Naturalis Historia

[*](Diosc. II 152. Th. H. VII 8, 3. cfr. Isid. XVII 9, 50.) Celebravit et Themiso[*](themiso S. -isso VR. -ison Ev. temiso dT.) medicus vulgarem herbam plantaginem tamquam inventor volumine de ea edito. duo eius genera: minor[*](minora VR.) angustioribus foliis et nigrioribus[*](foliis et nigrioribus om.E.) linguae pecorum similis[*](simillimis R(?)v. sed cfr. § 81. 82.), caule anguloso in terrain inclinato , in pratis nascens; altera maior, foliis laterum[*](lacerum d.) modo inclusa, quae quia[*](queque quia VdE.) septena sunt, quidam eam heptapleuron vocavere. huius et caulis[*](caulis Ev. om. r.) cubitalis est. et ipsa[*](ipsa ego (et dist.). uapi ll. napi J. uua api D. napi similis v. angulosus Brot. cum vet. Dal. locus nondum sanatus. possit conici[et] campis, ut § 63. XXIV 59, vel lac. statui: et radices crassitudine digitali).) in umidis nascitur, multo efficacior. mira[*](mira om.E.) vis in siccando densandoque corpore, cauterii vicem optinens. nulla res aeque sistit fluctiones, quas Graeci rheumatismos vocant.

[*](Diosc. IV 126. 127. Isid. XVII 9, 49.) Iungitur huic buglossos[*](boglossos Vdv.a.C.), boum linguae similis, cui praecipuum, quod in vinum deiecta[*](delecta Vd.) animi voluptates [*](uoluntates d.) auget et vocatur euphrosynum. iungitur[*](iungetur d.) et

cynoglossos[*](cynoglos Vd.) caninam[*](caninam S. -nan V. -nas dTEv. cannina R.) linguam[*](linguam V2in ras. J. -ua R. -uas dTEv. del. S.) imitata[*](imitata J. -tato E. -tatur dTS. -ta R. -tans v. imittata V2. -ttat V1.), topiariis operibus[*](opiaris Vd.) gratissima. aiunt quae[*](quae D. que Vd. quod E. que quae R(?)B. que eam quae v.) III thyrsos[*](tres ll.v.) seminis emittat[*](emittat v(S). -ttit Dal. inmittat E. mittat VdfJ. mitat R.), eius radicem potam ex aqua ad tertianas prodesse, quae[*](quattuor ll.v.) IIII, ad quartanas.—Est et[*](et VS. om. rv.) alia similis ei[*](ei dTEG. et r. ei et v.), quae[*](qui d. J ferat Ev.a.S.) fert lappas[*](lampas VR.) minutas . eius radix pota ex aqua ranis et serpentibus adversatur .

[*](Diosc. IV 58 (cfr. III 146). Isid. XVII 9, 93.—Th. H. IX 13, 2. (cfr. Plin. XXII 25. XI 284).) Est et buphthalmus[*](buphthalmi R.) similis boum oculis, folio feniculi, circa[*](circa v. contra circa ll.) oppida nascens, fruticosa caulibus[*](an caulibus mollibus? cfr. Isid.), qui et manduntur decocti. quidam chalcan[*](chalcan E.cfr. Diosc. -ciam v.a.B. calchan r D. -am f. cachlam B e Diosc. III 146.) vocant. haec cum cera[*](era E.) steatomata[*](steatomata S cum B e Diosc. siafatomata E. sia- flato- Vd. siaflatho- R. scirro- v.) discutit.

Invenere herbas et universae gentes, Scythia[*](sesthia VR.) primam [*](primum v.a. J) eam, quae Scythice vocatur circa Maeotim[*](Maeotim S cum P e XXVII 2 et Theophr. boeotiam ll. v.) nascens, praedulcem[*](praedulces E. -cis v.a. H.) alias[*](aliam Ev.a.H.) utilissimamque ad ea, quae asthmata[*](asthmata S cum Salm. e Theophr. (cfr. XXII 25 et Diosc. III 5). spasmata G. sparmata T. -tam VRd. spartama E. -taniam v.) vocant . magna et ea commendatio, quod in ore eam habentes sitim famemque non sentiunt.[*](Th. H. IX 13, 2. (cfr. Diosc. II 80). Th. H. IX 15, 3.) — Idem praestat apud eosdem hippace[*](hippace dTH. hipace VR. ipface E. hippice v.), distincta[*](distincta ll. J. dicta Tv. sic dicta S cum Salm.), quod in equis quoque eundem[*](eandem E.) effectum habeat[*](habeat v(J). -bent VEd. -bere E. -bet S.), traduntque his duabus herbis Scythas etiam[*](etiam dEv. fedam R. red- Vf.) in duodenos dies durare in fame sitique.

Ischaemonem[*](scemonem VRd.) Thracia[*](thracia Rv. traicla V. -aycla d. -ahyda E.) invenit, qua ferunt sanguinem [*](dist. ego.) sisti non aperta modo vena, sed etiam praecisa. serpit in[*](in (=ī) ego. cfr. XXII 45. (XXVII 82. XXI 99. XXVI 126. XXVIII 109). e REv. et r.) terra, milio similis, foliis[*](folia R. -io d.) asperis et lanuginosis. farcitur[*](farcitur Ev. parcitam V1. -tum Rd. -turam V2.) in nares, quae in Italia nascitur, et ciet[*](ciet ego. cfr. XXIV 182. om. ll. v.) sanguinem , eadem adalligata sistit.

[*](Diosc. IV 1. V 54. IV 2 extr.) Vettones[*](uetcones R. uecco- Vd.) in Hispania earn, quae Vettonica[*](uectonica VRd.) dicitur in Gallia, in Italia autem serratula[*](serratura VRd.), a Graecis cestros aut psychrotrophon[*](psychrotrophon D. psycho- B e Diosc. pychrotropon E. phycro- VR. pycro- d.), ante cunctas laudatissima. exit anguloso[*](angulo V.) caule[*](duum ll.v.) cubitorum II, a[*](e VfS. cfr. XV 131.) radice spargens folia fere lapathi[*](lappatis VRd.), serrata, semine[*](stamine B e Diosc.) purpureo. folia siccantur in farinam plurimos ad usus. fit vinum ex ea et acetum stomaacho et claritati[*](claritate R.) oculorum, tantumque gloriae[*](gloria VR.) habet, ut domus, in qua sata sit[*](sata sit dEv (D). cfr. § 115. sit VRS.), tuta[*](tuta Ev. ita R. it V1. pura dT.del.V2.) existimetur a piaculis[*](piculis V1. peric- V2D.) omnibus.

In eadem Hispania inventa est[*](est v(S). si d. sit E. sic rTfH.) Cantabrica per divi Augusti tempora a Cantabris reperta. nascitur ubique caule iunceo[*](iunco V.), pedali, in quo sunt flosculi oblongi[*](oblinquo R.) veluti calathi, in his semen perquam minutum. nec alias defuere Hispaniae herbis exquirendis, ut in quibus etiam nunc[*](etiam- num v.a.S.) hodie[*](hodie ll. v. an uolgo?) in more sit[*](more sit Tf(P)S. -res sit VRd. numeroso et E(?)G. -so sit v. uirorum B.) laetiore[*](laetiore dEv. lact- VR. lat- T. laut- D. sed cfr. § 107.) convictu potionem e centum[*](egentum VR. -tem v.a.B.) herbis mulso additis credere[*](credidere v.a.S.) saluberrimam suavissimamque . nec quisquam genera earum iam novit aut multitudinem [*](tantum TB.), numerus tamen constat in nomine.

[*](cfr. Colum. VI 5, 3.) Nostra aetas meminit herbam in Marsis repertam. nascitur et[*](et om.VRH.) in[*](in om. v.a.G.) Aequicolis[*](aequiculis Vdv.a. G. aequac- R.) circa vicum Nervesiae[*](nernesiae V. uern- R. nersiae d.) ; vocatur consiligo. prodest, ut demonstrabimus[*](demonstrabimus B. -auimus ll.fv.) suo loco, deploratis[*](26,38) in phthisi[*](thisi V. his R.).

[*](Galen. π. φαρμ. κατὰ τόπους X 2 p. 635. Diosc. II 205.) Invenit nuper et Servilius Democrates e primis medentium quam appellavit Hiberida[*](hiberida VG(D). (-dam v). ib- r H.), quamquam ficto nomini[*](nomini Vd (Salm.) S. -ne rfv. an homini? cfr. Galen. (de mendo cfr. moris v. 13).) inventione[*](inuentione (Salm.) S. -ni ll.fv.) eius adsignata[*](assignato Ev.a. S.) carmine. nascitur maxime circa vetera monumenta parietinasque et inculta itinerum; floret semper, folio nasturci, caule cubitali, semine [*](semine tam paruo E(?)v.a.S. (cfr. XXVI 5).) vix ut aspici possit. radici odor nasturci[*](nasturti RdEv(ut v. 9 ll.v).). usus aestate efficacior et recenti[*](trecenti V. recentis R.) tantum; tunditur difficulter. coxendicibus et articulis omnibus cum axungia modica utilissima , viris plurimum quaternis[*](quaternis v. -num ll.) horis[*](moris VRd.), feminis[*](feminis d. feminas E.) minus dimidio adalligata, ut deinde in balineis descendatur in calidam et postea[*](et deinde et postea E.) oleo ac vino perunguatur corpus[*](perungatur coryus R.), diebusque vicenis interpositis idem fiat, si qua admonitio doloris supersit. hoc modo rheumatismos omnes sanat occultos . inponitur non in ipsa[*](occultos—ipsa om.V.) inflammatione[*](ipsas inflammationes E.), sed inminuta.

[*](Diosc. II 211. 212. 211.)[*](cfr. Cels. VI 6, 39. Plin. VIII 98. (X 165 XI 152). Isid. XVII 9, 36) Animalia quoque invenere herbas, in primisque chelidoniam[*](celidoniam V.an chelidonia est?)[*](lac. ego indicavi. excidit medentur; cfr. VIII 97.). hac enim hirundines[*](irundines V.) oculis[*](ocules V2. -los D.) pullorum in nido ... restituuntque[*](restituuntque E. -unt Rdv. restidaiuntque V1. restituunt dantque V2D.) visum[*](in uisum E.), ut quidam volunt, etiam erutis

oculis. genera eius duo: maior fruticosa[*](fructicosa R. fruticoso Ev.a.G.(caule add. v.a.J).), folio pastinacae erraticae[*](duum ll. v.) ampliore, ipsa altitudine[*](altitudine Ev. ampli- r.) II cubitorum, colos albicans , flos luteus; minori folia hederae rotundiora, minus candida.[*](Marc. 8, 44. cfr. Plin. infra § 142.) sucus croci, mordax, semen papaveris. florent adventu hirundinum, discessu marcescunt[*](marcescunt REv. mare- V. are- dT. inare- D. cfr. XVI 218. XX 12. 33. 67. 89 extr. 168. XXIV 2.). sucus[*](sucu V1R.) florentibus exprimitur et in aereo vase cum melle Attico leniter cinere ferventi decoquitur, singulari remedio contra caligines oculorum. utuntur et per[*](et per Ev. per r.) se suco et[*](et om.Rv.a.S.) in collyriis, quae chelidonia[*](cilidoniae VR.) appellantur[*](appellatur R.) ab ea.

Inveniunt[*](inueniunt VRdfS. -nerunt E(?)v(D).) et canes[*](canas E. canes canariam v.a.S ex indice.) qua[*](quae E.) fastidium vincunt[*](dicunt E. deducunt v.a.S. an uincant?) eamque in nostro conspectu mandunt, sed ita, ut numquam intellegatur , quae sit; etenim depasta cernitur. notata est haec animalis[*](animalis del. S cum P.) eius[*](huius v.a.S.) malignitas in alia herba maior. percussus [*](percussis R.) enim a serpente mederi sibi quadam[*](sibi quamdiu E. quadam sibi R(?)v.a.S.) dicitur, sed illam homine spectante[*](inspectante Ev.a.S.) non decerpit.

[*](Th. H. IX 16, 1–3. Diosc. III 34.)[*](Cic. nat. deor. II 50, 126. 127. Verg. Aen. XII 412–415. Isid. XVII 9, 29.) Simplicius[*](herbae d.) cervae monstravere elaphoboscon, de qua diximus, item helxinen[*](helxinen v(S). -ine E. -Isine rTf. seseli enixae B coll. VIII 112 et XXII 41. (an seselin?).) a partu dictam[*](dictam ll.Tfv(S). dictamnum B. (an et tamnum? cfr. VIII 112).), ostendere,[*](22,79) ut indicavimus, dictamnum[*](dictamnum ll.Tfv(S). del. B.) vulneratae pastu[*](pastae Ev.a.H.) statim[*](8,97) telis[*](telis om.E.) decidentibus. non est[*](est om.dT.) alibi quam in Creta, ramis praetenue, puleio[*](pulei R.) simile, fervens et acre[*](et acre REv. etere V. hederae dT.) gustu. foliis tantum utuntur; flos nullus[*](nullum E.) aut[*](aut VRdTH. erat E. ei est aut B. ei est v.) semen aut caulis, radix

tenuis ac supervacua. et in Creta autem non spatiose[*](spatiose Ev. -sa rS. cfr. XVI 166. XIX 92. XXXI 128. XXXV 83.) nascitur mireque[*](an mire quippe vel mire namque? cfr. Theophr. et § 59.) capris expetitur.[*](cfr. Pseudo-Diosc. III [38].) pro eo est[*](est V.om.d. est et REv.) pseudodictamnum multis in terris[*](ter (om. ris nascens—ra- mulis) E.) nascens, folio simile[*](simili dv.a.H.), ramulis minoribus, a quibusdam chondris[*](condris VRv.a.C.) vocatum. minoris effectus statim intellegitur; dictamnum enim[*](dictam nomen enim V.) minima[*](nimia d.) potione[*](portione v.a. S.(ἀπὸ μικρπῦTheophr.).) accendit [*](accedit VRd.) os. qui legere eas, in ferula aut[*](aut S(D). Uel Ev. ui aut VRd1. hii aut d2. ibi aut J.) harundine condunt praeligantque[*](praeligatque nec VR.), ne potentia evanescat. sunt qui dicant utramque[*](utraque Rd.) nasci multifariam[*](multiforia VRd.), sed deteriores in agris pinguibus[*](pinguibus dv. -uis r.), veram[*](ueram sc. herbam: cfr. § 117. (an dictamnum glossema?).) quidem[*](quidam V1fv. a. G. que V2.) dictamnum non nisi in asperis.[*](Diosc. ibid. [39].—Th. H. IX 15, 4.) est et[*](et om.d.) tertium genus dictamnum vocatum, sed neque facie[*](facie Ev. -ile r.) neque effectu simile, folio sisymbri, ramis maioribus, praecedente[*](procedente v. a. H.) persuasione illa, quicquid in Creta nascatur[*](nascitur R(?)Ev.a.S.), infinito praestare ceteris eiusdem generis alibi genitis, proxime quod in Parnaso. alioqui herbiferum esse[*](esse Ev. esset r.) et Pelium montem in Thessalia et Telethrium[*](teletrium VR. elet- v.a.B.) in Euboea et totam Arcadiam ac Laconicam tradunt, Arcades quidem non medicaminibus uti, sed lacte[*](lacti R.) circa ver[*](circa uter E.), quoniam tum maxime sucis herbae turgeant medicenturque ubera pascuis. bibunt[*](bibant E.) autem vaccinum , quoniam boves omnivori[*](omniuori J. -rae B e Theophr. -ibori E. -iuofi VR. -ino fi d. -ino uoriferi v.) fere[*](fere ll. G. om. v.) sunt[*](sint Rd.) in herbis. potentia earum per quadripedes etiamnum duobus claris exemplis manifesta[*](manifestat V.) fit. circa Abderam et limitem, qui Diomedis vocatur, equi pasti inflammantur rabie, circa Potnias[*](potniceas E.) vero et asini.

[*](cfr. Plin. XXVI 154. Isid. XVII 9, 52.—Diosc. III 4. [5]. [6]. cfr. Th. H. IX 20, 4 (13, 3).) Inter nobilissimas aristolochiae[*](aristolociae VR. -laciae d.) nomen dedisse gravidae videntur, quoniam esset[*](esset om.E.)ἀρίστη λεχούσαις.[*](aristhe E.)[*](lechuses R(?)B. lecusaey (-sey d) Vd. tecuses v. reos aes E. (Graecas litteras posUit C)) nostri malum terrae vocant et quattuor genera eius servant: unum tuberibus radicis rotundis, foliis inter malvam et hederam, nigrioribus mollioribusque, alterum masculae, radice longa[*](longa del. voluit S. an ra- dice oblonga (cfr. v. 14) vel ongae, radice?)[*](quattuor ll.v.), IIII digitorum longitudine, baculi crassitudine, tertium longissimae, tenuitate[*](tenuitatis Ev.a.S.) vitis novellae, cuius[*](cui v.a.H.) sit praecipua vis, quae et clematitis[*](clematitis v(H) ex in- dice et Diosc. -atis ll. G(D).) vocatur, ab aliis Cretica[*](certica VR.). omnes colore buxeo, caulibus parvis, flore purpureo. ferunt baculas parvas, ut cappari[*](capparis EC.). valent[*](parent E.) radice tantum. est et quae plistolochia[*](plistolochia H (pist- v). -locia V2. -lotia R.-licia V1. plistocia r.) vocatur, quarti generis, tenuior quam proxime dicta, densis radicis capillamentis, iunci plenioris crassitudine.[*](Diosc. III [6].) hanc quidem polyrrhizon[*](polyrrhizon v(J). -rrizon dES. po- bryzon r. cfr. § 51.) cognominant. odor omnium medicatus, sed oblongae radici tenuiorique gratior ; carnosi enim est corticis, unguentis quoque nardinis conveniens. nascuntur pinguibus locis et campestribus. effodere eas messibus tempestivum; indesquamato[*](in desquamato ego. cfr. vol. III p. 495 ad XIX 115. ita desq- v. tesq- E. desq- D. ita e squama r.) terreno[*](terreno Ev. -nu V1. -nu R. -na d. -ni V2.) servantur. maxime tamen[*](tamen ll. v. an autem?) laudatur Pontica et in quocumque genere ponderosissima quaeque, medicinis aptior rotunda[*](dist. J e Diosc.), contra serpentes oblonga, in summa tamen gloria est ea[*](ea (vel haec) si ego. et si VRdTf. si a E. si G. etiam v.), si modo a conceptu admota vulvis in carne bubula mares figurat, ut traditur.[*](extr.: Diosc. III [6]. Pl. iun. 87, 12. 13.) piscatores Campaniae radicem eam, quae rotunda est, venenum terrae vocant, coramque

nobis[*](nobis VRdv. ut E.) contusam mixta calce in mare sparsere. advolant pisces cupiditate mira statimque exanimati[*](exanimitati R.) fluitant[*](fluuitant VD.). quae polyrrhizos[*](pobryzos V.cfr. § 96.) cognominatur convulsis, contusis, ex alto praecipitatis radice pota ex aqua utilissima esse traditur, semine pleuriticis et nervis, confirmare, excalfacere, eadem satyrion esse[*](esse VREH. is d. est v.).

[*](Diosc. III 48 extr. 49. 50. 31. IV 8. (eupor. II 114).) Verum et[*](et om.VRTf.cfr. § 132.) effectus ususque dicendi sunt ordiendumque malorum[*](a malorum E(?)v. e ma- S. cfr. CFW Müller p. 3. XXIX 29.) omnium pessimo est[*](est VdEJ. om.R. e S. id est v.), serpentium ictu. medentur ergo Britannica herba, panacis[*](panacis VRdS. -ces Ev. -cisque G.) omnium generum radix e vino, Chironii[*](chironi VD. -niae v.a.G.) et flos et semen potum inlitumve ex vino et oleo, privatim quae[*](quae S. que ll. que quae v.) cunila[*](cunila v. -icula (coni- VR) ll.) bubula appellatur, Polemonia[*](quattuor ll. v.) vel Philetaeris[*](philetaeris dES. -ria C e Diosc. et § 64. -teris Rv. phifile- V.) radicis drachmis IIII in mero[*](in numero R. ex mero v.a.S), Teucria[*](teucrias E.),[*](Diosc. III 101. Geop. XIII 9, 12. Diosc. III 115. Pl. iun. 110, 22. Diosc. III 3. IV 3. (eupor. II 115).) sideritis, scordotis[*](cordatis V.) ex vino, privatim ad angues[*](ungues R.), pota et inlita sive suco sive folio sive decocto, centaurii maioris radix[*](radix Bas. -ice ll.v.) drachma[*](drachma VRdv. alba E.) in vini albi cyathis III, Gentiana praecipue[*](tribus et duabus ll. v.) adversus angues II drachmis cum pipere et ruta in[*](sex ll. v.) vini[*](in uini ego. uini ll.v.) cyathis VI, sive viridis sive sicca. et Lysimachiae odorem fugiunt.[*](Pl. iun. 110, 24.—Diosc. IV 1 III 34.—Th. H. IX 20, 4. Diosc. eupor. II 115. Pl. iun. 110, 26. 107, 22. 111, 2) datur ex vino percussis chelidonia; morsibus inponitur[*](cheli- donia morsibus inponitur Ev om. r.) Vettonica[*](uettonice E. uecto- nica d. ueto- R.) praecipue, cui vis tanta perhibetur , ut[*](et (pro ut) E.) inclusae[*](inclusi d.) circulo eius serpentes ipsae[*](ipsae R (?)v. -se V. -si rT.) sese[*](se dT.) interimant flagellando. datur ad ictus semen eius denarii pondere

cum[*](tribus ll.v(bis).) III cyathis vini vel farina drachmis III sextario[*](sextarios V1R.an ex (vel in) sextario? cfr. § 127.) aquae —farina[*](dist. J.) et[*](farina et (ex d) ll. D. -na J. del. v.)inponitur[*](inponitur v(D). pon- ll. repon- J coll. § 115. locus nondum sa- natus.) —, Cantabrica, dictamnum, aristolochia radicis drachma in vini hemina, sed[*](sed om.dEv.a.S.) saepius bibenda. prodest et inlita ex aceto; similiter plistolochia[*](pistolochia VRv.a.H.), quin[*](quin et v.a.D.) omnino [*](an super? cfr. XIX 115. XXVI 121. XXIX (83). 95. XXXI 131.) suspensa supra focum fugat e domibus[*](demonibus R.) serpentes; [*](Diosc. II 208.)

argemonia quoque radicis[*](radicis ego. -ce eius ll.v.) denarii pondere in vini cyathis[*](tribus ll.v.) III poto[*](poto V. in poto E. potus d. -ta R(?) Hack. -tatur v.). plura de ea convenit dici ceterisque, qua[*](qua ego. quo E. qm??? Rd. quoniam VS. quando D. quae v. (an quo loco?).) primum nominabuntur, in eo autem genere medendi primum nominari quamque, in quo maxime valebit. folia habet qualia[*](et equalia E. aequ- v.a.G.) anemone[*](anemona d. -nae v.a. G.), divisa apii modo, caput in cauliculo [*](an teretem (pro item)? cfr. Diosc.) papaveris silvestris, item radicem, sucum croci colore acrem[*](acre Vd.)[*](dist. J.) et acutum. nascitur in arvis. apud nos tria[*](nos tria VRdJ. nostri iam E. nos. Nostri tria v.) genera eius faciunt et id demum probant, cuius radix tus redoleat.

[*](Diosc. III 1. eupor. II 115. Pl. iun. 110, 25. (cfr. Plin. XVI 33).) Agaricum ut fungus nascitur in arboribus circa Bosporum[*](bosphorum RC.) colore candido; dantur[*](datur R(?) v.a.S.) oboli III contriti[*](obolis quattuor contritum v.a.S.) cum binis cyathis aceti mulsi. id, quod in Gallia[*](Galatia S cum B e Diosc.) nascitur, infirmius[*](infirmus R. -um dT.) habetur. praeterea[*](praeterea—19 facit om.R.)[*](propterea V.) mas spissior amariorque[*](spissior amariorque dv. -ora maiorque V. maiorque spissiorque E.) — hic[*](dist. ego e Diosc.) et capitis dolores facit—, femina solutior. initio gustus[*](gustusb VRv(J). -tu d(?)EG.) dulcis mox in amaritudinem[*](amaritudine Rd.) transit.

[*](Diosc. IV 27. eupor. II 115. 131. cfr. Plin. XXVII 39 (XXII 50).) Echios utriusque generis[*](post generis lac. statuit J.) puleio similis, foliis coronat; datur[*](coronat datur ego. cfr. XXI 52. 54. -nata RdEv. -naria D cum vet. Dal. corinata V. cari- fS.)[*](quattuor datur v.a.S.) drachmis[*](duabus ll. v.) II ex [*](et E.) vini cyathis IIII. item altera, quae lanugine distinguitur spinosa[*](spi- noso VR.), cui et capitula viperae[*](uipre R.) similia sunt; haec ex vino et aceto. quidam echion personatam vocant, cuius folio[*](folia VR.) nullum est latius, grandes[*](grandius V. -dis S.) lappas ferentem; huius radicem decoctam ex aceto dant potui.—Hyoscyamum contusum cum foliis ex vino datur peculiariter contra aspidas.

[*](Isid. XVII 9, 55.) Nulla tamen Romanae nobilitatis plus habet quam hiera botane. aliqui aristereon[*](aristereon dED. -reun r. peristereon v(S) e Diosc. -ona H. cfr. § 126. XXVII 21.), nostri verbenacam vocant. haec est quam legatos ferre[*](ferme VR.) ad hostes indicavimus; hac[*](22,5) lovis mensa verritur, domus purgantur lustranturque[*](lustrantur quae R.). genera eius duo[*](duo VdTS. duo sunt R (?)Ev(D).) : foliosa, quam feminam putant, mas rarioribus foliis.[*](Diosc. IV 61.) ramuli[*](ramulis VR.) utriusque[*](utrisque R.) plures, tenues, cubitales, angulosi[*](angulosis V. -sas R.), folia minora quam quercus angustioraque, divisuris maioribus, flos glaucus, radix longa, tenuis. nascitur ubique[*](sed R(?)v.a.S.) in planis aquosis. quidam non distingunt et unum[*](uinum V.) omnino genus faciunt, quoniam utraque[*](utraque dTv(S). -asque r. om. Dal.) eosdem[*](eosdem- que E. (an eosdem utraque?).) effectus habeat. utraque sortiuntur Galli et praecinunt responsa[*](rescyonsa V.), sed Magi[*](magis B.) utique circa hanc insaniunt: hac perunctos inpetrare quae velint, febres abigere, amicitias conciliare[*](conciliari d.) nullique non morbo mederi. colligi debere circa canis ortum ita, ne luna aut sol conspiciat, favis[*](fauis v. faucibus ll.) ante et melle terrae ad piamentum[*](ad pa- uimentum d. et////// E.) datis; circumscriptam[*](circumscripta Rd.) ferro effodi

sinistra manu et in sublime[*](sublimen V.) tolli; siccari in umbra separatim folia, caulem[*](caule Vd.), radicem. aiunt[*](aiunt' R. adlunt E. aiunt- que v.a. S.), si aqua spargatur triclinium , in[*](in ego. om. ll. v. cfr. Diosc. et XXIV 90. (XXVI 29. XXIII 140).) qua maduerit, laetiores[*](lactiores V.) convictus[*](conuinctus R.) fieri. adversus serpentes conteritur[*](contritus V.) ex vino.

[*](Diosc. IV 102.) Est similis verbasco herba, quae saepe fallit pro[*](pro eo S cum B.) ea capta, foliis minus candidis, cauliculis pluribus, flore luteo. haec abiecta blattas in se contrahit[*](in semen trahit dT.) ideoque Romae blattaria[*](blattariam Vdv.a. H.) vocatur[*](uocant dv.a.H.).

Molemonium[*](lemonium E(?) v.a.J. sed cfr. index et XXVI 40. (Diosc. IV 16 hue non qua- drat).) sucum lacteum emittit[*](emittit ego. cfr. vol. III p. 493 med. mittit ll.v.) concrescentem cummis[*](cummis RS. gummis VdD. -mi Ev.) modo, umidis locis. datur denarii pondus in vino.

[*](Diosc. IV 42. Th. H. IX 13, 5. Isid. XVII 9, 38.—Diosc. IV 21.) Quinquefolium nulli ignotum est, cum etiam fraga gignendo commendetur[*](comedatur d.) ; Graeci pentapetes[*](pentapetes—13 effoditur om.E.) aut pentaphyllon aut chamaezelon[*](chamaezelon v(S) ex ind. -leon Ven. cameleon R. -len Vdf.(del. H).) vocant. cum effoditur, rubram habet radicem ; haec inarescens nigrescit[*](inarescit E. marcescens v.a.B.)[*](nigrescit om.E.) et angulosa fit[*](fit—15 ipsa om.E.). nomen a numero foliorum. et[*](et (ante ipsa) del. S.) ipsa herba incipit et desinit cum vite. adhibetur et purgandis domibus.

Adversus serpentes bibitur et eius radix, quae sparganion vocatur, ex vino albo.

[*](Diosc. III 76.)[*](schol. Nicand. ther. 94. Th. H. IX 20, 2.) Dauci genera quattuor fecit Petronius Diodotus , quae persequi nihil attinet, cum sint differentiae duae, probatissimi in Creta[*](certa VR.), mox in Achaia et ubicumque in siccis nati, feniculi[*](feniculis R.) similitudiue, candidioribus foliis et minoribus hirsutisque, caule pedali recto [*](rectu V. -ta d.), radice suavissimi

gustus et odoris. hoc in saxosis nascitur meridianis; reliqua genera ubique nascuntur terrenis collibus limitibusque [*](lac. ego indicavi; exciderunt fere est unum ex his vel est genus.), nec nisi pingui solo ..... foliis coriandri, caule cubitali, capitibus rotundis, saepe pluribus[*](rotundis saepe pluribus Ev.om.r.) quam ternis[*](quaternis dT.), radice lignosa[*](ligno sed E1. -nosa sed E2v.a. H.) et, cum inaruit, supervacua. semen huius cumino simile, prioris[*](priorem Vd.) milio, album, acre[*](acrem VRd.), odoratum omnibus et fervens. secundum priore vehementius[*](nehementium VRd.) est[*](est—8 tertium Ev.om. r.) ideoque parce sumi debet. si iam maxime tertium genus facere libeat, est simile[*](simili R.) staphylino, quod pastinacam erraticam appellant, semine oblongo, radice dulci. omnia haec et hieme et aestate[*](aestati VR.) sunt intacta quadripedi nisi post abortus. ex allis[*](dist. v.a. H.) usus seminis, ex Cretico[*](cretico VRdTf (P)H. ereti E. creta v.) radicis et[*](radicis et VRdTfB. dulcis et Ev. radieis dulcis et Ven. radicis est H cum Gron. (D). an et ra- dicis? cfr. Diosc. et XXVI 45. 89.) magis ad serpentes [*](ser- pentes est Ev.a.H.). bibitur[*](bibitur e uino om.E.) e vino drachma una, datur et quadripedibus percussis.

[*](Diosc. IV 105. Colum. VI 17, 3.) Therionarca[*](therio- narca B. cfr. ind. et XXIV 163. thero- D. theroniarca d. thenro- VR. theonurcsa E. -narca v.) alia quam magica et in nostro orbe nascitur, fruticosa, foliis[*](sub folis (-iis V2) uiribus VRd.) subviridibus, flore roseo. serpentes necat. cuicumque[*](ubicumque dT.) admota ferae et[*](ferae est dT. fuerit v.a. G.) haec[*](hac VR.) torporem adfert.

Persollata[*](persollata J. -olidata VRd. -olata Ev(D). cfr. ind. et XXVI 24. 28. 92. 121. 136. 143. an personata (ut § 104)? cfr. Diosc.(προσωπίδα, προσώπιον, περσωνάκεαμ).), quam nemo ignorat, Graeci arcion vocant , folia habet maiora etiam cucurbitis et hirsutiora nigrioraque et crassiora, radicem albam et grandem. haec ex[*](duum ll. v.) vino bibitur denariorum II pondere;[*](Diosc. II 193. Th. H. IX 9, 3. Isid. XVII 9, 89. Diosc. eupor. II 78.) item cyclamini

radix contra serpentes[*](pentes R.) omnes. folia habet minora quam hedera nigrioraque et tenuiora, sine angulis, in quibus albicant maculae, caule exiguo, inani[*](inane VRd.), floribus purpureis [*](purpureus V1R.), radice lata, ut rapum videri possit, cortice nigro. nascitur in umbrosis. a nostris tuber terrae vocatur, in omnibus serenda domibus, si verum est, ubi sata sit, nihil nocere mala medicamenta; amuletum[*](amuleum VRd.) vocant. narrant[*](narrant Eman. Dal. H. -antque (quae R) rv. (narrant—8 uinum videntur post abortum fieri in v 11 transponenda esse; cfr. Diosc.)) et ebrietatem repraesentari addita in vinum. radix[*](radice v. a. G.) et[*](et VRdTv(J). om.EG. eius S.) siccata, scillae modo concisa[*](concissa d.) reponitur; decoquitur eadem ad crassitudinem mellis. suum tamen venenum ei est, traduntque, si praegnans[*](praegnas VJD.) radicem eam[*](eam VRTfv(S). om.d(?)EVerc.(G)J.) transgrediatur, abortum fieri.

[*](Diosc. II 194.) Est et altera cyclaminos cognomine cissanthemos, geniculatis caulibus supervacuis a priore distans, circa arbores se volvens, acinis hederae, sed mollibus, flore candido , specioso[*](spacioso R.), radice supervacua. acini tantum in usu, gustu[*](tū si R.) acres et[*](acres et D cum U 540. acre sed VR. acri sed (sec E1) rv.) lenti. siccantur in umbra tusique dividuntur in pastillos.

Mihi et tertia cyclaminos demonstrata est cognomine chamaecissos[*](chamaecissos v. -cisus E. camechisos (cha- d) r.), uno omnino folio, radice ramosa, qua pisces necabantur[*](necabantur VRdS. -cantur Ev(D).).

[*](Diosc. 111 82.)[*](Th. H. IX 20, 2.) Sed inter prima[*](primas v.a.J.) celebratur peucedanum, laudatissima [*](laudatissima ll. (sc. herba: cfr. § 93. 108. 119 init.) -mum v.) in Arcadia, mox Samothrace. caulis ei[*](ei H cum Gron. et VRE.om.dT. est ei v.) tenuis, longus[*](et longus dT.), feniculo similis, iuxta terram foliosus, radice nigra, crassa, gravi odore, sucosa. gignitur in montibus opacis, foditur exitu[*](exito V.) autumni[*](aut omni Vd.). placent tenerrimae et altissimae

radices[*](radice R.). hae conciduntur[*](concidantur VRd.) in quaternos digitos osseis[*](offeis Ev. offenfis rTf.) cultellis funduntque[*](fun E (desinens hoc loco).) sucum[*](an sucum quem condunt?) in umbra, capite[*](capit V. cap??? a.) prius et naribus rosaceo perunctis, ne vertigo sentiatur.[*](Diosc. eupor. II 131. Nicand. ther. 76.) et alius sucus invenitur caulibus adhaerens; incisi quoque[*](incisi quoque ego coll. Diosc. -sique ll. -sisque v.) manant[*](manant ego. -nans aD. -nat rv.). probatur [*](probatur av. -tur e VdTx. -turae R.) crassitudine mellea[*](crassitudinem melle ac a.), colore rufo[*](rubro a.), odore suaviter gravi, fervens gustu. hic in usu et radix et decoctum eius plurimis medicamentis, suco tamen efficacissimo, qui resolvitur amaris[*](amaris VRdxv. -rissimam in a.) amygdalis aut ruta contra serpentes[*](contra serpentes aD. om. rv. (puncto ante posito ad seqq. retulit D).) bibiturque [*](uriturque a. bibiturque contra serpentes v. a. D. (fortasse contra serpentes, post medicamentis olim omissa, e margine in falsum locum irrepserunt).) et ex oleo perunctos tuetur.[*](Diosc. IV 172. Pl. iun. 110, 2.—Diosc. IV 8. eupor. II 132. 121.) —