircino triti, varos[*](uarros VG. uaras E.) adeps gallinaceus cum cepa[*](ceba V1G.) subactus. utilissimum et[*](et om.VGR1. an est?) in facie mel, in quo apes sint inmortuae[*](emortuae v. a. G.), praecipue tamen faciem purgat atque erugat cygni adeps. stigmata delentur columbino fimo ex aceto.

[*](cfr. Plin. XXVIII 57. Pl. iun. 24, 4. Marc. 10, 60.— Marc. 14, 48. 49.—Diosc. II 60. Pl. iun. 29, 11. Marc. 14, 17. —Pl. iun. 30, 12. 29, 18.) Gravedinem[*](grauidinem VGR1.) invenio finiri, si quis nares mulinas[*](murinas Ev. a. H.) osculetur. uva[*](an uuae?) et faucium dolor mitigatur fimo agnorum, priusquam herbam gustaverint, in umbra arefacto[*](arefacta VG.), uva suco[*](suc V. sua G.) cocleae acu transfossae inlita[*](transfusę illita r.), ut[*](cocleae—ut Erv. om. r.) coclea ipsa in fumo suspendatur, hirundinum[*](hirundinem VG. -ne R1.) cinere cum melle; sic et tonsillis succurritur.[*](Pl. iun. 29, 19. 30, 1–4. Marc. 14, 33. 34. Pl. iun. 30, 5–7.—Seren. 288. Pl. iun. 30, 7–9. Marc. 15, 21.) tonsillas et fauces lactis[*](lactens E.) ovilli[*](ouillis R. uu- VG.) gargarizatio [*](gargarisatio V1. -issatio V2RE.)[*](dist. G(D).) adiuvat, multipeda trita[*](tritam V(?). -ta in S.), fimum columbinum[*](fimo columbino VGR1dS. sed cfr. Pl. iun. et Marc.) cum passo gargarizatum, etiam cum fico arida ac nitro inpositum [*](in passo VGR1. (ex Pl. iun.).) extra. asperitatem[*](asperitate VG.) faucium et destillationes leniunt[*](asperi- tatem—leniunt cum antecedd. iunxerunt v(H), item Pl. iun. et Marc.)[*](liniunt R.) cocleae[*](dist. G(D).)[*](an cocleae quae?) —coqui debent inlotae[*](inlote VG. inlatae E. in lacte v.a.H.) demptoque tantum[*](tantum qui VG.) terreno conteri et in passo[*](passu V.) dari potui[*](potui dPl. iun.v. -tu rGfS. cfr. nota ad XXIV 148.) ; sunt qui Astypalaeicas [*](astipallaeicas R. -lleicas V. cespal. . . . r (reli- quis margine abscisis).) efficacissimas putent et minimas[*](minimas ego. miffima f. iniffima VRE. in is (his J) ima dJ e coni. S. cinis D cum U 658. smegma H. in iis smegma v. locus nondum sanatus.) earum[*](mena- rum D coll. XXXII 83. 88. 90, sed ab hoc loco alienum.) —, gryllus[*](zrillus VG. lenit et gryllus v.a.S. (dist. S).) infricatus

aut si quis manibus, quibus eum contriverit, tonsillas attingat[*](attingant VGR1.).

[*](Pl. iun. 31, 12–14. cfr. Marc. 15, 93. 5. 9. 26. Diosc. II 60. eupor. I 88.—Pl. iun. 31, 14–18.—Celsus IV 7 extr. Marc. 15, 34.) Anginis[*](anguinis V.) felle anserino cum elaterio[*](elatirio R. al.....r (reliquis margine abscisis).) et melle[*](melli V. male R.) citissime succurritur, cerebro noctuae, cinere hirundinis ex aqua calida poto[*](potu R.). huius medicinae auctor est Ovidius poeta. sed efficaciores ad omnia, quae ex hirundinibus monstrantur, pulli[*](pullis d.) silvestrium—figura nidorum eas deprehendit —, multo[*](multi VGR1.) tamen efficacissimi ripariarum pulli; ita vocant in riparum cavis nidificantes. multi[*](multi RdS. -tis VG. si multi Er. sunt qui C. sunt multi qui v.) cuiuscumque hirundinis pullum edendum censent, ut[*](ut VGRTES. in d. ne v.) toto anno non[*](non ErS. om. rGTv. an ne? cfr. § 106. XXVII 15. vol. III p. 496 ad XX 180.) metuatur id malum.[*](Pl. iun. 31, 18–20.—Diosc. II 27. eupor. I 18. 89.) strangulatos cum sanguine[*](cum sanguine VGRdv. anguine E.om. Pl. iun. an anginae?) comburunt in vase et[*](aut in (pro et) E.) cinerem cum pane aut in[*](aut in ego e Pl. iun. aut ll.v.) potu dant. quidam et mustelae cinerem[*](cineres d(?)Erv.) pari modo admiscent; sic ad strumae remedia dant et comitialibus cotidie[*](co- tidie om.E.) potui[*](potui R. -tuf VG. -tu d(?)Erv.). in sale quoque servatae[*](seruate seruare V.) hirundines[*](hirundinis E(?)D.) ad anginam[*](anguinam VG. -nū R. .. is in una r (reliquis margine abscisis). angus in ima E. -ginam una v. a. S.) drachma[*](drachmae E. (an -ma I?). -ma una dS. dramma VG) bibuntur , cui malo et nidus[*](nidos T.) earum mederi dicitur[*](dicunt VGR1T.) potus[*](potos T.). milipedam[*](mili- pedam (milli- r. mille- v) RdJ. cfr. nota ad XXIV 152. -da (milli- E) rG.) inlini anginis[*](anguinis VGR. -uis E.) efficacissimum[*](efficacissime R1.) putant;[*](Diosc. II 37. eupor. I 88. (cfr. Marc. 15, 72). Pl. iun. 31, 20. 30, 21. Marc. 15, 70. 71. Pl. iun. 31, 1–4. cfr. Diosc. II 98.) alii XX[*](XX dPl. iun. cfr. etiam § 49. XXI Ev(D). al.... r (reliquis margine abscisis). XI rGS.) tritas in aquae mulsae hemina dari per harundinem, quoniam

dentibus tactis nihil prosint. tradunt et[*](ex (pro et) VG.) murem cum verbenaca excoctum, si bibatur is liquor, remedio esse, et corrigiam caninam ter collo circumdatam, fimum columbinum vino et oleo permixtum. cervicis nervis[*](neruis et Erv.), opisthotono ex milui nido surculus viticis adalligatus auxiliari dicitur,[*](Diosc. II 27. eupor. I 154. Marc. 15, 79. Pl. iun. 80, 19. 20.—Marc. 15, 52.)