Naturalis Historia
Pliny, the Elder
Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor
et sebum autem struthocamelinum[*](struthiocamelinum dVerc. struto- r. scru- R.) tune venisse[*](est E.) HS XXX obiter dictum sit, efficacioris ad omnia usus, quam est anserinus adips.
Diximus et[*](ut (pro et)supra scripto ad E.) mellis venenati genera[*](genere E.). contra[*](contra quod d(?)v.a.D.) utuntur[*](21, 74)
melle, in quo apes[*](apis R.) sint[*](sint (stant VR1d) mortuae ll.v. an sint in- mortuae? cfr. § 128. XXX 107.) mortuae. idem[*](item VR.) potum in vino remedium est vitiorum, quae e[*](e VRdTfH. om.Ev.sed cfr. XX 219.) cibo piscium gignuntur.[*](Pl. iun. 85, 7.—85,8. 9.) In canis rabiosi[*](rabiosi (-os V1) VRdTH. -bidi Ev(D). cfr. § 99. 100. 102. in totum rabiosus quindecies, rabi- dus decies ap. Pin. traditum est.) morsu tuetur a[*](ad E.) pavore aquae[*](aqua d.) canini[*](canini om.R.) capitis cinis inlitus vulneri. oportet autem[*](aurem V. aut rem E. igne v.a.G.) comburi omnia eodem modo, ut semel dicamus, in vase fictili novo argilla circumlito atque ita[*](ista VR1.) in furnum[*](furnum dv. fummum R. fumum Vf. fornum Er.) indito. idem et in potione proficit. quidam[*](quidem E.) ob id[*](ob id ll.v. an caput (vel et id)? cfr. Pl. iun.) edendum dederunt[*](deduxe- runt V.). aliqui[*](aliquid VR1.) et vermem e cadavere canino adalligavere menstruave canis in panno subdidere calici[*](calici ll. v. cfr. XXVIII 84. calci D cum vet. Dal.) aut intus[*](intus ll.v. an imos (vel potius calcia- mentis pro caliciautintus)?) ipsius caudae pilos combustos[*](combustus VR1.) inseruere[*](inseruere dfr1S. -uiere V. inser inserueri R. insuere Ev. al.... r2 (reliquis margine abscisis).) vulneri[*](uulnere V.del. voluit J (ut intel- legeretur calici).).[*](Aelian. n. a. IX 45.—Pl. iun. 85, 10–14. Diosc. II 49. eupor. II 113.) cor caninum habentem fugiunt canes; non latrant vero lingua canina in calciamento subdita[*](subpedita V. -pudita R1.) pollici[*](polli E.) aut caudam[*](caudam v. -da dE. caduda V. -uca R. al. ... r (reliquis margine abscisis).) mustelae, quae abscisa ea[*](abscisa ea J. -isae V. -ise R. -isa v (Brot.). -issae E. -issa ea D. -issa d(?)C. cfr. § 101. XXX 37.88. 98. 115. XXVIII 220. XXIV 152. XXVI 130. XXXI 124. XXXIII 48. XXXVII 158. XVII 67. 98. 138. 205. 238. IX 110. V 85. IV 5. 37.) dimissa sit[*](sint E.), habentes. est limus salivae sub lingua rabiosi canis[*](cani V.), qui datus in potu[*](poto V.) hydrophobos[*](hydrophobos (-ouos v) H. -bas E. -polophas R. -poloblas Vd. -pos r.) fieri[*](feri VR1d.) non patitur; multo tamen utilissime[*](utilissimi R.) iocur eius, qui in rabie momorderit, datur, si fieri possit, crudum mandendum
; sin[*](sin VTS. si rv.) minus, quoquo modo coctum, aut ius coctis[*](an e coctis? cfr. 78.79.105. XXVIII 185.) carnibus.[*](Gratius cyneg. 387.)[*](Pl. iun. 85, 14–22. 22 23.) est vermiculus in lingua canum, qui vocatur a Graecis lytta[*](lytta dTEv. litta V. lita R. lytra Verc. Dal.), quo exempto infantibus catulis nec rabidi fitut nec fastidium sentiunt. idem[*](idem v. id est EVen. item r.) ter igni[*](terrigni E. -igini V.) circumlatus datur morsis a[*](a Ev. del.d.om. r.) rabioso, ne rabidi fiant. et cerebello gallinaceo occurritur, sed id devoratum anno tantum eo[*](eo tantum d2. tantum d1.) prodest. aiunt et cristam galli[*](galli om.EG Dal.) contritam efficaciter inponi et anseris adipem cum melle. salliuntur[*](salliuntur V. salluu- E. saliu- r(?):v. (saluu- codd. Pl. iun.).) et carnes eorum, qai rabidi fuerint[*](fuerint V1Pl. iun. -runt rv.), ad eadem remedia in cibo dandae[*](dandae v. -di (ortum ex dande) Vd. danati E. danti r.om.R.). quin[*](qui VR1d.) et necantur catuli statim in aqua ad sexum eius, qui momorderit, ut iocur crudum devoretur ex iis[*](ex his r. ex R.). pradest et fimum gallinaceum, dumtaxat rufum[*](rupum V1. ruptum V2R.), ex aceto inpositum et muris[*](muris v. aures ll.) aranei caudae cinis ita, ut ipse, cui[*](sit cui VR1.) abscisa[*](abscissa d(?)E2v.a.Brot.(D).) sit[*](sit om.VR1.), vivus[*](filius E.) dimittatur, glaebula[*](dimittitur gleba ex harundinum E.) ex hirundinum nido[*](nidco v e Pl.iun. modo E. lino r. al. ... r (reliquis margin abscisis).) inlita ex aceto[*](ex aceto om.E.), vel pulli hirundinis combusti, membrana sive senectus anguium vernatione[*](uernationem V. -nū R1.) exuta[*](exita E.) cum cancro masculo ex vino[*](ex uino om.Ev.a.H.) trita; hac[*](hac (vel qua) ego. nam ll.v.) etiam per se reposita in arcis armariisque tineas necant[*](necat v.).[*](cfr. Plin. XXX 142.—Diosc. II 70. schol. Nicand. ther. 817.) mali[*](mali om.E.) tanta vis est, ut urina[*](urinae V.) quoque calcata rabiosi canis noceat, maxime ulcus habentibus [*](effe Vd. fefe.R1. om.f.). remedio[*](remedium Ev.a.H.) est fimum caballinum adspersum[*](adeparsum E.) aceto[*](acetum V.) et calefactum in fico[*](fixo E.) inpositum. minus hoc miretur qui cogitet lapidem a cane morsum usque in proverbium discordiae venisse. qui in urinam[*](urina Vd.) canis suam egesserit, torporem[*](uncos ego posui. verbal pertinent fortasse ad finem § 89 vel ad alium locum.) lumborum sentire[*](sentiri V.) dicunt[*](difcuntur E. dicitur v.a.H.).—(Lacerta, quam sepa[*](sepa B Ven.(J).isepa Vd. hi sepa R (?)C. hysepa v.a.B. ire- pha E. alii sepa U 647.), alii chalcidem[*](chalcidem Ven. Verc. e schol. Nicandri (D). calciden V1 -idicen V2R. chalc- dv (e Diosc.). calchidicaen E.) vocant, in vino pota morsus suos sanat).—[*](Diosc. eupor. II 136. de venen. 7.—Diosc. IV 83. II 98 med. eupor. II 160.—cfr. Colum. VI 5, 1.) Veneficiis ex mustela silvestri factis contrarium est ius gallinacei veteris large haustum; peculiariter contra aeonita[*](aconita ll.S. -tum v.-tataJ. sed cfr. nota ad XXIV 20.) addi parum salis[*](satis E.) oporteat[*](oportet v.aS. cfr. vol. II p. 494 ad XVII 81.). gallinarum fimum, dumtaxat candidum, in hysopo decoctum[*](decocto E,) aut mulso contra[*](contra om.Ev.a.H.) venena fungorum boletorumque[*](boletorumque astringit v.a.H), item inflationes[*](inflammationes Ev.a.G.) ac[*](ac om.R1. et V.) strangulationes , quod miremur, cum, si aliud animal gustaverit id fimum, torminibus et inflationibus[*](intionibus E.) adficiatur[*](adficitur VR.).[*](Diosc. eupor. II 156. de venen. 30. Pl. iun. 108, 16. 17.—(cfr. Diosc. V 113. eupor. II 135).—Pl. iun. 107, 25. 108, 2.) sanguis anserinus contra lepores marinos valet cum olei aequa portione, idem[*](idem ego. item ll. v.) contra mala medicamenta omnia adversatur[*](assertus d.) cum Lemnia[*](lemnia v. lennia Er. lenia d. lenta r.) rubrica et spinae albae suco, ut[*](ut ego. om. ll.v.) pastillorum drachmis quinis e[*](quinis e ego. qui in E. quinque r. quinque in Ven.(D). -que qui in v. quinis quae e J.) cyathis ternis aquae bibatur[*](bibatur VED. -antur r(?)v.). item mustelae catulus, ut supra diximus praeparatus, coagulum[*](60) quoque agninum adversus omnia mala medicamenta pollet; item sanguis anatum Ponticarmn; itaque et spissatus servatur vinoque diluitur; quidam[*](quidem V.) feminae anatis efficaciorem putant[*](putat R.).[*](Pl. iun. 107, 25. Scribon. 189. Diosc. de venen. 1. Pl. iun. 107, 26. Diosc. eupor. II 162 coll. 164. Pl. iun. 108, 1.) simili modo contra venena omnia ciconiarum ventriculus
valet, coagulum pecoris[*](pecoris VRdTH. caulis E. pecoris, caulis v.), ius[*](tus VR1) ex care arietum, privatim adversus cantharidas, item lac ovium calidum praeterque[*](praecesque E. praeterquam v.a.(P)H.) iis, qui[*](iis qui dv. his quibus VR. in cibus E.) buprestim aut aconitum[*](anitum R.) biberint, columbarum silvestrium fimum privatim contra argenti vivi potum, contra toxica mustela vulgaris inveterata drachmis binis pota.[*](Pl. iun. 15, 6. Diosc. eupor. I 95. Marc. 6, 7. 21.—cfr. Plin. X 75. Aelian. n. a.V 17 (XI 8).) Alopecias replet fimi pecudum[*](pecodum E. -cudis VR1f.) cinis cum oleo cyprio[*](cyprino dv.a.S (an recte? cfr. XV 28. XIII 5. 17. XXX 110. (21). Scribon. 156. 264. 265. 267).) et melle, item ungularum muli vel mulae ex oleo myrteo, praeterea, ut Varro[*](uarro nar- rat dT.) noster tradit, nurinum fimum, quod ille[*](ille ego. lite VE. linthe d. item R(?)v. idem J cum vet. Dal. rite D.) muscerdas[*](muscredas VR1.) appellat, aut[*](ut E. etV(?)v.a.D.) muscarum capita recentia prius folio ficulneo asperatas. alii sanguine muscarum utuntur, alii[*](alii decem dEv. aliae (alii R2) sanguine (-nem V) decem r.) x diebus cinerem earum[*](cineremarum V.) inlinunt cum cinere chartae[*](cartae V.) vel nucum ita, ut sit tertia portio[*](portio ego. pars v. pars portio VR1dT.om.Er (omissionis causa perspicua). cfr. XXXIV 97. 98. 160 al.) e muscis; alii lacte mulierum cum[*](cum-cinerem om.VR1.) brassica cinerem[*](cinere E.) nuscarum subigunt[*](subiciunt VdEv.a.G.), quidam melle tantum. nullum animal minus docile[*](docile minus VRS.) existimatur minorisve intellectus; eo mirabilius est Olympiae sacro certamine nubes earum immolato tauro deo, quem Myioden[*](my- ioden (myo- v) G. mylo- (milo- R) ll.) vocant[*](uocent VR1.), extra territorium id abire[*](habire V.).[*](Pl. iun. 15, 8. Diosc. II 2. eupor. I 95. Pl. iun. 15, 8. 9. Marc. 6, 24.) alopecias cinis et e[*](et e ego. et VE. e Rv. ex dD.) murium capitibus caudisque et totius muris emendat[*](emundat V.), praecipue si veneficio[*](beneficio VE.) accident haec iniuria, item irenacei[*](irinacei VR.) cinis cum melle aut corium combustum cum pice liquida.
caput quidem eius ustum per se etiam cicatricibus pilos reddit, alopecias autem in ea curatione praeparari oportet novacula[*](dist. D. cfr. Diosc. eupor. I 95.) ; et sinapi quidam ex aceto uti[*](utili VR1d. (an e si- napi . . et aceto uti illo sc. capite?).) maluerunt. quae de irenaceo[*](irenaceo (irin- VR) H. -cei E. herinaceis dv.) dicentur[*](dicuntur v.a.J.), omnia tanto magis valebunt in hy- strice[*](hystrice v. histrici R1E. -chi r.).[*](cfr. Marc. 6, 9.) lacertae quoque, ut docuimus combustae[*](combuste V.) cum radice recentis[*](recentis dv. -tis cum r.) harundinis, quae, ut una cremari possit, minutim[*](minutatim dT.)[*](98) findenda est, ita[*](ita ll. G. itemque v.) myrteo oleo permixto[*](permixte VR1. -tę dSJ.) cinere[*](cinere ego. -res ll. v. cfr. § 113.), capillorum deluvia continent. efficacius virides[*](uiridis V.) lacertae omnia eadem praestant, etiamnum[*](etiamnum V2Erv. templū (-li d) annum r.) utilius admixto sale et adipe ursino et cepa tusa. quidam[*](xv. decem (dic- V) ll. G.) denas[*](denos VdE.) virides in x sextariis[*](sextarios E.) olei veteris[*](ueteris om.V1R1.) discocunt, contenti semel[*](continenti semel R1. -entis mel V.) in mense unguere.[*](Seren. 108. Pl. iun. 14, 18. Marc. 6, 15.—Pl. iun. 15, 9. Marc. 6, 6.—Pl. iun. 16, 2–6. Marc. 7, 7. Aelian. n. a. I 48.) pellium viperinarum cinis alopecias celerrime[*](celeberrime Vd.) explet, item gallinarum fimum recens inlitum. corvi ovum in aereo vase permixtum inlitumque deraso[*](uaso V2S. -sum V1.) capite[*](capiti E2.) nigritiam capilli adfert[*](adferre (om. sed) E.), sed, donec inarescat, oleum in ore habendum est, ne et dentes simul nigrescant, idque in umbra faciendum neque ante quadriduum abluendum. alii sanguine et cerebro eius utuntur cum vino nigro; alii excocunt ipsum[*](ipsum om.E.) et nocte[*](nocte vD). -tu E. -te in rTH.) concubia in plumbeum vas condunt. aliqui[*](alii qui V.) alopecias cantharide trita inlinunt cum pice liquida, nitro praeparata cute—caustica[*](caudi cauis d. uti caris V.) vis earum, cavendumque ne[*](ne om.R1.) exulcerent[*](exulcerant d.) alte—, postea ad ulcera ita[*](ita Erv. alta r.) facta capita murium et fel murium[*](et fel murium om.VR1d.) et fimum cum helleboro et pipere inlini iubent.[*](Pl. iun. 13, 2–4. Marc. 4, 6.) Lendes[*](lindes V.) tolluntur adipe canino vel anguibus in cibo sumptis anguillarum modo aut[*](aut om.R1.) eorum vernatione[*](uernatione (-nem V) eorum VR1dS.), quam[*](quam dv. qua VE. qui R.) exuunt, pota, porrigines[*](prurigines dMarc. v a.B.) felle ovillo cum creta Cimolia inlito[*](inlita Ev.a.H. linito RdTfS.) capite[*](capiti v.a. H.), donec inarescat.
[*](Marc. 1,41.—Seren. 21.—Pl. iun. 11, 21. Marc. 1, 81. 70.) Capitis doloribus remedio sunt coclearum, quae nudae inveniuntur nondum peractae[*](nodum peraciae V.), ablata[*](ablata ll. G. -to v(D).) capita[*](capite Ev.a.G(D).) et[*](et Ev(D). ex rG.) his duritia lapidea[*](lapide VR1.) exempta—est autem calculi[*](calculi ErG. ea ca- v(S). ea calli d. ea calicula r.) latitudine, ea- que[*](eaque ego. quae ll.v.) adalligantur[*](adalligantur VRdTfH. allig- EC. -gatur v.), set[*](set ego. et ll.v.) minutae[*](minuti Vd.) fronti inlinuntur tritae, item oesypum[*](oesypum (aes- V) VRdTVerc.(H). eryp- E. erip- Ven. resip- v. aegypii C e coni. B.) —, ossa e[*](ossa e RdTv. osse r.) capite[*](capitum E.) vulturis adalligata aut cerebrum cum oleo et[*](et om.Ev.a.H.) cedria[*](cedrino v.a.H.), peruncto capite et intus naribus inlitis,[*](Marc. i, 69.—Pl. iun. 11, 22–25. Marc. 1, 82. - Pl. iun. 11, 25. 26. Marc. 1, 83.—Pl. iun. 12, 1. Marc. 1, 84.) cornicis cerebrum coctum in cibo sumptum vel noctuae, gallinaceus, si inclusus abstineatur die ac nocte, pari inedia[*](medridie E1. mer- E2.) eius, cuius[*](cuius E. qui rv.) doleat, evulsis collo[*](colo E.) plumis circumligatisque vel cristis, mustelae cinis inlitus, surculus[*](surculos V.) ex nido milui pulvino subiectus, murina pellis cremata ex aceto inlito[*](inlita E.) cinere[*](cinerem VE.), limacis inter duas orbitas inventae ossiculum per aurum[*](aurem v.a.S.), argentum[*](argentum D cum U 648. cogerent cum ll. cohaerens cum J. cum v.), ebur[*](ebore v.a.D.) traiectum in pellicula canina adalligatum, quod remedium pluribus[*](pluribus profuit U 648. an plurimum?) semperque [*](semper ED.) prodest.[*](Pl. iun. 12, 4–6. Marc. 1, 86.—Diosc. II 68. eupor. I 208.—Pl. iun. 12, 2–4. Marc. 1, 85.) fracto[*](fracto rv. ad caput factum fracto R. fractū V. -ta d. facto E.) capiti aranei tela ex oleo et aceto
inposita non nisi vulnere sanato abscedit. haee et vulneribus [*](ulceribus E.) tonstrinarum[*](tostrinarum VE.) sanguinem sistit[*](sistit a Erv. sistit V2in ras.R. si stillat (-lla F) dF.), a cerebro vero profluentem[*](profluentem (perf- E) v. -ti r.) anseris sanguis aut anatis infusus[*](infusus sistit V(?)v.a.G.), adeps earundem alitum cum rosaceo. cocleae[*](cocleae H e Pl. iun. coctae VdT. -te R. -ta Er. -tus v. de mendo cfr. § 118.) matutina[*](matutino Pl. iun.v. cfr. XVIII 235.) pascentis harundine caput praecisum, maxime luna plena, lineo[*](an in lineo? cfr. Pl. iun. et Marc.) panno adalligant[*](alligant VdfS. -gat R1.) capitis doloribus liceo[*](liceo RED. lec- V. licio dv.) aut cera alba ad- dita[*](alba addita ego. cfr. XXX 79. alba ll. v. (cum cera vet. Dal.).)[*](dist, ego.) fronti inlinunt. et pilos caninos panno adalligant.[*](Marc. 8, 180.) Cerebrum cornicis in ci o sumptum palpebras gignere dicitur, oesypum cum murra calido[*](calido r.cfr. Marc. (Diosc. eupor. I 53). -dos E. -da RS(D). -dum v(J). alida Vd.) specillo[*](specillo RTH cum Gron. -ielo Vd. penicillo v(D). -llos E.cfr. Marc. et § 117. XXXII 75. VII 183. Cels. VI 6, 1. 27. 38. Diosc. l. l.) inlitum . idem praestare muscarum fimique murini cinerem aequis portionibus, ut efficiatur dimidium pondus denarii, promittitur,[*](duabus ll.v.) additis II sextis[*](extis V.) denarii[*](denaria Vd.) e stibi[*](e stibi G. estiui VRd. extiui (sex- v) Ev.), ut omnia oesypo inlinantur[*](inlinuntur V.) ; item murini ca uli triti in vino vetere ad crassitudinem acopi.[*](Matc. 8, 178.—Diosc. (II 11) eupor. I 53.) pilos in iis[*](iis v (S). is V. his rC(J).) incommodos evulsos[*](euulsus V.) renasci non patitur fel irenacei, ovorum stelionis liquor, salamandrae[*](salamandram VR1d.) cinis, lacertae viridis[*](uiridi V.) fel in vino albo sole coactum[*](co- ctum V. deco- f.) ad crassitudinem mellis in aereo vase, hirundinis pullorum cinis cum lacte tithymalli[*](tytimalli VE. titim- R.), spuma coclearum.
[*](Marc. 8, 142. (04).) Glaucomata dicunt Magi[*](maci V.) cerebro catuli septem dierum emendari specillo[*](emendatis pecillo (spe- R1) VR1.) demisso[*](dimisso VRv.a. Lugd.) in dexteram partem,
si dexter oculus curetur, in sinistram[*](sinistrum V.), si sinister, aut felle recenti axionis[*](axionis (xio- R1) ll.v(J). asionis B. cfr. X 68.) ; noctuarum est id genus, quibus pluma aurium[*](auri dTv. a. B.) modo[*](modo del. S. cum B.) micat[*](micat ll.v(G). emicat B. eminet Verc. cfr. XI 137.). suffusionem oculorum canino felle malebat quam hyaenae[*](hiaenae V. genae R1.) curari Apollonius Pitanaeus [*](pitanaeus RdEVerc. e coni. B(G). -nius V. pritaneus vel tyaneus v.) cum melle, item albugines[*](albugines oculorum V2Ev.a. H(D).).[*](Marc. 8, 99.—Pl. iun. 21, 1. 2. Diosc. II 11. Marc. 8, 101. Diosc. eupor. 141.) murium capitum caudaeque[*](caudarumque d(?) v. a. S.) cinere[*](et cinere E.) ex[*](ex Rv. et r.) melle inunctis claritatem visus restitui dicunt, multoque magis gliris aut muris silvestris cinere aut aquilae cerebro vel felle cum Attico melle[*](dist. D. an uel—melle ut glossema delenda? cfr. § 123.). cinis e capite[*](e capite ego. et alipe V1R. al- E. et adipe V2. -ips S. -deps d(?)v.) soricis[*](suis E1. sui E2.) cum stibi[*](cum stibi VRS cum Gron. om.E. combusti d(?)v.) tritus lacrimosis[*](lacrimosus E.) oculis plurimum confert[*](confer E.) —stibi[*](stibi Ev(D). cfr. XXXIII 101. Diosc. V 99. stibis rTH. cfr. XXXIV 169.) quid sit[*](sit Erv(S). est rTH.) dicemus in metallis[*](33,101) —, mustelae cinis suffusionibus[*](suffusione d. -ffosionum V.), item[*](item—11. 12 hirundinis om.VR1d.) lacertae, hirundinis cerebrum. cocleae[*](co- cleae D. cfr. Pl. iun., de mendo § 114. coctae ll.S. (quae etiam tritae coctaeue v).) tritae fronti[*](fronte d.) inlitae epiphoras sedant sive per se sive[*](se siue dErv. sine V1R. se V2.) cum polline[*](pullinae V.) sive cum ture; sic et solatis, id est sole correptis, prosunt. vivas quoque cremare et cinere earum cum melle Cretico inunguere[*](inungere d. -gi Ev. a. S. et unguere V.) caligines[*](caligine R.) utilissimum est.[*](Marc. 8, 88.) iumentorum[*](uel iumentorum VRdS.) oculis membrana aspidis, quam[*](quam v(D). quae E.om. rS.) exuit vere[*](exuit uere ED. exuerit v. ex (& R) utere VR. -ro dTS. exuta uere J e coni. S.), cum adipe eiusdem claritatem inunctis facit. viperam vivam in fictili[*](facti V. -tis R1.) novo comburere addito feniculi suco ad cyathum unum et turis[*](curis V. iu- d.) manna[*](manna B. cfr. XII 62. (granum Marc.). mamna r. mammam Vdf. -ma v. maim R. mina ED.) una[*](unam Vf.) atque ita suffusiones oculorum et caligines inunguere utilissimum est; medicamentum id echeon[*](echeon ll.S. -hion B. entheon v.) vocatur[*](uocan- tur V. -ant R1.).[*](Marc. 8, 102 (103). cfr. Plin. XXIX 70. Diosc. II 18.) fit et collyrium e[*](e om.ED. ex H.) vipera[*](uiperea d.) in olla putrefacta vermiculisque enatis cum croco tritis. et uritur[*](et uritur ego. cfr. Marc. exur- ll. v.) in olla cum sale, quem lingendo [*](linguendo re corr. ting- V.) claritatem oculorum consecuntur et stomachi totiusque corporis tempestivitates; hic sal et pecori datur salubritatis causa et in antidotum contra serpentes additur .[*](Diosc. II 18. eupor. I 43.—Diosc. II 94 extr.) quidam et ad oculos[*](et ad oculos ego. et adtollitur (att- VdTf) ll. (ante quidam v. a. B). et ad totidem C cum B. et G. et ad coli uitium J. ex Athoitis D coll. VII 27. sed cfr. Diosc. locus nondum sanatus.) viperis utuntur in cibis. primum omnium occisae[*](occisae dv(D). -sa VRS. octisa ae E.) statim[*](statim in E.) salem in os addi iubent, donee[*](quattuor ll. v.) liquescat[*](inquescat V.), mox[*](mox VRdTH. umor Ev.) IIII digitorum mensura utrimque[*](utrimque v coll. § 70. -rūque Er. trium- que rf.) praecisa[*](praecissa d.) exemptisque interaneis discoquunt in aqua[*](aqua aut d(?)v. a. S. latet men- dum.), oleo, sale, aneto[*](sale aneto om.E.) et[*](et Erv(D). om. rS.) aut[*](aut VRdTS. omniū (-ibus v) aut rv. aut omnium E.an omni came aut?) statim vescuntur aut pane[*](a pane E. pene V.) colligunt, ut saepius utantur. ius[*](uis VRE.) praeter supra[*](supra om.VR1.) dicta pediculos[*](peduculos ED.) e[*](et E. o V1. ex D.) toto corpore expellit pruritusque etiam summae cutis. effectum ostendit et per se capitis viperini cinis—utilissime eo[*](eo ego. om. ll.v.) oculos[*](dist. ego.) inungunt[*](inungunt Ev. ung- r. inunguit H. -git V2dT. iniungit V1. iungt R.) —itemnque adips[*](adips R1S. adeps rv(D).) viperinus.[*](Seren. 218. (Diosc. V 92).—cfr. Diosc. II 19.) de felle non audaciter[*](audacter R(?)v. a. S. daticiter V.) suaserim[*](suasserim V.) quae praecipiunt, quoniam, ut suo loco docuimus, non aliud est serpentium venenum.[*](11,163) anguium adeps aerugini mixtus ruptas[*](raptas V.) oculorum partes sanat, et membrana sive senectus vernatione eorun exuta si adfricetur, claritatem facit. boae[*](boae RdTfH. oe V. uuluae Er. ulu- lae v.) quoque fel praedicatur ad albugines[*](ab albugine V.), suffusiones, caligines, adeps similiter ad claritatem.[*](Aelian. n. a. I 42. Marc. 8, 86. cfr. Diosc. II 96.— Marc. 8, 110. Seren. 204. 207. Marc. 8, 146.) Aquilae, quam diximus pullos ad contuendum solemn experiri, felle mixto cum melle Attico inunguntur[*](iunguntur V.) nubeculae[*](10,10) et caligationes[*](calliga- tiones E. caligationis R1. culica- V.) suffusionesque[*](effusionesque E. que V.om.R1.) oculorum. eadem vis est[*](est & in VRdS. est ut in E. et in v.) et in vulturino felle cum porri suco et melle exiguo, item in gallinacei felle ad argema[*](ar- gema dfH. -ata U 650. argeam VR. algemata r. alligeata E. -gato ad argema v.) et albugines ex aqua diluto, item[*](item ego. item in ll.S. item ad v. cfr. nota ad XXVIII 71. (XX 190).) suffusiones[*](effusiones E.) oculorum, maxime candidi[*](candi- dis VRE.) gallinacei [*](gallinaceis E.). fimum quoque gallinaceorum, dumtaxat rubrum, lusciosis inlini[*](inlini// V1S. -nit F. illini V2RdTH. inlinitum E. illinendum (-niend- G) v. (an in- lini utile?).) monstrant[*](monstrat VRd.).[*](Diosc. II 96.—Marc. 8, 147.) laudant[*](laudat VR1d.) et gallinae[*](gallina/// V1. -ace F2. -acei R1F1f.) fel et[*](et REJ. sed et V(?)dS. sed v. cfr. § 131.) praecipue adipem contra pusulas in pupillis, nec[*](nec VRfED cum U 651. has d(?)C. hoc v.) scilicet eius rei gratia saginant. adiuvat[*](adiuuat v. et adiu- d. et adluat VR. adlauat Er.) mirifice et ruptas[*](et ruptas VRdG. ru- C. eru- Ev.) oculorum tuniculas admixtis[*](admixtis d(?) v. -to RE. -ta V. (an ea adiuuant . . admixta . . haematitae? cfr. § 137.)) schisto[*](schistos V. -tas R1.) et haematite lapidibus. fimum quoque earum, dumtaxat candidum, in oleo vetere corneisque [*](ueteresque (om. cornei) E.) pyxidibus adservant ad pupillarum albugines. qua in mentione significandum est pavones fimum suum resorbere
tradi invidentes hominum[*](homini R.) utilitatibus.[*](Marc. 8, 66.—Seren. 209. Marc. 8,186. cfr. Diosc. eupor. I 54.—Seren. 210. Marc. 8, 85. Diosc. II 96. eupor. I 41.) accipiter decoctus in rosaceo efficacissimus ad inunctiones omnium vitiorum putatur, item fimi[*](fimum VR1.) eius cinis cum Attico melle. laudatur et milui iocur, fimum[*](fimum dEv. -um quoque VRfH(falso iteratum e §§ 123. 124. an -umque?).) columbarum ex aceto ad aegilopia[*](aegilopia dTS.(-pas v). cfr. Marc. ecil-V1. egel- E. al.... r (reliquis margine abscisis). epil- r.), similiter ad albugines et cicatrices, fel anserinum , sanguis anatum contusis oculis ita, ut postea oesypo[*](oesypo H. hysopo ll.v.) et melle inunguantur[*](inunguatur VR1d. -gantur Ev. a. S.), fel perdicum cum[*](cum om.VR1d.) mellis aequo pondere, per se vero ad claritatem. ex[*](ex J. et ll. del. H. dorcados B. dioscoridis et v.) Hippocratis[*](hippo- cratis Tv. hipocis V. hypocis Rd. -cysis E.) putant[*](ut putant v. a. H.) auctoritate adici[*](adicit E. -citur v. a. H.), quod in argentea pyxide id servari iubent.[*](Diosc. II 97. eupor. I 38. Celsus VI 6, 39. Pl. inn. 22, 14. Marc. 8, 161. 134. Pl. iun. 22, 15–17.) ova perdicum in vase aereo decocta cum melle ulceribus oculorum et glaucomatis medentur. columbarum , palumbium, turturum, perdicum[*](perdicium V.) sanguis oculis cruore suffusis exinie prodest. in columbis masculae[*](mascu- lis Vf.) efficaciorem putant; vena autem sub[*](sublata E.) ala ad hunc usum inciditur, quoniam suo calore utilior est. superinponi[*](superponi VRdfH.) oportet splenium[*](ple- nium V.) e melle decoctum[*](decocto Vdf.) lanamque sucidam ex oleo aut[*](aut E.Pl. iun..v. c rTfH.) vino.[*](Diosc. eupor. I 44. Marc. 8, 189. 145.—Diosc. II 11.) earundem avium sanguis nyctalopas sanat et iocur ovium[*](ouium dErv. auium r. an ouillum?), ut[*](ut om.Er. atque ut v. a. D.) in capris diximus, efficacius fulvae.[*](28,170) decocto[*](decoctae E.) quoque eius oculos[*](oculos dv. -lis VRf. -lorum E.) abluere suadent et medulla dolores tumoresque inlinere[*](inlinunt Ev. a. H.). bubonis oculorum cinis collyrio mixtus claritatem oculis facere promittitur. turturis fimum[*](fimum cinis Vf. fimum om.R1.) albugines extenuat, item coclearum cinis, fimum cenchridis[*](cencridis Vf. cen- didis R1.) ;[*](cfr. Pl. iun. 9, 1. Marc. 8, 46. 47. 48. (cfr. Plin. XI 152). Diosc. II 60. eupor. 1 41. cfr. Marc. 8,138.) accipitrum[*](accipitur VR1.) generis hanc Graeci faciunt. argema[*](argeam VR1.) ex[*](ex// VF. & e R1.) melle omnibus, quae supra scripta sunt, sanatur[*](sanantur VRdv. a. G.). mel utilissimum oculis, in quo apes sint[*](sunt Ev. a. S. cfr. § 97.143. XXX 30. 50. 52. 58. 62. 73. 107.) inmortuae. ciconiae pullum qui ederit, negatur annis multis[*](multis ego e Marc.om. ll.v. cfr. Pliniana p. 36.) continuis lippiturus , item qui draconis caput habeat. huius adipe et melle cum oleo vetere incipientes caligines discuti tradunt. hirundinum pullos plena luna excaecant, restitutaque eorum acie capita comburuntur; cinere cum melle utuntur ad claritatem et dolores ac lippitudines et ictus.Lacertas quoque pluribus modis ad oculorum remedia adsumunt. alii viridem includunt novo fictili et lapillos, qui vocantur cinaedia[*](cinaedia B. cfr. XXXVII 153. zenidia (cen- v) Ev. -ichia rTf.), quae[*](quae del. vet. Dal.) et inguinum[*](inunguinum VR. ung- r.) tumoribus adalligari solent, novem signis signant et[*](signantes et v. a. S.) singulos detrahunt per dies; nono[*](non E.) emittunt lacertam, lapillos servant ad oculorum dolores.[*](Marc. 8, 49.—8, 90.) alii terram substernunt[*](sub- sternant VR.) lacertae viridi excaecatae et una in vitreo vase anulos[*](anulos V2ErH(D). anellos rS. annu- los v.) includunt e[*](e Vv. ef R. et Er.om.d.) ferro[*](forro R1.) solido vel auro. cum recepisse visum lacertam apparuit[*](lacerta aparuit V.) per vitrum, emissa ea anulis contra lippitudinem utuntur, alii capitis cinere pro stibi ad scabritias. quidam viridem , collo longo[*](longo collo R(?)v. a. D.), in sabulosis nascentem comburunt et incipientem epiphoram inungunt, item[*](et item VR1dv. a. G.) glaucomata.[*](Marc. 8, 140.) mustelae [*](mustelae et incipientem (inop- R1) VR1 (falsa iteratione).) etiam[*](etiam in E.) oculis punctu erutis[*](eritis V.) aiunt visum reverti, eademque quae in lacertis et anulis[*](et anuli V.) faciunt; serpentis oculum
dextrum adalligatum contra epiphoras prodesse, si serpens viva dimittatur. lacrimantibus sine fine oculis cinis stelionum [*](stelionum VJ. -nibus (ortum ex -nuuf) E. stellionum RS. -nis dv.) capitis cum stibi eximie medetur. aranei muscarii tela et praecipue spelunca ipsa inposita per frontem ad duo tempora in[*](in om.R.) splenio aliquo[*](spelio aquilo E.) ita, ut a puero inpube et capiatur et inponatur nec is[*](nec is Vv. ne is R. ne his d. ne E.) triduo se ostendat ei, cui[*](ei qui V1R1f.) medebitur[*](medeatur v. a. S.), neve alter[*](alter VED. alteruter r(?)v.) nudis pedibus terram attingat his diebus, mirabiliter epiphoris mederi dicitur[*](dicitur E2S. -cuntur E1v. -cuntur (-cunt R) dicitur r.) ;[*](Marc. 8, 150.—8, 100. Isid. VI 11, 3.) albugines quoque[*](quoque dicitur v. a. S.) tollere inunctione araneus candidus, longissimis ac tenuissimis pedibus, contritus[*](contritis V.) in oleo vetere. is etiam[*](sed iam E. sed is etiam v. a. S.), cuius[*](cui RdS.) crassissimum[*](craffimum V1. grauiff- V2E.) textum[*](frectum E.) est in contignationibus fere, adalligatus panno epiphoras sanare[*](sane V. ane R.) traditur. scarabaei viridis natura contuentium visum exacuit; itaque gemmarum scalptores[*](scaltores V1r. -ri R. sculptores V2dv. a. S.) contuitu[*](con- tuito d.) eorum[*](eo dT.) adquiescunt.[*]((cfr. Plin. XXVIII 173. Diosc. eupor. I 60). Pl. iun. 17, 25. 26. 18, 12. Marc. 9, 121. 22. 96. 120. Aelian. n. a. VI 3 extr. Plin. VIII 101.) Aures purgat fel pecudis cum melle, canini lactis instillatio sedat dolorem, gravitatem[*](grauitatemque d.) adeps cum absinthio[*](absentio V.) et oleo vetere, item adeps anserinus. quidam adiciunt[*](adiiciunt dv. dicunt rT.) sucum cepae, alii[*](et allii Rd (?) v. a. S.) pari modo. utuntur et per se ovis[*](////uis R.) formicarum, namque et huic animali est medicina, constatque ursos aegros hoc cibo sanari.[*](Diosc. II 86. 93.—Pl. iun. 18, 3. 4. 4–7. Diosc. eupor. I 67. Seren. 176–179. Marc. 9, 124.) anserum omniumque avium adeps praeparatur .... exemptisque[*](lac. ego indicavi. exciderunt aqua lotus (aut membranis ita, ut fuerit exemptis membranis uenisque). cfr. Diosc.) venis
omnibus[*](et p. 416, 1 omnibus uenis E(?)D.) patina nova[*](noua VdEv. -uo R(?) G. cfr. Diosc. et XV 63. XVIII 103.) fictili[*](fictilio V.) operta in sole subdita aqua ferventi liquatus[*](liquatus VRd. -tur Ev.) saccatusque[*](siccatusque Vd. -turque v. a. G.) lineis saccis et in fictili novo repositus[*](dist. ego.) loco frigido[*](frigide V.) ; minus putrescit addito melle. murium cinis cum melle instillatus aut cum rosaceo decoctus aurium dolores sedat. si aliquod animal intraverit, praeciputum remedium est murium fel aceto dilutum; si[*](si—7 suco om.VR1d.) aqua intraverit, adeps anserinus cum cepae suco.[*](Scribon. 39. Pl. iun. 18, 9–13. Marc. 9, 34. 125. Diosc. eupor. I 57.—Pl. iun. 18, 8. 13–15. Diosc. II 72. eupor. I 60. Seren. 171–173. Marc. 9, 64.—Seren. 169. Marc. 9, 84.) gliris detracta pelle intestinisque exemptis discoquitur melle[*](cum melle Pl. iun. (cfr. § 121). in melle coni. S. an e melle?) in vase novo. medici malunt e[*](e om. v. a. G.) nardo decoqui usque ad tertias[*](tertias dEPl. iun.v. -ias partes rTS. cfr. XXI 119. XXIV 131, al. contra XXI 133.) atque ita adservari, dein, cum[*](cum om.E.) opus sit, strigili[*](strigila V1. stringil E. stingili R1.) tepefacta infundere. constat deplorata aurium vitia eo remedio sanari aut si terreni[*](terreni dErPl. iun.v(J). -rre R. -rrae VfS.) vermes cum[*](cum VRdTH. aut E.del. v.) adipe anseris decocti infundantur; item ex arboribus rubri cum oleo triti exulceratis et ruptis auribus praeclare medentur. [*](cfr. Diosc. II 37. Scribon. 39. Marc. 9, 10. 33. Diosc. eupor. I 57.) lacertae inveteratae,[*](lacertae inueteratae ego. -ti inueterati (orta ex -te) ll. v. cfr. nota ad XXX 53.) in os pendentium addito sale, contusas [*](contusus E2. -sis E1 -si v. a. H.) et ab ictu miseras[*](seras dT. laesas v. a. S.) aures sanant, efficacissime autem ferrugineas maculas habentes, lineis etiam per caudam[*](caudam dEv. -dis r.) distinctae[*](distinctae VR. -cte dEv. -cti C.). milipeda[*](millipaeda r. miri- paedi R. millepeda v. a. J. cfr. nota ad XXIV 152.), ab aliis centipeda aut multipeda[*](ab aliis - multipeda om.VR1d.) dicta, animal est e vermibus terrae, pilosum, multis pedibus arcuatim[*](arquatim E. -tum V1f. arcua- tum V2T.) repens tactuque. contrahens se.; oniscon[*](onis quod E.) Graeci vocant, alii iulon[*](iulon D ex ind. tulion E. tullon r. tolon d. tollon V. tollen R. tylon v. tilon v.). efficacem narrant[*](efficaciter sanant (-nat del. ad v) Ev. a. H.) ad aurium dolores in cortice[*](cortici R.) Punici mali[*](malū R.) decoctum et[*](decoctum et Ev. -tum mel VdT. -tum mell' R. -tum uel D cum U 653.) porri suco[*](orrisuquo R.corr.rperiit margine absciso. (an et porri sucū addunt?).). addunt et rosaceum et in alteram aurem infundunt. illam[*](illā dv. illa r.) autem, quae non arcuatur[*](arquatur VE.), sepa Graeci vocant, alii scolopendram , minorem perniciosamque.[*](Pl. iun. 18, 15–24. Diosc. eupor. I 57. 66. 57. 60.) cocleae[*](coclieque V. quocliae quae R.om.E.), quae sunt in usu cibi, cum murra aut turis polline adpositae, item minutae, latae[*](et latae d(?)v. a. S.) fracturis aurium inlinuntur cum melle. senectus[*](fenectus VRdv. fracturis E.) serpentium fervente testa usta instillatur[*](inlinantur E.) rosaceo[*](rosace V1R1.) admixta[*](admixta RFfE. -to V2in ras.dv. cfr. § 51. 124. XXX 141. XXXI 118. XXXV 177. XXXVI 133.), contra omnia quidem vitia efficax, sed[*](sed om.E.) contra graveolentiam praecipue ac[*](ac ErD. et rfS. aut v.), si purulenta[*](purulentiae (-tae v) sunt Erv. a. S.) sint, ex aceto, melius cum felle caprino vel bubulo aut testudinis marinae —vetustior anno eadem membrana non prodest, nec imbre[*](imber V.) perfusa[*](pertusa R. pest- V.), ut aliqui[*](aut aliquid E.) putant[*](putant, item v. a. S.) —,[*](Diosc. eupor. I 57. Marc. 9, 97. Isid. XII 3, 8.) aranei sanies cum rosaceo aut per se in lana vel cum croco[*](croco auribus prodest v. a. D.), gryllus cum sua terra effossus et inlitus. magnam auctoritatem[*](magna auctoritate Vd.) huic animali perhibet Nigidius, maiorem Magi, quoniam retro ambulet terramque terebret, stridat[*](stridet fS (ad seqq. referens).) noctibus. venantur eum formica circumligata capillo[*](circumligata capillo in ca om.E.) in cavernam[*](uerna E.) eius coniecta, efflato[*](efflatorius VR1.) prius pulvere, ne sese condat; ita formicae conplexu extrahitur.[*](Pl. iun. 18, 24–27. Marc. 9, 95. 94. Scribon. 39.—Diosc. II 38. eupor. I 57. Pl. iun. 18, 27. 19, 1. 2. Marc. 9, 125.) ventris gallinaceorum membrana, quae abici solet, inveterata et in vino trita auribus purulentis [*](purulentis et quaedam pinguitudo d.)[*](dist. v. a. S.) calida infunditur, gallinarum[*](gallinarum quoque R(?)v. a. D. cfr. § 125.) adeps. est[*](est ego. et VRES. est et v. et—pinguitudo om.d.) quaedam pinguitudo blattae[*](blatta VR1. -ttam d. blacte E.), si caput avellatur; hanc tritam una cum rosaceo[*](rosace V.) auribus mire prodesse dicunt, sed lanam[*](panam V1R1d.), qua incluserint, post paulum extrahendam[*](extrahendum VfE.) ; celerrime enim id[*](ad (pro id) E.) pingue transire in animal fierique vermiculum. alii binas ternasve[*](ternasue v. -sque VRdT. ter- rasuae E.) in oleo decoctas efficacissime auribus mederi scribunt et tritas in linteolo inponi contusis[*](contusas V.). hoc quoque animal inter pudenda est, sed propter admirationem naturae priscorumque curae totum in hoc loco explicandum. plura earum genera fecerunt: molles, quas in oleo decoctas verrucis[*](uerrucas E.) efficaciter inlini experti sunt. alterum genus myloecon[*](myloe- con B. -ocon (-ochon v) dE. milocon r.) appellavere circa molas fere nascens; his capite detracto[*](retracto E.) adtritas lepras sanasse Musaeum [*](musaeum J. -scum VdT. -scam r. musa et v. moschum coni. D.) pycten[*](pycten TEJ. -tem d. pictem r. picton v.) in exemplis reliquerunt[*](re- quirunt V.). tertium genus et[*](ex (pro et) dT.) odoris[*](dist. CFW Müller p. 16.) taedio invisum, exacuta dune; cum pisselaeo sanare ulcera alias insanabilia, strumas, panos diebus XXI inpositas, percussa[*](percussę VR1.), contusa et[*](et om.dv. a. S.) cacoëthe[*](cacoetis V.), scabiem furunculosque [*](dist.v. a. S.) detractis pedibus[*](pedibus pinnisque dT.) et pinnis.[*](Pl. iun. 88, 8. Marc. 34, 40.) nos[*](non V.) haec[*](haec om.V1R1.) etiam audita[*](audita RdEG(J). -tu V(?)Tv (S).) fastidimus; at[*](ad V.), Hercules, Diodorus et in[*](in del.v. a. G.) morbo regio[*](rege et R1. reget V1. regio V2.) et orthopnoicis se dedisse[*](se dedisse D cum U 654. se id dedisse d(?)G. resedisse r. residesse E. redisse VR. restitisse v. an potui se dedisse?) tradit cum[*](cum (pro et) V1R1d.) resina et melle. tantum potestatis habet ars ea pro medicamento dandi quidquid velit. humanissimi[*](humanissim R. -mis Er.) eorum[*](eorum ll.v. an medicorum (vel istorum exEr)?) cinerem crematarum servandum ad hos usus in cornea pyxide censuere[*](cenere R1.) aut tritas[*](autoritas R1. aucto- Vd.) clysteribus infundendas orthopnoicis aut[*](et VR1d.) rheumaticis[*](reumaticis V. -tismis (rum- R1) Rd.). infixa utique corpori inlitas[*](in- lita V1. illita V2Rd.) extrahere constat[*](constant VR.).[*](cfr. Pl. iun. 9, 1.—20, 11–16. Marc. 15, 44.—Diosc. eupor. I 148. Scribon. 43. Marc. 15, 39. (93).—15, 72. cfr. Plin. XXX 40.—Marc. 15, 21.) mel utilissimum auribus quoque est, in quo apes inmortuae[*](aemortuae (em- v) sunt Ev. a. S. cfr. § 128 et XXX 62.) sint. parotidas comprimit columbinum[*](palumbinum VR1f. (item XXX 67. 110, sed cfr. Pl. iun. et Marc.).) stercus[*](stercus per se VR1.) vel per se vel cum farina hordeacea aut avenacea[*](abenacea E. are- R1. hare- V.), noctuae cerebrum vel iocur cum oleo infusum auriculae [a parotide[*](uncos ego posui. aut parotidae (-di Dal.) v. a. J.) ], multipeda cum resinae parte tertia inlita[*](inlitae E.), grylli sive inliti sive adalligati.Ad[*](at Rdv. a. D.) reliqua morborum genera medicinam[*](medicinam VRdS(D). -na E. -nasque v(J).) ex isdem animalibus aut eiusdem generis sequenti dicemus volumine.