De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. proinde putare aliquem tum nomina distribuisse
  2. rebus et inde homines didicisse vocabula prima,
  3. desiperest. nam cur hic posset cuncta notare
  4. vocibus et varios sonitus emittere linguae,
  5. tempore eodem alii facere id non quisse putentur?
  6. praeterea si non alii quoque vocibus usi
  7. inter se fuerant, unde insita notities est
  8. utilitatis et unde data est huic prima potestas,
  9. quid vellet facere ut sciret animoque videret?
  10. cogere item pluris unus victosque domare
  11. non poterat, rerum ut perdiscere nomina vellent.
  12. nec ratione docere ulla suadereque surdis,
  13. quid sit opus facto, facilest; neque enim paterentur
  14. nec ratione ulla sibi ferrent amplius auris
  15. vocis inauditos sonitus obtundere frustra.
  16. postremo quid in hac mirabile tantoperest re,
  17. si genus humanum, cui vox et lingua vigeret,
  18. pro vario sensu varia res voce notaret?
  19. cum pecudes mutae, cum denique saecla ferarum
  20. dissimilis soleant voces variasque ciere,
  21. cum metus aut dolor est et cum iam gaudia gliscunt.
  22. quippe etenim licet id rebus cognoscere apertis.
  23. inritata canum cum primum magna Molossum
  24. mollia ricta fremunt duros nudantia dentes,
  25. longe alio sonitu rabies restricta minatur,
  26. et cum iam latrant et vocibus omnia complent;
  27. at catulos blande cum lingua lambere temptant
  28. aut ubi eos lactant, pedibus morsuque potentes
  29. suspensis teneros imitantur dentibus haustus,
  30. longe alio pacto gannitu vocis adulant,
  31. et cum deserti baubantur in aedibus, aut cum
  32. plorantis fugiunt summisso corpore plagas.
  33. denique non hinnitus item differre videtur,
  34. inter equas ubi equus florenti aetate iuvencus
  35. pinnigeri saevit calcaribus ictus Amoris
  36. et fremitum patulis sub naribus edit ad arma,
  37. et cum sic alias concussis artibus hinnit?
  38. postremo genus alituum variaeque volucres,
  39. accipitres atque ossifragae mergique marinis
  40. fluctibus in salso victum vitamque petentes,
  41. longe alias alio iaciunt in tempore voces,
  42. et quom de victu certant praedaque repugnant.
  43. et partim mutant cum tempestatibus una
  44. raucisonos cantus, cornicum ut saecla vetusta
  45. corvorumque gregis ubi aquam dicuntur et imbris
  46. poscere et inter dum ventos aurasque vocare.
  47. ergo si varii sensus animalia cogunt,
  48. muta tamen cum sint, varias emittere voces,
  49. quanto mortalis magis aequumst tum potuisse
  50. dissimilis alia atque alia res voce notare!
  51. Illud in his rebus tacitus ne forte requiras,
  52. fulmen detulit in terram mortalibus ignem
  53. primitus, inde omnis flammarum diditur ardor;
  54. multa videmus enim caelestibus insita flammis
  55. fulgere, cum caeli donavit plaga vaporis.
  56. et ramosa tamen cum ventis pulsa vacillans
  57. aestuat in ramos incumbens arboris arbor,
  58. exprimitur validis extritus viribus ignis,
  59. emicat inter dum flammai fervidus ardor,
  60. mutua dum inter se rami stirpesque teruntur.
  61. quorum utrumque dedisse potest mortalibus ignem.
  62. inde cibum quoquere ac flammae mollire vapore
  63. sol docuit, quoniam mitescere multa videbant
  64. verberibus radiorum atque aestu victa per agros.
  65. Inque dies magis hi victum vitamque priorem
  66. commutare novis monstrabant rebus et igni,
  67. ingenio qui praestabant et corde vigebant.
  68. condere coeperunt urbis arcemque locare
  69. praesidium reges ipsi sibi perfugiumque,
  70. et pecudes et agros divisere atque dedere
  71. pro facie cuiusque et viribus ingenioque;
  72. nam facies multum valuit viresque vigebant.
  73. posterius res inventast aurumque repertum,
  74. quod facile et validis et pulchris dempsit honorem;
  75. divitioris enim sectam plerumque secuntur
  76. quam lubet et fortes et pulchro corpore creti.
  77. quod siquis vera vitam ratione gubernet,
  78. divitiae grandes homini sunt vivere parce
  79. aequo animo; neque enim est umquam penuria parvi.
  80. at claros homines voluerunt se atque potentes,
  81. ut fundamento stabili fortuna maneret
  82. et placidam possent opulenti degere vitam,
  83. ne quiquam, quoniam ad summum succedere honorem
  84. certantes iter infestum fecere viai,
  85. et tamen e summo, quasi fulmen, deicit ictos
  86. invidia inter dum contemptim in Tartara taetra;
  87. invidia quoniam ceu fulmine summa vaporant
  88. plerumque et quae sunt aliis magis edita cumque;
  89. ut satius multo iam sit parere quietum
  90. quam regere imperio res velle et regna tenere.
  91. proinde sine in cassum defessi sanguine sudent,
  92. angustum per iter luctantes ambitionis;
  93. quandoquidem sapiunt alieno ex ore petuntque
  94. res ex auditis potius quam sensibus ipsis,
  95. nec magis id nunc est neque erit mox quam fuit ante.
  96. Ergo regibus occisis subversa iacebat
  97. pristina maiestas soliorum et sceptra superba,
  98. et capitis summi praeclarum insigne cruentum
  99. sub pedibus vulgi magnum lugebat honorem;
  100. nam cupide conculcatur nimis ante metutum.
  101. res itaque ad summam faecem turbasque redibat,
  102. imperium sibi cum ac summatum quisque petebat.
  103. inde magistratum partim docuere creare
  104. iuraque constituere, ut vellent legibus uti.
  105. nam genus humanum, defessum vi colere aevom,
  106. ex inimicitiis languebat; quo magis ipsum
  107. sponte sua cecidit sub leges artaque iura.
  108. acrius ex ira quod enim se quisque parabat
  109. ulcisci quam nunc concessumst legibus aequis,
  110. hanc ob rem est homines pertaesum vi colere aevom.
  111. inde metus maculat poenarum praemia vitae.
  112. circumretit enim vis atque iniuria quemque
  113. atque unde exortast, ad eum plerumque revertit,
  114. nec facilest placidam ac pacatam degere vitam
  115. qui violat factis communia foedera pacis.
  116. etsi fallit enim divom genus humanumque,
  117. perpetuo tamen id fore clam diffidere debet;
  118. quippe ubi se multi per somnia saepe loquentes
  119. aut morbo delirantes protraxe ferantur
  120. et celata mala in medium et peccata dedisse.
  121. Nunc quae causa deum per magnas numina gentis
  122. pervulgarit et ararum compleverit urbis
  123. suscipiendaque curarit sollemnia sacra,
  124. quae nunc in magnis florent sacra rebus locisque,
  125. unde etiam nunc est mortalibus insitus horror,
  126. qui delubra deum nova toto suscitat orbi
  127. terrarum et festis cogit celebrare diebus,
  128. non ita difficilest rationem reddere verbis.
  129. quippe etenim iam tum divom mortalia saecla
  130. egregias animo facies vigilante videbant
  131. et magis in somnis mirando corporis auctu.