Naturalis Historia
Pliny, the Elder
Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor
[*](Diosc. II 99. Pl. iun. 62, 2. Marc. 26, (73) 102. 124.) Vesicae calculorumque cruciatibus auxiliatur urina apri et ipsa vesica pro cibo sumpta, efficacius, si prius fumo maceretur[*](maceratur Ev. a. G.) utrumque. vesicam elixam mandi oportet, et a muliere feminae suis. inveniuntur in[*](in E. et V. et in r(?)v. (an ex, ut § 217 ex omni onagro?).) iocineribus eorum lapilli aut duritiae[*](duritie Rdv. a. S.) lapillis similes, candidae[*](can- dide RT. -idi dv. a. S.), sicut in vulgari sue, quibus contritis atque in vino potis pelli calculos aiunt. ipsi apro tam gravis urina sua[*](urina sua ErD. sua urina d(?)v. urina rS.) est, ut nisi egesta[*](egestae V.) fugae[*](effugere dT.) non sufficiat ac velut[*](ueluti V(?)SJ.) devinctus[*](deunctus E. defunctus man. Dal.) opprimatur
;[*](Pl. iun. 62, 3.—Marc. 26, 72.—Pl. iun. 62, 4. Marc. 26, 92. (22). 74. Pl. iun. 63, 8. Marc. 33, 37.) exuri illa[*](an ea ... illos?) tradunt eos. leporis renes inveterati in vino[*](uini Vf.) poti[*](potu f.) calculos pellunt. in pernae[*](pernae VE. -na rv.) suum articulo[*](articulo os ego. cfr. § 179. -ulos ll.v.) os diximus, quod[*](quod VRE. quorum d(?)v.) decoctum ius facit urinae utile. asini renes[*](179) inveterati tritique ex[*](ex J. et (re corr.) ll.S. et in v.) vino mero dati vesicae medentur. calculos expellunt lichenes[*](lienes dTv. a. G.) equini ex vino aut mulso poti[*](potu V. -to E1.) diebus XL. prodest et ungulae equinae cinis in vino aut aqua, item fimum caprarum in mulso, efficacius silvestrium, pili quoque caprini cinis; verendorum carbunculis cerebrum apri vel suis sanguisque.[*](cfr. Marc. 33, 4.—Pl. iun. 63, 9–12. Marc. 33, 59. - 33, 42.—Seren. 676. Marc. 33, 41.) vitia vero, quae in eadem parte serpunt, iocur eorum combustum, maxime iunipiri ligno, cum charta[*](charta (ca- V1) et V1dB. cartae V2. charta Rv. cartha E.) et arrhenico[*](arrhenico V1EB. arre- RdS. tirrhe- V2. armeniaca v.) sanat, fimi cinis, fel[*](felle VR1d.) bubulum cum[*](cum Erv. qui r.) alumine Aegyptio ac murra[*](myrra T. -rrha VRd. muria v. a. H.) ad crassitudinem mellis subactum , insuper beta[*](beta et cocta v. betam et coctam ll.) ex vino cocta inposita, caro quoque[*](caroque Vf.cfr. § 218.) ; manantia vero ulcera sebum[*](secum Vd.) cum[*](cum om.R1.) medulla vituli in vino decoctum, fel caprinum cum melle rubique suco, vel[*](uel (pro fel) Ev. a. H.) si serpant[*](serpant dv. -at r.) ; fimum etiam prodesse[*](prodest E.) cum melle dicunt[*](dicunt om.VR1. aiunt J.) aut cum aceto et per se butyrum.[*](Marc. 33, 18.—Diosc. eupor. II 101. Pl. iun. 62, 9. Marc. 26, 85. 126. (127). Diosc. eupor. II 101. Seren. 589. Pl. iun. 62, 10–12.—Marc. 26, 86. 125.—26, 72.—Pl. iun. 62, 6–9. Marc. 26, 128. 129.) —Testium tumor[*](tumor VRdH. cum E. -mor cum v.) sebo vituli addito nitro[*](nigro VR1.) cohibetur vel fimo eiusdem ex aceto decocto.— Urinae incontinentiam cohibet vesica apruna[*](aprina V(?) dv. a. S.), si assa mandatur , ungularum apri vel suis cinis potioni inspersus, vesica[*](uesica dv. -cae r.) feminae suis combusta[*](combuste d. -tis R1.) ac pota[*](pote d.), item haedi, vel pulmo, cerebrum leporis in vino, eiusdem testiculi tosti vel coagulum cum anserino adipe in polenta, renes asini[*](asinini d(?)Ev. a. S.) in[*](in om.E.) mero triti potique. Magi[*](magis V2E.) verrini genitalis cinere poto ex vino dulci demonstrant[*](de- monstratur R. -rat r. deinde monstrat E. (an cinerē potū.. demonstrant uel urinam? cfr. Marc.).) urinam facere in canis cubili[*](cubiculi E. -lo v. a. G. item v. 6.) ac verba adicere[*](an dicere, ut Pl. iun.?), ne ipse urinam faciat ut canis in suo cubili. rursus ciet urinam vesica suis, si terrain non attigerit, inposita pubi.[*](Marc. 31, 36.—Diosc. II 96.—Marc. 31, 37. 34.) Sedis[*](sed iis (his V2) V. sedis is (his r) R.) vitiis praeclare prodest fel ursinum cum adipe; quidam adiciunt spumam argenti ac tus. prodest et butyrum cum adipe anserino ac rosaceo; modum ipsae[*](ipsum Vf.) res statuunt, ut sint inlitu faciles. praeclare medetur et taurinum fel[*](fel om.E.) in linteolis concerptis rimasque perducit ad cicatricem. inflationibus in ea parte sebum vituli, maxime ab inguinibus, cum ruta; ceteris vitiis medetur sanguis caprinus cum[*](ca- prinum cum V2Er. capr—-. 17 fel om.V1R1.) polenta, item fel caprinum condylomatis per se, item fel lupinum ex vino.[*](Pl. iun. 79, 22. cfr. Diosc. II 97.—extr.: Pl. iun. 79, 24. 25. Marc. 32, 40.) panos et apostemata[*](apostema d.) in quacumque parte sanguis ursinus discutit, item taurinus aridus tritus. praecipuum tamen remedium traditur in calculo onagri[*](inagri V.), quem dicitur, cum interficiatur, reddere urina liquidiorem initio, sed in terra[*](terram Vd.) spissantem[*](et pissantem R. pi- r.) se; hic adalligatus femini omnes impetus discutit omnique suppuratione liberat[*](superatione liberatur V.). est autem rarus[*](rursus Vd.) inventu nec ex omni onagro, sed[*](sed om.R1.) mire[*](mire Müller emend. IV 34. me r. ne E.om. rv. (an maxime?).) celebrant[*](celebrant Müller l. l. -brari ll. -bri v. de mendo cfr. XXIX 66.) remedio. prodest et urina asini
cum melanthio et ungulae equinae cinis cum oleo et aqua[*](equae E.) inlitus, sanguis equi, praecipue[*](praecipuae VE.) admissarii[*](equi (ae- V) admissarii VR1), sanguis[*](et sanguis Rd(?)v. a. S) bubulus, item fel.[*](Pl. iun. 79, 25. Marc. 32, 13.—32, 44. Pl. iun. 64, 23–25. Marc. 32, 22.) caro quoque eosdem effectus habet[*](habet et VRd.) calida inposita et ungulae cinis ex aqua aut melle, urina[*](urinam V.) caprarum, hircorum quoque[*](quoque VdfH. que rv. cfr. § 214.) carnes in aqua decoctae aut fimum ex iis[*](iis v. his ll.C.) cum melle decoctum, fel verrinum[*](fel uerrinum VTErS. uerrinum fel uerrinum R. -num fel dH. fel ursinum siue uerrinum v.), urina[*](urinam V.) suum in lana inposita.—Femina[*](femora VRS. sed cfr. Pl. iun.) adteri adurique[*](adtaerri adurique E. trita adteria (arcte- V2) durique V.) equitatu notum est; utilissimum est[*](est om.E.) ad omnes inde causas[*](causas VRdv. caoras E.) spumam equi ex ore inguinibus[*](in- guinibus RdTH. cfr. Pl. iun. -busque VEv.) inlinere[*](illinire Rd1v. a. S.).—Inguina[*](in inguina d. inunguina V. -guna R1.) et ex ulcerum causa intumescunt. remedio sunt equi[*](aequis. aet V.) saetae III totidem[*](tres ll.v.) nodis[*](modis E.) alligatae intra ulcus[*](uicus VE.).[*](Pl. iun. 69, 10. Marc. 36, 67.—Diosc. II 94. eupor. I 235. (Marc. 36, 14).) Podagris[*](podagra f. -ram V.) medetur ursinus adips taurinumque sebum, pari pondere et cerae. addunt quidam hypocist hidem[*](hypocisthidem S. -da C. -dam v. -tidem VRd. hypcystidem E.) et gallam. alii hircinum praeferunt sebum cum fimo caprae et croco, sinapi, item[*](sinapi item ego e Diosc. -pii uel E. -pi uel V. -pi cum dre corr. v. -piue uel G.) caulibus hederae tritis ac[*](dist. ego cum Pl iun.) perdicio[*](perditio V.) vel flore[*](aut flore dT.) cucumeris silvestris.[*](Pl. iun. 69, 11. 12. (Marc. 36, 1).—Marc. 36, 62 (57).—Diosc. eupor. I 235. Diosc. II 98. Pl. iun. 69, 12. 13.—cfr. Plin. XXVIII 198.—Marc. 34, 61. Pl. iun. 71, 11–13. Marc. 36, 26.) item bovis[*](ouis R.) fimum cum aceti faece magnificant et vituli, qui nondum herbam gustaverit, fimum aut per se sanguinem tauri, vulpem[*](uulpe V.) decoctam vivam, donec[*](done—uiuum om.E.) ossa[*](assa V.) tantum restent, lupumve vivum
oleo cerati[*](certatim VR.) modo incoctum, sebum hircinum cum helxines[*](helxines B. helsine (-nae V) si VRE. -nes v. -ne d.de mendo cfr. XXV 92. XXVII 24.) parte[*](partes E.) aequa, sinapis tertia, fimi caprini cinerem cum axungia . quin et[*](equina et dT.) ischiadicos uri[*](uir E.) sub pollicibus pedum eo[*](eo Erv. e VR.om.d.) fimo fervente utilissime tradunt, articulorumque[*](arti- culorum VR1.) vitiis fel ursinum utilissimum esse et pedes leporis adalligatos, podagras quidem[*](quidam Ev.a. H.) mitigari pede[*](pedes R.) leporis viventi[*](uiuenti VRdD. -tis Erv. uiuo Pl. iun. cfr. XXX 98.) absciso[*](absciso VEv(S). -isso r(?)C.), si quis secum adsidue habeat[*](habebat R1.).[*](Marc. 34, 93. Diosc. eupor. I 181. Pl. iun. 67, 3.— cfr. Plin. XXX 80. Marc. 34, 20.—cfr. Diosc. II 40. eupor. I 173.—Pl. iun. 87, 11–12. Marc. 34, 29.) —Perniones ursinus adips rimasque[*](primasque d.) pedum omnes[*](ones V.) sarcit, efficacius alumine[*](lumine V.) addito, sebum caprinum, dentium equi farina[*](ferina E.), aprunum[*](aprinum V(?)dv.a. S.) vel suillum [*](dist. ego. cfr. § 90.) fel cum adipe, pulmo inpositus[*](an inponitur?) et si[*](et si Ev. et r.) subtriti sint contunsive offensatione, si vero adusti frigore, leporini pili cinis; eiusdem pulmo contusis[*](an dissectus contusis?) dissectus aut pulmonis cinis. [*](Pl. iun. 67, 16. Marc. 34, 52. 28. 49.—Pl. iun. 68, 6.—cfr. Diosc. II 51. eupor. I 173.—Marc. 34, 21.) sole[*](sole dv. sol V. sola r.) adusta sebo[*](soba R.) asinino aptissime curantur, item bubulo cum rosaceo.—Clavos et rimas callique[*](callide Vd.) vitia fimum apri vel suis recens inlitum ac tertio die solutum sanat, talorum cinis, pulmo aprunus[*](aprunus S. -rinus ll.v(D).) aut suillus aut cervinus; adtritus[*](adtritum (attr- fS) VfS.) calciamentorum urina asini cum lnto suo inlita; clavos sebum bubulum cum turis polline; perniones vero corium conbustum; melius, si[*](si VRdTfv(H). om.EG.) ex vetere calciamento; iniurias e[*](e ErG. eo r. a v.) calceatu ex oleo corii caprini cinis.[*](cfr. Marc. 34, 97.—Pl. iun. 66, 2.—101, 15. 16.) —Varicum dolores sedat fimi vitulini[*](ui- tuli V.) cinis cum lilii bulbis decoctus[*](decoctus dv. -tis rTf.cfr. § 209.) addito melle modico, itemque omnia inflammata et suppurationes minantia[*](minantia (-ncia r) eadem res Erv(S). om. rTfH.)[*](sed H.). eadem res et podagris prodest et articulariis morbis[*](morbos V.), e maribus praecipue vitulis; articulorum adtritis[*](atritis V.) fel aprorum vel suum linteo calefacto inpositum, vituli, qui[*](uitulique qui v.a.D.) nondum herbam[*](herba VR.) gustaverit, fimum, item caprinum cum[*](cum—) melle in aceto decoctum.—Ungues scabros sebum vituli emendat, item caprinum[*](caprinum om.V1R1.) admixta sandaraca.—Verrucas vero aufert[*](auferunt T. aut ferrim d.) fimi vitulini[*](ituli E.) cinis ex aceto, asini urina et[*](urina et D cum U 627. -nae ll. v. (an urina e luto?).) lutum.[*](Pl. iun. 93, 4. 5.—cfr. Plin. XXX 87. Pl. iun. 93,20.— Diosc. eupor. I 18.) Comitiali morbo testes ursinos edisse prodest vel aprunos[*](aprinos dv.a.S.) bibisse ex lacte equino aut ex aqua, item aprunam[*](aprinam R1dv.a.S.) urinam ex aceto mulso[*](aceto item mulso (muso V) VR1d.), efficacius quae inaruerit[*](inaruerit Erv. inor- f. inorr- V. inhorr- r.) in[*](ex (pro in) E.cfr. § 232.) vesica sua. dantur et suum testiculi inveterati[*](in- ueteratique (om. triti) E.) tritique in suis lacte, praecedente[*](praecendente V. proced- Ere corr.) vini abstinentia et sequente continuis quinis[*](quinis ego. om. ll.v. cfr. XXX 87. Pl. iun. Pliniana p. 36. (an vero diebus denis?).) diebus. dantur et leporis sale custoditi pulmones cum turis tertia parte in vino albo per dies xxx, item coagula eiusdem;[*](Diosc. II 44. eupor. I 18.) asini cerebrum ex aqua mulsa, infumatum [*](infumetum V.) prius in foliis[*](foliis REv. fulti V. fultis d. -ti T. foliis B. pulte Gron.), semuncia per dies VII[*](VII ego. uel ll.v. v uel coni. H.), ungularum eius cinis coclearibus binis toto mense potus, item[*](testes item VR1d.) testes sale adservati et inspersi[*](aspersi Ev.a.H.) potioni in asinarum maxime lacte vel ex aqua. membrana partus earum, praecipue si marem[*](mare VR.) pepererint, olefactata[*](olefactata EG(D). -cta rTfv(S). cfr. XVIII 364. XX 155. 192.197.) accedente[*](accendente V.) morbo comitialium resistit. sunt qui e mare[*](mari E.) nigroque cor edendum cum pane sub
diu prima aut seconda luna praecipiant, alii carnem, aliqui sanguinem aceto dilutum per dies XL bibendum. [*](Diosc. II 45. eupor. I 18.—Pl. iun. 94, 22–24.—94, 24. 25. Diosc. eupor. I 21. (cfr. Plin. VIII 115).) quidam urinam aquae[*](aquae ErJ. quae VR. equi dT. equi aquae v.) ferrariae[*](fer- rariae dTEv. ferria-R. ferrarte V1. -atae f. ferriae V2. fere r. ) ex officinis miscent[*](emmiscent d.) eademque potione et lymphatis[*](lymphaticis rv.a. J. -paticis E.) medentur. comitialibus datur et lactis equini potus, lichen equi[*](lichen equi U 628. -ene qui VR. -eneque d(?)E. -enque B. -enae- que v. de mendo cfr. XXXIV 162.) in aceto mulso bibendus[*](bibendum VdEv.a.C.) ; dantur et carnes caprinae in rogo hominis tostae, ut volunt Magi, sebum earum cum felle taurino pari[*](pari om.VR1.) pondere decoctum et in folliculo[*](felliculo V.) fellis reconditum ita[*](item V.), ne terrain attingat, potum vero ex aqua sublime[*](ex aqua sub- lime VRdTfS. sub limine (-blime v) ex aqua EG. (an ex aqua. suffitione morbum sqq.?). de sublime cfr. CFW Müller p. 21.). morbum ipsum deprehendit caprini cornus vel cervini usti nidor.—Sideratis urina pulli asinini nardo admixto perunctione prodesse dicitur.[*](Diosc. II 63.—Pl. iun. 97, 17–20.—Pl. iun. 99, 6–8. 9–11. Seren. 954.) Regio morbo cornus cervini[*](cerui R1.) cinis, sanguis asini[*](asini VRdTJ. asinini pulli Erv.) ex vino, item fimum asinini pulli[*](pullo V.), quod primum edidit a partu[*](parte V.), datum fabae magnitudine e vino medetur intra diem tertium. eadem et ex equino pullo similiterque[*](similiterque ll.v. an simi- liter (vel fimi fimiliter dati)? cfr. Plin, iun.) vis est.
Fractis ossibus praesentaneus maxillarum[*](maxillam VR1.) apri[*](apri dEv. -rini V2r. -runi r.) cinis vel suis; item lardum elixun atque circumligatum mira celeritate solidat. costis quidem fractis laudatur unice caprinum fimum ex vino vetere: aperit, extrahit, persanat.
[*](Pl. iun. 90, 23. 24.—Pl. iun. 91, 1–3.) Febres arcet[*](exarcet R1.) cervorum[*](cerborum V.) caro, ut diximus; eas quidem[*](quidem Erv. uero rTf.), quae certo dierum numero redeunt, oculus lupi[*](lippi E2. pippi E1.), [*](8,119)
dexter salsus adalligatusque, si[*](sic V.) credimus Magis. est[*](est v. et ll.) genus febrium, quod amphemerinon[*](ephemerinon Rv.a.B.) vocant; hoc liberari tradunt, si[*](tres et duabus ll. v.) quis e vena auris asini III guttas sanguinis in II heminis aquae[*](aeque E.) hauserit. quartanis Magi[*](quartanas magis V2.) excrementa felis[*](fellis V.) cum digito bubonis adalligari iubent et, ne recidant[*](recedant Ev.a.B.), non removeri [*](an remoueri nisi?) septeno[*](de septeno cfr. nota ad XXVI 99.) circumitu[*](circuitum R. -cum itū V.).[*](Pl. iun. 88, 16–19.) quis hoc, quaeso, invenire potuit? quae[*](quae ll.v(J). quaeue rG.) est ista mixtura? cur[*](cor V.) digitus potissimum bubonis[*](bubonis po- tissimum dv.a.G.) electus est? modestiores iocur felis decrescente luna occisae inveteratum sale ex vino bibendum ante accessiones quartanae dixere. iidem Magi fimi bubuli[*](bubulis V.) cinere consperso puerorum urina inlinunt digitos[*](primos digitos Pl. iun.) pedum manuum- [*](dist. ego. cfr. XXX 98.) que[*](manuumque ego. cfr. Pl. iun. -nuusque (quae V1) VRE. -nibusque d(?)v. mausque r.). leporis cor adalligant, coagulum ante accessiones propinant. datur et caseus caprinus recens cum melle diligenter sero[*](sero om.VR1T.) expresso.