De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. unguenta et pulchra in pedibus Sicyonia rident,
  2. scilicet et grandes viridi cum luce zmaragdi
  3. auro includuntur teriturque thalassina vestis
  4. adsidue et Veneris sudorem exercita potat.
  5. et bene parta patrum fiunt anademata, mitrae,
  6. inter dum in pallam atque Alidensia Ciaque vertunt.
  7. eximia veste et victu convivia, ludi,
  8. pocula crebra, unguenta, coronae, serta parantur,
  9. ne quiquam, quoniam medio de fonte leporum
  10. surgit amari aliquid, quod in ipsis floribus angat,
  11. aut cum conscius ipse animus se forte remordet
  12. desidiose agere aetatem lustrisque perire,
  13. aut quod in ambiguo verbum iaculata reliquit,
  14. quod cupido adfixum cordi vivescit ut ignis,
  15. aut nimium iactare oculos aliumve tueri
  16. quod putat in voltuque videt vestigia risus.
  17. Atque in amore mala haec proprio summeque secundo
  18. inveniuntur; in adverso vero atque inopi sunt,
  19. prendere quae possis oculorum lumine operto.
  20. innumerabilia; ut melius vigilare sit ante,
  21. qua docui ratione, cavereque, ne inliciaris.
  22. nam vitare, plagas in amoris ne iaciamur,
  23. non ita difficile est quam captum retibus ipsis
  24. exire et validos Veneris perrumpere nodos.
  25. et tamen implicitus quoque possis inque peditus
  26. effugere infestum, nisi tute tibi obvius obstes
  27. et praetermittas animi vitia omnia primum
  28. aut quae corporis sunt eius, quam praepetis ac vis.
  29. nam faciunt homines plerumque cupidine caeci
  30. et tribuunt ea quae non sunt his commoda vere.
  31. multimodis igitur pravas turpisque videmus
  32. esse in deliciis summoque in honore vigere.
  33. atque alios alii inrident Veneremque suadent
  34. ut placent, quoniam foedo adflictentur amore,
  35. nec sua respiciunt miseri mala maxima saepe.
  36. nigra melichrus est, inmunda et fetida acosmos,
  37. caesia Palladium, nervosa et lignea dorcas,
  38. parvula, pumilio, chariton mia, tota merum sal,
  39. magna atque inmanis cataplexis plenaque honoris.
  40. balba loqui non quit, traulizi, muta pudens est;
  41. at flagrans, odiosa, loquacula Lampadium fit.
  42. ischnon eromenion tum fit, cum vivere non quit
  43. prae macie; rhadine verost iam mortua tussi.
  44. at nimia et mammosa Ceres est ipsa ab Iaccho,
  45. simula Silena ac Saturast, labeosa philema.
  46. cetera de genere hoc longum est si dicere coner.
  47. sed tamen esto iam quantovis oris honore,
  48. cui Veneris membris vis omnibus exoriatur;
  49. nempe aliae quoque sunt; nempe hac sine viximus ante;
  50. nempe eadem facit et scimus facere omnia turpi
  51. et miseram taetris se suffit odoribus ipsa,
  52. quam famulae longe fugitant furtimque cachinnant.
  53. at lacrimans exclusus amator limina saepe
  54. floribus et sertis operit postisque superbos
  55. unguit amaracino et foribus miser oscula figit;
  56. quem si iam ammissum venientem offenderit aura
  57. una modo, causas abeundi quaerat honestas
  58. et meditata diu cadat alte sumpta querella
  59. stultitiaque ibi se damnet, tribuisse quod illi
  60. plus videat quam mortali concedere par est.
  61. nec Veneres nostras hoc fallit; quo magis ipsae
  62. omnia summo opere hos vitae poscaenia celant,
  63. quos retinere volunt adstrictosque esse in amore,
  64. ne quiquam, quoniam tu animo tamen omnia possis
  65. protrahere in lucem atque omnis inquirere risus
  66. et, si bello animost et non odiosa, vicissim
  67. praetermittere et humanis concedere rebus.
  68. Nec mulier semper ficto suspirat amore,
  69. quae conplexa viri corpus cum corpore iungit
  70. et tenet adsuctis umectans oscula labris;
  71. nam facit ex animo saepe et communia quaerens
  72. gaudia sollicitat spatium decurrere amoris.
  73. nec ratione alia volucres armenta feraeque
  74. et pecudes et equae maribus subsidere possent,
  75. si non, ipsa quod illarum subat, ardet abundans
  76. natura et Venerem salientum laeta retractat.
  77. nonne vides etiam quos mutua saepe voluptas
  78. vinxit, ut in vinclis communibus excrucientur,
  79. in triviis cum saepe canes discedere aventis
  80. divorsi cupide summis ex viribus tendunt,
  81. quom interea validis Veneris compagibus haerent?
  82. quod facerent numquam, nisi mutua gaudia nossent,
  83. quae iacere in fraudem possent vinctosque tenere.
  84. quare etiam atque etiam, ut dico, est communis voluptas.
  85. Et commiscendo quom semine forte virilem
  86. femina vim vicit subita vi corripuitque,
  87. tum similes matrum materno semine fiunt,
  88. ut patribus patrio. sed quos utriusque figurae
  89. esse vides, iuxtim miscentes vulta parentum,
  90. corpore de patrio et materno sanguine crescunt,
  91. semina cum Veneris stimulis excita per artus
  92. obvia conflixit conspirans mutuus ardor,
  93. et neque utrum superavit eorum nec superatumst.
  94. fit quoque ut inter dum similes existere avorum
  95. possint et referant proavorum saepe figuras,
  96. propterea quia multa modis primordia multis
  97. mixta suo celant in corpore saepe parentis,
  98. quae patribus patres tradunt a stirpe profecta.
  99. inde Venus varia producit sorte figuras,
  100. maiorumque refert voltus vocesque comasque;
  101. quandoquidem nihilo magis haec de semine certo
  102. fiunt quam facies et corpora membraque nobis.
  103. et muliebre oritur patrio de semine saeclum
  104. maternoque mares existunt corpore creti;
  105. semper enim partus duplici de semine constat,
  106. atque utri similest magis id quod cumque creatur,
  107. eius habet plus parte aequa; quod cernere possis,
  108. sive virum suboles sivest muliebris origo.
  109. Nec divina satum genitalem numina cuiquam
  110. absterrent, pater a gnatis ne dulcibus umquam
  111. appelletur et ut sterili Venere exigat aevom;
  112. quod plerumque putant et multo sanguine maesti
  113. conspergunt aras adolentque altaria donis,
  114. ut gravidas reddant uxores semine largo;
  115. ne quiquam divom numen sortisque fatigant;
  116. nam steriles nimium crasso sunt semine partim,
  117. et liquido praeter iustum tenuique vicissim.
  118. tenve locis quia non potis est adfigere adhaesum,
  119. liquitur extemplo et revocatum cedit abortu.
  120. crassius hinc porro quoniam concretius aequo
  121. mittitur, aut non tam prolixo provolat ictu
  122. aut penetrare locos aeque nequit aut penetratum
  123. aegre admiscetur muliebri semine semen.
  124. nam multum harmoniae Veneris differre videntur.
  125. atque alias alii complent magis ex aliisque
  126. succipiunt aliae pondus magis inque gravescunt.
  127. et multae steriles Hymenaeis ante fuerunt
  128. pluribus et nactae post sunt tamen unde puellos
  129. suscipere et partu possent ditescere dulci.
  130. et quibus ante domi fecundae saepe nequissent
  131. uxoris parere, inventast illis quoque compar
  132. natura, ut possent gnatis munire senectam.
  133. usque adeo magni refert, ut semina possint
  134. seminibus commisceri genitaliter apta
  135. crassaque conveniant liquidis et liquida crassis.
  136. atque in eo refert quo victu vita colatur;
  137. namque aliis rebus concrescunt semina membris
  138. atque aliis extenvantur tabentque vicissim.
  139. et quibus ipsa modis tractetur blanda voluptas.
  140. id quoque permagni refert; nam more ferarum
  141. quadrupedumque magis ritu plerumque putantur
  142. concipere uxores, quia sic loca sumere possunt
  143. pectoribus positis sublatis semina lumbis.
  144. nec molles opus sunt motus uxoribus hilum.
  145. nam mulier prohibet se concipere atque repugnat,
  146. clunibus ipsa viri Venerem si laeta retractat
  147. atque exossato ciet omni pectore fluctus;
  148. eicit enim sulcum recta regione viaque
  149. vomeris atque locis avertit seminis ictum.
  150. idque sua causa consuerunt scorta moveri,
  151. ne complerentur crebro gravidaeque iacerent,
  152. et simul ipsa viris Venus ut concinnior esset;
  153. coniugibus quod nil nostris opus esse videtur.
  154. Nec divinitus inter dum Venerisque sagittis
  155. deteriore fit ut forma muliercula ametur;
  156. nam facit ipsa suis inter dum femina factis
  157. morigerisque modis et munde corpore culto,
  158. ut facile insuescat secum te degere vitam.
  159. quod super est, consuetudo concinnat amorem;
  160. nam leviter quamvis quod crebro tunditur ictu,
  161. vincitur in longo spatio tamen atque labascit.
  162. nonne vides etiam guttas in saxa cadentis
  163. umoris longo in spatio pertundere saxa?
  1. Quis potis est dignum pollenti pectore carmen
  2. condere pro rerum maiestate hisque repertis?
  3. quisve valet verbis tantum, qui fingere laudes
  4. pro meritis eius possit, qui talia nobis
  5. pectore parta suo quaesitaque praemia liquit?
  6. nemo, ut opinor, erit mortali corpore cretus.
  7. nam si, ut ipsa petit maiestas cognita rerum,
  8. dicendum est, deus ille fuit, deus, inclyte Memmi,
  9. qui princeps vitae rationem invenit eam quae
  10. nunc appellatur sapientia, quique per artem
  11. fluctibus et tantis vitam tantisque tenebris
  12. in tam tranquillo et tam clara luce locavit.
  13. confer enim divina aliorum antiqua reperta.
  14. namque Ceres fertur fruges Liberque liquoris
  15. vitigeni laticem mortalibus instituisse;
  16. cum tamen his posset sine rebus vita manere,
  17. ut fama est aliquas etiam nunc vivere gentis.
  18. at bene non poterat sine puro pectore vivi;
  19. quo magis hic merito nobis deus esse videtur,
  20. ex quo nunc etiam per magnas didita gentis
  21. dulcia permulcent animos solacia vitae.
  22. Herculis antistare autem si facta putabis,
  23. longius a vera multo ratione ferere.
  24. quid Nemeaeus enim nobis nunc magnus hiatus
  25. ille leonis obesset et horrens Arcadius sus,
  26. tanto opere officerent nobis Stymphala colentes?
  27. denique quid Cretae taurus Lernaeaque pestis
  28. hydra venenatis posset vallata colubris?
  29. quidve tripectora tergemini vis Geryonai
  30. et Diomedis equi spirantes naribus ignem
  31. Thracia Bistoniasque plagas atque Ismara propter
  32. aureaque Hesperidum servans fulgentia mala,
  33. asper, acerba tuens, immani corpore serpens
  34. arboris amplexus stirpes? quid denique obesset
  35. propter Atlanteum litus pelagique severa,
  36. quo neque noster adit quisquam nec barbarus audet?
  37. cetera de genere hoc quae sunt portenta perempta,
  38. si non victa forent, quid tandem viva nocerent?
  39. nil, ut opinor: ita ad satiatem terra ferarum
  40. nunc etiam scatit et trepido terrore repleta est
  41. per nemora ac montes magnos silvasque profundas;
  42. quae loca vitandi plerumque est nostra potestas.
  43. at nisi purgatumst pectus, quae proelia nobis
  44. atque pericula tumst ingratis insinuandum!
  45. quantae tum scindunt hominem cuppedinis acres
  46. sollicitum curae quantique perinde timores!
  47. quidve superbia spurcitia ac petulantia? quantas
  48. efficiunt clades! quid luxus desidiaeque?
  49. haec igitur qui cuncta subegerit ex animoque
  50. expulerit dictis, non armis, nonne decebit
  51. hunc hominem numero divom dignarier esse?
  52. cum bene praesertim multa ac divinitus ipsis
  53. iam mortalibus e divis dare dicta suerit
  54. atque omnem rerum naturam pandere dictis.
  55. Cuius ego ingressus vestigia dum rationes
  56. persequor ac doceo dictis, quo quaeque creata
  57. foedere sint, in eo quam sit durare necessum
  58. nec validas valeant aevi rescindere leges,
  59. quo genere in primis animi natura reperta est
  60. nativo primum consistere corpore creta,
  61. nec posse incolumem magnum durare per aevum,
  62. sed simulacra solere in somnis fallere mentem,
  63. cernere cum videamur eum quem vita reliquit,
  64. quod super est, nunc huc rationis detulit ordo,
  65. ut mihi mortali consistere corpore mundum
  66. nativomque simul ratio reddunda sit esse;
  67. et quibus ille modis congressus materiai
  68. fundarit terram caelum mare sidera solem
  69. lunaique globum; tum quae tellure animantes
  70. extiterint, et quae nullo sint tempore natae;
  71. quove modo genus humanum variante loquella
  72. coeperit inter se vesci per nomina rerum;
  73. et quibus ille modis divom metus insinuarit
  74. pectora, terrarum qui in orbi sancta tuetur
  75. fana lacus lucos aras simulacraque divom.
  76. praeterea solis cursus lunaeque meatus
  77. expediam qua vi flectat natura gubernans;
  78. ne forte haec inter caelum terramque reamur
  79. libera sponte sua cursus lustrare perennis,
  80. morigera ad fruges augendas atque animantis,
  81. neve aliqua divom volvi ratione putemus.
  82. nam bene qui didicere deos securum agere aevom,
  83. si tamen interea mirantur qua ratione
  84. quaeque geri possint, praesertim rebus in illis
  85. quae supera caput aetheriis cernuntur in oris,
  86. rursus in antiquas referuntur religiones
  87. et dominos acris adsciscunt, omnia posse
  88. quos miseri credunt, ignari quid queat esse,
  89. quid nequeat, finita potestas denique cuique
  90. qua nam sit ratione atque alte terminus haerens.
  91. Quod super est, ne te in promissis plura moremur,
  92. principio maria ac terras caelumque tuere;
  93. quorum naturam triplicem, tria corpora, Memmi,
  94. tris species tam dissimilis, tria talia texta,
  95. una dies dabit exitio, multosque per annos
  96. sustentata ruet moles et machina mundi.
  97. nec me animi fallit quam res nova miraque menti
  98. accidat exitium caeli terraeque futurum,
  99. et quam difficile id mihi sit pervincere dictis;
  100. ut fit ubi insolitam rem adportes auribus ante
  101. nec tamen hanc possis oculorum subdere visu
  102. nec iacere indu manus, via qua munita fidei
  103. proxima fert humanum in pectus templaque mentis.
  104. sed tamen effabor. dictis dabit ipsa fidem res
  105. forsitan et graviter terrarum motibus ortis
  106. omnia conquassari in parvo tempore cernes.
  107. quod procul a nobis flectat fortuna gubernans,
  108. et ratio potius quam res persuadeat ipsa
  109. succidere horrisono posse omnia victa fragore.
  110. Qua prius adgrediar quam de re fundere fata
  111. sanctius et multo certa ratione magis quam
  112. Pythia quae tripode a Phoebi lauroque profatur,
  113. multa tibi expediam doctis solacia dictis;
  114. religione refrenatus ne forte rearis
  115. terras et solem et caelum, mare sidera lunam,
  116. corpore divino debere aeterna manere,
  117. proptereaque putes ritu par esse Gigantum
  118. pendere eos poenas inmani pro scelere omnis,
  119. qui ratione sua disturbent moenia mundi
  120. praeclarumque velint caeli restinguere solem
  121. inmortalia mortali sermone notantes;
  122. quae procul usque adeo divino a numine distent
  123. inque deum numero quae sint indigna videri,
  124. notitiam potius praebere ut posse putentur
  125. quid sit vitali motu sensuque remotum.
  126. quippe etenim non est, cum quovis corpore ut esse
  127. posse animi natura putetur consiliumque.
  128. sicut in aethere non arbor, non aequore salso
  129. nubes esse queunt neque pisces vivere in arvis
  130. nec cruor in lignis neque saxis sucus inesse,
  131. certum ac dispositumst ubi quicquid crescat et insit,
  132. sic animi natura nequit sine corpore oriri
  133. sola neque a nervis et sanguine longius esse.
  134. quod si posset enim, multo prius ipsa animi vis
  135. in capite aut umeris aut imis calcibus esse
  136. posset et innasci quavis in parte soleret,
  137. tandem in eodem homine atque in eodem vase manere.
  138. quod quoniam nostro quoque constat corpore certum
  139. dispositumque videtur ubi esse et crescere possit
  140. seorsum anima atque animus, tanto magis infitiandum
  141. totum posse extra corpus formamque animalem
  142. putribus in glebis terrarum aut solis in igni
  143. aut in aqua durare aut altis aetheris oris.
  144. haud igitur constant divino praedita sensu,
  145. quandoquidem nequeunt vitaliter esse animata.
  146. Illud item non est ut possis credere, sedes
  147. esse deum sanctas in mundi partibus ullis.
  148. tenvis enim natura deum longeque remota
  149. sensibus ab nostris animi vix mente videtur;
  150. quae quoniam manuum tactum suffugit et ictum,
  151. tactile nil nobis quod sit contingere debet;
  152. tangere enim non quit quod tangi non licet ipsum.
  153. quare etiam sedes quoque nostris sedibus esse
  154. dissimiles debent, tenues de corpore eorum;
  155. quae tibi posterius largo sermone probabo.
  156. Dicere porro hominum causa voluisse parare
  157. praeclaram mundi naturam proptereaque
  158. adlaudabile opus divom laudare decere
  159. aeternumque putare atque inmortale futurum,
  160. nec fas esse, deum quod sit ratione vetusta
  161. gentibus humanis fundatum perpetuo aevo,
  162. sollicitare suis ulla vi ex sedibus umquam
  163. nec verbis vexare et ab imo evertere summa,
  164. cetera de genere hoc adfingere et addere, Memmi,
  165. desiperest. quid enim inmortalibus atque beatis
  166. gratia nostra queat largirier emolumenti,
  167. ut nostra quicquam causa gerere adgrediantur?
  168. quidve novi potuit tanto post ante quietos
  169. inlicere ut cuperent vitam mutare priorem?
  170. nam gaudere novis rebus debere videtur
  171. cui veteres obsunt; sed cui nihil accidit aegri
  172. tempore in ante acto, cum pulchre degeret aevom,
  173. quid potuit novitatis amorem accendere tali?
  174. quidve mali fuerat nobis non esse creatis?
  175. an, credo, in tenebris vita ac maerore iacebat,
  176. donec diluxit rerum genitalis origo?
  177. natus enim debet qui cumque est velle manere
  178. in vita, donec retinebit blanda voluptas;
  179. qui numquam vero vitae gustavit amorem
  180. nec fuit in numero, quid obest non esse creatum?
  181. exemplum porro gignundis rebus et ipsa
  182. notities hominum divis unde insita primum est,
  183. quid vellent facere ut scirent animoque viderent,
  184. quove modost umquam vis cognita principiorum
  185. quidque inter sese permutato ordine possent.
  186. si non ipsa dedit speciem natura creandi?
  187. namque ita multa modis multis primordia rerum
  188. ex infinito iam tempore percita plagis
  189. ponderibusque suis consuerunt concita ferri
  190. omnimodisque coire atque omnia pertemptare,
  191. quae cumque inter se possint congressa creare,
  192. ut non sit mirum, si in talis disposituras
  193. deciderunt quoque et in talis venere meatus,
  194. qualibus haec rerum geritur nunc summa novando.
  195. Quod si iam rerum ignorem primordia quae sint,
  196. hoc tamen ex ipsis caeli rationibus ausim
  197. confirmare aliisque ex rebus reddere multis,
  198. nequaquam nobis divinitus esse paratam
  199. naturam rerum: tanta stat praedita culpa.
  200. principio quantum caeli tegit impetus ingens,
  201. inde avidam partem montes silvaeque ferarum
  202. possedere, tenent rupes vastaeque paludes
  203. et mare, quod late terrarum distinet oras.
  204. inde duas porro prope partis fervidus ardor
  205. adsiduusque geli casus mortalibus aufert.
  206. quod super est arvi, tamen id natura sua vi
  207. sentibus obducat, ni vis humana resistat
  208. vitai causa valido consueta bidenti
  209. ingemere et terram pressis proscindere aratris.
  210. si non fecundas vertentes vomere glebas
  211. terraique solum subigentes cimus ad ortus.
  212. sponte sua nequeant liquidas existere in auras.
  213. et tamen inter dum magno quaesita labore
  214. cum iam per terras frondent atque omnia florent,
  215. aut nimiis torret fervoribus aetherius sol
  216. aut subiti peremunt imbris gelidaeque pruinae
  217. flabraque ventorum violento turbine vexant.
  218. praeterea genus horriferum natura ferarum
  219. humanae genti infestum terraque marique
  220. cur alit atque auget? cur anni tempora morbos
  221. adportant? quare mors inmatura vagatur?
  222. tum porro puer, ut saevis proiectus ab undis
  223. navita, nudus humi iacet infans indigus omni
  224. vitali auxilio, cum primum in luminis oras
  225. nixibus ex alvo matris natura profudit,