Naturalis Historia
Pliny, the Elder
Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor
Oculorum aciem centaurio maiore putant adiuvari , si addita[*](addita Ev. -to rT.) aqua[*](aquae VdT.) foveantur, suco vero minoris[*](minoris v. -ribus ll.) cum nelle culices, nubeculas, obscuritates discuti, cicatrices extenuari , albugines quidem etiam iumentorum sideritide[*](si detur rite Eman. Dal.). nam[*](iam v. a. S.) chelidonia supra dictis omnibus mire medetur. panacis radicem[*](radice VR. -ix v. a. S.) cum polenta epiphoris inponunt[*](imponitur v. a. S.). hyoscyami semen et[*](et om.Ev. a. S. e d.) bibunt obolo, tantundem meconii[*](meconia Vd. -ni S.) adicientes[*](adia- centes VR.) vinumque , ad epiphoras inhibendas. inungunt[*](inungunt dTS. iniung- E. int ung- VR. ad- iung- v.) et Gentianae suco[*](sucum E (om. quem d) v. de structure cfr. § 54. 143. 144 (bis). 156. 163. XXVIII 73. 95. 130. (140). XXIX 62. 118. 119. XXI 150. VIII 99. 215. VII 67. 183; contra [§164]. XXVIII 94. 167 (bis).), quem collyriis quoque[*](quoque om.Ev. a. H.) acrioribus pro meconio miscent. facit claritatem et Euphorbeum[*](euphor- bium R(?)Ev. a. S.) inunctis.[*](Diosc. III 86. II 102. (cfr. Marc. 8, 2. 79). IV 102 (eupor. I 29). IV 61. (cfr. Marc. 8, 28). II 193.) instillatur plantaginis sucus lippitudini[*](lippitudinis d. -ne E.). caligines aristolochia discutit Hiberis[*](dist. ego.) adalligata capiti, quinquefolium[*](quinque- folium dEJ. -orum (quinquif- V) VR. cum quinquefolio v.). epiphoras[*](epiphoris E.) et si qua[*](dist. ego.) in oculis vitia sunt[*](an sint?) emendat verbascum. epiphoris
inponitur peristereos ex rosaceo vel aceto. ad hypochysis[*](hypochysis Ev. -sin C. ypocisis r.) et caliginem cyclamini[*](cyclamini dT. -meni VR. -men in ED. -minon in v.) pastillos diluunt[*](an diluunt et inlinunt?), peucedani sucum ut[*](dist. ego. cfr. § 118.) diximus, ad claritatem et caligines cum meconio et rosaceo.[*](118) psyllion[*](psyllion v. spy- Rd. spilion rf.) inlitum[*](illinitum R(?)EDal.) fronti epiphoras suspendit.[*](Diosc. II 209. Marc. 8, 89.) Anagallida[*](anacallida VRd.) aliqui acoron[*](acoron Ev(D). -rum rf. corchoron B e Diosc.) vocant. duo genera eius: mas flore phoeniceo[*](poeniceo VS.), femina caeruleo, non altiores palmo, frutice[*](fructice R.) tenero[*](teneri V.), foiis pusillis, rotundis, in terra iacentibus. nascuntur in hortis et aquosis. prior floret[*](floret et R.) caerulea. utriusque sucus oculorum caliginem discutit cum melle et ex ictu[*](icto VR.) cruorem[*](cruorum V.) et argema rubens, magis cum Attico melle inunctis[*](inuntis R.). pupillas dilatat, et ideo hae[*](hae ego. hac VRdfS. huc E. hoc v.) inunguntur ante quibus paracentesis fit[*](an fiet?). iumentorum quoque oculis medentur. sucus caput purgat per nares infusus ita, ut deinde vino colluatur[*](colatur VR. colua- D.). bibitur et contra angues suci drachma in vino.[*]((Marc. 8, 62). Seren. 201, Marc. 8, 82 (167).) mirum quod feminam[*](feminam dv. -na r.) pecora vitant[*](uiuant E.) aut[*](at v. a. J.) si decepta similitudine[*](similitudinem VR.) —flore enim tantum distant— degustavere, statim[*](statim moriuntur V2.) eam[*](eam v. eadem (eand- d) ll.). quae[*](que VR.) asyla[*](asyla Ev. casula r. (nomen incertum).) appellatur, in remedi um[*](remediū ego. cfr. XI 282. XXX 103. II 41. -dia ll. S. -dio v.) quaerunt. a nostris felis[*](felis D. feris ll. ferus. v. felix U 54?. cfr. index.) oculus[*](oculus v. -lis ll.) vocatur[*](uocantur VR.). praecipiunt aliqui effossuris ante solis ortumn, priusquam quicquam aliud loquantur, salutare[*](loquantur, ter salutare v. a. S.) eam[*](eum E. eam tum v. a. S.), sublatam exprimere; ita praecipuas[*](praecipua as V1. -ua has V2.) esse vires. de Euphorbeae[*](euphorbeę VRdS. -bę E. -bii TH. -bio (del. suco) v.) suco satis dictum
est. Iippitdini, si tumor erit, absinthium cum melle tritum,[*](78) item cum[*](cum VRdTf.om.EH. que v.)... Vettonicae[*](lacunam ego indicavi; ex- cidisse videtur uino (ante uetto).) farina[*](farinam VR.) conveniet.[*](Diosc. IV 137 (eupor. I 54).) Aegilopas[*](aegilopas v. -lotas R. -lota Vd. -lata E.) sanat herba eodem nomine, quae in hordeo nascitur, tritici folio, semine contrito cum farina permixta inpositaque vel suco. exprimitur he e caule foliisque praegnantibus dempta spica et in trimestri farina digeritur in pastillos.
[*](Diosc. IV 76. Pl. iun. 21, 20. (Marc. 8, 8. 12). Isid. XVII 9, 30 (cfr. infra § 150).) Antiqui[*](antiqui ego. aliqui ll.v. cfr. § 37. 53. 57. XX 52. XXIII 97. 139. XXVII 6. XXVIII 48. 129. 141 al.) et mandragora utebantur, postea abdicatus est[*](est dES. et r. om. v.) in hac curatione[*](curatione est v. a. S.). epiphoris, quod certum est, medetur et oculorum dolori radix tusa[*](iusa VR.) cum rosaceo et vino. nam sucus multis oculorum medicamentis miscetur[*](medicamentis miscetur dEv. medicetur V1R. -catur V2.). mandragoran[*](mandragora d. -gon VR.) alii Circaeon[*](circaeon J. -ceon dTS. -caeo E. -ceo r. -ceion B. -caeum H. -ceium v.) vocant. duo eius genera: candidus qui et mas, niger qui femina existimatur, angustioribus quam lactucae foliis, hirsutis et caulibus, radicibus binis ternisve rufulis[*](ternisue rofolis V. -nis uero foliis d. -nisue nigris foris B e Diosc.), intus albis, carnosis tenerisque, is paene cubitalibus.[*](Diosc. IV 76. Th. H. IX 8, 8. 9, 1.) ferunt mala abellanarum nucum magnitudine et in[*](et in VRdH. et EVen. ex v.)iis[*](iis v. is E. his rH.) semen ceu pirorum. hoc albo[*](hoc albo ll.J (= `si hoc semen album est'). hoc album S. album hoe v.) alii arsena [*](assena VR. arsen dv. a. H.), alii morion[*](mo- drion. VRd.), alii hippophlomon[*](hippoplomum VRd.) vocant. huius folia alba, alterius foliis[*](alterius foliis ego e Diosc. -rius ll.v. quam alterius B.) latiora, ut lapathi sativae. effossuri[*](et fossura E.) cavent contrarium ventum et III circulis[*](tribus ll.) ante gladio[*](gladios VRd.) circumscribunt [*](circumscribitur B.), postea fodiunt[*](folia postea fodiunt VR.) ad occasum spectantes. sucus fit
et e malis et caule[*](et e caule v. a. G.) deciso cacumine et e[*](e om.Ev. a. S.) radice punctis aperta aut decocta. utilis haec vel[*](uel Ev. uelut r.) surculo; concisa quoque in orbiculos servatur in vino.[*](Diosc. IV 76. (Cels. III 18).) sucus non ubique invenitur , sed, ubi potest, circa vindemias quaeritur. odor gravis[*](dist. ego coll. U 545.) ei, ut et[*](ei ut et ego. eius et (sed v) ll. v. ei sed H cum man. Dal.) radicis et mali, gravior ex albo[*](ex albo EG. et aluum r. del. v(S). et albi J.). mala matura[*](mala tura R.) in umbra siccantur. sucus ex iis[*](iis Rv. hys V. his dES.) sole densatur, item radicis tusae vel in vino nigro ad[*](ad om.E.) tertias decoctae[*](decoctum VRdT.). folia servantur in muria[*](muri VRd. -riis v. a. G.) efficacius; salsus[*](salsus ego. (cfr. XXVII 71). albus ll.v. alias B. albi D cum U 546 (ad antecedd. referees).) rore tantum[*](rore tantum ll.v. recentium (vel rorantium) B. rorulenti U 546. rore tactorum D.) sucus[*](sucus Ev. -cum r.) pestis est[*](dist. ego.) ; sic quoque noxiae vires gravedinem adferunt etiam olfactu[*](olfacto V1Rd. quam Vd.). quamquam mala[*](mola d.) in aliquis[*](aliquis VRES. -uibus d(?)G. aliis v.) terris manduntur, nimio tamen odore obmutescunt ignari, potu[*](poto d. -te R. -tae V.) quidem largiore etiam moriuntur. vis somnifica pro viribus bibentium; media potio cyathi unius. bibitur et contra serpentes et ante sectiones punctionesque[*](ustionesque B e Diosc.), ne[*](nec V2.) sentiantur[*](satiantur VRd.) ; ob haec satis est aliquis[*](aliquid d. -ui E. -uibus v. a. S.) somnum[*](somnium R. -io V.) odore quaesisse. bibitur et[*](bibitur et contra serpentes et pro E (falso ex v. 13 iterans).) pro helleboro II obolis[*](duobus ll.v.) in mulso—efficacius[*](helleboro—efficacius om.R.) helleborum [*](dist. ego.) —ad vomitiones et ad bilem[*](et bilem R.) nigram extrahendam.[*](Diosc. IV 79.)[*]((Diosc de venen. 11. Scribon. 179).) Cicuta quoque venenum est, publica Atheniensium poena invisa, ad multa tamen usus non omittendi. semen habet noxium; caulis autem et viridis estur a[*](estur a dEG. est urat r. estur B. urit et v.) plerisque [*](plerumque v. a. G.) et in patinis[*](pastinis d. pla- tanis Ev. a. B.). levis hic et geniculatus[*](geniculatis et VR.) ut calami,
nigricans, altior[*](nigricons altiore d. nigro onsolatiore (tons- V2) VR.) saepe binis cubitis, in cacuminibus[*](cacumine dT.) ramosus, folia[*](folia om.R.) coriandri[*](foliandri R.) teneriora[*](teneriore V. tenuiore d.), gravia[*](grauia ego (an grauiora?) -ui VdEv. -uidi R.) odoratu, semen aneso[*](aniso dEv. a. H.) crassius, radix concava, nullius[*](nulli d.) usus. semini et foliis refrigeratoria vis; sic et necat[*](ciet necat E cito necat man. Dal. quae si (quos P) enecat v. a. S.) : incipiunt algere[*](algere v. -geri (-giri V1) ll.) ab extremitatibus corporis.[*](cfr. Plin. XIV 58.) remedio est, priusquam ad vitalia pereniat , vini natura excalfactoria. sed in vino pota[*](pota dEv. ruta r.) inremediabilis existit[*](existit VRdTfS. -stimatur Ev.). sucus exprimitur foliis floribusque, tum enim maxime tempestivus est; melior[*](melior VRdTfD. et melior v. om.EG.) semine trito expressus [*](dist. ego.) et sole densatus in pastillos[*](pastillos dv. -llo r.). necat[*](nec ad V.) sanguinem[*](sanguiiinem VRdTv (S). -ine E(?)G.) spissando—haec altera[*](alterius E.) vis ei[*](ei ego. et ll. v.) —; ideo sic necatorum[*](necaturo d.) maculae in corporibus apparent.[*](Pl. iun. 22, 1–3.) ad dissolvenda medicamenta utuntur illo pro aqua. fit ex eo et[*](et VRdTS. ē E.del. v.) ad refrigerandum stomachum malagma. praecipuus tamen est[*](est om.dE(?) Dal.) ad cohibendas epiphoras aestivas oculorumque dolores sedandos circumlitus[*](circumlitus Ev. -tum r Ven. -tu J.) ; miscetur collyriis. et alias[*](alias J e coni. S. -ios ll. cfr. XXIII 52. XX 213. XIII 102.) omnes rheumatismos cohibet. folia quoque tumorem omnem doloreinque et epiphoras[*](epi- foram VRd.) sedant.[*](Diosc. eupor. I 135. Marc. 33, 27. 62. Th. H. IX 15, 8. 16, 8.) Anaxilaus auctor est mammas[*](mammas actor est E.) a virginitate inlitas semper staturas. quod certum est, lac puerperarum mammis inposita extinguit[*](extingut V. -gunt Rd.) veneremque[*](uenerem E.) testibus circa pubertatem inlita. remedia, in[*](remedia in ego. -dia VRdS. -dio D. -dia libertate (-rationi v) Ev.) quibus bibenda censetur , non equidem praeceperim. vis[*](praeceperim. uis J. -peri- muss ll.G. -pimus v.) maxima[*](maxima uis v. a. J.) natae Susis[*](natae Susis G e Theophr. natae suis ll. terrae v.) Parthorum, mox Laconicae, Creticae, Asiaticae[*](asiricae V. assyriacae T. ac Cilissae P coll. Diosc.), in Graecia vero Megaricae[*](negaticae VRd.), deinde Atticae.Cremnos[*](cremnos VdEVen.(D). crēnos R. crethmos Verc. cfr. XXVI 94 (82). 160.) agrios[*](agrion d.) gremias[*](gremias ll.fv (J). gram- Bas. (e Festo).) tollit oculorum inpositus, tumorem quoque polenta addita.
Nascitur[*](nescitur R.) vulgo molybdaena[*](molybdaena v. -bena ll.), id est plumbago, etiam in arvo[*](in aruo E. martio r.), folio lapathi, crassa[*](crassa radice v. a. J. (an radice crassa?).), hispida. hac commanducata si oculus[*](oculos V.) subinde lingatur[*](lingatur VRdTJ. elin- EG. liniatur S e coni. G. religatur v.), plumbum, quod est[*](est (dE?)v(D). om. rS.) genus vitii, ex oculo tollitur.
Capnos trunca[*](trunca J ('ut opponatur fruticosae'). cfr. XXVI 57. truma dE. truna r. prima v.), quam pedes gallinacios vocant, nascens in parietinis et saepibus[*](et seminibus E.), ramis tenuissimis sparsisque , flore[*](an folio uiridi?) purpureo, viridis suco caliginem discutiti; itaque in medicamenta oculorum additur.
[*](Diosc. IV 108. Marc. 8, 182.) Similis et[*](simili est R. -le est V.) nomine et effect, sed alia est capnos fruticosa, praetenera, foliis coriandri, cineracei coloris, flore[*](flore dEv. flor ei V1. flos ei V2. flores ei R.) purpureo[*](purpereo V1. -pureus V2.). nascitur in hortis et segetibus hordeaciis[*](hordeacis VRD.). clarittem facit inunctis oculis delacrimationemque ceu[*](ceu Ev. feu r.) fumus, unde nomen. eadem evolsas palpebras renasci prohibet.
[*](Diosc. I 2. Isid. XVII 9, 10.) Acoron iridis[*](uiridis d. idis E.) folia habet angustiora tantum[*](et tantum E.) et longiore pediculo, radices nigras minusque venosas, cetero et has similes iridis[*](iridis Ev. ederis rf.), gustu acres, odore non ingratas, ructu faciles. optumae Daspetiacae e[*](daspetiacae e J. -iace V. -ice d. daepetiace R. despe//ie E. aspleticae e coni. S coll. Diosc. ponticae dein v.) Galatia[*](galatiae d. -icae v. a. J.), mox Creticae , sed plurimae[*](primae Ev. a. S.de mendo cfr. XXXVII 54. XXIX 67.) in Colchide iuxta Phasin amnem et
ubicumque in aquosis. recentibus virus maius quam vetustis , Creticae candidiores Ponticis.[*](cfr. Diosc. I 1.) siccantur, ut iris[*](ut iris (vel iridis) ego. utris ll. -ibus v. uere D.), in umbra[*](in umbra om.d.) digitalibus frustis[*](frusiris VR.). nec non inveniuntur qui oxymyrsinae radicem acoron[*](acaron C.) vocant[*](uocatur R.), ideoque quidam hanc acorion[*](acorion VRdT(P)S. -roi E. acoron (acar- C) agrion v.) vocare malunt. vis ei ad calfaciendum extenuandumque ,[*](dist. ego.) efficax contra suffusiones et caligines oculorum, suco eiusdem poto contra[*](quae poto contra V. poto contraque v. a. S.) serpentes.[*](Diosc. IV 90. 91.) Cotyledon parvula herba est[*](est in VRdS. t in E.del. v. (an semen habet in? cfr. Diosc.).), in cauliculo tenero, pusillo folio pingui[*](folio pingui S. pingui folio B e Diosc. pingui ll. v.), concavo ut coxendices[*](excoxendices E.). nascitur in maritimis petrosisque[*](p???torisque R.) umidis[*](umidis ego coll. Marc. 12, 3. uiridis ll. v.), radice olivae modo rotunda. oculis medetur suco. est aliud genus eiusdem sordidis foliis, latioribus densioribusque circa radicem velut[*](uelut v. uel ll.) oculum[*](oculorum con V. -lum ei; R.) cingentibus, asperrimi gustus[*](gusto E.), longiore caule, sed[*](caule sed dEv. -les r.) pergracili [*](pergraciles d.om.VR.). usus[*](usus eius v. a. S.) ad eadem quae sativi[*](satiui ego. iniui E. iridi (yr- R) rTS. -dis v. iris G.) aizoi[*](aizoi Ev (D) ad seqq. referentes. alzio r. aizoo S (et dist.) coll. Diosc.).
[*](Diosc. IV 88. 89 Th. H. VII 15, 2. cfr. Plin. XVIII 159. XXVII 14.) Duo genera eius[*](eius VS. om. rv(D).) : maius in fictilibus vasculis seritur, quod aliqui bupihthalmon appellant[*](appellant VRS. uocant d(?)Ev.), alii zoophthalmon [*](zoobthalmon ap- pellant V.), alii stergethron[*](stergethron C. -ton (hist- d) ll.v.), quia[*](quia VdS. quod Ev(J). quia—hypogeson om.R.) amatoriis conveniat[*](conueniant Vd.), alii hypo- geson[*](hypogeson B ('e codd. Rom.'). stergeton VE.om. (R)d. speg- v. cfr. nota ad XVII 159. (exspectes potius epi- vel hypergeson, sed ane hoc quidem usquam traditum est).), quoniam in subgrundiis[*](sugrundis VR.) fere nascitur[*](nascitur stergeton d.) ; sunt qui ambrosiam potius[*](potius om.RS.) vocant et qui amerimnon, Italia[*](italias Rd. -li v. a. S.) sedum[*](seddum V.)
magnum aut oculum[*](oculum dv. -lorum rf.) aut digitillum. alterum minusculum, quod erithales[*](erithales C. -theles v. -tiles VR. -////des E. -cles d.) vocant, alii trithales[*](trithales C. -theles v. -chales E. -cteles r.), quia ter[*](quia ter dEv. quater r.) floreat, alii erysithales[*](erysithales VfJ.cfr. XXVI 137. erisist- Rd. chrysot- E(?)v.), aliqui isoētes[*](isoetes v ex ind. is (his V2) et si VR. ysetun d. sem E.), Italia[*](italia EJ. milia VR. alii d. sed G. sed alii itali v.) sedum[*](sedum ll.v(J). del. G.), sed aeqne[*](sed aeque ego. (cfr. XXIX 85). sed qui VRdJ. qui E. alii v. del. G. atque D. sed graeci coni. S.) aizoum[*](atzoum R -ouum V.) utrumque, quoniam[*](quoniam om.E.) vireat[*](uirerat R. uiret G.) semper[*](semper ll.S. emper aliqui semperuiuum E2v(D), a Plinio nusquam alibi dictum.). maius et cubiti altitudinem [*](altitudine VRd.) excedit, crassitudine plus quam pollicari. folia[*](folia G e Diosc. lia ll. -iud v.) in cacumine linguae similia[*](simile v. a. G.), carnosa, pinguia, larga[*](largo v. a. H.) suco, latitudine pollicari, alia in terrain convexa, alia stantia ita, ut[*](ita ut dEv. it V1R. ut V2. ita S.) ambitu effigiem imitentur[*](imitentur dv. -tantur VES. -tatur R.) oculi. quod[*](quo E.) minus est, in muris[*](muri VR.) parietinisque et tegulis nascitur[*](innascitur E.), fruticosum a radice et foliosum[*](foliosum VRdTfH(J). fufum ES. furfum v.) usque ad cacumen, foliis angustis, mucronatis, sucosis, palmum[*](palmū D cum U 547. -mo ll. v. cfr. XXVI 39. 68. 82. XXIII 131.) alto caule. radix inutilis.[*](Dios. IV 89 [91] coll. II 217.) Huic similis[*](simile VRE.) est quam Graeci andrachnen[*](andrachnen v. cfr. XIII 120. -raciem VRd. -rechien E. -rachlen S coll. ind.) agrian[*](agrian J. -am v. agarian VR. -am d. enagrian E.) vocant, Italia[*](italia VRdS. -licae E. -li v.) inlecebram[*](inlecebram (ille- B) S e Diosc. elecebram d. -ant V. ecelebrant R. celeb- Ev.), pusillis[*](pusillos VR. in pastillos v. a. B.) latioribus foliis et[*](et VRdfv(D). om.EC(J). sed S.) breviore [*](breuiore VD. ori Ev. -or r.) cacumine. nascitur in petris[*](petrosis dT.) et colligitur cibi causa.
Omnium harum vis eadem, refrigerare[*](perfrigerare Ev. a. H.) et adstringere. [*](Diosc. IV 88. eupor. II 137. 121.) medentur epiphoris folia inposita vel sucus inunctis[*](inunctus dTv. a. G. cfr. nota ad § 142.), purgat[*](pungat E.)
enim ulcera oculorum expletque[*](expersque E.) et ad cicatricem perducit palpebras deglutinat. eaedem[*](eadem VRVen.) capitis[*](capiti VR.) doloribus medentur suco vel folio temporibus inlitis, adversantur phalangiorum ictibus, aconito vero maius aizoum[*](atzoum V1. adz- V2R.) praecipue. a scorpionibus quoque habentem id feriri[*](fieri VR.) negant.[*](Diosc. IV 69. eupor. I 57. 67. (Marc. 9, 60). Diosc. II 152 III 82.—Marc. 15, 38. Pl. iun. 20, 17.) Medentur et aurium dolori, item sucus[*](sucus VRTfS. sucus in- unctus d(?)Ev(D).) hyoscyami[*](hyoscyami TEv. -mos rf.) modicus [*](modica E. -ce v. a. S.), item Achilleae et centaurii minoris et plantaginis, peucedani cum rosaceo et meconio[*](meconi VR.), acori sucus cum rosa —omnis autem strigili calefactus infunditur—, cotyledon etiam purulentis cum[*](cum VRv(S). et cum d(?)EG.) medulla cervina calefacta, ebuli radicis [*](dist. D.) tritae sucus linteo colatus, mox in sole densatus et, cum opus sit, rosaceo dilutus et calefactus.
Parotidas verbenaca[*](uerbenacae R. -ca quoque v. a. S.), item plantago sanat, item sideritis cum axungia vetere.
[*](Diosc. III 4 [6]. eupor. I 160. Pl. iun. 23, 19. Marc. 10, 62.—Diosc. III 48. IV 69. eupor. I 69. Cels. VI 9. Marc. 12, 59. Pl. iun. 27, 12.—Diosc. IV 8.—Diosc. II 152. Marc. 12, 60. Pl. iun. 27, 13–15.) Narium ozaenas[*](ozaenas v. -nam S. cfr. XXIV 113. ozena VRd. ozen E. (an ozaena emendatur?).) emendat aristolochia cum cypero.
Dentibus remedio sunt panacis[*](panaci VRd.) radix commanducata , praecipue Chironiae, item sucus collutis[*](col- lutis Ev((D). -tibus rfS.), radix hyoscyami ex aceto manducata, item Polemoniae. commanducatur [*](commanducatur Ven.(S). -an- tur ll.v.) et plantaginis radix[*](radices v. a. S.), aut colluuntur[*](coluntur VR.) in aceto decoctae suco; et folia esse[*](esse VRES. edere dT. sunt v.) utile[*](inutile E. utilia v. a. S.), vel si sanguine gingivae[*](sanguinem gingina VR.) putrescant; [vel[*](uncos ego posui. uel ll.Tv(J). uel (uel si S cum vet. Dal.) sanguinis sit reiectio C coll. Diosc. del. Brot. (an pu- trescant tumeantve?).) ] semen eiusdem apostemata et collectiones
gingivarum sanat.[*](Diosc. III 4 [6]. (eupor. I 79). IV 42. eupor. I 69. Cels. VI 9. Marc. 12, (1) 30. Pl. iun. 27, 16–20.—Diosc. IV 102. Pl. iun. 27, 20. Diosc. III 27. 82. II 209.) et aristolochia gingivas dentesque[*](dentesue d(?)ES.) confirmat , verbenaca[*](uerbenace E. -acae S cum vet. Dal.) cum radice commanducata et decoctae[*](decoctae v(S). -ta ll.C.) ex vino aut aceto sucus colltus, item quinquefolii radicis[*](radices Ev. a. S.) decoctae ad tertias in[*](in ego. cfr. infra. om. ll. v. ex Pl. iun.) vino aut aceto. prius quam decoquatur [*](decoquantur EC.), aqua marina aut salsa lavatur[*](Isauatur R. lauantur Ev. a. J.) ; decoctum diu[*](diu om.E.) tenendum in ore. quidam cinere quinqlefolii fricare malunt. et verbasci radix decoquitur in vino ad colluendos dentes, et hysopo[*](hysipo VR.) colluuntur[*](coluuntur VD.) et peucedani[*](peucedanis VR.) suco cum meconio vel radicum anagallidis[*](anacallidis VRd.), magis feminae, suco ab altera nare, quam doleat, infuso.[*](Diosc. IV 95. Isid. XVII 9, 53.) Erigeron[*](Frigeron VR.) a nostris vocatur[*](uocatus VR.) senecio. hanc si[*](si dEv. sine r. an si ter? cfr. § 148. XXI 42.) ferro circumscriptam[*](circumscripta VR.) effodiat aliquis tangatque ea dentem[*](ter dentem Cornar.) et alternis ter despuat ac reponat in eundem locum ita[*](eta V. eza R.)[*](ita V2v. itē r.), ut vivat[*](bibat E.) herba, aiunt dentem eum postea non doliturum. herba est trixaginis[*](trixa- gini V.) specie et mollitia, cauliculis subrubicundis . nascitur in tegulis et in muris[*](moris VR.). nomen hoc[*](hoc nomen RS.) Graeci dederunt, quia vere canescit. caput eius numerose[*](numerose V2d. -ore V1R. -osa Ev. cfr. XXXIII 61.) dividitur lanugine, qualis est spinae, inter divisuras exeunte; quare Callimachus[*](gallimachus R. galliam chus V.) eam acanthida appellavit, alii pappum. nec deinde Graecis de ea constat. alii erucae foliis esse dixerunt, alii roboris—at minora[*](at minora ego. minora aminora E. minora rJ. sed minoribus (-ra D)v.) multo—, radice alii supervacua, alii nervis utili[*](utilia/// V.), alii potu strangulante. e diverso quidam[*](quidem E.) regio morbo cum vino dederunt et contra omnia
vesicae vitia, item cordis et iocineris. extrahere renibus harenam dixere. ischiadicis drachmam cum oxymelite ab ambulatione propinavere[*](propriauere E.), torminibus quoque et[*](et om.d(?)Ev. a. S.) in passo utilissimam, praecordiis etiam cibo ex aceto eam praedicantes serentesque[*](serentesque Ev. -tes d. serpentes V.om.R.) in hortis. nec defuere qui et alterum genus facerent nec quale[*](quale Ev. -lem VR. -lis d.) esset[*](essent VR.) demonstrarent, contra serpentes in aqua bibendam edendamque[*](medendamque VRd.) comitialibus dantes. nos eam Romanis experimentis per usus digeremus. lanugo eius cum croco et exiguo aquae frigidae trita inlinitur epiphoris , tosta[*](tosta R (?)v. tota r.) cum mica salis strumis.[*](Diosc. IV 85.—II 211. IV 149.) Ephemeron folia habet iilii[*](lilii Ev. illis r.), sed minora, caulem parem, florem caeruleum, semen supervacuum, radicem unam digitali[*](digitalem E.) crassitudine, dentibus praecipuam[*](praecipuum R.) concisam in aceto decoctamque, ut tepido colluantur. et ipsa etiam radix[*](radix mobiles v. a. S.) sistit; cavis[*](sistit cauis Ev (J). sistit in (sistint VR) cauis rTBrot. an sistit motus? cfr. XX 16.), exesis[*](exesis S (et ex- v). -si ll.TJ (offendente num. singulari).) inprimitur. chelidoniae radix ex aceto trita continetur ore, erosis veratrum nigrum inprimitur [*](imponitur v. a. S.), mobiles utrolibet decocto[*](utralibet decocta d (?)Ev. a. S.) in aceto firmantur.
[*](Diosc. III 11. cfr. Plin. XXVII 71 (89). XXX 24. (XXII 121).) Labrum Venerium[*](uenerium D. -reum v. (cfr. XVIII 124). uenenarium ll.) vocant in flumine nascentem. est ei vermiculus[*](uermiculum VR.), qui circa dentes fricatur[*](fricatur ego. cfr. XXII 121. necatur (ortum ex Fncatur) ll. G. de mendo cfr. § 167. XXVI 11. 15. XXX 83. XXVIII 133. ligatur v. nectitur D cum U 547 (contra Plinii usum).) aut cavis dentium cera includitur. cavendum ne vulsa[*](uulsa VdE. euu- v. cfr. nota ad XVIII 296; adde XIX 28, ubi etiam 27 (et fortasse 16) rectius uellitur scribendum erat. auu- R (?)G.) herba terram tangat[*](tangant VR. (an recte?).).
[*](Diosc. II 206. cfr. Geop. II 6, 30.) Ranunculum vocamus quam[*](quam dv(S). cfr. ind. et supra § 93. 117. 171. qua VR. quem E(?)C(D).) Graeci batrachion.
genera eius IIII: unum pinguioribus quam coriandri fohis et ad latitudinem malvae accedentibus, colore livido, caule alto[*](alto S e coni. Dal. alio VRd. albo Ev. an cubitali? cfr. Diosc.), gracili et radice alba. nascitur in limitibus umidis et opacis. alterun foliosius[*](foliosis E.), pluribus foliorum incisuris, altius[*](altius dED. alitus r. altis v.) caulibus. tertium minimum est, gravi odore, flore[*](grauiore flore R.) aureo. quartum simile huic, flore lacteo[*](lacteo Brot. Cum Buellio e Diosc. luteo ll.v. (J).). omnibus vis caustica, si cruda folia inponantur, pusulasque ut ignis[*](igni V. igi E.) faciunt. ideo ad lepras et psoras[*](psoras dv. spo- r.)iis[*](iis S. is VRED. eis G. om.dv.) utuntur et ad tollenda stigmata, causticisque[*](causticisque d(?)Ev. -cis uriae V. -cis uirie E.an causticis uarie (vel uero)?) omnibus miscent. alopeciis inponunt celeriter removentes[*](emouentes VET. euome- d.). radix in dolore commanducata diutius rumpit dentes; eadem[*](ad (at S) eadeim R.B) sicca concisa sternumentum [*](sternu- tamentum V2dEv. a. S(D). cfr. nota ad XXIV 97.) est.[*](cfr. Plin. XXI 144. XXVI 24.—Diosc. II 152. Pl. iun. 25, 7–9. Diosc. IV 42. 70.) nostri herbarii strumum eam[*](stru- mum eam VRdTfS. strumeam Ev. cfr. ind.) vocant, quoniam medetur strumis et panis parte in fumo suspensa, creduntque ea rursus sata rebellare quae curaverint[*](curata fuerint (vet. Dal.) S.) vitia, in[*](uitia in ego. -tia ll. v. (quo in CFW Müller p. 22. et in plantagine coni. Dal.).) quo scelere et plantagine utuntur. oris ulcera intus[*](intus ll. v. an illitus?) sucus plantaginis emendat et folia radicesque commanducatae [*](commanducatae VdS. -te R. -ta Ev(D).), vel si rheumatismo laboret[*](laboret Ev. habet r.) os, ulcera faetoremque quinquefolium, ulcera psyllium[*](psyllium. v. -llum E. pusillum r.).[*](Pl. iun. 25, 17–22. Marc. 11, 12. Pl. iun. 24, 1–3. Marc. 10, 62. Diosc. III 27. IV-76.) Conposita quoque contra faetores, vel maxime pudendum[*](pu- dentium VRd.) vitium[*](uitulum VR.), trademus. ergo folia myrti et lentisci pari pondere, gallae Syriacae dimidium pondus simul terere et vino vetusto sparsa mandere matutino ex usu[*](et usus E: optimum v. a. H.)
est, vel hederae bacas cum casia[*](cassia Vd.) et murra[*](myrrha RdEv. a. S.) pari pondere ex vino. naribus utilissimum est dracontii semen contritum ex melle, etiam si carcinomata in iis sint[*](sit VRd.). suggillata hysopo emendantur, stigmata[*](stag- mata R.) in[*](in Rv. om. r.) facie mandragoras[*](mandragora v. a. H.) inlitus[*](illitus dTE(P)H. -ta v. inlinitus VRS. cfr. XXIII 124.) delet.