De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. quantula prima queant nobis iniecta ciere
  2. corpora sensiferos motus in corpore, tanta
  3. intervalla tenere exordia prima animai.
  4. nam neque pulveris inter dum sentimus adhaesum
  5. corpore nec membris incussam sidere cretam,
  6. nec nebulam noctu neque arani tenvia fila
  7. obvia sentimus, quando obretimur euntes,
  8. nec supera caput eiusdem cecidisse vietam
  9. vestem nec plumas avium papposque volantis,
  10. qui nimia levitate cadunt plerumque gravatim,
  11. nec repentis itum cuiusvis cumque animantis
  12. sentimus nec priva pedum vestigia quaeque,
  13. corpore quae in nostro culices et cetera ponunt.
  14. usque adeo prius est in nobis multa ciendum
  15. quam primordia sentiscant concussa animai,
  16. semina corporibus nostris inmixta per artus,
  17. et quam in his intervallis tuditantia possint
  18. concursare coire et dissultare vicissim.
  19. Et magis est animus vitai claustra
  20. et dominantior ad vitam quam vis animai.
  21. nam sine mente animoque nequit residere per artus
  22. temporis exiguam partem pars ulla animai,
  23. sed comes insequitur facile et discedit in auras
  24. et gelidos artus in leti frigore linquit.
  25. at manet in vita cui mens animusque remansit,
  26. quamvis est circum caesis lacer undique membris;
  27. truncus adempta anima circum membrisque remota
  28. vivit et aetherias vitalis suscipit auras;
  29. si non omnimodis, at magna parte animai
  30. privatus, tamen in vita cunctatur et haeret;
  31. ut, lacerato oculo circum si pupula mansit
  32. incolumis, stat cernundi vivata potestas,
  33. dum modo ne totum corrumpas luminis orbem
  34. et circum caedas aciem solamque relinquas;
  35. id quoque enim sine pernicie non fiet eorum.
  36. at si tantula pars oculi media illa peresa est,
  37. occidit extemplo lumen tenebraeque secuntur,
  38. incolumis quamvis alioqui splendidus orbis.
  39. hoc anima atque animus vincti sunt foedere semper.
  40. Nunc age, nativos animantibus et mortalis
  41. esse animos animasque levis ut noscere possis,
  42. conquisita diu dulcique reperta labore
  43. digna tua pergam disponere carmina vita.
  44. tu fac utrumque uno subiungas nomine eorum
  45. atque animam verbi causa cum dicere pergam,
  46. mortalem esse docens, animum quoque dicere credas,
  47. qua tenus est unum inter se coniunctaque res est.
  48. Principio quoniam tenuem constare minutis
  49. corporibus docui multoque minoribus esse
  50. principiis factam quam liquidus umor aquai
  51. aut nebula aut fumus —; nam longe mobilitate
  52. praestat et a tenui causa magis icta movetur,
  53. quippe ubi imaginibus fumi nebulaeque movetur;
  54. quod genus in somnis sopiti ubi cernimus alte
  55. exhalare vaporem altaria ferreque fumum;
  56. nam procul haec dubio nobis simulacra
  57. nunc igitur quoniam quassatis undique vasis
  58. diffluere umorem et laticem discedere cernis,
  59. et nebula ac fumus quoniam discedit in auras,
  60. crede animam quoque diffundi multoque perire
  61. ocius et citius dissolvi in corpora prima,
  62. cum semel ex hominis membris ablata recessit;
  63. quippe etenim corpus, quod vas quasi constitit eius,
  64. cum cohibere nequit conquassatum ex aliqua re
  65. ac rarefactum detracto sanguine venis,
  66. qui credas posse hanc cohiberier ullo,
  67. corpore qui nostro rarus magis incohibens sit?
  68. Praeterea gigni pariter cum corpore et una
  69. crescere sentimus pariterque senescere mentem.
  70. nam vel ut infirmo pueri teneroque vagantur
  71. corpore, sic animi sequitur sententia tenvis.
  72. inde ubi robustis adolevit viribus aetas,
  73. consilium quoque maius et auctior est animi vis.
  74. post ubi iam validis quassatum est viribus aevi
  75. corpus et obtusis ceciderunt viribus artus,
  76. claudicat ingenium, delirat lingua labat mens,
  77. omnia deficiunt atque uno tempore desunt.
  78. ergo dissolui quoque convenit omnem animai
  79. naturam, ceu fumus, in altas auras;
  80. quando quidem gigni pariter pariterque videmus
  81. crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
  82. Huc accedit uti videamus, corpus ut ipsum
  83. suscipere inmanis morbos durumque dolorem,
  84. sic animum curas acris luctumque metumque;
  85. quare participem leti quoque convenit esse.
  86. quin etiam morbis in corporis avius errat
  87. saepe animus; dementit enim deliraque fatur,
  88. inter dumque gravi lethargo fertur in altum
  89. aeternumque soporem oculis nutuque cadenti;
  90. unde neque exaudit voces nec noscere voltus
  91. illorum potis est, ad vitam qui revocantes
  92. circum stant lacrimis rorantes ora genasque.
  93. quare animum quoque dissolui fateare necessest,
  94. quandoquidem penetrant in eum contagia morbi;
  95. nam dolor ac morbus leti fabricator uterquest,
  96. multorum exitio perdocti quod sumus ante.
  97. et quoniam mentem sanari corpus ut aegrum
  98. et pariter mentem sanari corpus inani
  99. denique cor, hominem cum vini vis penetravit
  100. acris et in venas discessit diditus ardor,
  101. consequitur gravitas membrorum, praepediuntur
  102. crura vacillanti, tardescit lingua, madet mens,
  103. nant oculi, clamor singultus iurgia gliscunt,
  104. et iam cetera de genere hoc quae cumque secuntur,
  105. cur ea sunt, nisi quod vehemens violentia vini
  106. conturbare animam consuevit corpore in ipso?
  107. at quae cumque queunt conturbari inque pediri,
  108. significant, paulo si durior insinuarit
  109. causa, fore ut pereant aevo privata futuro.
  110. Quin etiam subito vi morbi saepe coactus
  111. ante oculos aliquis nostros, ut fulminis ictu,
  112. concidit et spumas agit, ingemit et tremit artus,
  113. desipit, extentat nervos, torquetur, anhelat
  114. inconstanter, et in iactando membra fatigat,
  115. ni mirum quia vis morbi distracta per artus
  116. turbat agens animam, spumans ut in aequore salso
  117. ventorum validis fervescunt viribus undae.
  118. exprimitur porro gemitus, quia membra dolore
  119. adficiuntur et omnino quod semina vocis
  120. eliciuntur et ore foras glomerata feruntur
  121. qua quasi consuerunt et sunt munita viai.
  122. desipientia fit, quia vis animi atque animai
  123. conturbatur et, ut docui, divisa seorsum
  124. disiectatur eodem illo distracta veneno.
  125. inde ubi iam morbi reflexit causa, reditque
  126. in latebras acer corrupti corporis umor,
  127. tum quasi vaccillans primum consurgit et omnis
  128. paulatim redit in sensus animamque receptat.
  129. haec igitur tantis ubi morbis corpore in ipso
  130. iactentur miserisque modis distracta laborent,
  131. cur eadem credis sine corpore in aperto
  132. cum validis ventis aetatem degere posse?
  133. Et quoniam mentem sanari corpus ut aegrum
  134. cernimus et flecti medicina posse videmus,
  135. id quoque praesagit mortalem vivere mentem.
  136. addere enim partis aut ordine traiecere aecumst
  137. aut aliquid prosum de summa detrahere hilum,
  138. commutare animum qui cumque adoritur et infit
  139. aut aliam quamvis naturam flectere quaerit.
  140. at neque transferri sibi partis nec tribui vult
  141. inmortale quod est quicquam neque defluere hilum;
  142. nam quod cumque suis mutatum finibus exit,
  143. continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
  144. ergo animus sive aegrescit, mortalia signa
  145. mittit, uti docui, seu flectitur a medicina.
  146. usque adeo falsae rationi vera videtur
  147. res occurrere et effugium praecludere eunti
  148. ancipitique refutatu convincere falsum.
  149. Denique saepe hominem paulatim cernimus ire
  150. et membratim vitalem deperdere sensum;
  151. in pedibus primum digitos livescere et unguis,
  152. inde pedes et crura mori, post inde per artus
  153. ire alios tractim gelidi vestigia leti.
  154. scinditur atque animae haec quoniam natura nec uno
  155. tempore sincera existit, mortalis habendast.
  156. quod si forte putas ipsam se posse per artus
  157. introsum trahere et partis conducere in unum
  158. atque ideo cunctis sensum diducere membris,
  159. at locus ille tamen, quo copia tanta animai
  160. cogitur, in sensu debet maiore videri;
  161. qui quoniam nusquamst, ni mirum, ut diximus ante,
  162. dilaniata foras dispargitur, interit ergo.
  163. quin etiam si iam libeat concedere falsum
  164. et dare posse animam glomerari in corpore eorum,
  165. lumina qui lincunt moribundi particulatim,
  166. mortalem tamen esse animam fateare necesse
  167. nec refert utrum pereat dispersa per auras
  168. an contracta suis e partibus obbrutescat,
  169. quando hominem totum magis ac magis undique sensus
  170. deficit et vitae minus et minus undique restat.
  171. Et quoniam mens est hominis pars una locoque
  172. fixa manet certo, vel ut aures atque oculi sunt
  173. atque alii sensus qui vitam cumque gubernant,
  174. et vel uti manus atque oculus naresve seorsum
  175. secreta ab nobis nequeunt sentire neque esse,
  176. sed tamen in parvo lincuntur tempore tali,
  177. sic animus per se non quit sine corpore et ipso
  178. esse homine, illius quasi quod vas esse videtur,
  179. sive aliud quid vis potius coniunctius ei
  180. fingere, quandoquidem conexu corpus adhaeret.
  181. Denique corporis atque animi vivata potestas
  182. inter se coniuncta valent vitaque fruuntur;
  183. nec sine corpore enim vitalis edere motus
  184. sola potest animi per se natura nec autem
  185. cassum anima corpus durare et sensibus uti.
  186. scilicet avolsus radicibus ut nequit ullam
  187. dispicere ipse oculus rem seorsum corpore toto,
  188. sic anima atque animus per se nil posse videtur.
  189. ni mirum quia per venas et viscera mixtim,
  190. per nervos atque ossa tenentur corpore ab omni
  191. nec magnis intervallis primordia possunt
  192. libera dissultare, ideo conclusa moventur
  193. sensiferos motus, quos extra corpus in auras
  194. haut possunt post mortem eiecta moveri
  195. propterea quia non simili ratione tenentur;
  196. corpus enim atque animans erit , si cohibere
  197. sese anima atque in eos poterit concludere motus,
  198. quos ante in nervis et in ipso corpore agebat.
  199. quare etiam atque etiam resoluto corporis omni
  200. tegmine et eiectis extra vitalibus auris
  201. dissolui sensus animi fateare necessest
  202. atque animam, quoniam coniunctast causa duobus.
  203. Denique cum corpus nequeat perferre animai
  204. discidium, quin in taetro tabescat odore,
  205. quid dubitas quin ex imo penitusque coorta
  206. emanarit uti fumus diffusa animae vis,
  207. atque ideo tanta mutatum putre ruina
  208. conciderit corpus, penitus quia mota loco sunt
  209. fundamenta foras manant animaeque per artus
  210. perque viarum omnis flexus, in corpore qui sunt,
  211. atque foramina? multimodis ut noscere possis
  212. dispertitam animae naturam exisse per artus
  213. et prius esse sibi distractam corpore in ipso,
  214. quam prolapsa foras enaret in auras.
  215. Quin etiam finis dum vitae vertitur intra,
  216. saepe aliqua tamen e causa labefacta videtur
  217. ire anima ac toto solui de corpore tota
  218. et quasi supremo languescere tempore voltus
  219. molliaque exsangui cadere omnia corpore membra.
  220. quod genus est, animo male factum cum perhibetur
  221. aut animam liquisse; ubi iam trepidatur et omnes
  222. extremum cupiunt vitae reprehendere vinclum;
  223. conquassatur enim tum mens animaeque potestas
  224. omnis. et haec ipso cum corpore conlabefiunt,
  225. ut gravior paulo possit dissolvere causa.
  226. Quid dubitas tandem quin extra prodita corpus
  227. inbecilla foras in aperto, tegmine dempto,
  228. non modo non omnem possit durare per aevom,
  229. sed minimum quodvis nequeat consistere tempus?
  230. nec sibi enim quisquam moriens sentire videtur
  231. ire foras animam incolumem de corpore toto,
  232. nec prius ad iugulum et supera succedere fauces,
  233. verum deficere in certa regione locatam;
  234. ut sensus alios in parti quemque sua scit
  235. dissolui. quod si inmortalis nostra foret mens,
  236. non tam se moriens dissolvi conquereretur,
  237. sed magis ire foras vestemque relinquere, ut anguis.
  238. Denique cur animi numquam mens consiliumque
  239. gignitur in capite aut pedibus manibusve, sed unis
  240. sedibus et certis regionibus omnibus haeret,
  241. si non certa loca ad nascendum reddita cuique
  242. sunt, et ubi quicquid possit durare creatum
  243. atque ita multimodis partitis artubus esse,
  244. membrorum ut numquam existat praeposterus ordo?
  245. usque adeo sequitur res rem, neque flamma creari
  246. fluminibus solitast neque in igni gignier algor.
  247. Praeterea si inmortalis natura animaist
  248. et sentire potest secreta a corpore nostro,