Naturalis Historia
Pliny, the Elder
Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor
Super omnia adiuvere eum magicae vanitates in tantum evectae, ut abrogare[*](euacuet et abrogaret E.) herbis fidem cunctis possent : Aethiopide[*](aethiope R1.) herba amnes ac stagna siccari; onothu- ridis[*](onothuridis ego. cfr. XXIV 167. condiendis VRdTS. -dendis ErJ. coniectu (ad antecedd. relatum) v. condyendis U coll. Athen. XI 55 p. 477. chondridis coni. J.) tactu clausa omnia aperiri; Achaemenide coniecta in aciem hostium trepidare agmina ac terga verti[*](uertere d(?)v.a.S.) ; latacen dari solitam[*](solita Vd.) a Persarum rege legatis[*](persarum relegatis VdT.), ut, quocumque venissent , omnium rerum copia abundarent, ac multa similia. [*](extr.: cfr. Plin. XXIV 166.) ubinam istae[*](ubinam istae dv. -nimiste r.) fuere, cum Cimbri Teutonique terribili Marte ulularent aut cum Lucullus tot reges Magorum paucis legionibus sterneret? curve Romani duces primam semper in bellis commerciorum habuere curam? cur Caesaris[*](curat curę (om. Caesaris) E.) miles ad Pharsaliam famem sensit, si abundantia omnis contingere unius herbae felicitate poterat? non satius fuit Aemilianum Scipionem Carthaginis portas herba patefacere quam machinis claustra per tot annos quatere? siccentur[*](quateres iactentur E.) hodie[*](hodie om. v.a. G.) Meroide[*](merodie f. aethiopide v.a. H.) Pomptinae paludes tantumque agri[*](agri v. -is ll.) suburbanae reddatur[*](reddantur Er.) Italiae! nam quae apud eundem Democritum invenitur compositio medicamenti, quo pulchri bonique et fortunati gignantur[*](gignantur om.R1d.) liberi, cui umquam[*](cur numquam v.a. H.) Persarum regi tales[*](talis est man. Dal. v.a.G.) dedit[*](dedit G. -ita ll.v. an dedit ea (sc. compositio) vel dedit? & (vel ita) mirum? (ac mirum coni. S).) ? mirum esset[*](esse E.) profecto hucusque provectam [*](profectam S J (tacito errore).) credulitatem antiquorum saluberrimis ortam initiis, si in[*](in (pro non) R1.) ulla re modum[*](morum VR.) humana ingenia novissent atque non hanc ipsam medicinam ab Asclepiade repertam probaturi
suo loco essemus evectam ultra Magos etiam. haec est omni in re animorum condicio, ut a necessariis orsa primo cuncta pervenerint[*](peruenerit E.) ad nimium. igitur demonstratarum [*](demonstrata tum R1. -ratum V.) priore libro herbarum reliquos effectus reddemus, adicientes[*](adicientes VRTfS. -emus d(?)E rG. -musque man. Dal. v.) ut quasque[*](quasque ut d2T. quasque d1. quas man. Dal. v.a.G.) ratio dictabit[*](dictauit E. -uerit v.a.S.).[*](Pl. iun. 33, 9–13. Marc. 19, 3. 4. 27. 5. Diosc. IV 162.) Sed in lichenis remediis atque tam foedo malo plura undique acervabimus[*](aceruabimus dv. -auimus r.), quamquam non paucis iam[*](non paucis iam non E.) demonstratis. medetur ergo plantago trita, quinquefolium, radix albuci[*](albugi E.) ex[*](ex ego. om. ll. v. ex Pl. iun. in Marc.) aceto, ficulni caules ex aceto decocti, hibisci radix cum glutino[*](glutine lupino Pl. iun. lupino Marc.) et[*](et ll. v. ex Pl. iun.) aceto acri decocta ad quartas[*](quartanas Rdf.). defricant[*](defricantur v.a.D.) etiam pumice, ut rumicis radix trita ex aceto inlinatur[*](dist.ego.).[*](Diosc, IV 53.—Pl. iun. 33, 13. Diosc. IV 154.) et flos visci cum calce subactus laudatur et tithymalli[*](thimalli (om. et) d.) cum resina decoctum. lichen vero herba omnibus his praefertur, inde nomine invento. nascitur in saxis, folio uno ad radicem lato, caule uno parvo, longis[*](paruo longis Erv. longo paruis rTfS.) foliis dependentibus. haec delet et stigmata. teritur cum melle. est[*](an est et?) aliud genus lichenis, petris[*](petris Erv(J). -ras rTS. -rae coni.J.) totum adhaerens[*](inhaerens d(?)G.) ut muscus, qui et ipse inlinitur. hic et sanguinem sistit volneribus instillatus et collectiones inlitus. morbum quoque regium cum melle sanat ore inlito et lingua. qui ita curentur, aqua salsa lavari iubentur, ungui oleo amygdalino , hortensiis abstinere. ad lichenas et thapsiae radice utuntur trita cum melle.
[*](cfr. Marc. 16, 42.—Diosc. III 27. Celsus IV 7. Pl. iun. 32, 4–6. Marc. 15, 29. Pl. iun. 32, 6–8. Diosc. IV 42.) Anginae argemonia medetur sumpta ex vino, hysopumn cum fico[*](fico V1dTfS coll. Diosc. uino V2r (ex corr.) EPl. iun. v.) decoctum et gargarizatum, peucedanum
cum coagulo vituli marini aequis partibus, proserpinaca[*](proserpina V2E.) cum muria ex menis[*](et menis E. et v.a.G. cfr. XXVII 127.) et[*](set (pro et) V1. sed V2. ex v.a.G.) oleo trita vel sub lingua habita, item sucus de quinquefolio[*](deniq; folio E.) potus cyathis III. hic et omnibus faucium vitiis medetur gargarizatus, verbascum[*](uerba sicut E.) privatim tonsillis in aqua potum,[*](Diosc. II 152. Marc. 15, 18. Diosc. IV 42. 76.)strumis plantago, chelidonia cum melle et[*](melle et v. et ab E.om.r.) axungia[*](axungia—7 item cum rin marg.Ev. om. r.), quinquefolium, radix persollatae , item cum axungia operitur folio suo inposita[*](imposito d.), item Artemisia, radix mandragorae ex aqua. sideritis latifolia [*](lata folia Ev.a.H.) clavo sinistra manu circumfossa[*](circumfossa Erv (D). -fusa VRJ. -confissa d. confissa S.) adalligatur, custodienda sanatis ne rursus sata taedium[*](taedium ego. cfr. § 3, nota ad XXIII 22. die Er.om. rTD. diro v.) herbariorum seelere , ut in quibusdam diximus[*](diximus om.Erv.a.S.), rebellet, quod et in iis[*](iis v. his ll. C. item v. 12.),[*](21,144 25,174) quos Artemisia sanaverit, praedici reperio, item in iis, quos plantago.[*](Diosc. III 159.) damasonium[*](damasonium B e Diosc. cfr. ind. et XXV 124. -sionem d. -sione VRJ. -son v. damisionem Er.), quae et alcima[*](alcima coni. J. cfr. nota ad XXV 130. alcam Vd. -canam E. alia nam r. alia R. alcea C. alisma B. caucalin v.) vocatur, sub solstitio collecta inponitur ex aqua caelesti, folium tritum vel radix tusa cum axungia[*](absungia E.) ita, ut inposita folio[*](filio V.) suo operiatur. sic et ad omnes cervicis[*](omnis ceruices V.) dolores tumoresque quacumque in parte.[*](extr.: cfr. Diosc. eupor. I 155.—Diosc. IV 42. eupor. I 190.) — Bellis in pratis nascitur, flore[*](flore Erv. om. r.) albo, aliquatenus rubente. hanc[*](hanc VRdv. ac E.) cum Artemisia inlitam efficaciorem esse produnt.— Condurdum quoque[*](quoque om.R (?)Ev.a.S.) herba solstitialis , flore rubro, suspensa in[*](in ll.v. an e (= ī)? cfr. XXV 162 (inlecebram) et nota ad XXVIII 98.) collo conprimere dicitur strumas, item verbenaca cum plantagine.—Digitorum vitiis omnibus et privatim pterygiis quinquefolium medetur.
[*](Diosc. III 48. IV 69. III 115. 6. eupor. II 31. (Marc. 16, 59). 11 152. IV 1.) In pectoris[*](pectoribus VR1.) vitiis vel gravissimum est tussis. huic medetur panacis[*](panaces VR1.) radix in vino dulci[*](dulce VR1.), sucus hyoscyami etiam sanguinem[*](sanguine VR.) excreantibus, nidor quoque accensi tussientibus[*](accens; tussitientibus V.), item scordotis mixto nasturcio[*](nasturcio E. -rtio rv.) et[*](et (pro cum) R1dTf.) resina cum melle tunsa arida—facit et per se faciles excreationes—, item centaurium maius vel sanguinem reicientibus, cui vitio et plantaginis[*](dist.ego.)[*](tribus ll.v.) sucus medetur et Vettonica obolis III in aqua; [*](Diosc. IV 105. III 82 (eupor. II 37). I 2 (eupor. II 35). III 76. 5. IV 102 (eupor. II 32).) contra[*](dist.ego.) purulentas[*](purulentis E.) contraque cruentas exscreationes persollatae [*](persolilatae VE.)[*](undecim ll v.) radix drachmae[*](drachmae v. -ma VRdD cum U 549 non apte coll. XI 184. diadima E.cfr. XXII 29.) pondere[*](pondere H. -ris ll.v(JD). cfr. § 44. 34. 36. 40. 52. 53. 57. 77 al., de falsa siglae p. interpretatione § 102. 114.) cum pineis nucleis XI, peucedani[*](dist.S.) sucus. pectoris doloribus acorum[*](aquorum V.) subvenit[*](subuenit ego. -nit et ll.v.), idem[*](idera ego. ideo ll.v.) antidotis miscetur; tussi. daucum, item Scythica herba, eadem[*](eadem coni. S. ea demum d(?)Erv. ex V1R. ea demum ex V2.) omnibus[*](dist.ego.) pectoris[*](pectoribus V.) vitiis; tussi et purulenta excreantibus obolis[*](obolis tribus om.R1d.) III in passi[*](pasti E. possi d. passo v.a.S.) totidem verbascum, cuius est flos[*](flos est E. flos v.a.H.) aureus. [*](Diosc. IV 121 (eupor. II 31). Marc. 16, 49. Diosc. III 27.)
huic tanta vis, ut iumentis etiam non tussientibus[*](notusientibus V.) modo, sed ilia quoque traheatibus auxilietur potu, quod et de Gentiana reperio[*](repperio E.). radix eacaliae[*](caccaliae RED. cfr. XXV 135. XXVI 163.) conmanducata et in vino madefacta non tussi tantum, sed et faucibus prodest. hysopi [*](quinque . . duobus . . tribus ll.v.) v rami cum II rutae et ficis[*](fecis E. fici d.) III decocti thoracem purgant[*](purgat E.), tussim sedant.
[*](Diosc. III 116. eupor. II 33. Geop. II 5, 4. (cfr. Marc. 16, 101).) Bechion tussilago[*](tusilago E. tusselago d. -lego V.) dicitur. duo eius genera.
silvestris ubi nascitur[*](siluestri subnascitur E.), subesse aquas[*](quas E.) credunt, et hoc habent signum[*](quinque ll.v.) aquileges. folia sunt maiuscula quam hederae v aut[*](autem Vd.) VII[*](VII om.d. septem rv.), subalbida a terra[*](ad terra V.), superne pallida[*](supernae calida E.), sine caule, sine flore, sine semine, radice[*](sine radice VR1dT.) tenui. quidam eandem[*](eundem E.) esse arcion [*](arcion VTfS. (cfr. XXV 113). artion Rd. archion E (ll. in indice). bechion v. (rhichion vel arcophyton Diosc.)) et alio nomine chamaeleucen[*](chamaeleucin R. -chen Er.) putant. huius aridae cum radice[*](cum radices VRE.an item radicis? cfr. Diosc.) fumus per harundinem haustus et devoratus veterem[*](deuocatus ueterum E.) sanare dicitur tussim, sed in singulos[*](singulis E.) haustus passum gustandum est.[*](Diosc. (III 35). eupor. II 31. (cfr. Plin. XXII 146).— Diosc. eupor. II 31. Marc. 16, 50. Celsus IV 10.—Marc. 24, 11.—Pl. iun. 58, 22. Marc. 24, 8 (16, 52. 87).) altera a[*](a Erv. om. r.) quibusdam salvia appellatur, similis verbasco. conteritur et colata calfit[*](calfacit VRdfVen. C.) atque ita ad tussim laterisque dolores[*](doloris VR.) bibitur, contra scorpiones eadem[*](eandem R.) et dracones marinos efficax. contra serpentes quo-que ex oleo perungui ea prodest.—Hysopi fasciculus[*](fasciculus dTv. -lis r.) cum[*](et cum VdTf.) quadrante mellis decoquitur ad tussim[*](ad tussim—15 calida om.R.add. r.), lateris[*](lateris et (ad seqq. relata) v.a. S.), pectoris dolores[*](doloris Er. -ribus H.), verbascum cum[*](cum om.dTE.) ruta ex aqua, Vettonicae[*](uettonica E. ueto- VR1.) farina bibitur ex aqua calida.[*](Diosc. III 115. Marc. 20, 22. Diosc. III 3. eupor. II 5. Marc. 24, 6. Diosc. II 152. Marc. 16, 37 (20, 50). Diosc. eupor. II 13. Diosc. III 1. 138. (Marc. 20, 124). IV 70. 90. eupor. II 1.)
Stomachum conroborat[*](roborat R1dT.) scordotis suco[*](suco VdED. -cus R(?)v.), centaurium , Gentiana ex aqua pota[*](pota V2S. -tae rv. cfr. CFW Müller p. 9.), plantago aut per se in cibo[*](cibos R.) sumpta[*](sumptę d.) aut cum lente alicaeve sorbitione. Vettonica alias gravis stomacho, vitia tamen sanat pota vel foliis conmanducata, item aristolochia[*](aristolocia r. -ci R.) pota, agaricum manducatum
siccum, ut ex intervallo merum sorbeatur, nymphaea Heraclia inlita, peucedani sucus. psyllion[*](pillio E.) ardoribus inponitur, vel cotyledon trita cum polenta vel aizoum[*](azoum VR1d.).[*]((Diosc. III 47). Diosc. eupor. II 31. 39. Diosc. III 6. (Marc. 17, 14). II 152. III 4 (6). 1.) Molon scapo[*](scapo v. ca- ll.) est striato, foliis mollibus, parvis radice[*](quattuor ll. v.) IIII digitorum, in qua[*](aqua Rdv.a.B.) extrema alii caput est[*](allii caput est RdB. alica potest E. pota v.). vocatur [*](lacunam ego indicavi. et Rd(?)v.)[*](dist.ego.) a quibusdam syron[*](syron dv. cfr. ind. syro R. siro V. siron E. sinon r.). ex vino stomacho .... dyspnoeae [*](dyspnoeae C. dispnoea Er. -ae v. difnoea r.) medetur centaurium maius ecligmate[*](eligmate VR.), plantago suco vel cibo, Vettonicae[*](uettonica R1d.) tusae[*](tusa d.) pondo libra[*](an libra et?), mellis Attici semuncia ex aqua calida cotidie bibentibus, aristolochia[*](aristolochia—§ 58 uetustis desunt inR.add. r ('post tria folia et dimidium').) vel agaricum obolis ternis ex aqua calida[*](calida cotidie bibentibus VdT (falso iterantes).) aut lacte asini[*](asinine TS.) potum [*](potam E. -ta r v.a.S.).[*](Diosc. eupor. II 39.—Diosc. II 194. III 27. (Marc. 17, 9). II 82. III 1 (eupor. II 29). I 14.) cissanthemos ad orthopnoeas bibitur, item hysopum et asthmaticis[*](asthmaticis v. -aatis (astum- V) dV. hastumanticis E. artu- r.), peucedani sucus[*](peucedanis fucus E.) in iocineris doloribus et pectoris laterisque, si febres[*](febries r.) non sint[*](sunt dv.a.G.). sanguinem quoque expuentibus subvenit agaricum victoriati pondere tritum et[*](quinque ll.v.) in mulsi v cyathis datum[*](et in—datum om.r.). idem et amomon[*](amonon V. amenon d.) facit.[*](Diosc. eupor. II 58.—Diosc. IV 1. (Marc. 22, 33). IV 42 (eupor. II 30). II 209. IV 108. I 2. III 76.) iocineri [*](terebia Vd.)[*](quattuor ll.v.) privatim Teucria bibitur recens drachmis IIII in poscae hemina[*](heminam Vd.)[*](tribus ll.v.), Vettonicae drachma[*](drachma I ego.-mae d. -ma una Erv. dagmae V.) I in aquae[*](aquae VdTS. aqua rv.) calidae[*](calidae VdTrS. -da Ev.) cyathis III ad[*](duobus ll.v.) cordis vitia in frigidae cyathis II. quinquefolii sucus iocineris et pulmonis vitiis[*](uitii V.) sanguinemque reicientibus et
cuicumque[*](reicientibus et cuicumque Vdv. om.Er.) vitio sanguinis intus[*](intus ll.v.an inlitus? cfr. Diosc.) occurrit. iocineri anagallides mire prosunt. capnon herbam qui edere, bilem per urinam reddunt. acoron[*](achoron E. -onon r. aceon d.) iocineri medetur, thoraci[*](thoraci quoque v.a.S.) et praecordiis daucum[*](daucum S cum J. caucum VdT. -cem Er. daucum (caucum Verc. caucon C) quae et (ad seqq. relata) v. del. B(H). caucus legitur apud Diosc. II 168. an radice? cfr. § 77.).[*](Diosc. IV 46. eupor. II 31. 39.—(Marc. 22, 29).) Ephedra, ab aliis anabasis[*](anabasis v. cfr. ind. amab- Vd. abamb- r.) vocata, nascitur ventoso fere tractu scandens[*](feret nactus candens r.) arborem et ex ramis propendens, folio nullo cirris numerosa, qui[*](qui Vdv. que r.) sint[*](sunt dv.a.S.) iunci[*](iungi V.) geniculati, radice pallida. datur ex vino nigro austere trita ad tussim, suspiria, tormina et sorbitione facta, in quam vinum addi convenit. item Gentiana madefacta pridie contrita[*](contrito V.) denarii pondere[*](tribus ll.v.) in vini cyathis[*](cyathis uini VdS.) III.
[*](Marc. 22, 35.) Gaeum[*](gaeum VED. geum drv.) radiculas tenues habet nigras, bene olentes. medetur non modo[*](nudo r.) pectoris doloribus aut lateris, sed et[*](et om.V.) cruditates discutit iucundo sapore. verbenaca vero omnibus visceribus medetur, lateribus, pulmonibus, iocineribus, thoraci;[*](Colum. VI 5, 3. VII 5, 14.— Diosc. II 152. IV 1. Marc. 26, 37. Diosc. III 1. eupor. II 60.) peculiariter autem pulmonibus et quos ab iis[*](iis v. is E. his r C.) phthisis[*](pthyisis V. pi- thys E.)[*](dist. H coll. XXV 86.) temptet radix herbae consiliginis, quam nuper inventam diximus. suum quidem et pecoris omnis[*](coris sumnis V. pecorum omanium v.a.G.) remedium[*](25,86) praesens est pulmonum vitio vel traiecta tantum[*](traiecatata tum V.) in auricula[*](oricula VE.). bibi debet ex aqua haberique in ore adsidue sub lingua. superficies eius herbae an sit in aliquo usu, adhuc incertum est. renibus prodest plantaginis cibus, Vettonicae potus, agaricum potum ut[*](ut om.Vd.) in tussi.
[*](Diosc. IV 133.) Tripolion[*](tripholion Vdf.) in maritimis[*](maritimo d.) nascitur saxis, ubi adludit[*](abludit VfE. allidit v.a.G.) unda, neque in mari[*](mare E.) neque in sicco, folio isatis[*](isatis Verc. e Diosc. satis ll. v.) crassiore, caule palmum alto[*](caule palmum alto S. cfr. nota ad XXV 161, de mendo XX 117. palmo alto ll.v. palmeo caule Verc. (cfr. § 95).), in mucrone diviso, radice alba, odorata, crassa, calidi gustus. datur hepaticis in farre cocta. haec herba eadem videtur quibusdam quae polium[*](pollium V.), de qua suo loco diximus.
[*](21,44 145 sqq.)[*](Diosc. IV 1. III 27. IV 156.) Gromphaena[*](cronphaena E1r. cyonphena E2in marg. symphona (-nia C) uel gromphaena v.a. H.), alternis viridibus[*](uiribus Vdr.) roseisque per caulem foliis, in posca sanguinem reicientibus medetur[*](medetur om.d.). iocineri autem herba malundrum[*](malandrum Er. melandryum v.a.H.), nascens in segete ac pratis, flore albo, odorata. eius cauliculus conteritur ex vino vetere. item herba calcetum[*](carcetum r. chalcetum d(?)v.a.D. cfr. ind.) e vinaceis[*](uinaceis S. ucneis V. uineis rv.) contrita inponitur. faciles praestat vomitiones radix Vettonicae [*](quattuor ll. v.), hellebori modo IIII drachmis in passo aut mulso[*](mulsos V.), hysopum tritum cum melle, utilius praesumpto nasturcio[*](nasturcio E. -rtio rv.) aut irione, molemonium[*](molemonium Erv. molium V. mollium d. lemonium coni. H. (cfr. ind., ubi hermonium dT.an hemionium?).) denarii pondere[*](pondere om.d.). et[*](est et v.a.S.) sillybi[*](sillybi ego. sillib; dr. -bus r G. sillybus J. -bi is S. silybo Dal. psyllibus v. cfr. Diosc. et XXII 85.) lacteus sucus, qui densatur[*](densatus d(?)v.a.D.) in cummim, sumitur cum melle supra dicto pondere praecipueque bilem trahit.[*](Diosc. III 62, Marc. 20, 139. 89 (106). Diosc. II 152. III 141. 4 (6). IV 14. III 6. 27. eupor. II 35. 36.) rursus sistunt vomitionem cuminum silvestre, Vettonicae[*](uettonica dE.) farina; sumuntur ex aqua. abstergent fastidia cruditatesque digerunt daucum , Vettonicae farina[*](farinae E.) ex aqua mulsa, plantago decocta caulium modo.—Singultus hemionium[*](hemionium B e Diosc. hermionum Er. -monium r.) sedat, item aristolochia
, suspiria clymenus[*](clymenus S (-nos v). clim- ll.).—Pleuriticis[*](pleureticis Vdv.a.G. (sicdetiam v. 2).) et peripneumonicis[*](peripleumonicis VEJ D. cfr. XXII 108. XXIII 123. XXIV 145.) centaurium mains, item hysopum bibitur, pleuriticis peucedani sucus.[*](Diosc. IV 9. Marc. 26, 18. cfr. Plin. XXVII 41.— Celsus IV 13. Marc. 25, 17. 39. cfr. Plin. XXIV 130.—Diosc. III 1 (eupor. I 237). [III 28]. IV 1.) alus[*](alus ego. cfr. XXVII 41 (ubi etiam or- dinc alphabetico munitur). Scribon. 83. Marc. 17, 21. 10, 68. 26, 18. halus ll. v (index) Marc. 31, 29.) autem, quam Galli sic[*](sil S cum Schneidero ad Veget. p. 109. at cfr. Marc. 31, 29 et Plin. XX 36 (= Diosc. III 53. 54).) vocant, Veneti cotoneam[*](cotonia Vd.), medetur lateri[*](ea terri V. at- d.), item renibus convolsisque et ruptis. similis est cunilae[*](cuniculae Er.) bubulae[*](bubulae om.V.), cacuminibus thymo, dulcis[*](dulci Vd.) et sitim sedans[*](sedant TEr. sedat v.a. G.), radicis[*](radicis VdTH. radiradi- E. radii radi- r. rarae radi- v.) alibi albae, alibi nigrae. eosdem effects[*](effectus om.r.) in[*](in om.Erv.a. H.) lateris doloribus habet chamaerops[*](chamerops Vv.a.Dal. -pis Er.) myrteis[*](myrteis dv. -tei r.) circa caules[*](caules dv. -lis r S. -lem B.) geminos[*](geminis r B.) foliis, capitibus Graeculae rosae, ex vino pota.—Ischiadicos[*](ischiadicos v. scia- ll.) dolores et spinae levat agaricum potum[*](potus Er.) ut in tussi, item stoechadis[*](stoechadis B. thoeca- r. theoca- rv. nomen incertum; cfr. XXVII 131 (= Diosc. III 28).) aut Vettonicae[*](34) farina ex aqua mulsa.Plurimum tamen homini negotii alvus[*](albus E.) exhibet, cuius causa maior pars mortalium vivit. alias[*](alius Vd.) enim cibos[*](cibus d.) non transmittit, alias non continet, alias non capit, alias non conficit[*](conficit Erv. concipiat d. capiat V.), eoque mores venere, ut homo maxime cibo pereat. pessimum corporum vas instat[*](instant E.) ut creditor[*](creditur dE.) et saepius die appellat. huius gratia praecipue avaritia expetit[*](expetit Brot. cum Gronovio. -itur ll.v.), huic[*](huic V2v. huc r.) luxuria condit[*](condit S cum Gronovio. -itur ll.v.), huic navigatur ad Phasim[*](phasin Ev.a.S.), huic profundi vada exquiruntur; et nemo vilitatem[*](utilitatem ErDal.) eius aestimat
consummationis foeditate. ergo numerosissima est circa hanc medicinae opera[*](operam d.).[*](Diosc. III 115. IV 8. 102. (eupor. II 48. Marc. 27,129). III 138. (eupor. II 48). II 152. eupor. II 47. 49. 51. Marc. 27, 16. 15. Pl. iun. 48, 18.—Marc. 27, 62.) Sistit eam scordotis recens drachma cum vino trita vel decocta potu[*](potui VdTf.), Polemonia, quae[*](quae VJ. que r. quoque v.) et[*](et del. S.) dysintericis ex vino datur, verbasci[*](uelbasci r.) radix pota ex aqua[*](ex qua V.) II digitorum[*](duorum ll.v.) magnitudine , nymphaeae[*](nymphae E.) Heracliae semen cum vino potum, radix superior e xiphio drachmae pondere ex aceto, semen plantaginis [*](plantatinis V. -ti nisi d.) in vino tritum vel ipsa ex aceto cocta[*](cocta athalica V.) aut alica ex suco eius sumpta, item cum lenticula cocta vel aridae[*](aridiae V.) farina inspersa potioni cum papavere tosto et trito vel sucus infusus aut potus[*](potus VdTv(S). succus ErG.), Vettonica[*](uettonicae v.a.S.) in vino ferro calefacto. eadem coeliacis in vino austero datur; his et Hiberis[*](hibiberis E.)[*](25,88) inponitur uti[*](ut Erv.a.S. (de dictione cfr. § 78. 147).) dictum est.[*](Diosc. III 138. (eupor. II 48. 47). IV 88. 9. Pl. iun. 48, 19. Diosc. III 76. IV 88. III 159.) —Tenesmo radix nymphaeae Heracliae e vino bibitur, psyllium[*](psylium Vd.) in aqua, acori[*](acori drG. cori VE. cum [radicibus] v.) radicis decoctum. aizoi sucus alvum sistit et dysinterias et taenias [*](taenias S. tenias f. teneas Er. en- V1d. tieneas V2. tineas v.) rotundas pellit[*](pellat E.). symphyti[*](sympiti E. -tys r.) radix pota[*](pota—17 et VdTfS om.Erv.) in vino alvum et dysinteriam[*](dysinteria Er. -as H.) sistit, item dauci. aizoum foliis contritis ex vino torminibus resistit[*](resistit—19 pota om.Vd.), alcimae[*](alcimae J e coni. S. cfr. nota ad XXV 130. alcmae Er. -meae v. alceae C.) siccae farina torminibus pota cum vino[*](uitio V.).
[*](Diosc. IV 62.) Astragalus folia habet longa, incisuris multis obliquis [*](obliquis VdED. -qua r(?)v.)[*](dist. ego.), circa[*](cire V.) radicem[*](radices v.a.S.) caules III aut[*](tres ant quattuor ll. v.) III, foliorum plenos,
florem[*](flore Vd.) hyacinthi, radices villosas[*](pillosas Vf.an pilosas, ut § 58?), inplicatas[*](inplicata E.), rubras, praeduras . nascitur in petrosis[*](an uentosis? cfr. Diosc.), apricis et isdem nivalibus, sicut in[*](in CFW Müller p. 24 not. 2. om. ll. v.) Pheneo[*](heneo d. haen- V.) Arcadiae. vis ei ad spissanda[*](pissando V.) corpora. alvum sistit radix in vino pota, quo fit ut moveat[*](molleat Er.) urinam repercusso liquore, sicut pleraque[*](plenaque q; E.) quae alvum sistunt[*](sistit Er.). sanat et dysintericos in vino rubro tusa; difficile autem tunditur. eadem[*](tunditur eadem om.Vd.) gingivarum suppurationi[*](suppuratione VE.) utilissima est fotu. colligitur[*](collitur V.) exitu autumni[*](autumni dv. autem ni V. aut cumini Er.), cum folia amisit; siccatur in umbra.[*](Diosc. I 128. cfr. Plin. XII 73. 75.) Et[*](dist. Salm. exerc. p. 259bB.) ladano[*](laudario Vd.) sistitur[*](sistit ut Er.) alvus utroque, quod in segetibus[*](siluestribus U 549. sed cfr. § 115.) nascitur contuso et cribrato. bibitur ex aqua mulsa, item nobili e vino. ledon[*](ledon ll.Tfv (H). cfr. Diosc. lada C.) appellatur herba[*](herba quod ex aqua Er.), ex qua fit in Cypro barbis[*](dist. ego.) caprarum adhaerescens. nobilius[*](pobilius Vd. uilius U 550 e Diosc. sed cfr. XII 73.) in Arabia fit[*](fit E.), iam[*](etiam dTv.a.G.) et in Syria atque Africa quod toxicum[*](taxicum Vd. -con v.a. C.) vocant; nervos enim in arcu circumdatos lanis[*](ranis Er.) trahunt[*](trahunt v. -ntur ll.) adhaerescente roscida lanugine. plura de eo diximus inter unguenta. hoc gravissimum[*](12,73 sqq.) odore est[*](odore est dTVerc.(G). -rem V. honorem Er. onere est man. Dal. v.) durissimumque tactu. plurimum[*](plurimam Er.) enim terrae colligit, cum probetur maxime purum, odoratum, molle, viride, resinosum. natura ei molliendi, siccandi, concoquendi, somnum[*](omnium Er.) adliciendi[*](adlicendi VEr.). capillum fluentem cohibet nigritiamque custodit, auribus cum hydromelite aut rosaceo infunditur, furfures cutis et manantia ulcera[*](aut cera V.) sale addito sanat, tussim veterem cum styrace[*](styrace G. stor- Il.v(D). sed cfr. cod.MXII 80.81. 98. XIII 18. XV 26, de cetero X 195. XII 124. 125. XXIV 24.) sumptum, efficacissimum [*](efficacissimum om.V.) ad ructus.
[*](Diosc. I 127. eupor. II 10.—Marc. 20, 59.) Alvum sistit[*](sistit—4 aluum hoc loco om.V.cfr. v. 9.) et chondris[*](chondris dv. condris V. -rys E. -ry r.) sive pseudodictamnun. —Hypocisthis[*](hypocisthis dv. -cistis Vr. -ciss E.), orobethron[*](orobethron fH. cfr. Diosc. -botron Er. -bothron D. oborothron Vd. orobathion G (uel orobanche add. v).) quibusdam dicta[*](dicta dG. -tam r. -tum v.), malo[*](nam lon r.) granato inmaturo similis, nascitur, ut diximus, sub cistho[*](cistho dv. -to r.), unde[*](24,81) nomen. haec arefacta in umbra sistit alvum, ex vino nigro austero utraque[*](utroque Er.cfr. >XXIV 81.). duo enim genera eius, candida et rufa. usus in suco: spissat[*](sucos (-cus V) spissa VE.), siccat. et rufa magis stomachi rheumatismos [*](tribus ll.v.)[*](dist. H coll. XXII 137. XXIII 144.) emendat pota III obolis, sanguinis excreationes cum amylo[*](amylon Er.), dysinterias pota et infusa, item verbenaca ex aqua data aut carentibus. febri ex vino[*](post ex uino habetVtotum locum supra om issum(p. 190, 22 efficacissimum—4 aluum), simul iteratis quae sequuntur 4 ex uino—9 ex uino.) Ammineo[*](ammineo Dal. ami- neo dEv (Brot.). -inneo VrD.cfr. nota ad XXXIV 103.), cochlearibus [*](quinque dErv. quoque V.)[*](tribus v.a.G.) v additis in cyvthos[*](cyathis Ev.a.G.) III vini.
[*](cfr. Diosc. II 153. (Plin. XXII 84).—Diosc. IV 99.) Laver[*](laues V.) quoque, nascens in rivis, condita et cocta torminibus medetur, potamogiton vero ex vino dysintericis etiam et coeliacis, similis betae foliis, minor[*](minori Er. -ribus [hirsutioribusque] v.a. S.) tantum hirsutiorque, paulum[*](paulum VfErH. -lulum dTv. -latim G.) semper eminens[*](supereminens Erv.a.S. (nusquam alibi Pliniani usus).) extra aquam[*](aqua V.). usus in foliis: refrigerant, spissant, peculiariter cruribus vitiosis utilia et contra ulcerum nomas[*](nonas E.) cum melle vel aceto.[*](Diosc. IV 36. eupor. II 48.) Castor hanc aliter noverat, tenui folio velut equinis saetis, thyrso longo et levi, in aquosis nascentem. radice sanabat strumas et duritias. potamogiton adversatur[*](aduersantur V. -atur et dE(?)v.a.S.) crocodilis [*](croco- dillis E.) ; itaque secum habent[*](habet E.) eam qui venantur[*](uenatur r. -antur eos VfS. -antur illos v.a.H.). alvum
sistit et Achillea[*](achilles d. aehillae V.). eosdem[*](septem ll. v.) effectus praestat et statice, VII caulibus veluti rosae capita sustinens.[*](Marc. 27, 13.—Diosc. III 100. (cfr. Plin. XXVII 96).) Ceratia[*](geratia d.) uno folio, radice nodosa et[*](et VErv(S). om.d(?)Hack.) magna, in cibo coeliacis et dysintericis medetur. leontopodion alii leuceoron [*](leuceoron C e Diosc. lic- v. lich- dr. lech- E. cheoron V.), alii doripetron[*](doripetron dv. (δωρίςetδωρικτερίςDiosc.). doryp- rD.), alii thorybethron[*](thorybethron S e Diosc. -tron VC. thoribethron d. -ethoron E. -enthron r. tori- uentoron v.) vocant, cuius radix alvum sistit purgatque bilem, in aquam mulsam[*](aqua mulsa dv.a.G.) addito pondere denariorum[*](duorum ll. v.) II. nascitur in campestri et gracili solo. semen eius potum lymphatica somnia[*](omnia d.) facere dicitur[*](dicatur Er.). lagopus sistit alvom e vino pota aut in febri ex aqua.[*](Diosc. IV 17. 42. (Marc. 27, 64). eupor. II 47.) eadem inguini adalligatur in tumore[*](tumori VE.). nascitur in segetibus. multi super omnia laudant ad deploratos[*](deplorandos d.) dysintericos quinquefolium decoctis in lacte radicibus potis et aristolochiam victoriati pondere in[*](et in aristholociam E.) cyathis vini III. quae ex supra dictis calida sumentur, haec candente[*](candentes V.) ferro temperari[*](temptari d.) aptius erit.
[*](Diosc. III 7. 6. Marc. 30, 15. Diosc. IV 1. Marc. 30, 67. Diosc. III 1. Marc. 30, 34. 14. 54.—Diosc. III 27. (cfr. Marc. 30, 39). III 82.) E diverso purgat alvum sucus centaurii minoris drachma in hemina aquae[*](aqua Vd.) cum exiguo salis et aceti bilemque detrahit , maiore[*](maiora E.) tormina discutiuntur. Vettonica[*](uettonicae (ueto- V) VE.) alvum solvit drachmis[*](quattuor ll.v.)[*](nouem ll. v.) IIII in[*](in om.Vd.) hydromelitis cyathis VIIII, item Euphorbeum [*](duabus ll.v.) vel agaricum drachmis II cum sale modico[*](modicum Er.) potum ex[*](tribus ll.v.) aqua aut in mulso obolis III. solvit et cyclaminos ex aqua pota aut balanis subditis, item chamaecissi balanus. hysopi manipulus[*](hysopi manipulus om.Vd.) decoctus ad tertias cum sale[*](sale—trahit om.Er.) et pituitas trahit
vel[*](uel VErD. inlitus uel d(?)v.) tritus[*](tritus S. -tuM LL. con- tritus v.) cum[*](cum Erv. in VdD.) oxymelite et sale pellitque ventris aninmalia. pituitam et bilem detrahit peucedani radix.[*]((Isid. XVII 9, 13). Diosc. IV 176.) Alvum purgant[*](purgant VdTfS. -at Erv.) anagallides[*](anagallides VdTfEVerc.(S). -lis rv.) ex aqua mulsa, item epithymum, qui est flos e thymo satureiae simili. differentia , quod hic herbaceus est, alterius thymi albus; quidam [*](quidem E. quid V.) hippopheon[*](hippopheon dC. hyppo- V. hypo- v (coni. H). Hippopleon r. hipo- E.) vocant. stomacho minus[*](minus om.VT.) utilis[*](utiles VE. inutiles T.) vomitiones movet[*](mouet VTErv(S). minus mouet d(?) G.), sed tormina et inflationes[*](inflationes dG. inflamma- rv.) discutit. sumitur et ecligmate[*](eligmate r. elicm- E.) ad pectoris vitia[*](utilia r. uitalia v.a. G.) cum melle et aliquando iride. [*](Marc. 30, 33. 11.) alvum[*](quattuor ll. v.)[*](sex ll.v.) solvit a IIII drachmis ad VI cum melle et[*](melle et VTfS. melle r. mellis d(?)Ev.) exiguo salis atque[*](salis atque VtfES. -isque atque r. -isque et d(?)v.) aceti. quidam aliter epithymum[*](an epithymum in thymo?) tradunt sine radice nasci, tenue[*](tenue H. -ui ll.v. -uis D. an ca- pite tenui?), sirailitudine pallioli, rubens, siccari in umbra, bibi ex aqua acetabuli parte dimidia, detrahere pituitam[*](aluum . . soluit v.a.S.)[*](dist. S.) bilemque alvo leniter soluta.[*](Diosc. (III 138). IV 173.—IV 108. (cfr. Plin. XXVI 35).) et nymphaea in vino austero solvit et pycnocomon[*](pycnocomon dBas. picnoso- V. pygmoco- (pig- E) r.v.), erucae foliis crassioribus et acrioribus, radice rotunda, lutei coloris, terram olente, caule quadriangulo, modico, tenui, flore ocimi. invenitur in saxosis[*](saxosis VdTH. -osis locis rv(D).). radix eius in aqua mulsa X II pondere et alvum et bilem et pituitam exinanit; semen somnia tumultuosa facit una drachma in vino potum. et[*](et capnos Vdv(S). et car- nos Er. et panos H. discutit panos D.) capnos[*](p. 194. 1 dist. S.) trunca[*](trunca J coll. XXV 155. tru Er. strung d. -umam VD. uamam discutit v. discutit H. per urinam S coll. § 35, unde possis, si tru (Er) pro ge- nuino habere malis, conicere esu (cfr. XX 178).) detrahit bilem.
[*](Diosc. IV 185. Th. H. IX 13, 6. Isid. XVII 9, 62. Marc. 30, 5. 44. (cfr. Cato 158, 1). Th. H. IX 20, 4.) Polypodi[*](polypodion d(?)v.a.S.), quam nostri feliculam[*](feliculam S. filic- Erv (D). -cio- lam Vdf.cfr. Cato 158, 1. Colum. VI 27, 11.) vocant, similis felici[*](felici V. -cis ES. filici dv. -cis rD. cfr. not. ad XXIV 85.), radix in usu, pilosa, coloris intus herbacei, crassitudine digiti minimi, acetabulis cavernosa ceu[*](ceu om.Vd.) polyporum cirri[*](carri Vd.), subdulcis, in petris nascens aut sub arboribus vetustis . exprimitur[*](a v. exprimitur denuo incipitR.) sucus aqua madefactae[*](madefacta E1v.a.H.), et[*](et VRTfEv(S). om.d(?)Dal.) ipsa minute[*](minute RT(Gron.)H. -ta Vdf.om.Ev.) concisa inspergitur oleri vel betae vel malvae vel salsamento aut cum pulticula coquitur ad alvum vel[*](uel (pro aut) Ev.a.H.) in febri leniter[*](leniter C. leui- ll.fv.) solvendam. detrahit bilem et pituitam, stomachum offendit[*](oftendit Er.). aridae farina indita naribus polypum consumit. florem et[*](florem et R (?) man. Dal. H. -ret rT. -ret et v.) semen non fert.
[*](Diosc. IV 168.)[*](Marc. 30, 13. (6–8).) Scamonium[*](scamonium VEv(D). scammo- r(?)Bas.) quoque[*](an quoque non sine?) dissolutione[*](dissolutione D. -nes VRdf. -nem Erv.) stomachi[*](stomachi ll.D. -chi facit G. facit v.) bilem detrahit, alvum solvit, praeterquam si adiciantur aloes[*](aloae V. alae R1.) drachmae[*](duae . . duobus ll.v.) II obolis eius II. est autem sucus herbae ab radice ramosae, pinguibus foliis[*](an floribus albis? cfr. Diosc.), triangulis[*](trigulis E.), albis, radice crassa, madida, nausiosa. nascitur pingui[*](pingue E.) et albo solo. [*](Isid. XVII 9, 64.) radix circa canis ortum excavatur, ut in ipsam[*](ipsa v.a.H.) confluat[*](conflat V.) sucus, qui sole siccatus digeritur in pastillos. siccatur et ipsa vel cortex. laudatur natione Colophonium, Mysium, Prienense[*](prienese VE), specie autem nitidum et quam simillimum taurino glutini, fungosum tenuissimis[*](tenuissimi V.) fistulis, cito liquescens, virus redolens, cumminosum[*](cumminosum RH. -no sub E. fumminosum Vd. fumi- v. fumi- C. gummo- G.), linguae tactu[*](tactu om.E.) lactescens, quam
levissimum, cum diluatur[*](diluitur v.a.S.), albescens. hoc evenit et adulterine [*](aduiterino V. adlui- E.), quod fit ervi[*](erui RdVerc.(G). erbi V. herbi E. -bae v.) farina[*](farinae V.) et[*](et om.E.) tithymalli[*](tithymalli (tity- VRE) v(G)D. cfr. Theophr. -mali dC(Dal.) e Diosc. (cfr. index et XX 209), ut infra ubique.) marini suco fere in Iudaea. quod etiam strangulat sumptum. deprehenditur gustu, tithymallus enim linguam excalefacit[*](excalefacit. V2ErS. -alfacit rv.). usus bimo[*](UUs bimo E. bulbi more v.a.H.) ; nec ante[*](nec ante dTRv. ne et cante r. cfr. XXVII 79.) nec postea utile[*](utili H cum Gron.). dedere et per se ex aqua vel[*](uel VdTfv(J). et E.om.R(?)C. an pura uel? cfr. Diosc.) mulsa[*](mulso T.) et[*](ex (pro et) E.an et ex vel et e?) sale quaternis obolis, sed utilissime cum aloe[*](aloae V.) ita, ut incipiente purgatione mulsum bibatur. fit et decoctum radicis in aceto ad crassitudinem mellis, quo leprae inlinuntur[*](inliniuntur E.) et caput inunguitur[*](inunguitur d. ung- rv. cfr. XXV 135 et 142. ungere § 22. XVIII 308. XIII 23. XVI 205. XXIV 60. XXVIII 53, sed non de tali usu medico.) in dolore cum[*](cum mullo d.) oleo.[*](Diosc. IV 162. (cfr. Th. H. IX 11, 8).) Tithymallum nostri herbam lactariam vocant, alii[*](alii om.E.) lactucam caprinam, narrantque lacte eius inscripto corpore, cum inaruerit, si cinis inspergatur[*](spargatur VR. insparg- rS.), apparere litteras, et ita quidam adulteras adloqui maluere quam codicillis. genera eius multa. primus[*](primis E.) cognominatur characias[*](characias C e Diosc. -chias (car- v) Erv. chazarias Rd. zachar- V.), qui et masculus[*](malculus V.) existimatur, ramis digitali crassitudine, rubris, sucosis[*](sucossis V. rugosis EH. cfr. Diosc.), v aut[*](quinque aut sex ll.v.) VI, cubitali longitudine, a radice[*](radice Ev. -cis r.) foliis paene oleae[*](paene oleae R(?)H. paenuleae f. peneleae VdT. -le E. pen- dulis G. -det v.), in cacuminibus coma iunci.[*](Diosc. IV 162.) nascitur in asperis[*](legitimis Er.an montanis? cfr. Diosc. et § 72.) maritimis, legitur semen autumno cum coma, siccatum [*](siccatur R1.) sole tunditur et reponitur. sucus vero incipiente[*](incipientes E1.) pomorum lanugine defractis ramis[*](ramis VRdfS. ramulis Erv(D).) excipitur farina ervi
aut ficis[*](ficis Verc.(G). fici VRdv. fic.. (reliquis abscissis) E.), ut cum iis[*](iis v. is VRdD. his E.) arescat. quinas autem[*](aut e V.) guttas singulis[*](singuli R.) excipi satis est, traduntque[*](traduntque etiam Erv.a.S(D).) totiens purgari hydropicos fico sumpta, quot[*](quod E.) guttas ea[*](ea J. ex VRE.om.d(?)v.) lactis exceperit. sucus cum colligitur [*](collig Edeficientibus ceteris us- que ad §84anthyllis.), ne attingat oculos, cavendum est. fit et[*](fit et e VraG. fit et Rdx.om. v.) e foliis tunsis priore minus[*](minus VRdxv. domus ra.) efficax. fit et decoctum e ramis. est et[*](est et Vrxav. est d(?) H.) semen in usu cum[*](usu cum dxrav. sucum VR.) melle decoctum[*](decoctū av. -cto rf.) ad catapotia solvendae alvi gratia. semen et dentium cavis cera includitur. colluuntur[*](coluuntur VD.) et radicis[*](radicis d(?)v. -ces rx.) decocto[*](decoctae v.a.G.) e[*](e rG. in a C. om. rxv.) vino aut oleo. inlinunt et lichenas suco bibuntque eum, ut purget[*](purgent v.a.S.) vomitione[*](uomitione G. -nes ll.xv.) et alvo soluta, alias[*](alias Rav. -ia Vd. -10 x.) stomacho inutilem. trahit pituitam sale addito in potu, bilem aphronitro, si per alvum purgari libeat, in posca, si vomitione, in passo[*](pusca aD.) aut aqua mulsa. media potio III[*](tribus ll.v.) obolis datur. ficos a cibo sumpsisse[*](sumisse VR1.) melius est. fauces urit leniter[*](leniter ll.v. an uehementer?), est[*](et (pro ut) V.) enim tam ferventis naturae, ut per se extra corpori inpositus[*](inpositus ego. cfr. § 62. -tum VRdxv. -ta aD.) pusulas ignium modo faciat[*](faciat dxv. -cit r.) et pro caustico in usu sit.[*](Diosc. IV 162. Th. H. IX 11, 9. (C. IV 6, 9).) — Alterum genus tithymalli myrtiten [*](myrtiten TaS. cfr. Theophr. -tem Rdx. mystitem V. myr- siten f. -siniten v e Diosc.) vocant, alii caryiten[*](caryiten B e Diosc. caro et in VRdx. -rioten v. caros et in r. carso et in a.), foliis myrti acutis et pungentibus[*](pinguentibus V. -guibus a.), sed maioribus[*](maioribus ego e Diosc. mollioribus ll.v. de mendo cfr. XVI 174.), et ipsum in asperis nascens. colliguntur comae eius hordeo turgescente siccataeque in umbra diebus VIIII in sole inarescunt. fructus non[*](nouem ll. v.) pariter maturescit, sed pars anno sequente, et nux vocatur. inde cognomen Graeci dedere. demetitur[*](demetitur dxv. demitti- (dim- a) r.) cum[*](cum V2Rdxv. corn V1. om.aD. an communi?) messium maturitate lavaturque [*](lauaturque RG(D). leua- a. lauatumque VdTfxS. -tu v. -tur C.), deinde siccatur et datur[*](duabus ll. v.) cum papaveris nigri II partibus ita, ut sit >totum acetabuli modus. minus hic vomito rius[*](uomitorius CFW Müller p. 24. 25. cfr. XX 107. XXI 128. -tionibus ll. v.) quam[*](centum a. ceterum D. -ris U 552.) superior, ceteri item[*](item Rd(?) G. idem VxaD. iidem v. (an ceteri usus iidem, ut § 69? cfr. Diosc.).). aliqui sic et folium eius dedere, nucem vero ipsam in mulso aut passo vel sesima[*](sesima xraS. resima V. -ina R. sesama d(?)v.). trahit pituitam et bilem per alvum, oris ulcera sanat.[*](Diosc. IV 162. Th. H. IX 11, 7. cfr. Plin. XX 209.) ad nomas oris folium cum melle estur.— Tertium genus tithymalli paralium vocatur sive tithymallis folio rotundo, caule palmum alto, ramis rubentibus, semine [*](semine dxv. semen r.) albo, quod colligitur incipiente uva et siccatum teritur sumiturque acetabuli mensura ad purgationes.— Quartum genus helioscopion[*](helioscopion v e Diosc. helio (elio R. alii a) copion ll.) appellant,[*](Diosc. IV 162.)[*](Isid. XVII 9, 77.) foliis porcillacae , ramulis stantibus a radice IIII aut[*](quattuor aut quinque ll.v.) v rubentibus, semipedali altitudine, suci plenis. hoc[*](hic VS.) circa oppida nascitur , semine albo, columbis gratissimo[*](gratissimo aH. -mo quod colligitur in- cipiente una rxv (falso iterata ex v. 10).). nomen accepit[*](accepit Vav (S). -cipit rxG.), quoniam capita cum sole circumagit. trahit bilem per inferna[*](inferna rav. inte- rx.) in oxymelite dimidio acetabulo. ceteri usus qui characiae.— Quintum[*](quintum dxav. -tum- que r. -to quod S.) cyparittian[*](cyparittian raS (-iffian v). fypar- R. fipar- V. fipparitiam d.) vocant propter foliorum similitudinem, caule gemino aut triplici, nascente m[*](nascentem v. -te ll. -ti S. cfr. XII 101.) in campestribus. eadem[*](cui eadem v.a.S.) vis quae helioscopio aut characiae.— Sextum platyphyllon vocant[*](uocant appellant VR.), alii corymbiten [*](corimbiten xr. corib- VR.), alii amygdaliten a similitudine. nec ullius latiora sunt folia. pisces necat. alvum solvit radice vel foliis vel suco[*](quattuor ll. v.) in mulso aut aqua mulsa drachmis IIII. detrahit privatim aquas.— Septimum dendroides[*](dendroiden dxH -ro id est V.) cognominant , alii cobion[*](cubion VR1.), alii leptophyllon, in petris nascens, comosissimum [*](cumosissimum VR1x.) ex omnibus, maximis[*](maxime rav.a.J. an comosum (corruptum in comosumosum). .. maxime?) cauliculis rubentibus et semine copiosissimum, eiusdem effectus cuius characian[*](characian ego. -ias v. charachia N VRd. caracia n a1. -ia a2. (n ubique cum sequenti v. apios iunctum est). de structura cfr. XXVII 24.).[*](Diosc. IV 174.—§ 72: Th. H. IX 9, 6.) Apios[*](apios VRdB e Diosc. apion a1. aptos a2. opos v.)[*](duos ll. v.) ischas[*](ischas RB. -cas a1. -cha Vd. -ca x. scillas a2. scylla v.) sive raphanos agria[*](agria rdxv. -ias a. agaria r.), iuncos II aut[*](aut aD. om. rxS. siue v (scribendum videtur binos ternos: cfr. XXVII 82. XI 21).) III spargit in terra[*](tres ll.v.) rubentes, foliis rutae. radix cepae, sed amplior, quare quidam raphanum silvestrem vocant. intus habet mammam candidam[*](an medullam?), extra cortices nigros. nascitur in montosis[*](montosis VdxaC(S). -tuosis R(?)v(H).) asperis, aliquando et[*](et VRdxv(S). et in aG(J).) herbosis.[*](Th. H. IX 9, 5.) effoditur vere tusaque[*](tusati V. -sa dTx.) in fictili mergitur, deiectoque quod supernatat reliquus[*](reliqus V.) sucus purgat utraque parte sesquiobolo in aqua[*](itaque R1) mulsa. sic et hydropicis datur acetabuli mensura. inspergitur [*](inspargitur V(a?)S.) et aridae radicis farina potioni. aiunt superiorem partem eius vomitione biles extrahere, inferiorem per alvum in aqua[*](in aqua ego. cfr. v. 13. aqua VrdTfxa.del. v. aquas H(cfr. § 70). At coni. S. aquam J. aeque D. an sed totam utraque? cfr. Diosc.).
[*](Diosc. eupor. II 40. Diosc. III 48. Marc. 29, 21. Diosc. II 182. I 2. III 76. I 128. III 3. Marc. 27, 16. (cfr. Plin. XXVI 44).) Tormina discutit quodcumque panaces, Vettonica[*](uettonica daS. uecto- x. et to- V. et uetto- R (?)G.) praeterquam a cruditate, peucedani sucus et[*](et om.xv.a.G.) inflationes,
ructus gignens, acori[*](item acori R(?)G.) radix, daucum[*](dacum uel x. daucumue v.) vel si lactucae modo sumatur. ladanum Cyprium potum interaneorum vitiis occurrit , Gentianae farina ex aqua tepida fabae magnitudine[*](magnitudinem V.), plantago[*](a duabus dTx.) mane sumpta[*](submota V.) II lingulis et tertia papaveris in vini cyathis IIII non veteris. datur[*](quat- tuor ll.(?)G. an IIII cyathis uini?) et in somnum euntibus addito nitro vel polenta, si multo[*](simul quo (que V2) V. -mul dx. mul si v.a.G.) post cibum detur. colo infunditur hemina suci vel in febri.[*](Diosc. eupor. II 61. 62.)[*](Diosc. III 1. 101 (142). cfr. Plin. XXV 45. XXIV 131.—Diosc. IV 8. 1.—III 4 (6).) Agaricum[*](tribus (auribus V) ll.v.) potum obolis III in vini veteris[*](ueteris om.a.) cyatho uno lieni[*](liene Vx.) medetur, e[*](e VRTxav(S). et dC.) panace[*](panacis G. sed cfr. § 44. 94. 101. 106.) omnium generum radix in mulso, sed Teucria praecipue pota arida et decocta[*](decocta dxav. -to r.), quantum [*](tribus ll. v.)[*](dist. ego coll. § 87. (132). XXIII 109. XXVIII 207.) manus capiat, in aceti heminis[*](heminam (emi- xa) ll.fx. flemina D. uulnus v.) III ad heminam. inlinitur eadem ex aceto aut, si tolerari non possit[*](possint Vx.), ex fico[*](ficu V(?)v.a.D.) vel aqua. Polemonia bibitur ex vino, Vettonica drachma in[*](tribus ll.v.) oxymelitis cyathis III, aristolochia ut contra serpentes.[*](25,101)[*](Pl. iun. 57, 3–5. Diosc. eupor. II 60.—Diosc. III 138.—II 194.—III 27. 152. 82 Th. H. IX 20, 2.) argemonia VII[*](VII v. uel VRx. septem d(?)ra Dal.) diebus in cibo sumpta lienem consumere dicitur[*](duobus ll.v.), agaricum in aceto mulso obolis II. nymphaeae Heracliae radix in vino pota et ipsa consumit. cissanthemus [*](cessanthemus V. cessent- R. chissant- r.) drachma bis die sumpta in vini albi cyathis II per dies XL lienem dicitur paulatim emittere per urinam. prodest et hysopum cum fico[*](cum fico VREdxv. in uino a.) decoctum, lonchitidisz[*](loncitidis a. lonchithidis V1. loncyth- r. lincyth- R. colo- chinth- V2.) radix decocta[*](decocta—quoque statim post radix (p. 200, 1) errore iteravitV,item decocta Rdxv. del. D cuma.) prius quam semen demittat, peucedani quoque
radix et lieni[*](lien suco ego. lienis (uco om. ante aco) VRdx. alienis ra. lien v.) et renibus.[*](Diosc. I 2. eupor. II 60. Pl. iun. 44, 10. Diosc. IV 14. (cfr. Plin. XXVII 120). eupor. II 61. Diosc. III 152. 101. 115.) lien suco acori[*](acoro man. Dal. v.a.G.) poto[*](poto Vxman. Dal. v. -tu r G.) consumitur, praecordiis[*](lac. ego indicavi; exci- derunt consumit et.) et ilibus utilissimae[*](an utilissima radice?) radices; .... clymeni semen potum diebus xxx pondere denarii in vino albo, Vettonicae farina ex melle et aceto scillite[*](scillito VTfx.) pota, radix lonchitidis in aqua. Teucrium inlinitur, item scordium cum cera, agaricum cum farina e[*](farina e S. -nae ll. -na [foeni graeci] v.) feno Graeco.[*](Diosc. IV 8. eupor. II 111.—Diosc. III 1. II 152. Pl. iun. 62, 1. Diosc. IV 1. (cfr. Marc. 26, 8. 27).) Vesicae[*](dist. H.) malis contraque calculos, gravissimis[*](an grauissimi cruciatus (scriptum olim -tuus)? cfr. XXV 23.) cruciatibus , ut diximus, auxilio est Polemonia ex vino pota,[*](25,23) item agaricum, plantago foliis vel radice potis ex passo, Vettonica ut in iocinere diximus, item ramici[*](ramici v. -iti ll. J (coll. § 79. XX 251. XXIV 15 (bis). XXX 135. 136. 137). sed cfr. XX 142. XXII 84. 121 et Cels. VII 18 extr. 22. 24. Seren. 683. Plin. iun. 63, 22. 64, 1. Marc. 33, 23. 24. 25. 51.) pota atque[*](35) inlita[*](inlinita V(a?)D.), eadem ad strangurias efficacissima. quidam[*](quidem (-dam D) ad calculos VdxaD. ad calculos quidam R(?)v.) ad calculos Vettonicam et verbenacam et milifolium[*](milifolium ego. millef- ll. v. cfr. nota ad XXIV 152.) aequis portionibus ex aqua pro singulari remedio bibere suadent. [*](Diosc. eupor. II 112.—Diosc. IV 42.—Diosc. eupor. II 112. (cfr. Marc. 26, 96). Diosc. IV 20. III 82. IV 70.) strangurias discuti[*](discuti dxrG. -tit r. (-tere v).) et[*](e (pro et) dTx.) dictamno certum est, item quinquefolio decocto ad tertias in vino. hoc[*](hoc est V.del. v.a.G.) et enterocelicis[*](enterocelicis dG. int- r. ictericis v.) dari atque inlini utilissimum est[*](est. xiphii v. est siphi VRdx. exsiphi r. exiphi a.). xiphi quoque radix superior urinam[*](dist. ego coll. Diosc.) ciet, infantibus enterocelicis datur ex aqua et inlinitur [*](dist. U 553.). vesicae vitiis peucedani sucus, infantium[*](infantium drav. -ibus rx.) ramici[*](ramici v. -iti llx.)
et umbilicis eminentibus psyllion[*](psyllion rv. -ylion a. pyllion rx.) inlinitur.[*](Diosc. II 109. I 2. IV 90.) urinam cient anagallides[*](anagallides d(?)v. | anaca- rx.), acori radicis decoctum vel ipsa trita potaque et omnia vesicae vitia depellit,[*](depellit ego. de ra.om. rxS. sanat et v.) calculos[*](calculos et raS. -ose et rx. -os v.) et herba et radix cotyledonis itemque genitalium inflammationem omnem[*](omnem raG. om. rTxv.) pari pondere[*](pondere caulis dVen.) et caulis et seminis et murrae.[*](IV 95. IV 9 (eupor. II 108). III 117. 138. (eupor. II 106. 112).) ebulum teneris[*](teneris raG. -rum rTfxv.) cum foliis tritum ex vino potum calculos pellit, inpositum testes sanat. erigeron[*](frigeron Vx.) quoque cum farina turis et vino dulci testium inflammationes sanat. symphyti[*](symphyti dv. -piti VR. -picę r. sim- phiti x. -pice a.) radix inlita[*](inlit& V1.) enterocelas[*](interocelas Vx.) cohibet, genitalium nomas hypocisthis alba. Artemisia quoque datur contra calculos ex vino dulci et ad stranguriam, dolores vesicae sedat ex vino radix nymphaeae Heracliae.[*](Hippocr. nat. mul. 20. morb. mul. I 10. 56. cfr. Plin. XXII 88. Diosc. II 156. (III 79).) Eadem vis crethmo[*](crethmo v. chretmo V. cretamon d. cetmio R. cetno r. Creddeno a.) ab Hippocrate admodum laudatae[*](laudatae. H. -ta 11. v. -to S e coni. Dal. sed cfr. § 83 (lar- gior). 158. 160. XXVII 135.). est autem inter eas quae eduntur[*](duntur V1. dicuntur V2.) silvestrium herbarum; hanc certe apud Callimachum adponit rustica illa Hecale. species quae[*](species quae dv. speciesque (spic- R) rTxVen.(S.). -que est B. spices quae V. peciasque a.) elatae[*](elatae VRTVen. -te dxav. batis B. elatinae D cum U 554 (nulla casa coll. Diosc. IV 40). an althaeae vel maluae? cfr. XX 222.) hortensiae. caulis unus[*](unus raG. unum rTxv(S).) palmum altus; semen fervens[*](ferueas VR1. ferens H.), odoratum ceu libanotidis[*](libanotidis rin marg. v. lyb- a. balotidis Vdx. balathi- R.), rotundum; siccatum rumpitur. habet intus nucleum candidum , quem aliqui cachrym[*](cachrym S. -yn v. -ys D. cacrym R. -ry Vd. -rys r. -ris a.cfr. XVI 30. XXII 71. XXIV 99. 101.) vocant. folia pinguia[*](folia pinguia aG (S). folio pingui rTfxv (H).) albicant[*](albicant G(S). -nte ll.Tfxv(H).)
veluti olivae, crassiora et salsa[*](crassiore et salso v. a. G(H).) gustu; radices digiti crassitudine III aut[*](tres aut quattuor ll.v.) IIII.[*](Diosc. II 156. (eupor. II 112). III 159.) nascitur in maritimis petrosis. estur cruda coctave[*](cruda coctaue ego. crudū coctūue ll. v. cfr. § 82 laudatae.) cum olere, odorati saporis et iucundi. servatur etiam in muria. praecipue ei[*](praecipue ei ego. cfr. X 130. -pue ll.x. -ui G. -ueque v.) usus[*](usus dxaG. usque VR. eius usus v. an praecipue uis ei ususque?) ad strangurias[*](strangurias aD. -ia dx. -iam v -gyria VR.) folio vel caule vel radice ex vino. colorem quoque corporis gratiorem facit, verum largior[*](lar- gior VRdTxJ. quoque largior ra. aequo largior G. largior quoque v.) inflationes[*](an inflammationes? cfr. § 86. XXIII 128. 152. XXIV 54. XXVII 48. 49. XXVIII 103. XXIX 79. 103. XXX 61, al.). alvum solvit decocto, urinam et[*](sic et v. a. S.) a renibus umorem trahit, sicut [*](dist. ego.) alcimae[*](alcimae J. cfr. § 45 et nota ad XXV 130. alcme a. -eae v. almae Vd. -me Rx. alce r. -eae Brot. althaeae C.) siccae farina[*](farina e dx. -nas VR. (an-na cum?). -na in rav.), e vino pota stranguriae[*](stranguriae ego. (cfr. § 86 extr.). -ria dx. -gyria V. -guriam R(?)aJ -am tollit v. ceterumδυσεντερία(proδυσουρία) Diosc.) efficacius addito dauco, lieni quoque utilis. adversus serpentes bibitur. iumentis quoque in pituita aut stranguria hordeo inspersa succurrit.[*](Diosc. III 143 (eupor. II 109). cfr. Plin. XXI 175.—Diosc. III 158.) Anthyllion[*](anthyllion v e Diosc. cant- VED. can- tyll- d. cantill- R.) est lenti simillima, quae in vino pota vesicas vitiis liberat, sanguinem sistit. altera anthyllis[*](anthyllis v (praem. est) e Diosc. can- (-thillys R. -thellys r) ll.D. cfr. § 160.), chamaepityi[*](chamaepityi (-yos v) ego coll. Diosc. -phyllo D. -pyllo d. chamepillo E. -pyllo (cam- R) r.(an chamaepityi folio?).) similis, flore purpureo, odore[*](odori E.) gravi, radice intubi,[*](dist. ego.)[*](lac. ego indicavi. excideruwnt fere comitialibus in oxymelite: cfr. Diosc.) vel magis medetur[*](medetur ll.TfH. om. v.)....
Cepaea[*](cepaea B e Diosc. -peae Rd. -pae ea V2. -pae// V1v. caepe E.), similis porcilacae, nigriore[*](nigriores d.) radice[*](radices VRd.), sed inutili[*](inutilis RE.locus tsrbatus; fortasse nigriore folio, fere inutili .... radice gustu amara in uino sqq. cfr. Diosc.), nascens in litoribus harenosis, gustu amara, in
vino cum asparagi radice vesicae plurimum prodest. [*](Diosc. III 161 (eupor. II 112).) eadem praestat hypericon—alii[*](alii VTE. quam alii (Rd?) v.) chamaepityn[*](chamaepityn v(J). -pytin (chame- V) ll. Dal.), alii corissum[*](corissum (-isu E) ll.TfS. cfr. § 129. 164. corion B e Diosc. -icon v.) appellant—, oleraceo frutice, tenui, cubitali, rubente, folio rutae, odore acri, semine in siliqua nigro, maturescente cum hordeo. natura[*](natura dEv. nata V. -ta ē R.) semini[*](semini VR.) spissandi. alvum sistit, urinam ciet, vesicae cum vino bibitur.[*](Diosc. III 164.) est aliud hypericon, quod aliqui[*](alii qui E. alii v. a. S.) caron[*](caron v(J). -ro ll.TfD. -ros S. cfr. § 119 extr. 130. corin B e Diosc.) appellant, folio[*](folia R1. an foliis (altero foliis del.)?) tamaricis —et sub ea nascitur—, sed pinguioribus foliis et minutis[*](minutis ego e Diosc. -nus ll. v.), rubentibus, odoratum, palmo altius, suave[*](sua E.), leniter[*](leniter—10 excalfactoria om.E.) acutum[*](aculum V. -leatum v. a. H.). vis semini[*](semine V.) excalfactoria, et ldeo inflammationem[*](inflammationem RD cum U 555. inflat- rv.) facit, sed stomacho non[*](non om.V. cum d1. num d2.) inutile, praecipuum ad stranguriam[*](stranguria VR. (an-rias? cfr. § 83).), si exulcerata non sit vesica. medetur et pleuriticis ex vino potum,[*](Diosc. IV 134 (cfr. Plin. XXII 62. 64).—Marc. 26, 8 (65).—Diosc. I 9 (cfr. Marc. 26, 34).—Diosc. III 113.— Diosc. III 144 (eupor. II 111. 109. cfr. Plin. XXII 54). II 153.) vesicae autem callithrix[*](callitrix VRTf. -richon v. a. H.) trita simul cum[*](cum G. om. ll. v.) cumino et data ex vino albo, verbenacaque[*](que ego. quoque ll.v.) cum[*](cum om.Ev. a. H (SJ).) foliis decocta ad tertias[*](adtritas E.) vel radix eius e mulso calido calculos eicit; item perpressa[*](perpraessa V. -pessa d.), quae Arreti[*](apreti R1. apraeti V. ) et in Illyrico nascitur, in aqua decocta ex III heminis ad unam[*](unam R(?)G. unum VEv. uinum d.) pota, trifolium[*](tribus ll.v.) ex vino sumptum et chrysanthemum primum[*](primum Ev. om. rTfH. an purpureum? cfr. XXII 54.). anthemis[*](anthemis dTS. -mum R(?)Ev. antemys V.) quoque calculos eicit, parvis[*](duobus ll.v.) a radice foliis quinis, caulibus longis II, fore roseo[*](rosaceo R1.), radices tritae per se[*](per sae V.).... cei[*](lac. ego indicavi. cei VE. ceu r(?)B. feu v.), laver crudum.[*](Diosc. eupor. II 109 (quater).)[*](Diosc. IV 92 (eupor. II 112). Marc. 26, 23. cfr. Plin. XXXII 102.—Diosc. III 77.) silaus[*](silaus ll. v. lauer B. (lauer = sion, cfr. § 50. XXII 84. Diosc. II 153).) nascitur glariosis[*](glabriosis VdT. glabi- R. glori- r.) et perennibus rivis, cubitalis apii similitudine. coquitur ut olus acidum[*](atrum B cfr. XX 117.), magna utilitate vesicae. quae si scabiem sentiat, panacis radice sanatur, aliter inutilis[*](inutili B. -le G.) vesicis.—Calculos pellit malum erraticum radicis libra in congio[*](congio (sc. aquae) VRE. uini congio d(?)v.) decocta ad dimidias—inde heminae sumuntur per triduum, relicum ex vino[*](uino ll.v. deinde add. conicio d. cumcio rD. del. ego ut ortum ex congio prave iterato. (an potius fenecio? cfr. § 81. XXV 168). cum fio (zio v) C. conyza B. Pucino coni. D coll. XIV 60.) —et urtica[*](ortica VR.) marina et daucum et plantaginis semen ex vino et herba[*](dist. ego.) Fulviana trita ex vino[*](ex uino om.d. uino et om.V1R1.). et haec nomen inventoris habet, nota[*](an nostratia? cfr. XV 37 et XXIX 17.) tractantibus.[*](Diosc. III 115. IV 69. III 82. III 1. III 113 (eupor. II 112). III 52. 76. III 150 (cfr. Plin. XXIV 94). III 48. IV 8. eupor. I 238.) urinas ciet[*](ciens Müller emend. IV 21 (ad antecedd. cum v referens).) scordion, testium tumores sedat hyoscyamum, genitalibus medetur pencedani sucus,[*](dist. ego coll. Diosc.) ex melle semen[*](semen om.dT. et semen v. a. J.), stranguriae agaricum obolis[*](tribus ll. v.) III in[*](duabus ll. v.) vini veteris cyatho uno, trifolii radix drachmis II in vino, dauci una drachma vel seminis.
Ischiadici[*](ischiadici v. iscia- R. scha- E. inscia- V. scia- d.) semine et foliis erythrodani tritis sanantur, panace poto et infricato[*](infricata v. a. D. dist. U 556.), Polemonia, aristolochiae decocto folii.[*](Diosc. III 1 (eupor. I 237). IV 42 (Marc. 25, 46). IV 168. III 161. 164. eupor. I 237.—Diosc. eupor. I 217. Marc. 31, 18. Diosc. IV 42. [II 193]. II 209.) agarico quidem et nervus, qui platys[*](platys dv. -tus rD.) appellatur, et umerorum[*](tribus ll. v.) dolor sanatur obolis III in vini veteris cyatho uno poto. quinquefolium[*](quinquifolium Er.an recte? quinqui R.)ischiadicis[*](ischiadicis v. schia- E. scia- r.) et bibitur et inponitur,
item scamonia[*](scamonia v(D). -io VR. -mmonio r. -ia C. an scamonia in aceto? cfr. Diosc.) decocta et cum hordei farina. semen hyperici utriusque bibitur ex vino.Sedis vitia et adtritus celerrime sanat plantago, condylomata quinquefolium[*](quinquifolium E (ut fere semper).), sed ea in[*](sed ea in D. sed eam VRE. sedem d(?)v.) callum iam[*](callum iam D. calumniam Er.om. rv. cfr. § 144.) conversa[*](conuersa D. -sam RdEv (e Diosc. II 193). -sum V. euersa f. -sam H.) cyclamini radix ex aceto. anagallidum caerulea procidentiam sedis[*](proceden- tiam sedes E.) retro agit, e diverso rubens proritat[*](pruritat V2E.).[*](Cato 159.) cotyledon [*](cotoledon V.) condylomata et haemorrhoidas mire curat[*](cur- uat E.), testium tumores acori radix decocta in vino tritaque[*](tritaque fS. -quae V. -que et R (?)v. ta atque dT.om.E.) inlita. intertrigines negat[*](necat E.) fieri Cato absinthium Ponticum secum habentibus .