Naturalis Historia

Naturae[*](naturae VdTfrS. -ra Ev(D). TOTUM NATURE R.) remediorum atque multitudo instantium ac praeteritorum[*](PRECEP R1. praeceptorum V1fHSJ(= prae- dictorum).) plura de ipsa medendi arte cogunt dicere, quamquam non ignaros[*](ignaros VS. -noros R. -narus dT. -narus sim ErG(D). -rus sum C. -rus si in v.), nulli[*](nulli VTfS. -llis rv(Brot.). -llius Dal. cfr. praef. § 14.) ante haec Latino sermone[*](sermone dEv. -mo nec Vr. ser nec R.) condita ancepsque, lubricum[*](ac lubricum dTv. a. G. iudicium D.) esse rerum omnium novarum exordium[*](exordium ego. et italium V. & tal- RdTfS. & al- r. tal- EG(D). principium nec aliud v. (initium vet. Dal.).), utique tam[*](tam VRTfH. iam d. quem E. quam v.) sterilis[*](steriles G.) gratiae[*](gratiae post utique habent v. a. G.) tantaeque[*](tantaque V1R1. om.Ev. a. H.)

difficultatis[*](difficultates G.) in promendo. sed quaestionem[*](quaestionem (scriptum olim quōnem vel qn???m) ego. cfr. II 3. quoniam ll. v.) occurrere verisimile est omnium, qui haec noscant[*](noscant dTEv(Brot.)D. -cunt VRfS. cognoscant G.), cogitationi, quonam modo exoleverint[*](exsoluerint (exo- v) Ev. a. C.) in medicinae usu[*](usu om.VR1f.) quae iam parata[*](iam parata VdfS. tam par- R(?)B. temper- Ev.) atque pertinentia erant, mirumque et indignum protinus subit, nullam artium[*](nullum martium V.) inconstantiorem fuisse aut[*](aut VRdTfS. ut Er. et v.) etiamnunc[*](etiamnum dfv. a. S.) saepius mutari[*](militari VR1 immut- v. a. G.), cum sit fructuosior nulla. dis[*](diis Vv. a. S. ad his E.) primum inventores suos adsignavit et caelo dicavit[*](dictauit Rdf. dit- T.),[*](Apollodor. III 10, 3. Hygin. fab. 49. Isidor. IV, 3, 2. Cels. I prooem. init.) nec non et[*](non et Erv. non nec VRd1. non d2.) hodie multifariam [*](multifaria VdTf.) ab oraculis medicina petitur[*](petita E.). auxit deinde famam[*](fama E.) etiam crimine, ictum fulmine Aesculapium fabulata, quoniam Tyndareum[*](tyndareum VRdT(P)H. -ridem cum E. -den Dal. -dem G. -dam v.) revocavisset ad vitam—nec tamen cessavit[*](dist. ego.) narrare alios revixisse opera[*](& opera d.) sua—, clara Troianis temporibus, a[*](a VRdTv(S). om.EG(D).) quibus fama certior, vulnerum tamen dumtaxat remediis.

[*](cfr. Strabo XIV 2, 19 p. 657 extr.) Sequentia eius, mirum dictu, in nocte densissima latuere usque ad Peloponnesiacum bellum. tune eaM revocavit in lucem Hippocrates, genitus in insula Coo in primis clara ac valida et Aesculapio dicata. is, cum fuisset mos[*](mos Erv. om. r.), liberatos morbis scribere in templo eius dei quid auxiliatum [*](qui auxiliatus dTv. a. G.) esset[*](esse V.), ut[*](ut om.E.) postea similitudo proficeret, exscripsisse ea traditur atque, ut Varro apud nos credit, templo[*](in (iam v) templo Ev. a. H.) cremato iis[*](iis ego. his E. is v. om. rC. an sic?) instituisse medicinam hanc, quae clinice vocatur. nec fruit postea quaestus modus, quoniam Prodicus[*](prodicus dv. -igus V. -itus r. Hero- dicus coni. Dal.), Selymbriae

natus, e discipulis[*](natus discipulus Ev. a. H.) eius instituit[*](instituit VRdfBrot.(D). -uisse E. -uisset v. -uens C(S).) quam vocant iatralipticen[*](iatralipticen (-lept- Rv) RdS. -ce r. latr- (-ce V2E) r.) et unctoribus[*](et unctoribus Brot.(D). et ult- d. e (et f) cult- V1f. et ultoris R. reunctoribus V2Erv(S).) quoque medicorum ac mediastinis[*](me- diastinis C. media est (-ia ē R. -ias r. -icis v) in eis ll.v.) vectigal invenit.

[*](cfr. Plin. XXVI 11. Cels. I prooem. p. 2.—cfr. Plin. VII 123. Val. Max. V 7 ext. 1.—Cels. I prooem. p. 2. 5. Diog. Laert. VIII 2, 9 (65).) Horum placita Chrysippus ingenti garrulitate mutavit , plurimumque et ex Chrysippo[*](an plurimaque et ex Chrysippi (sc. placitis)? de structura cfr. nota ad XXV 121.) discipulus eius Erasistratus , Aristotelis filia genitus. hic Antiocho[*](anthoco V. a nistoco d.) rege sanato centum talentis donatus est a rege Ptolemaeo[*](ptolo- meo V. -maeo D.) filio eius, ut incipiamus et praemia[*](praemio VRd.) artis ostendere[*](aris tendere VR1d.).

Alia factio ab experimentis se[*](se om.V1RdTH.) cognominans[*](cognominant dTr(P)H.) empiricen coepit in Sicilia, Acrone[*](acronce E. a Creonte v. a. G.) Agragantino[*](acragantino r. agrig- v. a. S.) Empedoclis[*](empedocles V.) physici[*](physici dv. pysci V1. chysippi E. chrys- r in ras. cris- V2.) auctoritate[*](auctoritatē R.) commendato,[*](cf. Plin. XI 219.—Cels. I prooem. p. 2. 3.—Sueton. Aug. 81, Dio Cass. LIII 30. cfr. Plin. XIX 128. XXV 77. Horat. ep. I 15, 3.) dissederuntque hae scholae[*](hae (eae v) scholae D. hae discolae (-le d) Vd. //e///scole R. ex scola Er. hae diu scho- lae H cumr Gron.), et[*](an at vel donec?) omnes eas damnavit Herophilus[*](heropylus V2. hepylus d. -lis V1.) in musicos pedes venarum pulsu discripto[*](discripto VD. desc- RdG. discerpto E. -creto v.) per aetatum[*](actum V. unctum R1.) gradus[*](gradis V.). deserta deinde. et haec secta est, quoniam necesse erat in ea[*](eas VRd.) litteras scire; mutata et quam postea Asclepiades, ut rettulimus, invenerat. auditor eius[*](inuenerat additos eius V2in ras. in uenatore ius R1.) Themison[*](themiston Er. temison VR.) fuit seque[*](fuit seque VRdTfv(S). fuisseque Er. fuit sed quae B. fruit qui quae C.)[*](26,12)

inter initia adscripsit illi[*](adscripsit illi VRTd(B2)S. scripsit illo Ev.), mox procedente[*](procedente (praec- df) VRdTfS. -tia E. recedente a v.) vita[*](uita v(J). uitia ll.Tf. aeui nequitia S. (cfr. quaedam in senectute deflexit ap. Cels.).) sua[*](sua & VRTfS. ad sua EB(D). sua d(?)v. an et sua?) et placita mutavit, sed et illa Antonius Musa eiusdem auctoritate [*](an eiusdem auditor clarissimus auctoritate? (cfr. § 5 commendatus et § 8 nobilitatus; XIX 38).)[*](auctori- tatem VE.) divi Augusti, quem contraria medicina gravi periculo [*](periculae V.) exemerat[*](eximerat R1. exinierat V.).[*](Cels. I prooem. p. 11 extr. Scribon. 120. 176.) multos praetereo[*](praeterea Ev. a. B.) medicos celeberrimosque ex iis[*](iis dv. his rS.) Cassios, Carpetanos[*](carpetanos (-pit- v. -nes R) V1RdTfv. calpet- V2H. calpit- (-nes r) ErG.), Arruntios[*](arbun- tios VR1. arruntios arbutios (alb- v) dT(?)v. a. S.), Rubrios. CCL[*](CCLego. al. E. CCL v. ducena quinquagena rH.) HS[*](his Vf.ssE.) annuae iis[*](annuae iis ego. -ua his (iis S) ED. -ualis V. -uales dTf. anulis R. annua rv.) mercedes[*](mercedes VRdTfJ. -de his (iis v. del. S) Erv.) fuere apud principes. Q.[*](Q. RS. Q. uero B. quae rv.) Stertinius inputavit[*](ita ut R1.) principibus, quod sestertiis quingenis annuis contentus esset, sescena enim sibi quaestu urbis fuisse enumeratis[*](nume- ratis Ev. a. S.) domibus ostendebat.[*](cfr. Tacit. ann. XI 35. Scribon. 94.) par et fratri[*](et facti E.) eius merces a Claudio Caesare infusa est, censusque, quamquam exhausti [*](ex austi V. exhaustis fEv. a. G.) operibus[*](operibus ErG. -ris r. opibus v.) Neapoli exornata, heredi[*](heredis E. -red??? re corr.) HS ccc[*](HS. cccH. HS. ccc Ere corr. v(S). hs. u. CCCI d. sti. ceci V.) reliquere, quantum aetateeadem[*](aetate eadem J. athenaidem (ate- V2) V2r. -di D. -na id est Ev. -nade R. -na dens d. at//nadens V1. ad eam aetatem G. quadragena B. -gena dena T.) Arruntius solus. exortus deinde est Vettius[*](uetius Vd. uectius v. a. S.) Valens, adulterio Messalinae Claudii Caesaris nobilitatus,[*](dist. ego.) pariterque eloquentiae[*](eloquentia VRD.) adsectatores[*](adsectator. is v. a. D.) et[*](ex d. eam v. a. S.) potentiae [*](potentie R. -ia d. -iam v.) nanctus novam instituit sectam.[*](Galen. meth. med. I p. 35.) eadem aetas Neronis[*](neronis principis d.) principatu[*](principatum V.) ad Thessalum transilivit, delentem cuncta placita [*](placida V.) et rabie quadam in omnis[*](omni saeuit Vd.) aevi medicos[*](mendicos V.) perorantem, quali prudentia ingenioque, aestimari vel uno argumento abunde[*](abunde—monumento om.V1R1d.) potest[*](potest v. porta est (ē r) Er. reperta est V2.), cum monumento suo[*](suo om.V1.), quod est Appia[*](apia V. in appia vet. Dal.) via, iatronicen[*](latronicen V.) se inscripserit. nullius histrionum[*](historionum V.) equorumque[*](equarum- que rG.) trigarii comitatior[*](comitatiore VdT.) egressus in publico erat, cum Crinas[*](critias C.) Massiliensis arte geminata, ut[*](uc V1. ita ut V2E.0) cautior religiosiorque, ad siderum motus ex ephemeride mathematica cibos dando horasque observando auctoritate eum praecessit, nuperque HS[*](Hs c??? D. hs. c VREv(S). centies HS d(?)C.) C??? reliquit, muris patriae moenibusque[*](moenibus R.) aliis paene non minore summa extructis.[*](Seneca ep. VI 1, 3. XII 1, 5.) hi regebant fata, cum repente civitatem Charmis[*](charm' r. carm' R. -mis v.a.C.) ex eadem Massilia invasit damnatis non solum prioribus medicis, verum et[*](et a balneis E.) balineis, frigidaque etiam hibernis algoribus lavari persuasit[*](persuasit ll.v. (aliter § 26). an praecepit?). mersit[*](mersit om.V1R1.) aegros in lacus[*](latus RE.). videbamus senes consulares usque in ostentationem [*](ostentionem E. ostant- V1.) rigentes, qua de re exstat etiam Annaei[*](annali V.) Senecae adstipulatio.[*](Meineke Com. Graec. IV p. 360 (Monosticha Menandri p. 699).—cfr. Plin. XX 78.) nec dubium est omnes istos famam[*](fama E.) novitate aliqua aucupantes anima statim[*](animas statim nostras v.a.H. -mae statum nostrae Gron.) nostra negotiari. hinc illae circa aegros miserae sententiarum concertationes, nullo idem censente, ne videatur accessio alterius. hinc illa infelicis[*](infelicis dErv. -lix VRfS.) monumenti[*](monumenti VRdv. -tis ED (an -ti sui?).) inscriptio[*](scriptio VR1.) : turba se[*](turbare V1. -bas re V2. tuba re R1.) medicorum[*](medi//o- rum V.) perisse. mutatur ars cottidie[*](cotiens E.) totiens interpolis[*](interpellis VR1. -pollis v.a.H.), et ingeniorum Graeciae flatu inpellimur[*](impellitur R1.), palamque[*](palam quoque V.) est, ut quisque [*](est ut quis om.R1.) inter istos loquendo polleat[*](ualeat VR1fS. cfr. XXVIII 10.), imperatorem ilico[*](ilico J. illico ll. v(D). cfr. nota ad XXVII 12.) vitae nostrae necisque fieri, ceu[*](feu R1d.) vero non milia gentium sine medicis degant[*](negant Vd.) nec tamen sine medicina[*](medicine R.), sicuti populus Romanus[*](p. R. VD.) ultra sexcentesimum annum, neque ipse[*](ipsi R. ) in accipiendis [*](accipiendi d.) artibus lentus[*](lentus dv. ten- V1R. lentis V2Er.), medicinae vero etiam avidus, done expertam damnavit.

[*](Cassius Hemina annal. III (cfr. hist. Rom. fragm. ed. Peter p. 72).) Etenim percensere[*](recensere V1R1dT.sed cfr. VII 99. 114. XXXIV 86. XXXVI 8.) insignia priscorum in his moribus convenit. Cassius Hemina[*](heminae V.) ex antiquissimis[*](antiquis Ev.a.H. sed cfr. XIII 84.) auctor est primum e medicis venisse Romam Peloponneso[*](peloponneson Vd. -ensem v.a. G.) Archagathum Lysaniae[*](lisaniae V.) filium L. Aemilio M. Livio cos. anno urbis DXXXV, eique ius Quiritium datum et tabernam in compito Acilio emptam ob id publice[*](puplicae V.). vulnerarium eum fuisse egregium[*](egregium (corruptum in ecrecium) ego. ////credunt d. cre- rTf. e re dictum H cum Gron. tradunt v(D).), mireque[*](mirique V.) gratum[*](gradu aduentu E.) adventum eius initio[*](initio om.E.), mox a saevitia secandi urendique[*](urendi om.V1.) transisse nomen in carnificem et[*](carnificem et Erv. -ce sed V. -ce sed d. -ces et Rf.an carnificis et?) in taedium artem omnesque[*](artemonesque V. -oresque R1.) medicos, quod clarissime[*](e SJ.) intellegi potest ex M. Catone, cuius auctoritati [*](auctoritate VR. -itas Ev.a.B.) triumphus atque censura[*](censure in unum d.) minimum conferunt; tanto plus in ipso[*](ipsa om.V1R1.) est. quam ob rem verba eius ipsa ponemus:

Dicam de istis Graecis suo loco, M. fili[*](filio VR1d.), quid Athenis exquisitum habeam[*](habeant d.) et quod bonum sit[*](et p. 373, 1 dist. v.a.H.) illorum litteras inspicere, non perdiscere.

vincam nequissimum[*](an euincam?) et indocile genus illorum, et hoc puta vatem[*](putabam item E.) dixisse: quandoque[*](quandocumque V(?)v.a.S.) ista gens suas litteras dabit, omnia conrumpet[*](corrumpit VRd.), tum etiam magis, si[*](si om.V1R1.) medicos suos hoc[*](hue d(?) v.a.D.) mittet. iurarunt inter se barbaros necare omnes medicina, sed[*](set E. et H.) hoc ipsum mercede faciunt[*](facient dTf.), ut fides iis[*](fides iis (is ED. his Vr) VdErv. fid&is R.) sit et facile disperdant[*](dictitabant VR1dT.). nos quoque dictitant barbaros et spurcius[*](spur- cius EB. (-rios v). sup eius rT. -rbius U.) nos quam alios ʼὀπικῶν[*](ʼὀπικῶνU cum O Jahnio. opicos B. hoppicos (hipp- v) R. -ificos (opi- E) Er. hoppocos Vd.) appellatione foedant[*](foedantque V.). interdixi tibi[*](interdixi tibi (-dieit ibi v.a.G) de medicis V2Erv. om. rT.) de medicis.

Atqui[*](atqui ego. atque V(?)Er.om. rT.) hic Cato[*](hic cato om.R1.) sescentesimo quinto anno urbis nostrae obiit[*](obid V.), octogensimo quinto suo, ne quis illi defuisse publice[*](puplice V.)[*](aut (pro ad) VR.) tempora aut[*](ut VR1.) privatim vitae spatia ad experiendum [*](experiendum d(?)B. expedi- rv.a.C.) arbitretur. quid ergo? damnatam ab[*](ab eorum E. haberem R1.) eo rem utilissimam[*](utilissimum E.) credimus? minime, Hercules. subicit[*](subiecit dT.) enim qua[*](quam E.) medicina se et[*](se et VRdS. est et E. et se et v.) coniugem usque ad longam senectam perduxerit, his ipsis scilicet, quae nunc nos tractamus[*](nos tractamus G(H). -temus Lugd. nos tredamus E. -rademus v(D). nostra fcitamus (ci- U) rTfU.), profiteturque[*](profitemurque E.) esse commentarium[*](comedeatur V.) sibi, quo medeatur filio, servis, familiaribus, quem nos per genera usus sui[*](usus sui ll. v. an ususue?) digerimus [*](digerimus VRdTf (P)H. -remus U. differimus EG. differimus v. -remus C.). non rem antiqui damnabant, sed artem, maxime vero quaestum esse[*](esse ll.v. esse in P. an esse e?) mranipretio[*](manipretio VdfEU cum PH. inani pr- T. magni pr- R. immani pr- v.) vitae recusabant. ideo templum Aesculapii[*](aesculapis VR.), etiam cum reciperetur is deus, extra

urbem fecisse iterumque[*](iterumque ll. v. Tiberinaque coni. S.) in insula traduntur et[*](nec (pro et) coni. S.), cum Graecos Italia pellerent, diu etiam[*](etiam del. H.) post Catonem, excepisse [*](excoepisse V.) medicos. augebo providentiam illorum. solam hanc artium Graecarum nondum exercet Romana gravitas, in tanto[*](tantū R1.) fructu[*](fructū VR1.) paucissimi Quiritium attigere, et ipsi statim ad Graecos[*](greci R.) transfugae, immo vero auctoritas aliter quam Graece eam tractantibus etiam apud inperitos expertesque linguae non est, ac[*](at (pro ac) d.) minus credunt quae ad salutem suam pertinent, si intellegant[*](in- tellegant RU. -gunt rv(J).). itaque, Hercules, in[*](in om.E.) hac artium sola[*](sol V1E.) evenit, ut cuicumque medicum[*](medicum se d(?)v(J). medum se E. modo se R. al. ... r (reliquis margine abscisis). modo re (rem U) VU.) se professo [*](professo d(?)G. -ssae E. -erro V. -erra R. -fitenti v. (an proferat? cfr. XVIII 218).) statim credatur, cum sit periculum in nullo mendacio maius. non tamen illud intuemur[*](intueretur R1.) ; adeo[*](ab eo V.) blanda est sperandi pro se cuique dulcedo. nulla praeterea lex, quae puniat inscitiam[*](in- scientiam R1U. cfr. nota ad XXVI 5.) capitalem[*](capitalem Ev. -le dTH. ea cap-V. eam cap- fS.), nullum exemplum vindictae. discunt periculis nostris et experimenta per mortes agunt, medicoque tantum hominem occidisse inpunitas summa est. quin immo transit[*](transit in Vv.a.G.) convitium et intemperantia culpatur , ultroque qui periere[*](perire V.) arguuntur. sed decuriae pro more[*](pomere E.) censuris principum examinantur[*](exanimantur V. -atur E.), inquisitio per parietes[*](parentes P. patrias Gron.) agitur[*](a om.E.), et qui de nummo iudicet a Gadibus columnisque Herculis arcessitur, de exilio vero non nisi[*](nisi de E. nisi die v.a. H.) XLV electis viris datur tabella: at de iudice ipso quales in consilium[*](consiliū C. -lio ll. v. (an in consilio funt?).) eunt statim occisuri! merito, dum nemini nostrum libet scire, quid[*](quod R1v.a.G.) saluti suae opus sit. alienis pedibus ambulamus [*](ambule- mus E.), alienis oculis agnoscimus, aliena memoria salutamus, aliena[*](aliene (om. et) E. -na v.a.S.) et vivimus opera, perieruntque rerum naturae pretia et vitae argumenta. nihil aliud pro nostro habemus quam[*](iam VdTf. ambitiofe TE. -one V.) delicias. non deseram Catonem tam ambitiosae artis invidiae a me obiectum aut[*](ut a (pro aut) E. et a v.a. G.) senatum illum, qui ita censebat, idque[*](itaque (pro idque) Ev.a.G.) non criminibus artis arreptis, ut aliquis exspectaverit. quid enim[*](quidem in V. quid R1.) venenorum fertilius[*](feralius R.-acius KS.) aut unde[*](unde dEv. unius VR.) plures[*](res R.) testamentorum insidiae? iam vero et adulteria etiam in[*](in om.VR1.) principum domibus, ut Eudemi[*](eudemi B. eundē ll. euidens v.) in Livia Drusi Caesaris, item Valentis in qua dictum est regina. non sint[*](sunt VR1v.a.G.) artis[*](artes istae E.) ista, sed hominum: non magis haec urbi timuit[*](8) Cato, ut equidem credo, quam reginas. ne avaritiam quidem arguam rapacesque nundinas pendentibus fatis et dolorum indicaturam ac mortis[*](aut mortis VR1.) arram[*](arram VdB. arma Ev. aty- con R. al.... . r (reliquis margine abscisis).) aut arcana[*](arcanam V.) praecepti [*](praecepti VR1. -ta rv.), squamam[*](squam V. ///qua d1. -amā d2.) in oculis emovendam[*](et mouendam VR1d.) potius quam extrahendam . per quae effectum est, ut[*](ma (pro magis) V1R1.) nihil magis pro re[*](prodesse d2v.a.S.) videretur quam multitudo grassantium; neque enim pudor[*](pudoris (om. sed) Ev.a.C. aemuli v. -lis ll.), sed aemuli pretia summittunt.[*](cfr. Martial. XI 84, 5. 6.) notum[*](notum dv. non V2Er.om. r.) est ab eodem Charmide[*](dist. v.a.D.) unum aegrum e[*](e V1R. ex dv. et V2Er.) provincialibus Hs[*](his V.)CC[*](cc ego.. c. E. cc D. ducenta Vd. -tis R(?)v.) reconductum[*](conductum v.a. H. an ee (= esse) con- ductum?),[*](10) Alconti vulnerum medico[*](medicorum E.) HS |C???[*](|c| ego. c??? ll. H(D). c v. centiens cent. mil. S (incertum unde suimptum).) | damnato ademisse [*](ad- emissos R1.) Claudium principem, eidemque in Gallia exulanti et deinde restituto adquisitum non minus intra[*](intra—22 personis om.E.) paucos annos. et haec personis inputentur. ne faecem[*](faecem hoc quidem E.) quidem aut[*](dist. ego.) inscitiam[*](inscitam TP.) eius turpem[*](turpem ego. turbam VRTEP. -bae d(?)v.) arguamus[*](arguemus VR1dT.) : ipsorum[*](ipsorum procerum ego. cfr. § 26. -sorum ll.H. -sorumque v.)procerum intemperantiam[*](intemperantia V. imperan- tiam E. intemperantia V. imperan- tiam E.) inmodicis[*](inmodicis ego. in morbis (ortum ex inmoduis) ll.v.) aquarum calidarum[*](gallidarum V.) deverticulis, imperiosa inedia[*](in media E. (imperiosam inediam v.a. S.). hisdem V.) et ab isdem deficientibus cibo[*](cibo VREv(S). -bos d(?)G.) saepius die[*](de V1Rd.) ingesto[*](in- gestos G.), mille praeterea paenitentiae[*](petentiae R1. appete- dT.) modis, culinarum etiam praeceptis et unguentorum mixturis, quando nullas omisere vitae inlecebras.[*](cfr. Plin. XX 264. XXV 6 (XXIII 149). Cels. V 23, 3. (Scribon. 194. Pl. iun. 106, 10 sqq.).) invehi peregrinas merces conciliarique externa pretia displicuisse maioribus crediderim equidem[*](et quidem V. quid- Ev.a. G.), non tamen hoc Catonem providisse, cum damnaret artem. theriace[*](theirę VR. -ie d.) vocatur excogitata composition luxuria[*](luxuria ego (et dist.). -riae V2Erv. om. rT.) finxit[*](finxit ego. fixit VRE. -xis d. fit ex v.) rebus sexcentis[*](sexcentis S cum Fabricio. externis ll. v(D).), cum tot remedia dederit natura, quae singula sufficerent. Mithridatium[*](mithridatium (-trad- R1S) VTfErD. -ticum d(?)v.) antidotum ex rebus LIIII componitur, inter[*](inter VT. interim Rd(?)Ev. cfr. VI 211. (an interque? cfr. II 119. 207).) nullas [*](nullasego. -llos VRTE. -ilius D. -llo d(?)v.) pondere aequali, et[*](et quali E. aequa VR1. equa d.) quarundam rerum sexagesima denarii unius imperatur[*](imperatur ego. -tor ll. -ta v.), quo deorum, per Fidem[*](per fidem (-dam d) ll.Tf(P)J. -diam v.), ista monstrante hominum enim[*](istam REv.a.J.) subtilitas tanta esse non potuit; ostentatio artis et portentosa scientiae venditatio manifesta est. ac ne ipsi quidem illa[*](illam v.a.S.) novere[*](moueri conplerique E.), conperique volgo pro cinnabari Indica in medicamenta minium addi[*](ac de inscitium VR1d.) inscitia nominis, quod esse[*](33,124) venenum docebimus inter pigmenta.[*](extr.: cfr. Seneca ep. XII 5, 6.—Iuvenal. 8, 114. 6, 370. Martial. XII 32, 21.) verum haec ad singulorum salutem pertinent; illa autem, quae timuit Cato atque providit, innocentiora multo[*](multa R.) et parva opinatu[*](opinato VR1f.), quae[*](an quaeque?) proceres artis eius[*](eius de semet (remet V1) V1RdTH cum P. -dem (-dem in v) semet V2Ev.) de semet ipsi[*](ipsis Erv.a.H. -so R.) fateantur, illa perdidere imperii[*](imperio (ipe- V1) V1R1d.) mores, illa, quae sani patimur, luctatus, ceromata[*](cremata E.) ceu valitudinis causa instituta, balineae ardentes, quibus persuasere in corporibus cibos[*](cibo E.) coqui[*](coqui REv. qui d. qui- bus V.an cocoqui? cfr. Horat. ep. I 6, 61. luvenal. 1, 143.), ut nemo non minus validus exiret, oboedientissimi vero efferrentur, potus deinde ieiunorum ac vomitiones et rursus perpotationes ac pilorum eviratio[*](euirati d.) instituta resinis eorum, itemque pectines in[*](in dErv. ne r.) feminis quidem publicati. ita est profecto: lues morum[*](moraum V1. -ralium V2.), nec[*](nec dv. ne VEr.om.R.) aliunde maior quam e[*](e Erv(J). a rTS.) medicina, vatem prorsus cottidie facit Catonem et oraculum[*](oratium R.) : satis esse ingenia Graecorum inspicere, non perdiscere.

[*](Vergil. georg. I 186. IV 243. Homerus ρ 570.) Haec fuerint dicenda pro senatu illo sescentisque p. R. annis adversus artem, in qua condicione[*](conditione ll.v.) insidiosissima auctoritatem[*](ationitas V. acco- E.) pessimis[*](praecio sano V.) boni faciunt, simul contra attonitas quorundam persuasiones[*](persuasione E.), qui prodesse nisi[*](nb (pro nisi) E.) pretiosa non putant. neque enim dubitaverim aliquis fastidio futura quae dicentur[*](discentur VRE.) animalia, at non[*](ad non V. anne E.) Vergilio[*](uirgilio ll.v.a.S(D).) fuit nominare formicas[*](formicam d.) nulla necessitate et curculiones ac lucifugis congesta cubilia blattis, non Homero inter proelia deorum inprobitatem muscae describere[*](descripsere VR1.), non naturae gignere ista, cum gignat[*](gignant E.an gigneret?) hominem. proinde causas quisque et effectus, non res aestimet.

Ordiemur[*](ordinemus E.) autem confessis[*](a confessis v. cfr. CFW Müller p. 3 et XXV 99.), hoc est lanis ovisque, ob id ut[*](ob id ut ego. cfr. XXXII 8. 116. obitur E. -ter d. -tur ut V. -ter ut RTS. ut obiter v. ut D cum U 636.) rebus praecipuis honos in primis perhibeatur.

quaedam etiam sic[*](sic VRdTfH. si Ev(D).) alienis locis, tamen obiter, dici[*](deerit VR. esse erit d.) necesse erit. nec deerat materia[*](materia VRdTJ cum P. -rie E. -riae [pompa] v.) pompae, si quicquam aliud intueri liberet[*](libet d.) quam fidem operis, quippe inter prima[*](prima fidem R.) proditis etiam ex cinere phoenicis nidoque medicinis, ceu vero id certum esset atque non fabulosum. inridere est vitam[*](uitam CFW Müller p. 25. -tiam V1R. -tia in d. -tia r. -tae iam J. -tae v.) remedia post millensimum annum reditura [*](redituram Vd. reddi- E.) monstrare.

[*](Plutarch. quaest. Rom. p. 271. Lucan. Phars. II 354.—Diosc. II 82.) Lanis auctoritatem veteres Romani etiam religiosam habuere, postes[*](potest E.) a nubentibus attingi[*](attingi om.R1. ea cingi Lipsius. sed cfr. XXVIII 135.) iubentes[*](tubentes V1. om.R1.) ; praeterque cultum et tutelam contra frigora sucidae plurima praestant remedia ex oleo vinoque aut aceto, prout quaeque mulceri [*](mul- cerique ut V1R1.) morderive[*](morderique V2R1T. -qui V1.) opus sit et adstringi laxarive, luxatis membris dolentibusque[*](uo- lentibusque VR. uolan- d.) nervis inpositae et crebro suffusae. quidam[*](quidam et VRdS. -dam in E. -dam etiam v.) et salem admiscent luxatis; alii cum lana rutam tritam adipemque inponunt, item contusis tumentibusque. [*](cfr. Marc. 13, 11.—Seren. 93. Pl. iun. 92, 3.—Seren. 630. 631. Pl. iun. 23, 11–13. Marc. 10, 28.—Pl. iun. 77, 23. 24. 74, 14–16. Seren. 815.) halitus[*](alitus V.) quoque oris gratiores facere traditur confricatis dentibus atque gingivis admixto melle[*](mellis R1.). prodest et phreneticis suffitu[*](suffi- tus E.). sanguinem in naribus sistit cum oleo rosaceo indita et alio modo[*](indita et alio modo VT.cfr. XXVI 131. XX 137. XXII 32, praeterea datur (coicitur) in nares apud Seren.(631) et Pl. iun. et Marc. et alio (allio v) indita modo (-dico v) Ev.a.G. et alio modo indita r(?)G.) auribus opturatis spissius. quin[*](qui nec E.) et ulceribus vetustis inponitur cum melle. vulnera ex vino vel aceto vel aqua frigida et oleo expressa sanat.

[*](Seren. 640. 639.—Plin. iun. 85, 5–7.—Seren. 451 sqq. Pl. iun. 58, 13–16 (cfr. 36, 6). Marc. 25, 10.—Cels. IV 11 p. 134. 135. cfr. Plin. XXVIII 61.) arietis vellera[*](uellere VTE.) luta[*](uta E. lota v.a.S.) frigida[*](frigidam E. -daque v.a.G. (an frigida et?).) ex oleo madefacta in muliebribus [*](mulieribus R (cfr. XXX 123).) malis inflammationes vulvae sedant et, si procidat[*](procidat ego. -dant ll.v.), suffitu reprimunt. sucida[*](sucide VR.) lana inposita subditaque[*](an subditaue emortuos?) mortuos partus evocat; sistit etiam profluvia earum[*](earum ll, v. uuluarum man. Dal. an femina- rum vel delendum (cfr. XXIV 126. XXX 126. XXXII 130)? nisi vero uiperarum et canis magis probatur.). et canis[*](et VRTE D. at d(?)v.) rabiosi morsibus inculcata post diem septimum solvitur. reduvias[*](redubias V.) sanat ex aqua frigida. eadem nitro, sulpure, oleo, aceto, pice liquida ferventibus[*](feruentibus dErv. -uefcenti- bus rTfS.) tincta quam calidissima inposita bis die[*](his die E.) lumborum dolores sedat. sistit et sanguine ex ariete sucida articulos extremitatium[*](extremitatum v.a.J. cfr. nota ad XXVIII 59.) praeligans .[*](Pl. iun. 9, 3. Diosc. II 82 (cfr. Marc. 1, 88. 27, 29). II 83.) laudatissima omnis e collo, natione vero Galatica, Tarentina[*](terentina V.), Attica, Milesia. sucidam[*](sucida E.) inponunt et desquamatis [*](de- iectis om.V1R1d.), percussis, lividis, incussis, conlisis, contritis, deiectis , capitis et aliis doloribus, stomachi[*](stomaci R.) inflammationi ex aceto et rosaceo. cinis eius inlinitur adtritis, vulneratis, ambustis. et in oculorum medicamenta[*](medicamentis ED. sed cfr. § 25. XXV 155. XXXIII 105. XII 134. XXIV 41. XXVIII 120. XXXII 31. XX 258. XVI 54. XXVI 36. XXIII 45. XXI 18. 30. (an vero etiam oculorum medica- mentis? cfr. XXXV 194. XXXIII 105 init.).) additur, item in fistulas auresque suppuratas.[*](Diosc. II 83.) ad hoc[*](huc VR1d1. haec v.a.S.) detonsam[*](detosam V.) eam, alii evolsam, decisis[*](decissis V.) summis partibus siccant carpuntque et in fictili crudo conponunt ac melle perfundunt uruntque[*](uruntque d(?)H cum vet. Dal. e Diosc. utrumque rv.). alii astulis[*](astulis V2D. -li E. (cfr. XVI 57). assulis rG. hastu- v.) taedae subiectis et subinde interstratis oleo adspersam[*](et (pro in) V.) accendunt[*](accedunt V.) cineremque in labellis aqua addita[*](additas VR1.) confricant[*](adfricant R1.) manu et considere patiuntur, idque saepius mutantes aquam, done linguam adstringat leniter nec mordeat[*](mordeat de sobo potanemedunt R1.) ; tum[*](tum VRdS. tune Ev(D). cfr. § 35 extr. 45.) cinerem reponunt. vis[*](eis V.) eius septica[*](styptica v.a.G. smectica Gesner.) est efficacissimeque genas purgat.

[*](Diosc. II 84 med. et extr.) Quin[*](quin-pecu om.R1.) ipsae sordes pecudum sudorque feminum et alarum adhaerentes lanis—oesypum[*](oesopum E. aes- v.a.B.) vocant—innumeros prope usus habent[*](habent v. -bet ll. Ven.). in Atticis ovibus genito palma[*](palam VR1d.). fit pluribus modis[*](modis om.V1R1.), sed probatissimum lana ab iis[*](iis Vv. his rC.) partibus recenti concerpta aut quibuscumque sordibus sucidis primum collectis lento igni in aēneo subfervefactis et refrigeratis pinguique, quod supernatet[*](supernatet EG. -tat v. -riacet rTf.), collecto in fictile [*](fictili v.a.S.) vas[*](uase Erv.a.S.) iterumque decocta priore[*](priore dv(D). -ori R(?)C. -ora V. propter E.) materia; quae[*](ate- ria E.) pinguitudo [*](ex (pro ac) V.) utraque[*](uitaque E.) frigida aqua lavatur et in[*](in om.V.) linteo saccatur[*](siccatur V2REv.a. H.) ac sole torretur, donec candida fiat ac tralucida; tum in stagnea[*](stagnea VREJ coll. XXX 38. 57. (XXXIII 94. 130. XXXIV 159. 160, ubiBsemper). -gnia v. stannea d(?)C.) pyxide conditur. probatio, ut sordium virus oleat et[*](an et (pro sed)?) manu[*](oleante manu E.) fricante ex aqua non liquetur, sed albescat ut[*](aut E.) cerussa[*](cerosa V. ceterosa R1.). oculis utilissimum contra inflammationes genarumque [*](genarum uel gallum (-Ilium E1) quidem intestator E.) callum. quidam in testa torrent[*](torrendo nec VE. -do (conficiunt add. v) ne dv.a.B.), donec pinguitudinem amittat, utilius tale existimantes erosis et duris[*](auris S e coni. H e Diosc. (sed dicendum erat aurium).) genis, angulis scabiosis et lacrimantibus.[*](cfr. Diosc. eupor. II 71 et I 215, ubi ὕσσωπον falso.—Seren. 250 sqq.) ulcera non oculorum modo sanat, sed oris etiam et genitalium cum anserino

adipe. medetur et vulvae inflammationibus et sedis rhagadiis[*](rhagadis VEv.a.C(D).) et condylomatis cum meliloto ac butyro. reliquos usus eius[*](eius VRED. eius suo loco d(?)v. an eius suis locis, ut § 51? sed cfr. § 72.) digeremus[*](digere V1. -rere d. -rese. De sordibus caudae med. R1.). sordes quoque caudarum concretae in pilulas siccatae per se tusaeque[*](tusaeque (-seque V2) V2dv. -sae aeque E. tureque V1. tucuteq. R.) in farinam[*](farinam EVerc.(G). -na r(om. in)v.) et inlitae dentibus mire prosunt, etiam labantibus[*](labantibus dv. -bus- que VR. -bus quae E. -bus, uuae D. sed cfr. Seren.), gingivisque , si carcinoma serpat; iam vero pura vellera aut per se inposita[*](po- sita VR1d.) caecis doloribus aut accepto[*](accepto ll.v. cfr. § 56. suffita Pl. iun. 36, 7. 8.) sulpure, et cinis eorum genitalium vitiis, tantumque pollent[*](pollet E.), ut[*](ui V.) medicamentis quoque superponantur. medentur ante omnia et pecori ipsi, si fastidio non pascantur[*](pascantur RES. -atur rv(D).). cauda enim quam artissime praeligata[*](praeligat RE. (anpraeligata et uolsa?).), evolsa inde lana, statim vescuntur, traduntque quod extra nodum[*](nondum fit E.) sit e cauda praemori[*](primori E. praemorari R.).