Naturalis Historia
Pliny, the Elder
Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor
[*](Marc. 1, 71.—Cels. III 20. Seren. 997. Pl. iun. 91, 17.—Pl. iun. 42, 6. 7.) Melancholicis fimum vituli in vino decoctum remedio est.—Lethargicos excitat asini lichen naribus inlitus ex aceto, caprini cornus nidor aut pilorum, iocur aprunum[*](aprinum V(?)dv.a.S.) ; itaque et veternosis datur.—Phthisicis medentur iocur lupi ex vino macro[*](macro ErS coll. XV 110 et Pl. iun. -cre V. -cres R. -crae d(?)v. an maceratum?), suis feminae herbis pastae laridum[*](lardum dv.a.S.), carnes asininae ex[*](ex dEv. et r. e r.) iure sumptae[*](sum- ptae ne E. (an sumptae, certe?).) ; hoc genere maxime in Achaia curant id malum[*](mallum V.). fimi quoque aridi, sed pabulo viridi pasto bove, fumum harundine haustum prodesse tradunt[*](prodest produnt E.)[*](duorum ll. v,) bubulive[*](bubuliue ego. -liae VR. -li rS. -li quoque v.) cornus mucronem exustum II coclearium
mensura addito melle pilulis[*](pipulis VR.) devoratis.[*](Pl. iun. 37, 23.—Pl. iun. 42, 7. 8.) caprae sebo in pulte[*](pulite E.)[*](phision E.) alicacia[*](alicacia v(S). -atia VRdTf. acacia E, ex alica C.) et phthisim et tussim sanari vel recenti cum mulso liquefacto ita, ut uncia in cyathum addatur rutaeque ramo permisceatur, non pauci tradunt. rupicaprae sebi cyatho et lactis pari mensura deploratum phthisicum convaluisse[*](conua'sisse R. cornua iussisse (uss- d) Vd.) certus auctor adfirmat[*](autem adfirmare E.). sunt qui et[*](qui et VdT. et qui Ev. et R.cfr. XXIV 80.) suum fimi cinerem[*](cinere E.) profuisse scripserint in passo et cervi pulmonem , maxime subulonis[*](sub olonis V.), siccatum[*](sic- catum ego. -tum in ll. v. cfr. XXIX 73. XXIII 40. XXVIII 212. XIV 68. VI 195.) fumo tritumque in vino.[*](Diosc. eupor. II 63.—cfr. Diosc. eupor. II 65.—Pl. iun. 96, 8. 9.) Hydropicis auxiliatur urina e[*](urina e D. -nae E. -ne R. -na Vv. -na aut dT.) vesica[*](uesica dTD. -cae rv(J). del. S. (an urina ue- tus?).) apri[*](apri ll. v. cfr. Diosc. II 63. caprae coni. B e Diosc. II 9. capri D cum U 629 (contra Plinii usum).) paulatim data in potu[*](potus REv.a.S.), efficacius quae inaruerit cum vesica sua, fimi taurini[*](ceruini v.a.H.) maxime, sed[*](maxime subulonis sed Ev.a.H.) et bubuli—de armentivis loquor—, quod[*](quid E. quidam man. Dal. v.a.G.)[*](trium ll.v.) bolbiton vocant, cinis coclearium[*](cocleariorum Ev.a.H. dociarium V.) III in mulsi[*](mulsis V.) hemina [*](hemine V. emi- nae E.), bovis feminae[*](bouis feminae om.VR1d.) in mulieribus, ex[*](& ex Erv.a.J.) altero sexu in[*](sexu in RdEv. uino V.) viris[*](uiris VRdv. uini E.), quod veluti mysterium occultarunt Magi, fimum vituli masculi inlitum, fimi[*](fimi dTErv. -mu r.) vitulini[*](uituli Rv.a.H.) cinis cum semine staphylini[*](est afilini V.) aequa portione ex vino, sanguis caprinus cum medulla. efficaciorem putant hirci[*](hirci VRdfJ. -cini Er. -cinum S(D). -corum v.), utique si lentisco pascatur[*](pascatur ego. cfr. XXIX 38, -cantur ll.v. (an pascant, ut § 110?).).
[*](Pl. iun. 98, 19. 20. 21. 22.—Pl. iun. 100, 17–19.) Igni sacro ursinus adips inlinitur, maxime qui est ad renes, vitulinum fimum recens vel bubulum, caseus
caprinus siccus[*](siccus om.R1Tf.) cum porro, ramenta pellis cervinae delecta [*](delecta VT.cfr. XXVII 47 et CFW Müller p. 11. 12. deie- r G.defe- v.a.G. Pl. iun.) pumice[*](punice Vv.a.C. -cae E.) ex aceto trita; rubori[*](rubori G. -rē VdErv. rubrorē R.) cum prurigine equi spuma aut ungulae cinis; eruptionibus pituitae asinini fimi cinis cum butyro; papulis nigris caseus caprinus siccus ex melle et aceto in balneis, oleo remoto; pusulis suilli fimi cinis aqua inlitus vel cornus cervini cinis,[*](Diosc. II 98. Pl. iun. 103, 10–14.—64, 25. 103, 1. 2. 35, 14.—cfr. Diosc. II 98.—Pl. iun. 82, 16–19.) luxatis recens fimum aprunum[*](aprunum S. aprin- ll.v(D).) vel suillum, item vitulinum, verris spuma recens cum aceto, fimum caprinum cum melle, bubula [*](dist. H.) caro inposita; ad[*](ad om.Ev.a.H.) tumores[*](tu- morem E. -rem sanat v.a.H. liuores Marc. 19, 48.) fimum suillum sub[*](sub VRdfS. in Erv(D). cfr. Pl. iun. et XXX 114. XXXII 81. Cato 74. 76,4. 84.) testo[*](testo VRfES. testo dv. (cfr. XXX 23. 114. XXVIII 71 XXXIX 36).) calefactum tritumque cum oleo. duritias corporum omnes mollit[*](tollit Ev. a. H (D). sed cfr. Pl. iun.) optime adips e lupis inlitus. in iis[*](iis v. his ll. C.), quae rumpere[*](erumpere dTfS. sed cfr. XX 130. 244. XXII 152. 156. XXIII 78.) opus sit[*](sit VR. est d(?)Erv. cfr. nota ad XXVII 56.), plurimum proficit fimum bubulum in cinere calefactum aut caprinum in vino vel aceto[*](uino uel aceto Ev(D). aceto (-tum R) uel in uino rfS.) decoctum; in furunculis sebum bubulum cum sale aut, si dolores sint, cum oleo[*](dolor est (-res E) intinctum oleo R (?)Ev. a. S.) liquefactum sine sale, simili modo caprinum; [*](Pl. iun. 84, 16–20.) in ambustis ursinus adips cum lilii radicibus[*](in ambustis—radicibus om.VR1d.), aprunum [*](aprinum VRdv. a. S.) aut suillum fimum inveteratum, saetarum ex his e penicillis tectoriis cinis cum adipe tritus, tali[*](et alii (pro tali) E.) bubuli cinis cum cera et medulla cervina, fel[*](fel VREv(D). uel dH.) tauri, fimum leporis et[*](et dH. sed rv(S). sed et T.) caprarum[*](ca- prinum T.)[*](dist. ego e Pt. iun.) fimum[*](fimum TEv(S). -us r G. an fimi cinis?). sine cicatrice sanare[*](sanari E.) dicitur glutinum. praestantissimum fit ex auribus taurorum et genitalibus,[*](Diosc. eupor. I 178. Diosc. III 91. (II 51). III 91.) nec quicquam efficacius prodest ambustis, sed[*](sed et R.) adulteratur[*](adulteratus RE.) nihil aeque, quibusvis[*](quibus suis d.) pellibus inveteratis calciamentisque etiam decoctis. Rhodiacum fidelissimum, eoque[*](eoque ll.v. an quo et?) pictores et medici utuntur; id quoque[*](quoque ll.v. an que?) quo candidius, eo probatius; nigrum[*](& nigrum R.) et lignosum damnatur.[*](Pl. iun. 72, 16. Marc. 35, 20. 28.) Nervorum doloribus fimum caprinum decoctum in aceto cum melle utilissimum putant vel putrescente nervo. spasmata et percussu[*](percussu dv. -sso VR1. -ssi r.) vitiata fimo apruno[*](apruno VRES. -rugno G. -rino v. cap- d.) curant vere[*](uero V.) collecto et[*](collectae et E. -ctet V.) arefacto; sic et quadrigas[*](quadrigis Vv. a. H.) agentes[*](agentes dTH. -tis VRfS. -ndis v. argentis E.) tractos rotave[*](rotat uel Er.) vulneratos et quoquo modo sanguine contuso[*](contusu V.), vel si recens inlinatur.[*](Pl. iun. 103, 3–10. Diosc. II 98. eupor. II 34.) sunt qui incoxisse aceto utilius putent[*](utilius pu- tent Erv. salutarem promittunt r. cfr. v. 14.). quin et in potu[*](potu v. -tū Er. pofito r.) farinam eam ruptis convulsisque[*](conuulneratisque d(?)Erv. a. S. cfr. Diosc.), eversis[*](& euersis (-sos R) Erv.) ex aceto salutarem promittunt[*](salutarem promittunt Erv. uti- lius (ulius R) putent (-tant d) r.). reverentiores[*](recentiores H.) cinerem eius ex aqua bibunt, feruntque et Neronem principem hac potione recreari solitum, cum sic quoque se trigario[*](e tri- gario V1. stri- E. se triario R1.) adprobare [*](adprobauere VR1.) vellet. proximam suillo fimo vim putant.
[*](Marc. 31, 22.—extr.: cfr. Marc. 10, 44.) Sanguinem sistit coagulum[*](coaculum V.) cervinum ex aceto[*](acetū R.), item leporis, huius quidem et pilorum cinis, item e[*](e VdTS. & Er.om.RVen. ex fv(D).) fimo asini[*](asinini R. -inino v. a. H.) cinis inlitus—efficacior vis e maribus[*](an in naribus?) aceto admixto et in lana ad omne profluvium inposito—, similiter [*](dist. ego.) ex equino, capitis[*](capite d(?) v. a. D.) et feminum[*](feminū ErD. -na R. -nam r. ne C. -nae v.) aut fimi vitulorum
cinis inlitus[*](inlitis V.) ex aceto, item caprini cornus[*](cornu d1 (ut saepe).) vel fimi ex aceto.[*](Pl. iun. 73, 9–12. 73, 12.) hircini vero iocineris[*](iocinoris V2.) dissecti sanies[*](hircini—sanies om.R1d.) efficacior, et cinis utriusque[*](an utrimque?) ex vino potus vel naribus ex aceto inlitus, hircini quoque utris[*](utris dv. -rius VR1. -res r.), vinarii dumtaxat, cinis cum pari pondere resinae, quo genere sistitur[*](existitur E.) sanguis et vulnus glutinatur . haedinum quoque coagulum ex aceto et feminum eius combustorum cinis similiter pollere traduntur.[*](Pl. iun. 65, 6–15. Marc. 34, 5. 6. 7.—Pl. iun. 78, 15. cfr. Diosc. II 96.) Ulcera sanat in tibiis cruribusque ursinus adips admixta rubrica; quae vero serpant[*](serpant ego. cfr. § 243. -punt ll. v.), fel aprunum[*](aprunum RES. -rugnum d (?) G. -r //inum V. -rinum v.) cum resina et cerussa, maxillarum apri vel suum cinis, fimum suum inlitum siccum, item caprinum ex aceto subactumetsubfervefactum[*](subactum et subferuefactum ego e Pl. iun. et Marc. subferuef- ll. v.). cetera purgantur et[*](et om.V.) explentur butyro, cornus cervini cinere vel medulla cervi[*](ceruici VR1.), felle taurino cum cyprino oleo[*](cyprino oleo d(?) Pl. iun. v. -iano T. -ino rD.) aut irino[*](irino V1RdTPl. iun. H. (laurino Marc.). ittino f. fimo ircino (hir-ED) V2ErD. fimo aprino (cap- G) aut hircino v.). fimum recens suum vel inveterati farina inlinuntur[*](inlinuntur VR. -nitur d(?)Erv.) vulneribus ferro factis. phagedaenis et fistulis inmittitur[*](mittuntur E.cfr. § 205. XXIV 151.) fel tauri cum suco porri[*](porro R.) aut lacte mulierum vel sanguis aridus cum cotyledone herba.[*](Pl. iun. 78, 17–20. Marc. 4, 59. 60.—cfr. Plin. XXVIII 147. Diosc. II 97.—Pl. iun. 74, 18–20.) carcinomata curat coagulum leporis cum pari pondere capparis adspersum vino, gangraenas ursinum fel[*](fel dEv. uel r.) pinna inlitum, asini ungularum cinis ea quae serpunt ulcera inspersus. sanguis equi adrodit carnes septica[*](styptica EVen.) vi, item fimi equini inveterati favilla; ea vero, quae phagedaenas[*](pa- gedene E.) vocant in ulcerum
genere[*](generum E.), corii bubuli cinis cum melle. caro vituli recentia[*](recentia—3 cinis om.V1R1d.) vulnera non patitur[*](pa- titur v. -iuntur V2Er.) intumescere, fimum[*](an item fimum? cfr. Pl. iun. cum seqq. iunxit- D.) bubulum cum melle.[*](Marc. 4, 61.—Pl. iun. 74, 20–23. 78, 21–24. 83, 10. (Marc. 33, 37).) fimi[*](fimi U 632 e Marc. femininum V2E. fe- minum rv.a. D. an fimi autem?) vitulini[*](uituli v. a. D.) cinis sordida ulcera et quae cacoēthe vocant et[*](et ego. & e VRd.om.E. e v. cfr. Marc.) lacte mulieris sanant[*](sanat v. a. D.) ; recentes plagas ferro inlatas glutinum[*](illi- tum d.) taurinum liquefactum, tertio die solutum [*](solutum dv. -tus V. -tas Er. solut R.). caseus caprinus siccus ex aceto ac melle purgat ulcera; quae vero serpant, cohibet sebum cum cera, idem[*](idem J cum vet. Dal. lidem d. item rv(D).) addita[*](addito E.) pice ac sulpure percurat[*](purgat Pl. iun.). similiter proficit ad caco ēthe haedi[*](haedi v(S). hedi E. hoedi rC. cae V.om.Rd.) feminum cinis e lacte mulieris, et adversus[*](aduersus dErv. ad rfH.) carbunculos suis feminae cerebrum tostum inlitumque[*](inlitum VS.).[*](Pl. iun. 99, 22. 23. Seren. 73. 74. Geop. XVII 24. Diosc. III 91.—(Isid. XII 4, 22). Pl. iun. 100, 1. 1–4.) Scabiem hominis asininae medullae maxime abolent [*](obolente R.) et[*](et VRdTfH. om.Ev.) urina[*](urina ego. -nae ll.v.) eiusdem cum suo[*](suo ll. v. suillo D cum U 633.) luto inlita[*](inlita ego. -to ll. -tae v.), butyrum etiam, quod in iumentis[*](intumentis VdE.) proficit cum resina calida, glutinum taurinum in[*](in—14. 15 caprinum om.E.) aceto liquefactum[*](liquefactū dv. -to VR.) addita calce[*](addita calce om.R.), fel caprinum cum aluminis cinere; bovas[*](bonas E. boas v. a. J.) fimum bubulum, unde et nomen traxere. canum scabies sanatur[*](sanatura E. -nantur Rdv. a. S.) bubulo sanguine recenti iterumque[*](utrumque E.), cum inarescat, inlito et postero die abluto cinere lixivo[*](lixiuo (lex- Er) RED. -ue V. -uio d(?)v. cfr. XIV 129. XV 67. XXXVI 203.).
[*](Pl. iun. 88, 11–13. Marc. 34, 43. - Pl. iun. 87, 2–5. Diosc. eupor. I 115. Marc. 8, 148.) Spinae et similia corpori extrahuntur felis excrementis
, item caprae ex vino, coagulo quocumque, sed maxime leporis[*](ex leporis d.), cum turis polline et oleo aut cum visci pari pondere aut cum propoli.—Cicatrices nigras sebum asininum reducit ad colorem, fel vituli extenuat[*](extenuat dv. -ua VR. -ternuat E.) calefactum. medici adiciunt murram et mel et crocum aereaque pyxide [*](puxide VD.) condunt; aliqui et florem aeris admiscent.