Naturalis Historia

Sensit[*](sensit et v. a. S.) facies hominum et[*](et ll. D. del. v.) novos omnique aevo priore incognitos non Italiae modo, verum etiam universae prope Europae morbos, tune quoque non tota Italia nec[*](nec VRdv. ne E.) per Illyricum Galliasve aut Hispanias magno[*](magnopere RdEv.a.S.) opere vagatos aut alibi quam Romae circaque, sine dolore quidem illos ac[*](ac VRdG. aut Ev.) sine pernicie vitae, sed tanta foeditate, ut quaecumque mors praeferenda[*](petenda d.) esset.

[*](Pl. iun. 32, 12–17. (cfr. Marc. 19, 1).) Gravissimum ex iis[*](iis v. n E. his rC.) lichenas appellavere Graeco nomine, Latine[*](latini V2.), quoniam a mento fere oriebatur, ioculari primum lascivia, ut est procax multorum natura in alienis[*](aliena R1) miseriis[*](miseris ED.), mox et usurpato[*](usurpate R1.) vocabulo mentagram, occupantem[*](occupantē RdTv. -te r.) multis[*](in multis v. a. S.) et[*](et ll. Ven. (S). del. v.) latis[*](latius ego. intus V1RdTfS. in- tuitus Er. man.Dal. Ven. intutus V2. del. v (D). an intentius.? cfr. § 6.) totos[*](totus V. totosque man. Dal. Ven.) utique voltus, oculis tantum inmunibus,

descendentem[*](tantum manibus descendente E.) vero et in colla pectusque ac manus foedo cutis furfure.

[*](Pl. iun. 33, 7. 8.) Non fuerat haec lues apud maiores patresque nostros et primum Ti[*](ti V1R1D. tiberii d(?)v. titi r.). Claudi Caesaris principatu medio inrepsit in Italiam quodam Perusino[*](persino VR(Dal.).) equite[*](equiti RE.) Romano, quaestorio scriba, cum in[*](in om.d.) Asia adparuisset[*](aperuisset (-sset et d) Vd.), inde contagionem eius inportante. nec sensere id malum feminae aut servitia plebesque humilis aut media, sed proceres veloci transitu osculi maxime, foediore multorum, qui perpeti medicinam toleraverant, cicatrice quam morbo. causticis namque curabatur, ni usque[*](pius- que V1. pri- V2.) in[*](in Vr (in ras.) Ev (J). ad dTfS.) ossa corpus exustum esset, rebellante[*](se bellante d.) taedio.[*](Pl. iun. 32, 17–19.) adveneruntque ex Aegypto, genetrice talium vitiorum, medici hanc solam operam[*](operam Erv. orem dT. morem VR. opem P.) adferentes magna sua praeda, siquidem certum est Manilium Cornutum e[*](et (pro e) E. ex v. a. H.) praetoriis legatum Aquitanicae provinciae HS CC[*](CC (H)D.) elocasse in eo morbo curandum sese[*](esse V2Er.). accidit quoque[*](quoque ego. que ll.v.) saepius , ut nova contra[*](contra V2dErv. om.V1RTD. an ut contra noua? (cfr. XII 92. XVII 41. XXI 33. XXXI 11).) genera morborum[*](post morborum falso iteraverunt curandum—saepius R, acci- ditque saepius V.) gregatim sentirentur . quo mirabilius quid potest reperiri[*](repperiri VE.) ? aliqua gigni repente vitia terrarum in parte certa[*](creta d. -am V.) membrisque hominum certis vel aetatibus aut etiam fortunis, tanquam malo eligente, haec in pueris grassari, illa in adultis[*](adulteris E.), haec proceres sentire, illa pauperes!

L. Paullo[*](paullo VdH(D). paulo rv(S).) Q. Marcio censoribus primum in Italia[*](ita- liam d(?) G.) carbunculum evenisse[*](euenisse coni. J (coll. accidisse § 7 init.). uen- ll.v. de mendo cfr XVII 233.) annalibus notatum[*](notatum VRdTfS. consti- utunm E. conscriptum v.) est, peculiare Narbonensis provinciae malum, quo duo consulates obiere[*](obire E.)

condentibus haec nobis eodem anno, lulius Rufus atque[*](atque V2dU. adque V1. et Q. rv. cfr. Tac. ann. XV 33.) Laecanius[*](laecanius D. lee- ll. v. Lic- Bas. e Diosc. praef.) Bassus, ille[*](illesi E.) medicorum inscitia[*](inscitia rv. -tiam E. inscientia rfH. cfr. XXIX 18. 23. 25. XXXI 131.) sectus[*](secutus V2E.), hic vero pollici laevae[*](leue E.) manus evulso[*](euulsu V. -sa E.) acu ab semet ipso tam parvo[*](paruo uulnere v.a.S. an paruo puncto? cfr. XXVIII 198.), ut vix cerni posset[*](possit VED.). nascitur in occultissimis corporum partibus et plerumque sub lingua duritia rubens vari[*](uari H cum P. -rii VRdT. -riis Erv. -ricis G.) modo[*](modis v.a.G.), sed capite nigricans[*](nigrans E.), alias[*](alias dErv. -ia r.) livida[*](in liuida E. in ll. J. del. v.), in corpus intendens[*](tendens d.) neque intumescens, sine dolore, sine pruritu, sine alio quam somni indicio, quo gravatos in[*](grauato in E. -to sint d.) triduo aufert, aliquando et horrorem adferens[*](auferens E.) circaque pusulas parvas, rarius febrem, stomachum faucesque ut[*](faucesque ut ego. -esque VR. -esque cum d(?)v. paucisque Er.cfr. de ut VIII 158. IX 122. 152. 153. XI 85. XVIII 115. XX 38. XXX 63. XXXI 109. XXXIII 29. XXXVI 127.) invasit, ocissime exanimans[*](examinans V. exinani E.).

[*](Pl. inn. 33, 20–34, 1. Marc. 19, 18. Celsus III 25.) Diximus elephantiasim[*](elephantiasim dS (-sin v). elefa- r.) ante Pompei Magni aetatem non accidisse[*](occidisse E.) in Italia[*](italiā R1.), et ipsam a facie saepius incipientem,[*](20,144) in nare prima veluti lenticula, mox increscente[*](increscente J cum Strackio. cfr. Marc. inare- ll.H(D). inuale- v.) per[*](dist. ego coll Celso.) totum corpus, maculosa variis coloribus et inaequali cute, alibi crassa, alibi tenui, dura, alibi ceu scabie aspera, ad postremum vero nigrescente et[*](et om.VR1.) ad ossa carnes adprimente , intumescentibus digitis in pedibus manibusque. Aegypti peculiare hoc malum et, cum in[*](in om.R1.) reges[*](greges E.) incidisset, populis funebre, quippe in balineis[*](balneis R1.) solia temperabantur[*](temperabuntur E.) humano[*](humani V.) sanguine ad medicinam eam. et hic quidem morbus

celeriter in Italia restinctus[*](rest//ictus R1. restri- f.) est[*](est om.VR1.), sicut et ille, quem gemursam[*](gemursa Vdf) appellavere prisci inter digitos pedum nascente m[*](nascent v. -ti ll.), etiam nomine oblitterato.

Id ipsum mirabile, alios desinere in nobis, alios durare[*](alias durare V.), sicuti colum. Ti[*](ti V1RD. tiberii d(?)v. titi V2. pti E. p???ti r.). Caesaris principatu inrepsit id[*](id om.Ev.a. H.) malum, nec quisquam id prior imperatore ipso sensit, magna civitatis ambage[*](ambige R.), cum in[*](in V1dTS.om. rv.) edicto eius excusantis[*](excusantes E.) valetudinem legeret nomen incognitum. quid[*](qui VR1.) hoc esse dicamus aut quas deorura iras? parum[*](iras parum VRdv. inasperum E1. -parum E2. minas parum man. Dal.) enim erant[*](erant enim VRdS cfr. XXI 78. XXIII 4. IX 105.) homini certa morborum genera, cum supra trecenta essent, nisi etiam nova timerentur! neque ipsi autem homines pauciora sibi opera sua negotia inportant.

[*](Celsus I praef. cfr. Plin. XXIX 4–6. Isid. IV 9, 4.) Haec apud priscos erant quae memoramus[*](memoraaimus U(D).) remedia[*](remedia dv. et media VR. media (m in ras.) E.), medicinam[*](medicine v. -na ll.) ipsa quodammodo[*](ipso quo- nam modo V.) rerum natura faciente, et diu fuere.

Hippocratis certe, qui primus medendi praecepta clarissime condidit, referta herbarum mentione invenimus volumina, nec minus Diocli[*](dioclis d(?)v.a.S.) Carysti[*](ciaristi VR. car- r.), qui secundus aetate famaque[*](famaque VRdv. namque Er.) extitit, item Praxagorae[*](praxagora E.) et Chrysippi ac deinde Erasistrati[*](crassistrati E.) Cei[*](Cei P e Strabone X 5, 6 p. 486. co ll. del. v.a. U. Coi coni. S.), Herophilo quidem, quamquam subtilioris sectae conditori, ante omnis[*](omnis ll.S. -nes v. an omnia?) celebratam [*](celebratum E. -ante etiaratum S.) rationem[*](rationis R.)[*](dist. ego (ut intellegatur rationem herbarum post Herophilum ad verba descendisse, cum tamen usus efficacissimus herbarum magister esset). an vero ab usu?), iam[*](iam ego. eam ll. v.) paulatim, usu efficacissimo rerum omnium magistro, peculiariter utique medicinae, ad verba

garrulitatemque descendentem[*](defcendentem V1dT. -te v(S). defendentem r. -te H.). sedere namque[*](sedere namque v. seddere namque Er. sed frenam (-na V2) que (q??? R) VR. s; fere namque d. | in VRdTS. in his (iis v) EC.) in scholis auditioni[*](aut ditioni d.) operatos[*](operatus E. occupatum v.a.G.) gratius[*](grauius R1.) erat quam ire per solitudines et quaerere herbas alias aliis diebus anni.