Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

[*](cfr. Sen. ep. 121, 22.— Verg. G IV 165. Ael. I 10 extr.)[*]((1) Ar. IX 40, 627a 24. 25. 627b 10–13. Th. fr. VI 3, 46 Wim. Ael. I 11 med. Verg. G IV 191 sq. cfr. Varro ib. § 37. Pl. XVIII 364.— (6) Ar. IX 40,625b 18. 19. 627a 22.—) Ratio operis[*](operis haec F2G(S))mire divisi[*](mire diuisi ego. cfr. § 22. 25 init., de mendo p. 299,15. interdiu ll.v. interim dicenda Müller em. IIp. 13): statio ad portas more[*](in ore F1a)

castrorum, quies[*](noctu quies va.S) in matutinum, donec una excitet[*](excitet F2G.-tet et D.-te et Ea. -tae et F1R.-tet omnes zv) gemino aut triplici bombo ut bucino aliquo. tune universae provolant , si dies mitis futurus est. praedivinant enim ventos imbresque, cum[*](cū ego. in DFEa. et R(?)szH. et tune v. ni D) se[*](si R1) continent tectis[*](tectis — 5 habent om.a); itaque[*](ita quae J) temperie[*](temperie v.-ries ll.J D) caeli otium[*](otium ego. cfr. § 14. 25. eum DF1RE. cum dTJ. & F2G. est unde D. (hanc enim v)) hoc inter praescita habent[*](habēt (sc. apiarii) ll. v. an habet????). cum agmen ad opera processit, aliae flores adgerunt pedibus, aliae aquam ore guttasque lanugine totius corporis.[*](ib. 626b 8. 9. (Verg. G IV 178). 624a 33 sq. 624b 6. 7. Verg. ib. 167. —) quibus est[*](est om.a) earum adulescentia , ad opera exeunt et[*](et om.RS) supra dicta convehunt, seniores intus operantur. quae flores comportant, prioribus pedibus femina onerant[*](onerant R(?)v.-ntur r) propter id natura scabra, pedes priores rostro, totaeque onustae remeant sarcina pandatae. excipiunt eas ternae quaternae, quae[*](quaternae quae F1 (DE?) D. -naeque rv. -naeque et H. -nae atque C) exonerant.[*](Ar. IX 40, 625b 18–20. 627a 20 sq. Verg. G IV 179. Ael. V 11 init. — (16) Ar. ib. 624a 5. 6. 8–10.—) sunt enim intus quoque officia divisa: aliae struunt, aliae poliunt, aliae suggerunt, aliae cibum comparant ex eo quod adlatum est; neque enim separatim vescuntur, ne inaequalitas operis et cibi fiat et temporis. struunt orsae a[*](orsa ea va.(P)H. rursus ae E.-sus ea a) concamaratione[*](concamaratione (-mer- v)S. concaua rat- ll) alvi textumque[*](tecta va.G2(L)) velut a[*](uelut a F2RG2(H). uel ista Ea. uel sta D. u////ta F1. uel usque ad v(L)) summa tela deducunt, limitibus binis circa singulos actus[*](actus ll.v(G2)H. arcus B(L)), ut aliis intrent, aliis exeant.[*](Col. IX 15, 6–8.)[*]((4) Ar. ib. 625a 11–13. —) favi, superiore parte adfixi et paulum etiam lateribus, simul haerent[*](haerent (DE?) v.-runt FR. erunt a)

et[*](dist.D) pendent; ima[*](ima (sc. parte)ll.-am D. una v) alvum non contingunt, oblongi[*](oblongi — 5 sar- ciendum om.a)[*](oblongi P e Col. obliqui ll.v. praem. tune F2D. nunc va.S(J))aut[*](aut ego. tunc DFED. nunc R(?)v) rotundi, qualiter poposcit[*](poscit va.G) alvus, aliquando et duorum generum, cum duo examina concordibus populis dissimiles habuere ritus. ruentes ceras fulciunt, pilarum intergerivis[*](intergeriuis ll.S. -rinis G.-rinis sic H. instar in- terius v. cfr. XIII 82. XXXV 173) a solo fornicatis, ne desit[*](ne sit F. ut sit va.G) aditus ad sarciendum.[*](ib. 624a 10 3.— (8) ib. 626b 24. 25. Verg. G. IV 194. Plut. SA 10, 967b. Ael. I 11 extr. V 13.—) primi fere tres versus inanes struuntur, ne promptum sit quod invitet furantem[*](forantem a. & for- F1) ; novissimi maxime inplentur mille. ideo aversa alvo favi eximuntur . gerulae secundos flatus captant. si cooriatur procella , adprehensi pondusculo lapilli[*](adprehensi .. lapilli se G. -nsis . ..- llis ll.v) se librant; quidam in umeros eum inponi tradunt. iuxta vero terram volant in adverso flatu vepribus evitatis[*](eultatis R (coni. Dal.) H. euauatis DF1E1. (alac.). euacua- E2dTz. hebeta- F2.-ato v).[*](Ar. ib. 627a 19. (625a 14–16). Varro III, 16, 8. Didym. in Geop. XV 3, 9.— (13) Ar. ib. 627a 10. 11. (626a 24). Ael. I 10 extr. Didym. ib. § 4.—) mira observatio operis: cessantium inertiam notant, castigant, mox et puniunt morte. mira munditia amoliuntur[*](emoliuntur F. mol- a) omnia e[*](e v. om ll.D) medio, nullaeque inter opera spurcitiae iacent; quin et excrementa operantium intus , ne longius recedant, unum congesta in locum turbidis diebus et operis otio egerunt.[*](Ar. ib. 627a 26–28. Verg. G IV 185–190. Ael. V 11.— (20) Ar. ib. 623b 32–34. 624a 1. 2. 4. 5. 624b 26.) cum advesperascit, in alvo strepunt minus ac minus, donec una circumvolet eodem quo excitavit bombo ceu quietem capere imperans[*](imperans (inp- F2) F2d2v. imp///// d1. impetratis (inp- DF1) r. inperitans iis S. -ans J) , et hoc castrorum[*](tum Fa) more. tunc repente omnes conticescunt[*](conticiscunt F1R).

Domos primum plebei[*](plebeis va.G2(L)) exaedificant, deinde regibus.

si speratur[*](spiratur F1a) largior[*](longior F) proventus, adiciuntur contubernia et fucis. hae[*](hae C) cellarum minimae, sed ipsi maiores apibus.[*](Ar. V 21, 553b 4. IX 40, 626b 10. Col. IX 15, 1. 2. Democr. in Geop. XV 9, 3. Verg. G IV 243. 168. Varro III 16, 8. Ael. I 9.— (12) Ar. V 22, 554b 4.—) sunt autem fuci sine aculeo, velut inperfectae[*](inperfecta et F1Ra) apes novissimaeque [*](dist. va. H) a fessis aut[*](aut M. et rv) iam emeritis inchoatae, serotinus fetus et quasi servitia verarum apium, quam ob rem imperant iis primosque expellunt in opera, tardantes sine dementia puniunt . neque in opere tantum, sed in fetu[*](impetu in fetu M1) quoque adiuvant eas, multum ad calorem conferente turba. certe quo maior eorum fuit multitudo, hoc[*](eo (pro hoc) va.H) maior fit et[*](fit et ego. fit MJ. fiet rv. cfr.XV 105 extr.) examinum proventus. cum mella coeperunt maturescere, abigunt eos multaeque singulos adgressae trucidant. nec id genus nisi vere conspicitur . fucus[*](fucos F1R1a. rugus M) ademptis alis[*](aliis M. salis F1. sali a) in alvum[*](inatum M) reiectus ipse ceteris [*](una va.(P)H. cfr. p. 291,1) adimit.[*](cfr. Ar. IX 40, 624a 3. Sen. de clem. I 19, 2. Col. IX 11, 4. 5. (Pallad. VII 7, 9). Ael. I 59. Florent in Geop. XV 2, 15.— (15) Ar. V 23, 554b 25. Varro ib. § 5. 24. Didym. in Geop. XV 3, 10. Ael. V 13.— Ar. IX 40, 625b 21. V 22, 554a 1. 2.—) regias imperatoribus futuris in ima parte alvi exstruunt amplas, magnificas, separatas, tuberculo eminentes , quod si exprimatur, non gignuntur[*](gignuntur M.-tur subole r. -li D (ad seq. referens). -les dv). sexangulae omnes cellae a[*](a om.azH Brot.) singulorum pedum[*](eae pedum va.S) opere. nihil[*](nihil—17 tempore om.M) horum stato tempore, sed rapiunt diebus serenis munia[*](muniam F.-iant a.-ia. Et va.S). melle uno alterove summum[*](ad summum va.S) die cellas replent.

[*](ib. 553b 29–31. Verg. G IV 1 sq. (Col. IX 14, 5).)Venit hoc ex[*](ex om.FRa) aëre et maxime siderum exortu, praecipueque ipso sirio explendescente[*](explendescente MJ. -scit r. -scente fit v), nec omnino prius vergiliarum

[*](cum F2va.G) exortu, sublucanis temporibus. itaque tum prima aurora folia arborum melle roscida inveniuntur ac[*](a (pro ac) M), si qui matutino sub diu[*](diu MJ. diuo F1Rav(S). dio F2Bas.) fuere, unctas liquore vestes capillumque concretum sentiunt, sive ille[*](siue ille — 15. 16 dilutum et om.a) est caeli sudor sive quaedam[*](quaedam (qued- M)-sucus MF2v. quae R. que r. aquae lzp) siderum saliva sive purgantis se[*](se v. si M.om.F2) aëris sucus; utinamque[*](utinamque MC. siue F2. om. r. siue aquae v) esset[*](esset MD. esset et C. est et rlzpv) purus[*](purus om.M) ac liquidus et suae naturae, qualis defluit primo ![*]((10) Ar. V 22, 554a 17.—) nunc vero e tanta cadens altitudine multumque, dum venit, sordescens et obvio terrae halitu infectus, praeterea e[*](e DFE(D). om.RdT. a v(J)) fronde ac pabulis potus et in utriculos[*](utriculos F2Verc. -lo r Brot. uterculos v(C)) congestus apium — ore enim eum vomunt —, ad hoc[*](haec va.S) suco florum corruptus et alvi vitiis[*](alui uitiis ego. aluinis DFE. aluis S. alueis R(?)v. in aluis D) maceratus totiensque mutatus, magnam tamen caelestis naturae voluptatem adfert.[*](Diosc. II 101. Dio- phan. in Geop. XV 7, 1. cfr. Pl. XXI 57. Varro III 16, 14. Strabo IX 399 extr. X 489 extr.— (15–17) Ar. V 22, 554a 7–9.)

ibi optimus[*](optimum z) semper, ubi optimorum doliolis florum conditur. fit[*](fit ego. om. ll.v) Atticae[*](atticiae F1R) regionis hoc[*](hic va.H) et[*](et v. ē ll. est et D) Siculae Hymetto[*](hymetio FR) et Hybla[*](hybia F1) locis[*](locis F2 (add. in marg. uel aolicis). licis F1. a locis RdS. ab locis D(?)Ev(D). (vox corr.; an apricis?)), mox Calydna[*](callydna F1(DE?).-ymne va.Bas. calydne F2. (-dnae insulae D2)) insula[*](an in insula?). est autem initio mel ut aqua dilutum et primis diebus fervet ut musta[*](mustum C) seque purgat, vicensimo die crassescit, mox obducitur tenui membrana, quae fervoris ipsius spuma concrescit. sorbetur optimum et minime fronde infectum e quercus, tiliae[*](tiliae F2v. om.a. fil- (-lio et R2) r), harundinum foliis.

[*]((2) Verg. G IV 152 (Col. IX 2, 3).—) Summa quidem bonitatis natione[*](ratione F2) constat, ut supra diximus, pluribus modis. aliubi enim favi cera[*](fabi ceras F1a) spectabiles [*](32)

tabiles gignuntur, ut in Sicilia, Paelignis, aliubi copia mellis, ut in Creta, Cypro, Africa, aliubi magnitudine, ut in septentrionalibus , viso iam in Germania octo pedum longitudinis favo in cava parte nigro[*](caua .. nigro v. caue.. nigra ll).[*]((4. 5) cfr. Celsus ap. Col. IX 14, 20. Mir. ausc. 16.— (9) cfr. Col. ib. § 10. Varro ib. § 14. Pl. XXI 56.—) in quocumque tamen tractu terna sunt genera mellis. vernum ex[*](e F2d. et F1a) floribus constructo favo, quod ideo vocatur anthinum. hoc quidam attingi vetant, ut largo alimento valida exeat suboles. alii ex nullo minus[*](modo (pro minus) F2) apibus relinquunt, quoniam magna sequatur ubertas magnorum siderum exortu, praeterea solstitio[*](solstitio d(?)v. soliti ll. cfr. XXI 56), cum thymum[*](thumum FR) et uva florere incipiunt, praecipua cellarum materia.[*](Ar. IX 40, 627a 31 sq. — Varro ib. § 33. Didym. in Geop. XV 5,4. Col. IX 15, 8. 9.— (16) Col. IX 14, 5. Didym. ib. § 1.—) est autem in eximendis favis necessaria dispensatio, quoniam inopia cibi desperant moriunturque aut diffugiunt, contra copia ignaviam adfert, ac iam melle, non erithace, pascuntur. ergo[*](hace (pro ergo) M) diligentiores ex hac vindemia XV[*](XII Eava.S) partem apibus relinquunt. dies status inchoandae[*](inchoande F1.-di va.H), ut quadam lege naturae, si scire aut observare homines vellent[*](uellent MJ. uelint rv), tricensimus ab educto examine, fereque Maio mense includitur haec vindemia.

Alterum genus est mellis aestivi, quod ideo vocatur horaeon [*](oraeon FR. oran a) a tempestivitate praecipua, ipso sirio exsplendescente post solstitium diebus XXX fere. inmensa circa hoc subtilitas naturae mortalibus patefacta est, nisi[*](ni FRaS) fraus hominum cuncta pernicie corrumperet.[*]((25) cfr. infra § 38. XXII 108. 109.) namque ab exortu[*](eortu M. ortu F1) sideris cuiuscumque, sed nobilium maxime, aut caelestis arcus, si non sequantur imbres, sed ros tepescat solis radiis, medicamenta , non mella, gignuntur, oculis, ulceribus internisque visceribus dona caelestia. quod si servetur hoc sirio exoriente

casuque congruat in eundem diem, ut saepe, Veneris aut lovis Mercurive exortus, non alia suavitas[*](suauitas MRB.-tatis rv) visque[*](uisque MG. sui- r. ususque v) mortalium malis a morte revocandis[*](reuocandis MJ. uoc- F2(DE?)v.-di r) quam divini nectaris fiat.

[*]((5–7) Ar. IX 40, 627a 4. V 22, 553b 21.— (7.8) IX 40, 627a 2.— (9. 10) V 22, 554a 10. cfr. Col. IX 4, 6. Varro III 16, 26.—) Mel plenilunio uberius[*](uberius v. -ibus M. uerius r) capitur, sereno[*](serena va.S) die pinguius[*](pinguis F1a). in omni melle quod per se fluxit[*](fluit C) ut mustum oleumque , appellatur acetum[*](acoeton B. tacitum MF2v) . maxime laudabile est aestivum[*](aestiuum Mv(S). Est- F2R2d. Estiu R1.-ium DF1. Est iam Ea. etiam zH) omne rutilum, ut siccioribus confectum diebus[*](ut—diebus MF2J. ut diebus confectum siccioribus v(S). ut siccioribus r. om.z. uel sic auribus H). album[*](album— 8 ulceribus MJ. om. rv. ut ulceribus z.cfr. § 45 extr.) mel non fit ubi thymum est, sed oculis et ulceribus aptissimum existimatur[*](existimatur MF2G(S).-tus F1R. in aestimatus E.-tur a.-tu est zH.-tione est v)[*](dist.ego n. luc. p. 34). e thymo coloris aurei, saporis gratissimi, quo fit[*](quo fit MDF1a. quo fit R. cofit E. quod fit F2G. coit D. cum fit v)[*](lac. ego indicavi; exci-dit floris nomen. (an potius e uiolis pro doliolis?)) palam; .... doliolis pingue, e[*](pingue e D. -gui e MR.-guę F.-gue rv. (alac.)) marino rore[*](rore MF2D. res DF1.re RE. e rore v) spissum. quod concrescit[*](concrescit Mv. c???gr- F2. cogr- R. eogr- D. ///gr- F1. eo cr- Ed) autem, minime laudatur.[*](Ar. IX 40, 627a 1. Diophan. in Geop. XV 7, 2. (Diosc. II 101).) thymosum non coit et tactu[*](an remittit?) praetenuia fila mittit, quod primum bonitatis[*](bonitatis M. graui- r v. leui- P) argumentum est; abrumpi[*](abrupti M2) statim et resilire[*](res iure M1.-ilere M2) guttas vilitatis indicium habetur. sequens probatio ut sit odoratum etex dulci acre[*](acre MG. re rv), glutinosum, perlucidum.[*]((1) Ar. V 22, 554a 15.) aestiva[*](ex aestiua coni. J. cfr.§ 35. 42) mellatione X partem Cassio[*](casio M2. -stio M1, Thasio va.(P)G2) Dionysio apibus relinqui placet, si plenae fuerint alvi; si minus, pro rata portione aut, si inanes, omnino

non attingi. huic vindemiae Attici signum dedere initium caprifici, alii diem[*](caprificialem diem va.H) Volcano sacrum.