Naturalis Historia
Pliny, the Elder
Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor
Ebuli quoque, quam[*](quem av. a. S.) nemo ignorat, fumo fugantur[*](fungatur VR.) serpentes.
Privatim adversatur[*](aduer- santur dx.) scorpionibus polemoniae[*](polimoniae Vd.) radix , vel adalligata[*](alligata dxv. a. H.) tantum, item phalangio[*](falangio Va.) ac[*](ac dxv. a r.) ceteris minoribus venenatis, scorpionibus aristolochia, agaricum obolis IIII[*](quattuor ll.v.) in vini mixti cyathis totidem, verbenaca et phalangio cum vino aut posca, item quinquefolium, daucum.
[*](Diosc. IV 102. Isid. XVII 9, 94. 73.) Verbascum Graeci phlomon[*](phlomon C e Diosc. phil- VRdx. pyl- a. plomon v.) vocant. genera habet prima duo: album, in quo mas intellegitur, alterum nigrum, in quo femina. tertium genus non nisi in silvis invenitur. sunt folia brassicae latiora, pilosa, caulis erectus, cubitali amplior. semen nigrum inutile, radix una, crassitudine digiti. nascuntur in[*](in Vdxa.cfr. Diosc. et in R(?)v.) campestribus. silvestri folia elelisphaci [*](elelisphaci v. -spatia a. alelis- phacia r.), alta[*](an altis? cfr. Diosc.), ramis lignosis. sunt et phlomides[*](phlomides C. plo- ll.v.) duae
hirsutae[*](hirsutae v. -ti VRdx. irsute a.), rotundis foliis, humiles[*](humilis R.). tertia lychnitis[*](lychnitis dv. lycn- VR. lichn- a.) vocatur, ab allis thryallis[*](thryallis v. griallis Vda. -alis R.), foliis[*](foliis dav. floris r.) ternis aut cum plurimum quaternis , crassis[*](crassi R.) pinguibusque, ad lucernarum lumina aptis. aiunt in foliis eius, quam feminam diximus, ficus omnino non putrescere. distingui genera haec paene supervacuum est, cum[*](est cum VRdxv. duxi- mus mecum a.) sint omnia eiusdem effectus. contra scorpiones bibitur radix cum ruta[*](rutae V. -te R. (an recte? sc. radice; cfr. vol. III p. 495 ad XX 43, ubi adde XXVIII 123. XXXIII 9. XXXV 100. 114. XXXVI 14. XXXVII 187. 190. XXIII 135.) ex aqua, magna amaritudine, sed[*](sed om.a. est D (puncto posito ad seqq. referens).) effectu[*](effectum dTx.om.a.) pari[*](parit dTx.).[*](Th. H. IX 18, 2. Diosc. IV 77. eupor. II 132.) Thelyphonon[*](thelyphonon C. theligonon dx. theleg- v. thetyg- VR. thactig- a.) herba ab alis scorpion vocatur propter similitudinem radicis. cuius tactu[*](tactum V. -tus a.) moriuntur[*](moriuntur—11 contra om.a.) scorpiones ; itaque contra eorum ictus[*](ictus om.a.) bibitur. scorpionem mortuum si quis helleboro candido linat, revivescere[*](reui- uiscere Vxv. a. H.) aiunt. thelyphonon[*](thelyphonon C. thelegonon v. -lygonos Rd. -ligonos r.) omnem quadripedem necat inposita verendis radice, folio quidem intra eundem diem. quod est simile cyclamino, ipsa geniculata. nascitur in opacis.—Scorpionibus adversatur et Vettonicae[*](uettonicae G. ueto- VRa. beto- v. uecto- niae d.) sucus ac plantaginis.
[*](Diosc. III 15. (cfr. Plin. XXVII 122).) Sunt et ranis venena, rubetis[*](rubetis aB. -etinis dxv. rultimis V1R. ult- V2.) maxime, vidimusque Psyllos in certamen e[*](certamen e ego. -mine ll.v.) patinis candefactis[*](candefactis V2S. -ctas V1Rdv. candida factis a.) admittentes, ociore etiam quam aspidum pernicie. auxiliatur phrynion[*](phrynion dTB. phrin- x. phyrion VRf. phrion a. phrynon v.) in vino pota. aliqui neurada[*](neurada v e Diosc. -ram d. -ran x. naurida a. natura r.) appellant, alii poterion[*](poterion B e Diosc. -tireton VRD2. -ecton dx. -et. cna. polyrrhizon v(D1).),
floribus[*](an foliis? cfr. XXVII 122.) parvis[*](paruis av. parunm rfx (an recte vel paruulis?).), radicibus multis[*](multis ll.v. an cubitum altis? cfr. Diosc. et XXVII 123.), nervosis, bene olentibus[*](olentibus av. -tium rx (ortum ex -tiuuf).). [*](Diosc. III 159.) item alcima[*](alcima ll. v. alisma B e Diosc. cfr. not. ad § 130.), quam alii damasonion[*](damasonion v e Diosc. cfr. index et XXVI 25. -sion ll.), alii lyron appellant. folia erant[*](erant aG. ę R. e rTfx. ei v.) plantaginis[*](plantagine dTx.), nisi angustiora essent et magis laciniosa convexaque in terrain, alias etiam venosa[*](uene- nosa dxav. a. B.) similiter, caule simplici[*](simplici D. imp- a. simpliciter rTxv. -ci et B.), tenui, cubitali, capite thyrsi, radicibus densis, tenuibus ut veratri nigri, acribus, odoratis, pinguibus. nascitur in aquosis.[*](Pl. iun. 85, 3–5. Diosc. eupor. II 113.) alterum genus eiusdem in silvis, nigrius, maioribus foliis. in usu[*](in usu D. in uisu a. in usus in VR. usus in dxv. cfr. § 71.) radices[*](radices aD. -ce rxv.) utriusque adversus ranas et lepores marinos drachmae pondere in vini[*](uino Tx.) potu[*](po- tum VaTx.). lepori[*](lepore Va.) marino adversatur et cyclaminos. veneni vim canis quoque rabidi morsus habent, contra quos erit cynorrhodum , de quo diximus; plantago et[*](et del. v. a. J.) ad omnes bestiarum[*](17 sq.) morsus pota atque inlita[*](inlita prodest v. a. D.), Vettonica[*](uettonica G. uecto- d. ueto- rx. beto- v.) ex[*](ex dxav. xe r.) mero vetere.[*](Diosc. IV 60.) Peristereos vocatur caule alto, foliato, cacumine in alios caules se spargens, columbis admodum familiaris, unde et nomen. hanc[*](haec V. hec a.) habentes negant latrari a canibus.
[*](Diosc. III 115.—cfr. Plin. supra § 68. Pl. iun. 107, 21.—Diosc. IV 1. eupor. II 135.) Proxima ab[*](ab av(D). om. r Brot.) his malis venena sunt, quae sibimet ipsi[*](ipsis aD.) homines excogitant. contra haec omnia magicasque artes erit primum illud Homericum moly, dein Mithridatia ac[*](ac aD. de r. et v.) scordotis[*](scordotes d.). et[*](dist. ego coll. § 68 et Pl. iun.) centaurium[*](centaurium av. fentar- r.) potu[*](pota v. a. G. i mala dxav. -le r.) omnia mala medicamenta
exigit[*](exigi VR.) per alvum, Vettonicae[*](uetonicae Va. beto- v. a. G.) semen in mulso aut passo vel[*](quattuor ll. v.) farina[*](farinae v. a. D. cfr. § 101.) drachma in vini veteris cyathis IIII; vomere cogendi atque iterum bibere.[*](Pl. iun. 107, 22. Diosc. III 4 (6). IV 42. III 1.) iis[*](his Vdx. is aD.), qui cotidie gustent earn, nulla nocitura mala medicamenta tradunt. poto veneno aristolochia subvenit eadem mensura qua contra serpentes, quinquefolii sucus, agaricum[*](agricum VR.), postquam vomuerint[*](uomuerint dav. -rit x. uomerint R. moue- V.), denarii pondere[*](tribus ll. v.) ex aquae mulsae cyathis III.[*](Diosc. IV 131. Th. H. IX 19, 2.—Diosc. III 159.) Antirrinum[*](antirrhinon v. a. S. cfr. XXVI 155.) vocatur sive anarrinon[*](anarrinon S cum B e Diosc. pararinon aD. phanari- v. perarinon r. -rion x. paranarrhinon J. cfr. index.) lychnis[*](lychnis S(D). lignis (ig- d) ll. siue lychnis B(J) e Diosc. lichnis v. (an aliis lychnis?).) agria, simile[*](similis v. a. S.) lino, radice nulla flore hyacinthi, seine vituli narium . et[*](et C. ex ll.Txv(S).) hoc perunctos venustiores fieri nec ullo malo medicamento laedi posse vel[*](uel ego. aut VrxaD. aut ueneno d(?)v.) si quis in[*](id in aD.) bracchiali[*](bracchiali S. -achiali V1Rd1xv. -aciali a. -achia V2d2x.) habeat[*](habeat V2d2xav. beat r.), arbitrantur Magi. similiter ea[*](eam v. a. G.), quam eupliam[*](eupliam VRaBrot.(J). -piliam dTx. -pleam v. eucleam S e coni. Dal. eucliam Salm. coll. Theophr.) vocant, traduntque[*](tra- duntque ea dxav. -dunt eaque V. -duntque eaque R.an tra- dunt aliqui?) ea perunctos commendatioris[*](commendatiores a.) esse famae[*](esse famae VRdxv. fieri a.). Artemisiam quoque secum habentibus negant nocere mala medicamenta aut[*](aut aD. uel VRS. om.dxv.) bestiam[*](bestiamue dxv. a. S.) ullam, ne solem[*](so- lam V2R.an solanum?) quidem; bibitur et haec[*](dist. ego coll. Diosc.) ex vino.—Adversus opium alcima[*](alcima ego. algam ll. -ga D. alligata v. cfr. Diosc. et §§ 124. 125, de mendo XXVI 25. 45. 83. 128. 149. 158.) privatim potens traditur, pota ut[*](pota ut ego. cfr. § 143. XXVI 38. 42. 75. 92. 105. 112. 123. 147. -taue VRv. -ta dTx. -tatur et aD.) adversus ranas.
Pericarpum bulbi genus est. duae eius species:
cortice rubro, alterum[*](alterum Vxa. alterum alterum r(?)v. cfr. Müller de stilo p. 91.) nigro, papaveri[*](papaueri dxv. -re r.) simile, sed vis maior quam priori, utrique autem in[*](in CFW Müller p. 21. om. ll. v.) excalfaciendo. ideo contra cicutam datur[*](datur VRdxS. dicunt a. dantur v. an dant?), contra quam et tus et panaces, Chironium praecipue; hoc et contra fungos.[*](Diosc. III 138.—Diosc. IV 134. eupor. I 96. Marc. 6, 1. (cfr. Plin. XXII 62).) Verum[*](uerum—6 subtexemus om.a.) et generatim membratimque singulis corporum morbis remedia subtexemus orsi a capite. Alopecias emendat[*](mundat a.) nymphaeae[*](nymphaeae fC. -pheae Rv. -peae V. -phae dT. nimphee x. -phe a.)Heracliae[*](hera- cliae S. et her- H coll. indice. lacitae VRfx. -te dT. ea cute a. et cicutae v. e lacte D.) radix, sive una[*](siue una ego. siueua V1Rdx. se una a. siue V2. Si una v. si ea J. siue ea D.)[*](lac. ego indicavi. exciderunt fere cum pice siue per se ea. cfr. Diosc. et index (medicinae II).).... trita[*](trita J. -tae VRdv. -te xa.) inlinantur. polythrix[*](polythrix H cum Salm. -tria ll.x. -tricha v.) distat a callitriche[*](callitrice Rx.), quod iuncos albos habet et folia plura maioraque, frutice quoque maior est. defluentem capillum confirmant[*](confir- mant a.cfr. Diosc. -at rxv.) et densant [*](densant a. -at rxv.).[*](cfr. Plin. XXIV 170.—Diosc. II 193. Pl. iun. 12, 17.) item lingulaca[*](lingulaca v ex ind. -lata Va. ligulata (-tia R) r.), circa fontes nascens, cuius radix [admixta][*](uncos posui cum P; cfr. XXIV 170.) combusta teritur cum adipe[*](adipe dxav. -pem V. apem R.) suis nigrae; id quoque excipitur, ut eius suis[*](suis dTxaD. uis r. sit suis v.), quae numquam pepererit[*](pepererit coni. J. pe- perit ll. v. cfr. nota ad XXVIII 75.) ; sol deinde plurimum confert inlitae. similis usus est cyclamini radicis.—Porriginem[*](pruriginem V2xv. a. G.) veratri radix tollit in oleo[*](oleo v. -eum VRdx. aqua uel oleo a.) decocta vel in aqua[*](uel in aqua om.a.).[*](Pl. iun. 11, 17.—Diosc. II 193. eupor. I 3. Th. H. IX 9, 3. Marc. 1, 7.—Diosc. IV 60.) —Capitis dolori medetur panacis omnium generum radix in oleo contrita, aristolochia, hiberis[*](iberis S. (et add. v).) adalligata hora vel diutius, si pati possit[*](possit ll. v. cfr, CFW Müller p. 11 et XXVIII 116.), comitante balinei[*](balnei dxv. a. G.)
usu[*](usu dxv. usus r.). medetur et daucum. purgat autem[*](autem et aD.) cyclaminos[*](cyclamenos R. -enus dx.) cum melle in nares addita et ulcera capitis sanat inlita. medetur et peristereos.[*](Diosc. IV 121.—Diosc. (IV 135). eupor. I 4. (cfr. Plin. XXVII 138).) Cacalia[*](cacalia B e Diosc. calcalla Vrfav. -cala dx. (an ca- caliae, sine leontice uocatur, semen?).) sive leontice[*](leontice B. leantice VRdfx. -ides v. antice a.) vocatur, semen margaritis minutis simile, dependens inter folia grandia, in montibus fere. huius grana xv in oleo macerantur, atque ita adverso capillo[*](aduersus capillos aD.) caput inungitur[*](inungitur aD. unguitur dxS. -gitur VRv. cfr. XXVI 61.).
Fit et ex callitriche sternumentum[*](sternaitamentum x. sternut- v. a. H.). folia sunt lenticulae, caules iunci[*](iunci RdTxH. -cis Vv. si uncis a.) tenuissimi[*](tenuissimi D. -mis VRav. tenuis similes (-lis xJ) dTxH. (an e tenuissimis?).), radice minima. nascitur opacis et umidis, gustatu[*](an gustu? cfr. § 92. XII 97. 119 et nota ad XXVII 22.) fervens.
[*](Pl. iun. 12, 19. Marc. 4, 4. Diosc. III 27. Pl. iun. 110, 19. Nicand. ther. 872.) Hysopum in oleo contritum phthiriasi[*](phthiriasi d(?)v. thyr- VR. tyr- x. parthynar- a.) resistit et[*](et av(D). om. rS.) prurigini in capite. est autem optimum Cilicium e Tauro monte, dein Pamphylium ac[*](ac daG. ad x. ae V. aet R. et v.) Zmyrnaeum[*](szmirneum x. smyrnaeum d(?)v. a. S.). stomacho contrarium , purgat cum fico sumptum per[*](per VRav.indras. om.Tx.) inferna[*](inferna av. cfr. Diosc. in farina rTx.), cum melle vomitionibus[*](uomitionibus—16 melle om.VR.). putant et serpentitum ictibus adversari, tritum cum melle et sale et cumino.
[*](Diosc. III 151.) Lonchitis non, ut plerique existimaverunt, eadem est quae xiphion[*](xiphion v. exi- a. e (et dx) xiphio rx.) aut phasganion[*](phasganion v. pasg- Rdx. gaphasg- a. sparg- Vf.), quamquam cuspidi similis semine; habet enim folia porri, rubentia ad radicem et plura quam in caule[*](caule v. -lum ll. (an caule, in hoc? cfr. § 66).), capitula personis comicis similia,
parvam exserentibus linguam[*](an albam? cfr. Diosc.) radicibus praelongis. nascitur in sitientibus,[*](Diosc. IV 20 (22).) e diverso xiphion[*](exyphyion R.) et phasganion[*](pasganion dx. parsg- R. prasg- V.) in umidis. cum primum exit[*](exigit V.), gladii praebet speciem, caule II[*](duum ll.v.) cubitorum, radice ad nucis abellanae[*](auel- lanae Rd(?)v. a. S.) figuram fimbriata, quam effodi ante messes[*](messed dTz.) oportet[*](an oportet et?), siccari in umbra. superior pars eius cum ture trita, aequo[*](equo Vx.) pondere admixto vino, ossa fracta capite[*](e capite dxv. a. S.) extrahit aut quicquid in corpore suppuret [*](suppuret ego. -rat ll.v. cfr. Frobeen p. 40.) vel[*](cum (pro uel) a.) si[*](sic VR.) calcata sint[*](sunt v. a. S.) ossa serpentis[*](ossa. Serpentis xv. a. G(D). cfr. § 15. XXVIII 116. 157. XXIX 102.) ; eadem contra venena efficax.[*](Pl. iun. 11, 18–21. Diosc. III 82. Marc. 2, 19.) —Caput in dolore veratro in oleo vel rosaceo decocto tritoque ungui convenit, peucedano ex oleo[*](et oleo V.) vel[*](uel om.a.) rosaceo et aceto. tepidum hoc prodest et doloribus, qui plerumque ex dimidia parte capitis sentiuntur, et vertigini . perungunt et radice eius sudoris causa eliciendi, quoniam caustica vis ei est.[*](Diosc. IV 70. eupor. I 1.)[*](Isid. XVII 9, 54.) Psyllion[*](psyllion v e Diosc. spyllion (-inon a) ll.) alii cynoides[*](cynoides v. -oida Rd. -oyda x. cinoida Vf. -oid a.), alii crystallion[*](crystallion B e Diosc. crysalion V. crisanion a. chrisalion r. chrys- fv. -llion J coll. ind.), alii Sice- licon[*](sicelicon H (-ion v). sicil- VRf. syc- d. silicon a.), alii cynomyiam[*](cynomyiam B. -mi- ram a. -mia dx. cylomya R. -mpa V.) appellant, radice tenui, supervacua, sarmentosum, fabae granis[*](grane V1R. -na V2.) in cacuminibus, foliis canino[*](caenino V. cecino B.) capiti non dissimilibus, seine autem pulici, unde et no- >men. hoc in bacis, ipsa herba in vineis invenitur. vis ad refrigerandum et discutiendum ingens. semen in usu, fronti inponitur in dolore et temporibus ex aceto et rosaceo [*](dist. S.) aut posca;[*](Diosc. III 4 (6).) ad cetera inlinitur. acetabuli mensura
sextarium[*](sextariū J coll. Diosc. -rio Rdxv. -ri r.) aquae densat[*](densat ac v(J). -sat ad a. -sata rS. -sat se ac H.) ac contrahit[*](contrahitur S.) ; tunc terere[*](terere V2dxv. terre Ra. -rrae V1.) oportet et crassitudinem inlinere[*](illinire Rdxv. a. S.) cuicumque dolori et collection inflammationique.—Vulneribus capitis medetur aristolochia , fracta extrahens ossa et in alia quidem parte corporis , sed maxime capite; similiter plistolochia.—Thryseli num[*](thry- selinum S cum B. Rhysellium (Rhis- R) VRv. Rhyss- dEBrot. thysselium Ven. (Erursus incipit).) est non dissimile apio; huius radix commanducata purgat capitis pituitas.[*](cfr. Plin. XXV 68. Diosc. III 7. Marc. 8, 91.— 8, 44. 106. (cfr. Plin. XXV 90). Seren. 211.—Diosc. IV 69. III 3.)