Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

naturae herbarum sponte nascentium.

auctoritas herbarum

de origine usus earum[*](de—earum om.R)

qui Latine usus earum[*](qui — earum om.VFa) scripserint

quando ad Romanes ea notitia pervenerit

qui primi[*](ante qui primi habent De graecis auctoribus qui herbas pinxerunt dTH(J). om.r S(D)) Graecorum de his conposuerint (4. 5)

quare minus exerceantur ea remedia herbae mirabiliter inventae.

cynorrodum, med. II. dracunculus caulis I. Britannica V

de maximo dolore

nobilium herbarum invent ores (7-39)

moly III[*](III ll.H. an II? cfr. § 26.127. (numeri in hoc libro vix computabttes, cum plurimi medieinas signiftcent non in huius libri textu suis locis coniunctim narratas, sed per hunc et seqc[. libros varie dispersas))

δώδεκα θεῶν[*](dodecatheon ll. H(D). -eos S. cfr. XXVI 107, ubi item Graecis litteris utendum erit) I

paeonia sive pentorobos[*](quae pentorobos SJ.-bo H) sive glycysides[*](glycysides Brot.(D). -de H(S). glyciodes (glyocid- R1) ll) I

panaces Asclepion II

panaces Heraclion[*](Heraclionticon F. -ico E. -icu R) III[*](II E)

panaces Chironion IIII

panaces Centaurion[*](Centaureon et Pharnaceon H) sive Pharnacion III

Heraclion[*](Heracleon sine dTH. (add.De ampelo Chironia dTH)) siderion IIII[*](III E)

hyoscyamos quae Apollinaris sive altercum; gen. V.[*](gen. V VFa. Genū. FE. gen. II r H. cfr. § 36) med. IIII[*](III alibi IIII ll.Ill H. cfr. § 104.142. 164. 165)

linozostis sive parthenion[*](parthenion (V?)H. -nio R. -tenios r) sive Hermu poa quae Mercurialis, gen. II. med. XXII[*](an XV? cfr. § 39-41 et X X V I 121. 150)

Achillea sideritis sive[*](siue (V?)dT) panaces Heracleum[*](Heracleum D. om.dT) quae milifolium[*](milifolium dT. milli- FEE. mille- (V?)v. milliū Fa) aut scopa[*](scopa regia (V?)H. -pae -iae r) regia, gen.[*](gen. FaD. om.r H) VI. med. III

Teucria sive hermione[*](hemioneo (herm- T) dTv. -ne H. cfr. § 45) sive splenios II

Mel amp odium sive elleborum quod veratrum, gen. III

quo mo do colligatur, quo modo probetur

med. ex nigro XXIIII. quomo do sumendum

item in albo[*](albo dTH. aluo VFa. alogo r). med. ex eo XXIII[*](XXII R. XXXIII Fa)

quibus non dandum[*](quibus non dandum post LXXXVIII pon.dTH.). observationes circa utrumque genus LXXXVIII (24. 25)

Mithridatia II

scordotis sive scordion[*](scordio VFRE)IIII

Polemonia sive Philetaeria[*](philetae- ria (d?)H. -licheria T. phylaterion (phil- F) ll) sive chiliodynamus[*](chiliodynamus S. -ma H. ehilodynainis Fa. -mus r. -mia dT) VI

Eupatoria I

Centaurion sive Chironion XX

Centaurion lepton sive libadion[*](libadion Brot. -dio H. -deon dT. liuadeon VFa. leua- r) quod fel terrae XXII[*](XII FaR)

Centauris triorchis II

Clymenos II[*](II ll.H. an V? cfr. XXVI 41. 77. 111. 131. 140)

Gentiana XIII[*](XIIII F)

Lysimachia VIII

Artemisia sive parthenis sive botrys sive ambrosia V

nymphaea sive Heraclion sive rhopalon sive mallos[*](mallos (-on R) ll.D. madon H cum B. cfr. § 75. (add. de camelea dT)); gen. II. med. XIIII[*](III . . XXIIII Fa)

Euphorbeae[*](euphorbiae (d?)H) gen. II. med. IIII

plantaginis gen. II. med. XLVI[*](XLVI 11.8. XXVI H)

buglossos II[*](III VE(?)/S)

cynoglossos III

buphthalmos sive chalca[*](chalca ego e § 82. calchan T. -cha J2. calcan d. -cia Fa. -ciam V. -cion r. cachla S. -lam H. (cfr. caltha XXI 28. Diosc. IV 58)) I

herbae quas gentes invenerunt[*](inuenerint VFa) (43-49)

Scythice III

hippace. III

ischaemon[*](ischaemon H(J). -one S. scemone dT. schemes R1E she- VFa. see- r) II

cestros sive psychrotrophon[*](psy- chrotrophon J2e § 84. psycho- H cum B. psychrotropon (-tripon V) VFa. pycro- T. sycro- FE. pyro- d. cicro ???tropion R) quae Vettonica sive serra tula[*](ser- ratula H. -ura ll) XLVIII

Cantabrica II

consiligo I

Hiberis[*](heberis Fa. ib-(V?)H) VII

berbae ab animalibus repertae (50-53)

chelidonia VI

canaria I

dictamnon VIII. pseudodictamnon sive chondris[*](chondris S. condris (-ryssum VFa) ll. om. H)

quibus locis potentissimae herbae

propter herbas in Arcadia lac potari

aristolochia sive clematitis sive Cretica sive plistolochia[*](phlistolocia F. phi- R) sive lochia polyrrizos quae malum terrae XXII

argemonia[*](argeinonia dT(V?)H. -one Fa. asce- r) IIII

agaricum XXXIII

echios, gen. III. med. II

hierabotane sive aristereon[*](aristereon ll. peri- H e § 105) quae verbenaca, gen. II. med. X

blattaria I

molemonium[*](molemonium (melom- VFa) II. D. lem- H. cfr. § 108) I

pentapetes sive pentaphyllon sive chamaezelon[*](chamezeleon Fa. cam-FRE) quae quinquefolium, med. XXXIII

sparganion I

dauci gen. IIII. med. XVIII

theronarca[*](theronarca D. chero- FEE. Ceno- r. theronia- d. therionarcha T. -ca H. cfr. ind. XXIV(102)) II

persollata[*](persollata FaJ2e § 113. -olataVH. -olita r, -olidata dT) sive arcion VIII

cyclaminos quae tuber terrae XII

cyclaminos cissanthemos IIII

cyclaminos chamaecissos III

peucedanum XXVIII

ebulum VI

polemonia I[*](polemonia I dTH. om.r D)

phlomos[*](phlomos H. phro- R. phio- FE. philo r. -lomon dT) quae verbascum XV

phlomides II. phlomis[*](phlomis ego. -mis (-mides E) siue II. D. del.H(J2)) lychnitis[*](lychnitis S. lycn- d. lyhcnios FE. Ichegn- R. lycinos r. del. H) sive thryallis[*](thryallis S e § 121. grya-V. gra-R. gria- r)

thelyphonon[*](thelyphonon H e§122. -nos dT. -ygonon II) sive scorpio I

phrynion sive neuras sive poterion[*](poterion H cum B e § 122. potirecton T. poterre- VFa. poterue- d. poterrae lecton R. poterre (terre E1) iecton r) I

alcima[*](alcima dT.cfr. § 124. aclina VFa. alema RE. Nema F. alisma H cum B) sive damasonion sive lyron[*](lyron dTH. pyron (pyrr- VFa) ll) XVIII[*](XVIII FaFR. -IIII EBrot. -II (V?)H. an VIII? cfr. § 124. 125. XXVI 25.92.143)

peristereos VI

antirrinori sive pararrinon[*](pararrinon ego.parari- VFa. panari- FE. perari- dT. paranarrinon RJ2. anarrhinon H) sive lychnis[*](lychnis d(?)H. -cnis F. -cinis E. lignis r) agria III

euplia[*](euclia coni. Salm.) I

pericarpum, gen. II. med. II

nymphaea Heraclia II

lingulaca I

cacalia[*](cacalia H. caccalis VFa. -lici r. calcala dT) sive leontice[*](leontice H. leant- dT. -tilice Fa. -tilia V. -tilde r) III

callithrix I[*](I VFa. XX r H. an V? cfr. § 135. XXVI 147.160)

hyssopum XX[*](XX VFa. X r H. (numeravi in hoc libro 5, in ceteris 29))

lonchitis IIII

xiphion sive phasganion IIII

psyllion sive cynois[*](cynois FaJ2. -oides V(?) H. cinois r. -oida dT) sive chrysallion[*](chrysallion VFaH(J). chryss-T. chyrs-R1. chys- r. cryst- S cum B e § 140) sive Sicelicon sive cynomyia XVI[*](XVI VS.lr H)

thrysellion[*](thrysellion I VFaS. -linon I D cum B. cfr. § 141. rhysellium dT.om.r H(J)) I

remedia oculorum[*](remedia oculorum EH. om.r) (91-103)

anagallis sive acoron[*](acoron (acar- R) ll. J2. corchoron H cum B e § 144) quae

felis[*](felis D. -llis T. -lix VFaEad. fetis RE. faecis F. ferus H) oculus, gen. II. med. VI[*](VI VFaS. III FEdH(J> II RT.an VII autXVI?)

aegilops II

mandragoras sive CirceIon[*](Circeion J2cum B. -celon (tir-E) FREd. cyrc- r. circeon T. -caeon H) sive morion sive hippophlomon[*](hyppoplomon V. -plūmom Fa. hippophlomi T. -plomi r); gen. II. med. XIIII[*](XXIIII (IIII R1) alibi XIIII (IIII R) ll.XXIIII H. cfr. § 147. 150. XXVI 24. 93. 104. 121, 156. 157)

cicuta XIII

cremnos[*](cremnos ll. crethmos TH) agrios III[*](III ego. I ll. H. cfr. § 155. XXVI 94)

molybdaena I

capnos trunca[*](trunca J. truna T. trima d. pruna VFaF. prima r H) quae pedes gallinacei I

capnos fruticosa III

acoron sive acorion[*](acorion VFa(Salm.)D. acrion r. agrion d(?)H) XVII[*](XVII ego.XIIII ll.H)

cotyledonis[*](cotyledon H) gen[*](gen. om.FRE) . II. med. LXI[*](LXI ll H. an XI vel XXI?)

aizoum maius sive buphthalmon sive zoophthalmon sive stergethron[*](stergethron H. hist- FREdT. h???st- r) sive hypogeson[*](hypogeson S. cfr. § 160. hespegeton VFa. speg- RE. -con F. spececon d. speieccon T.del.H) sive ambrosion sive amerimnon quae sedum magnum aut oculus aut digitellus, med. XXXI

aizoum minus sive erithales[*](erithales Brot. -theles V Fa. -telis r) sive trithales[*](trithales Brot. pritheles ll) sive erysithales[*](erysithales (eris- dT) FREdTD. eryth- V. eritales Fa. chrysoth- Brot.) quae isoetes[*](isoetes Brot. issetes E. -tis FdT. hiss- R. ips-V. yssaetis Fa) aut sedum; med. XXXII .

andrachle agria quae illecebra[*](illecebra dH. lee- FRT. lac- E. om.r) XXXII[*](an XIIII?)

erigeron sive pappos sive acanthis[*](acanthis H. achantis T. acethis V Fa. acha- matis r) quae senecio VIII[*](VIIII F2R.om.Fa)

ephemeron II

labrum Venereum[*](Veneremn H. -rium ll) I

batrachion quae ranunculus sive strumos, gen. IIII. med. XIII[*](XIIII alibi XIII ll. XIIII H)

stomatice, gen. II

Summa: medicinae et historiae et observations MCCXCII

EX AVCTORIBVS

C[*](C. H. Sexto ll.v) . Valgio[*](Valgio dTH. -gio alibi Gaio VFa. Gallio r. -ico v). Pompeio Lenaeo. Sextio Nigro qui Graece scripsit. lulio[*](lulio Basso qui item. Petronio Diodoto qui item FaFE) Basso qui item. Antonio Castore. Cornelio Celso. Fabiano[*](Fabiano VS. om.r v).

EXTERNIS

Theophrasto. Apollodoro. Democrito. luba. Orpheo. Pythagora. Magone. Menandro qui βιόχρηστα scripsit[*](scripsit Fav. om.r S). Niandro. Homero. Hesiodo. Musaeo. Sophocle. Xantho. Anaxilao. MEDICIS Mnesitheo. Callimacbo. Pbania physico. Timaristo. Simo. Hippocrate. Chrysippo.Diocle. Ophione[*](Ophione v a. B(D). Hophlone FE. hobpone Fa. cfr. ind. XX). Heraclide. Hicesio. Dionysio. Apollodoro Citiense. Apollodoro Tarentino. Praxagora. Plistonico. Medio. Dieuche. Cleophanto. Philistione. Asclepiade. Crateua. Petronio[*](Petronio Diodoto om.FaREva. S) Diodoto. Iolla. Erasistrato. Diagora. Andrea. Mneside. Epicharmo. Damione. Sosimene. Tlepolemo. Metrodoro. Solone. Lyco. Olympiade Thebana. Philino. Petricho. Miccione[*](Micione FaFE). Glaucia. Xenocrate.

reliquae per genera medicinae

de novis morbis (i)

quid sint lichenes

quando primura in Italia coeperint

item carbunculus

item elephantiasis

item colum

de nova medicina

de Asclepiade medico

qua ratione medicinam veterem mutaverit[*](mutauerit v(Brot). -rint ll. J. -runt dTH)

contra Magos

lichen; gen. II. [*](genera II Ra2D. om.r v. cfr. § 22) med. V

Proserpinaca[*](Proserpinaca RaJ. cfr. § 23. -pina r S. om. v) I

bellis II

condurdum I

bechion sive arcion[*](arcion R1S cum Salm. -chion FR2EdT. quae saluia siue archion r. om. v) sive chamaeleuce quae tussiiago III

bechion quae salvia[*](quae saliua siue satiua VFaRa) IIII

molon sive syron[*](syron VFaRadTH. stron R. estron r) I[*](I VFaRa. i r. om.dTH. an II?)

amomon[*](amomon H e § 35. -onon ll) III[*](an II?)

ephedra sive anabasis[*](anabasis dTH. mab- VFa. -barsis E. -bassis r) III

geum III

tripolion III[*](an I?)

gromphaena

mahmdrum II[*](an I?)

chalcetum[*](calcetum FaFRE) I[*](I FaREBrot. II r H)

[molemonium[*](uncos ego posui. cfr. ind. XXV(61). hermonium dT) I]

halus sive cotonea V

chamaerops I. stoechas[*](stoechas H cum B e § 42. tocchas FRE. thoecas r. theocas dT.cfr. ind. XXVII(107)) I

astragalus VI[*](VI VFaRadTS. III r H. an IV autIX?)

ladanum[*](ledon dTJ1 XIII ego. XVIII ll. H. VIII J D(errore)) XIII

chondris[*](condris Ra. pho- FRE) sive pseudodictamnum I

hypocisthis sive orobethron[*](orobethron S e § 49. oborothrum T. ero potum FRE. obotum r. om. H), gen. II. med. VIII[*](gen.— VIII FaRadTS. om.VH. clarū medicutit (-disc- E) r)

laver sive sion II[*](II ll. H. (itaque § 50 punctum ante lauer tollendnm scribendumque condita, cocta et torminibns))

potamogiton VIII. [*](an VI .. VI?) statice III

ceratia II

leontopodion sive leuceoron[*](leuceoron H e §52. elyceron VRald. elic- Fa. lycoron R1. -choron r. om.T.an leucethron e Diosc.III 100) sive doripetron[*](doripetron FaFRd.cfr. § 52. doryp-V E. doribethron RaTH) sive thorybethron[*](thorybethron S. thorib- TH. -tron d. thorypetron (-rip- FRE) ll) . . [*](deest numerus ll) lagopus II[*](II RdT. Ill r H)

epithymon sive hippopheos[*](hippopheos (yppo- Ra2) TH. -otheos FE. -oteos d. -otheon (yppo- Ra) VRal. -otheo Fa. hypoteos R) VIII

pycnocomon IIII

so polypodion III

scamonia[*](scammonia V d(?)H) VIII

titliymalos[*](tithymalos H. -llos ll (fere semper)) characias[*](characias H e § 62. pha- ralius cazarias dT. helescopius XVIII E. pharalius sine thiti- mallis VFaRa. om.r. (add.XXl H, debebat XVIII)). .,

[*](lemma om.F) tithymalos myrtites sive caryites[*](caryites H e§ 66. -yctis d T. charictis E. -cus R -ryotis r) XXI[*](XXI ll H. an IIII aut XXII?)

tithymalos paralius[*](paralium dT. parchalius RE.lemma om.r) sive tithymalis IIII[*](an I?)

tithymalos helioscopios[*](helioscopios RaH. om.E. helosc- FR. pharalius helosc- r) XVIII

tithymalos cyparittias[*]( cyparittias ego e § 70. -itias VFaRa. capp- R. caparat- r. cypa- rissias H) XVIII

tithymalos platyphyllos sive corymbites sive amygdalites III[*]( III om.Fa. an II?)

tithymalos dendroides sive cobios sive leptophyllos XVIII

apios ischas[*]( ischas. H e § 72. ischa dT. isscias Fa. -ia VRal. scillas Ra2. scyll- FR. cyll- E) sive raphanos agria II

crethmon[*]( crethmon TH. cretemon Ra2d. chretamon (add. sine creton VFa) r) XI. cachry[*]( cacry EdT. cachrys H)

anthyllion[*]( anthyllion II. anthyllis H e § 84. cantyllion II. cantyllis T. canthillion (chamy- F) II. cantillis (chant- FE) ll) II. anthyllis II

cepaea I

hypericon sive chamaepitys sive corisson[*]( corisson FRE2D. -iscon E1. -ison r H.-ysson d T) VIIII[*](an III autX?)

caros sive hypericon[*]( hypericon H. -rico (-pur- Fa) ll) X[*](an VI?)

callithrix I

perpressa I

chrysanthemum I

anthemis I

silaus I

herb a Fulviana

inguinalis sive argemo[*]( argemo H. -onio dT. arcemo ll)

Chrysippeos[*]( chrysippios Fa. -ius dT) I

orchis sive Serapias[*]( serapias FaRa. -pia r H) V

satyrion III. [*]( III om.VFH) satyrion[*]( satyrion dTS. -ion siue FaR. siue r H) Erythraicon[*]( erythraicon TH. -raecon F. -recon (cer- V Fa) r) IIII

lappago sive mollugo[*]( molugo FaRa. -Itycho FE. olitigo R) I

asperugo I

phycos quod iucus marinus[*]( marinus RadTH. mur- V Fa. -nu r), gen. III. [*]( gen. III dH. om.T.post phycos pon. ll. D) med. V[*]( med. V VFaRa. om.r H. anil velIII?)

lappa boaria

geranion sive myrris[*]( myrris F1d. myris r) sive myrtis, gen. III. [*](an gen. II?) med. VI

onothera[*]( onothera dTH. oro-Ra2FE. -theaR. orthera r) sive onear[*]( onear ll. D. -arim d. -aris T. onuris H e § 111) III

acte sive ebulum. chamaeacte

hippuris sive ephedron sive

anabasis quae equisaetum, gen. III. [*]( III FEdTS. IIII r. II H. (non liquet)) med. XVII[*]( XVII VFaRa. -III r H)

stephanomelis

erysitbales I

polycnemon I

arsenogonon I. Thelygonon[*](thelygonon dTH. -liconon aliud ll.(cfr. § 99)) I

mastos[*](masios E. -ssios R) I

ophrys

Summa: medicinae et historiae et observations MXVIIII[*](M (CX Ra) XVIIII VFaRadTS(D)). MCXVIIII J. CC (CX E) XVIII r. MCXXVIII H. MCCXCII v)

EX AVCTORIBVS

M. Varrone. G. Valgio. Pompeio Lenaeo. Sextio Nigro qui Graece scripsit. Lulio Basso qui item[*](qui item petronio diodoto qui item Fa). Antonio Castore. Cornelio Celso.

EXTERNIS

Theophrasto. Apollodoro. Democrito. luba. Orpheo. Pythagora. Magone. Menandro qui βιόχρηστα scripsit[*](scripsit REH. om.r S). Nicandro. Homero. Hesiodo. Musaeo. Sophocle. Xantho. Anaxilao. MEDICIS Mnesitheo. Callimacho. Pbania physico. Timaristo[*](Timaristo F1dTG. -rco F2. -rcho. r v). Simo. Hippocrate. Chrysippo. Diocle. Ophione[*](Hopione FaFE.cfr. ind. XX). Heraclide. Hicesio. Dionysio. Apollodoro Citiense. Apollodoro Tarentino. Praxagora. Plistonico. Medio. Dieuche. Cleophanto. Philistione. Asciepiade. Crateua. Petronio[*](Petronio Diodoto V(?)S. om.rv) Diodoto. lolla. Erasistrato. Diagora. Andrea. Mneside. Epicharmo. Damione. Sosimene[*](Sosimene FaRaEaD. om.r v). Tlepolemo. Metro doro. Solone. Lyco. Olympiade Thebana. Philino. Petricho. Miccione[*](Mictione E). Glaucia. Xenocrate.