Naturalis Historia

[*](Diosc. I 117. cfr. Col. IX 4, 7.— (7) Col. IX 14, 11. Varro III 16, 34.—)Tertium genus mellis minime probatum silvestre, quod ericaeum[*](ericaeum Rv. erigae- M. irice- DF. erite- E. erithe- a) vocant. convehitur[*](conuenitur M) post primos autumni imbres , cum erice[*](erice Mv(J). heri- F2. myri- RdS. in africe (-ca Ea) r) sola floret in silvis, ob id harenoso simile. gignit[*](gignitur va.S) id maxime arcturi exortus[*](exortus dS.-tu Eav.-tuus r) ex[*](et (pro ex) M.om.ava.H) a. d. pr[*](a. d. pr. J. ad pr. M. april DFR. -ili E. apli a. a (ante H) pridie v). id. Septembres. quidam aestivam mellationem ad arcturi exortum proferunt, quoniam ad aequinoctium autumni ab eo supersint dies XIIII, et ab aequinoctio ad vergiliarum occasum diebus XXXXVIII plurima sit erice[*](sit eriche F1R1.-itache F2.-ithe l. se tyriche a. sideriten va.B).[*]((10) cfr. Th. VI 4, 4. Pl. XXI 94 extr.— (14) Varro ib. Didym. in Geop. XV 5,4. Col. IX 15,8. 14,11.—) Athenienses[*](athinienses F1. as then- R1. as tiniensis a. as thi- l) eam[*](eam J. iam M. tam DF1R. tum El.om.a. eam- dem F2) tetralicen[*](tetralicem B1e Theophr. -adicen Mv (J). terra dicen l. -cent r. radicem F2. tamaricen (B2)S) appellant, Euboea sisyrum[*](sisyrum MJ. syr- a. sysyr- r. sisir- dBrot. sisarum v. -ram B e Varr.), putantque[*](quam putant va.S) apibus esse gratissimam , fortassis quia tune nulla alia sit copia. haec ergo mellatio fine[*](finē R. sine M) vindemiae et vergiliarum occasu idibus Novembribus fere includitur. relinqui ex ea duas partes apibus ratio persuadet, et semper eas partes favorum, quae habeant [*](habeant MF2d2v. ha////ant F1d1. haec ant DE. haec inth R. anth a) erithacen.[*](Ar. IX 40, 625b 28. VIII 4, 599a 24 sq. cfr. Col. IX 14,17.— (297, 1) cfr. supra § 13. 30.) a bruma ad arcturi exortum diebus LX[*](XL a (item Ar. et Col., sed cfr. XVIII 237)) somno aluntur sine ullo cibo. ab arcturi exortu ad aequinoctium vernum tepidiore tractu iam vigilant, sed etiamnum[*](etiam nunc F.-am tunc Rava.J) alvo se continent servatosque in id tempus cibos repetunt.

in[*](in—4 mori om.a) Italia vero hoc idem a[*](a om.M) vergiliarum exortu faciunt et[*](et MF2v. om. r H) in eum dormiunt.[*](cfr. supra § 35.— (5) Col. IX 14, 3. Florent. in Geop. XV 2, 19. Ar. IX 40, 626a 26. 27. Varro ib. § 6. Ael. I 58.—) alvos[*](aluo M) quidam[*](quidē F) in eximendo melle expendunt, ita diribentes[*](diribentes MDF1G(S).-ipentes R. -iuentes F2.-imentes Ezv(Brot.)) quantum relinquant. aequitas quidem[*](quidem ll.G(J). om. v. siqu- d(?)L) etiam in iis[*](eis FRva.J) obstringitur, feruntque societate fraudata alvos[*](aluus F1R) mori. in primis ergo praecipitur, lauti ut[*](lauti ut M. ut lauti (loti H) rv) purique eximant mella[*](melle F1Ra). faetorem[*](faetorem ego e Col. (cfr. § 61). et furem ll.v. et furfurem Müller em. II p. 14) mulierumque menses[*](meses Ma (pas-sim)) odere[*](odore F. ore R).[*](Ar. ib. 623b 19–21. Varro ib. § 36. Col. ib. § 2. Ar. ib. 625a 6. - (12) cfr. Strabo IX 400 init. (Col. VI 33, 2).—) cum eximantur mella, apes abigi[*](abici M.-iq; a1) fumo utilissimum, ne irascantur aut ipsae avide[*](auidae MF2va. G. cfr. § 67) vorent. fumo crebriore[*](creuriore R1.-uiore F1) et[*](etiam va.S) ignavia earum excitatur ad opera, nam[*](ubi va.G) nisi incubavere[*](incubare F1a.-buere Müller em. II p. 15), favos lividos faciunt. rursus fumo nimio inficiuntur, quando[*](quando MJ. quarum rv) iniuriam[*](iniuria F2R.-riae F1a) celerrime[*](celeber- rime M) sentiunt mella, vel minimo contactu roris[*](oris P. nidoris D2) acescentia. et ob id inter genera servatur[*](seruantur F1Ra) quod acapnum[*](acap- nunc Rd.-non B. acarnon F2v. apac nunc F1. opacnū a) vocant[*](post uocant add. Album mel non fit quod bithymum est, sed oculis et ulceribus aptissimum (existimatur add. G) va.H. cfr.§ 38).

[*](Ar. V 21 init. G III 10 init.; 759b 22.— V 22, 553b 24. G III 10, 759a 21. Verg. G IV 198. 200. 201.)[*](Ar. V 21, 553a 27. 30.—) Fetus quonam modo progenerarent, magna inter eruditos et subtilis fuit quaestio. apium enim coitus visus est numquam. plures existimavere ore confingi[*](ore confingi MJ. oportere confici rv) floribus compositas[*](compositas (sc. apes) M.-tis rv. cfr. n. luc. p. 35) apte atque[*](apte atque R(?)v. atque apte MF2. atque r. calami atque D) utiliter[*](utiliter ll.v. oliuaeD (ex Ar.)); aliqui coitu[*](coitus Fa) unius, qui rex

in quoque appelletur[*](appellatur Radva.D) examine: hunc esse solum marem, praecipua magnitudine, ne fatiscat; ideo[*](idio F1R1. om.a. tedio R2) fetum sine eo non[*](non om.M) edi, apesque reliquas tamquam[*](tamque M) marem feminas comitari, non tamquam ducem. quam probabilem alias sententiam fucorum proventus[*](preuentus F1. ore ue- ad. eue- va.G) coarguit. quae enim ratio, ut idem coitus inperfectos[*](alios perfectos, imperfectos R(?)va.J) generet alios?[*]((8) Col. IX 14, 4 (Verg. G III 148).—) propior[*](proprior R.-rio F1a. pro ... or M) vero prior existimatio fieret, ni[*](ne F1Ra) rursus alia difficultas occurreret. quippe nascuntur aliquando in extremis favis apes grandiores, quae ceteras fugant. oestrus vocatur hoc malum, quonam[*](quodam M) modo nascens, si ipsae[*](ipse MF1a.-sae se va.G) fingunt?[*](Ar. V 22, 554a 18–25. 27. 19, 551b 2. (cfr. IX 40, 623b 1. Ael. IV 5. V 42).—) quod certum est, gallinarum modo incubant . id, quod exclusum est, primo vermiculus videtur candidus, iacens transversus adhaerensque ita ut pars cerae[*](pars cerae (RD?) H cum Petavio. pascere rv) videatur. rex statim mellei coloris, ut electo flore ex omni copia factus, neque vermiculus, sed statim pinniger. cetera turba[*](dist. ego n. luc. p. 12) cum formam capere coepit, nymphae vocantur, ut[*](et (pro ut) F2) fuci serenes[*](sirenes v) aut cephenes[*](cefenes FR. efe- a) .[*](Ar. V 22, 554b 3. IX 40, 625b 30. V 22,554a 30.—) si[*](si— 21 emergat om.a)[*](si q??? R) quis alterutris capita demat prius quam pinnas habeant, pro gratissimo sunt pabulo matribus. tempore procedente[*](procedente F2v. -tes r) instillant cibos atque incubant, tum[*](tum om. Dal. (errore)) maxime murmurantes, caloris, ut[*](ut Rv. ue DF. sue E1. sui E2) putant, faciendi gratia necessarii[*](necessarii v. -riis (-rius F2) ll. -rius is coni.D2) excludendis pullis, donec ruptis membranis, quae singulos cingunt, ovorum modo[*](modo om.F1) universum agmen emergat. spectatum hoc Romae consularis cuiusdam surburbano, alvis cornu lanternae[*](laternae F2ava.S) tralucido factis.[*](cfr. infra § 64. 65.)[*]((4) cfr. Ar. IX 40, 625b 25.—) fetus intra XLV diem peragitur . fit in favis quibusdam qui vocatur clavus[*](clarus D. clerus va.H. at cfr. n. luc. p.13.14), amarae duritia cerae, cum fetum[*](confetum F.-ectum a) inde non eduxere morbo[*](moruo F.-rtuo R1. cfr. § 63) aut ignavia aut infecunditate naturali; hic est abortus apium. protinus autem educti operantur quadam disciplina cum matribus, regemque iuvenem aequalis turba comitatur. reges plures inchoantur, ne desint[*](ne desint B. nec desunt ll).[*](Ar. V 22, 553b 15. 19. IX 40, 625a 16–18. Verg. G IV 91 sq.— Ar. V 21, 553a 25–27. (IX 40, 624b 21). cfr. Varro III 16, 8. Florent. in Geop. XV 2, 16. Col. IX 10, 1. Sen. de clem. 1 19, 2.—) postea ex his suboles cum adulta esse coepit, concordi[*](concordi av.-de r S) suffragio deterrimos[*](teterrimos adzva.G) necant, ne distrahant agmina. duo autem genera eorum: melior rufus, deterior[*](rufus, deterior J. rufus quam B(S) ex Ar. om. ll.v(H)) niger variusque. omnibus forma semper egregia et duplo quam ceteris maior, pinnae breviores, crura recta[*](erecta F2. at cfr. Col.), ingressus celsior, in fronte macula quodam diademate candicans . multum etiam nitore a volgo differunt.

[*]((16) Ar. V 21, 553b 5–7. IX 41, 628b 1. Ael. V 10. Col. ib. Sen. ib.—) Quaerat nunc aliquis, unusne Hercules fuerit et quot[*](quot F2Rz(P)H. quod rv) Liberi patres[*](patris Ea.-res (-ris v) sepulcrum zva.H), et reliqua vetustatis[*](uetustatis F2v. uenu- r) situ obruta! ecce in re parva villisque nostris adnexa, cuius adsidue[*](adsidue EaD.-uae r. -ua v) copia est, non constat inter[*](inter (pro in re) F1) auctores, rex nullumne solus habeat aculeum, maiestate tantum armatus, an dederit quidem eum natura, sed usum eius[*](eius F2R2d2G(D). e////s F1. estis DR1. mes- d1. esse Eav. om. Bas. pestis J) illi[*](illi R1d2L(J). ille R2. illis r Bas.(S). om. v) tantum[*](statum R1J.-tutum R2d1) negaverit. illud constat, imperatorem aculeo non uti. mira plebei circa eum obedientia .[*](Ar. IX 40, 624a 26. 29. 27. 625b 6–8. 11. G III 10, 760b 8. 9. 19. Didym. in Geop. XV 3, 8. 4, 2. Ael. V 11. 10. Verg. G IV 210–212. 215–217. 106–108. Col. IX 9, 4. 3. Varro III 16, 30. 8.) cum procedit, una est totum examen circaque eum globatur, cingit, protegit, cerni non patitur. reliquo tempore

, cum populus in labore est, ipse opera intus circumit[*](circuit ava.S), similis exhortanti, solus inmunis. circa eum satellites quidam lictoresque, adsidui[*](adsidui F2G.-ua rv) custodes auctoritatis[*](auctoritatis F2R(?)G.-tes DF1.-te Eadv). procedit foris[*](foris F2E1a.-ras E2v. -res r. cfr. § 101. VIII 106. X 92. XXI 7) non nisi migraturo[*](migraturo F2v.-tur r) examine[*](ex amne F1. ex anime a). id multo intellegitur ante, aliquot diebus murmure intus strepente, apparatus indice[*](indice om.a.—cio va.G) diem tempestivum eligentium. si quis alam ei detruncet, non fugiat[*](fugiet Fva.S) examen. cum processere, se quaeque[*](quęque F2v. quoque r) proximam illi cupit esse, in[*](et in E(?)v) officio conspici gaudet. fessum umeris sublevant, validius fatigatum ex toto portant. si qua lassata[*](lassatus B ex Ar.) defecit[*](deficit ava.S) aut forte aberravit, odore persequitur. ubicumque ille consedit[*](confedit d(?)v. conce- ll), ibi cunctarum castra sunt.

[*](cfr. Obseq. 95. 103. 113. 130. Cic. de har. resp. 25.— (14) Val. M. I 6 ext. 3.— (16) Obseq. 132. Dio LIV 33,2.—) Tunc[*](tunc— 301, 2 mella om.a) ostenta faciunt privata ac publica, uva dependente in domibus templisque, saepe expiata magnis eventibus. sedere in ore infantis tum etiam[*](tam etiam F1R) Platonis, suavitatem illam praedulcis eloquii portendentes. sedere in castris Drusi imperatoris, cum prosperrime[*](prospere R2S.-erime F1R1) pugnatum apud Arbalonem est, hautquaquam perpetua haruspicum coniectura , qui dirum id ostentum existimant semper. duce prenso[*](prehenso va.S) totum tenetur agmen,[*](Verg. G IV 212. Sen. de clem. I 19, 2. Ar. IX 40, 624a 30. 31. 625a 16. 17. 19. 21–23. 626b 6. 7. —) amisso dilabitur migratque ad alios. esse utique sine rege non[*](con (pro non) F1R1) possunt. invitae autem interemunt eos, cum plures fuere, potiusque nascentium domos diruunt, si proventus desperatur. tunc et[*](et om. va.S) fucos abigunt .[*]((24) Ar. V 22, 553b 9. 10. Varro III 16,19.)[*]((2) cfr. supra § 27.) quamquam et de his video dubitari propriumque iis genus esse aliquos existimare, sicut furibus, grandissimis

inter illos[*](illas R(?)va.J), sed nigris lataque alvo, ita appellatis, quia furtim devorent mella. certum est ab apibus fucos interfici. utique regem non habent. et quo[*](et quo F2. quo M. ęquo dJ. equo r. hi quo z. sed quo v) modo sine[*](si sine J) aculeo nascantur [*](nascuntur F1Ra) in quaestione est.

[*](Ar. ib. 553b 21. 22. IX 40, 626b 12–15.— (9) Col. IX 9, 6. (Verg. G IV 86. 87). Varro ib. § 35.)Vmido vere melior[*](melior Mv. om. r) fetus, sicco mel copiosius[*](copiosus FRa) ; quod si defecit[*](deficit F2RSJ. -fecerit v) aliquas alvos cibus, impetum in proximas faciunt rapinae proposito. at illae contra derigunt[*](derigunt M. diri- rv) aciem et[*](et MF2v. ei r), si custos[*](suis va.H) adsit, alterutra pars, quae sibi favere sensit[*](sentit va.S), non adpetit eum. ex[*](ex - 13 mulsa om.a) aliis quoque saepe dimicant causis duasque[*](duasque M(P)J. easque (quae F) rv) acies contrarias duosque[*](duosque MU. duo rv(D)) imperatores instruunt, maxime rixa in convehendis floribus exserta[*](exserta Md2. ins- d1. exerta DFE. exorta R(?)v) et suos quibusque evocantibus , quae dimicatio iniectu pulveris aut fumo tota discutitur, reconciliatur[*](reconciliantur va.H) vero lacte vel aqua mulsa.

[*](Ar. IX 40, 624b 28. V 22 init. Varro ib. § 20. 19. cfr. Col. IX 3, 1. 2.— (19) Ar. V 22, 554b 8–10. 16–19. Verg. G IV 42–44.) Apes sunt et rusticae silvestresque, horridae aspectu[*](aspectum F1a), multo iracundiores, sed opere ac labore praestantes. urbanarum[*](urbanorum Fa) duo genera: optimae breves variaeque et in rotunditatem compactiles, deteriores longae et quibus similitudo vesparum, etiamnum deterrimae[*](deterrimae F2v. tet- Eaz. determinae r) ex iis pilosae. in Ponto sunt quaedam albae[*](aluae D. -ueae F1. aleas M), quae[*](que M) bis in mense mella faciunt, circa Thermodontem autem fluvium duo genera, aliarum quae in arboribus mellificant, aliarum quae sub terra, triplici cerarum ordine, uberrimi proventus. aculeum apibus dedit[*](dist. D) natura, ventri consertum ad unum ictum.[*](Ar. P IV 6, 683a 8.— IX 40, 626a 17–19. 20. 26. 27. 8. 9. Verg. G IV 237.) hoc infixo[*](confixo M)

quidam eas statim emori putant, aliqui non nisi in tantum adacto, ut intestini quippiam sequatur, sed fucos postea esse nec mella facere velut[*](facere uelut (ut S) Mv. -ciunt sed ut (ut om.a) r) castratis viribus pariterque et nocere et prodesse desinere.[*]((5) Verg. G IV 49. cfr. supra § 44.— (6) Th. C. VI 5, 1. Ael. I 58. Varro III 16, 6. Col. IX 5, 1 extr.— (7) Verg. G IV 245. 13–15. Ael. ib. et V 11. Florent. in Geop. XV 2, 18.) est in exemplis equus[*](equus ego. -uos (= uus) ll.v) ab iis occisus[*](occisus M. -sos rv. cfr. n. luc.p. 31, de dictione VII 35. VIII 180). odere foedos odores proculque[*](procuique M. -cul va.G) fugiunt, sed et fictos; itaque unguenta redolentes[*](redolentis MS) infestant. ipsae plurimorum animalium iniuriis obnoxiae. inpugnant eas naturae eiusdem degeneres vespae atque crabrones, etiam e culicum genere qui vocantur muliones. populantur hirundines et quaedam aliae aves. insidiantur aquantibus ranae, quae maxima earum[*](eorum ME1a) est operatio tum cum subolem faciunt;[*](Ar. IX 40,626a 31. 627b 4. Ael. V 11.— (16) Verg. G IV 47. 48. Col. IX 5, 6.) nec hae tantrum quae stagna rivosque obsident, verum et rubetae veniunt ultro adrepentesque foribus[*](floribus Fava.B) portas[*](portas MF2. pertas DF1R1. pcas a. per eas EzG. repertas R2. ope- v) sufflant: ad[*](ad ll.G. ac z. ab v) hoc statio[*](statio J coll. § 20. spa- ll.v(S). del.G) provolat[*](prouolant F2va.S) confestimque abripitur[*](abripiuntur zva.S) . nec sentire ictus apium ranae traduntur . inimicae et oves difficile se e[*](se e MS. se r. se a v) lanis earum explicantibus . cancrorum etiam odore, si quis iuxta coquat, exanimantur.

[*](Verg. G IV 252–256. Col. IX 13, 7. Ar. ib. 626a 23.) Quin et morbos[*](morbos MF2v. -rtuos D1R2E. -rtuus r. (alac.). de mendo cfr. § 50) suapte[*](suaptae F2. suae apte E. suraptae DF1) natura sentiunt. index eorum tristitia torpens et cum ante fores in teporem[*](tepore R2azS) solis promotis aliae cibos ministrant, cum defunctas progerunt[*](cum-progerunt MF2v. om.r) funerantiumque[*](quam (pro que) F1Ra) more comitantur exequias.[*](Ar. ib.624a 30–33. Varro III 16,20.)[*]((7. 8) Ar. VIII 27, 605b 10. IX 40, 625a 7 sq. (cfr. supra § 50). Col. IX 13, 11. 13.) rege ea[*](ea ll.H. del. G. a zC. hac B. ac v) peste[*](pestes F1R)

consumpto maeret plebes ignavo dolore, non cibos convehens [*](conucheus F1.-uehunt azva.G.-uehit G) , non procedens[*](proce- dent a. -dunt zva.G. -dit G); tristi tantum murmure glomeratur[*](glomerantur FRazS) circa corpus eius. subtrahitur itaque deductae[*](de- ductae (-te M) G. -ta av. diductae DFdsJ. -te RT. -ta Ez(P)H) multitudini[*](multitudini Md2sG(J). -ne rv(H)). alias spectantes exanimem luctum non minuunt; tunc quoque ni subveniatur, fame moriuntur. hilaritate igitur et nitore sanitas aestimatur[*](stimatur R1. ext- F. exist- R2dS).

sunt et operis morbi: cum favos[*](cauos M) non[*](non MRd2v.om.r) explent, claron[*](cleron va.Brot. ex Ar.) vocant; item[*](item- 8 peragant om.a)[*](idem MF. iid- va.P) blapsigonian[*](bla- sigonian FR), si fetum non peragant[*](peragunt R(?)EzH) .

[*](Varro ib. § 12. Col. IX 5, 6. Verg. G IV 50. 247. Ael. I 58.— (12) Ar. VIII 27, 605b 13–15. Col. IX 7, 5. 14, 8. 9. Verg. G IV 246.) Inimica et echo est resultanti sono, qui pavidas alterno pulset[*](pulset (sul- M) ictu MF2R2H. -lse situ r. -lsat ictu v) ictu; inimica et nebula. aranei quoque vel maxime hostiles: cum praevaluere, ut intexant, enecant alvos. papilio[*](papillo MF1a) etiam hic[*](hic MG(D). om.rv(H)) ignavus et inhonoratus, luminibus accensis advolitans, pestifer, nec uno modo: nam et ipse ceras depascitur et relinquit excrementa, e[*](e MJ.om. rv) quibus teredines[*](teredides:F1R) gignuntur; fila etiam araneosa[*](aradeosa M) , quacumque incessit, alarum maxime e[*](maxime e M. -mae Fa.-me rv) lanugine[*](lan- guine DF1.-gine R1.-guidae Ea) obtexit.[*]((17) Ar. ib. 19. Col. IX 13, 2.— (19) Ar. ib. 19–21. Ael. IV 18.) nascuntur et in ipso ligno teredines , quae ceras praecipue adpetunt. infestat et[*](e (pro et) F1Ra) aviditas pastus[*](pastuus MF1D), nimia forum satietate verno maxime tempore alvo cita. oleo quidem non apes tantum[*](apes non tantum M), sed omnia insecta exanimantur , praecipue si capite uncto in sole ponantur.[*](Ar. IX 40, 623b 19–22. 627a 19. 20.) aliquando et ipsae contrahunt mortis sibi causas, cum sensere

eximi mella,avide vorantes, cetero preaparce et quae alioqui prodigas atque[*](atque (pro et) R(?)Dal.2errore) edaces non secus ac pigras et ignavas proturbent[*](proturbant F2). nocent et[*](et om.R. es F) sua mella ipsis inlitaeque[*](inlutaeque M) ab aversa[*](auersa M(P)J. adu- rv) parte moriuntur. tot hostibus, tot casibus — et quotam[*](quo- Tū a. -ta va.H) portionem[*](portione F1ava.H) eorum commemoro[*](commemoratam (cum- F) F1Rd. -ta a. -ta tam va.H)? — tam munificum animal expositum est. remedia dicemus suis locis; nunc enim sermo de natura est.

[*](ib. 627a 15–18. Didym. in Geop. XV 3, 7. Ael. V 13. Varro III 16, 7. Verg. G IV 64.) Gaudent plausu atque tinnitu[*](initu F1R1d1) aeris eoque convocantur. quo manifestum est auditus quoque inesse sensum. effecto opere[*](opere — 13 redeunt om.a), educto fetu functae[*](functae Mv(J). -to rS) munere[*](munere MF2R2v. -ri r) omni exercitationem tamen[*](tamen ll.v(S). tum B) sollemnem habent, spatiataeque in aperto et in altum elatae[*](elatae MJ. datae F2v. -tae e r), gyris[*](giris RE) volatu editis[*](editis F2v. -ti M. -tus r), tum demum ad cibum redeunt.[*](Ar. V 22, 554b 6–8. Verg. G IV 207. Col. IX 3, 3.— (16) Ar. de respir. 9, 475b 4. Hygin. ap. Col. IX 13, 4. Varro ib. § 37. 38.) vita iis[*](iis J. his MD. est r. eis v) longissima, ut[*](ut MF2v. aut r) prospere inimica ac[*](dist. D) fortuita cedant[*](hac fortuna cadant F2) , septenis annis. universas alvos[*](uniuersas aluos Madvig adv. crit. IIp. 525. -sa saluos M. -sa aluos (albos F2) rv) numquam ultra decem annos durasse proditur. sunt qui mortuas , si intra tectum[*](tectum — sole om.M) hieme serventur[*](seruetur F1R) , dein[*](deinde va.D) sole verno torreantur ac ficulneo cinere tepido[*](tepido (Mone)J. t. pido M. totidē tepido F2. toto die v) foveantur[*](ac — foueantur MF2v. om. r), putent revivescere [*](reuiuiscere Fadva.Brot. cfr. nota ad IX 132);[*](Mago ap. Col. IX 44, 6. Verg. G IV 284 sq. Florent. in Geop. XV 2, 23 sq. Nic. ther. 740 sq. Ov. M XV 364 sq. Archelaus ap. Varr. ib. § 4. Ael. II 57. I 28. Ar. V 19,552a 16. G III 9, 758b 6–8. 10, 761a 2–8.) in totum vero amissas reparari ventribus bubulis

recentibus cum fimo obrutis[*](obrotis M.an obrutas aut cum delendum?), Vergilius iuvencorum corpore exanimato, sicut equorum vespas atque crabrones, sicut asinorum scarabaeos[*](scara- baeos MF2v.-beorum r) , mutante natura ex aliis[*](ex aliis (oliis M)— 4 cernuntur MF2v. om.r) quaedam in[*](in om.M) alia. sed horum omnium coitus cernuntur, et tamen in fetu eadem prope natura quae apibus.

[*](Ar. V 23 init. ib. 5551–4. 8–10. (G III 10, 761a 4. 5).) Vespae in sublimi e luto nidos faciunt, in iis[*](iis Mv. his rH) ceras, crabrones cavernis[*](in cauernis va.S) aut sub terra. et horum omnium sexangulae cellae, cerae[*](cerae Md(P)G2J. cere T. cera rH. cetera v(LS)) autem e[*](e MC(J). om. rv(H)) cortice[*](cortice ll.v(G2)S. -ce et zB. -cea et H), araneosae[*](araneosae Md(D?)S. -ose T. -oso G2. -osa H. -os Ea. ant neore F1. araneus F2R2e corr. -neis zv. arena B). fetus[*](effetus F2R2e corr. et fetus S) ipse inaequalis ut[*](ut Mv(G). et rB(Brot.)) barbaris[*](barbaris MG. -rus rB(Brot.). uarius D. (saltem uariae aetatis ex Ar.)) : alius evolat, alius in nympha est, alius in vermiculo[*](alius miculo M) , et autumno, non vere[*](uere ML cum P(D). uerno rv(H)), omnia ea. plenilunio maxime crescunt.[*](Ar. V 20 init.— (15) IX 42 init.) vespae quae ichneumones vocantur — sunt autem minores quam aliae — unum genus ex araneis peremunt[*](perimunt Rava.J) , phalangium appellatum, et in nidos suos ferunt, deinde inlinunt et ex iis[*](iis Rv. is M. his rD) incubando suum genus procreant. praeterea omnes care vescuntur contra quam apes, quae nullum corpus attingunt. sed vespae muscas grandiores venantur[*](uenan- tur et va.Brot.) amputatoque[*](que MD.om. rv) iis capite reliquum corpus auferunt.[*](Ar. IX 41, 627b 23–25. 30. 31. 29. 27.— (21) ib. 628a 1–5. 7. 8.) crabronum[*](cabrorum F. -ones R2e corr.) silvestres in arborum cavernis degunt ; hieme ut cetera insecta conduntur; vita bimatum non transit. ictus eorum haut[*](hau MFd. (alac.)) temere sine[*](sine Mv. sin (in E) r. (alac.)) febri est. auctores sunt ter novenis punctis interfici hominem. aliorum, qui mitiores videntur, duo genera: opifices, minores corpore,

qui moriuntur[*](moriuntur F2v. ori- r. cfr. Ar.) hieme, matres, quae biennio durant; hi[*](an hę?) et clementes.[*](ib. 628a 11–15. 17. 18. 22. 23. 30. 35. 628b 1–3. 7. 8. - (8) Ael. V 15. Ar. IX 42, 629a 2. 3 (aliter). 9. 10.) nidos vere faciunt fere quadrifores[*](quadri- flores F1Ra), in quibus opifices generentur[*](generantur R2dTSJ). his eductis alios deinde maiores nidos fingunt[*](dist. ego coll. Ar. (an iam producant?)), in quibus matres futuras producant[*](producant— 11 Quar- tum om.a) iam: tum opifices [*](opificis F2) funguntur munere et pascunt eas. latior matrum species , dubiumque an habeant aculeos, quia non egrediuntur. et iis[*](his F2v.in r) sui[*](suo E) fuci[*](fuci F2v. foci DF1R. foti E). quidam opinantur omnibus his ad hiemem decidere aculeos. nec crabronum autem nec vesparum generi reges aut examina, sed subinde renovatur multitudo subole[*](subolem F1. sub sole F2).