De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. atque aliud porro, nigrum cum et cetera sentit,
  2. nec refert ea quae tangas quo forte colore
  3. praedita sint, verum quali magis apta figura,
  4. scire licet nihil principiis opus esse colore,
  5. sed variis formis variantes edere tactus.
  6. Praeterea quoniam non certis certa figuris
  7. est natura coloris et omnia principiorum
  8. formamenta queunt in quovis esse nitore,
  9. cur ea quae constant ex illis non pariter sunt
  10. omnigenus perfusa coloribus in genere omni?
  11. conveniebat enim corvos quoque saepe volantis
  12. ex albis album pinnis iactare colorem
  13. et nigros fieri nigro de semine cycnos
  14. aut alio quovis uno varioque colore.
  15. Quin etiam quanto in partes res quaeque minutas
  16. distrahitur magis, hoc magis est ut cernere possis
  17. evanescere paulatim stinguique colorem;
  18. ut fit ubi in parvas partis discerpitur austrum:
  19. purpura poeniceusque color clarissimus multo,
  20. filatim cum distractum est, disperditur omnis;
  21. noscere ut hinc possis prius omnem efflare colorem
  22. particulas, quam discedant ad semina rerum.
  23. Postremo quoniam non omnia corpora vocem
  24. mittere concedis neque odorem, propterea fit
  25. ut non omnibus adtribuas sonitus et odores:
  26. sic oculis quoniam non omnia cernere quimus,
  27. scire licet quaedam tam constare orba colore
  28. quam sine odore ullo quaedam sonituque remota,
  29. nec minus haec animum cognoscere posse sagacem
  30. quam quae sunt aliis rebus privata notare.
  31. Sed ne forte putes solo spoliata colore
  32. corpora prima manere, etiam secreta teporis
  33. sunt ac frigoris omnino calidique vaporis,
  34. et sonitu sterila et suco ieiuna feruntur,
  35. nec iaciunt ullum proprium de corpore odorem.
  36. sicut amaracini blandum stactaeque liquorem
  37. et nardi florem, nectar qui naribus halat,
  38. cum facere instituas, cum primis quaerere par est,
  39. quod licet ac possis reperire, inolentis olivi
  40. naturam, nullam quae mittat naribus auram,
  41. quam minime ut possit mixtos in corpore odores
  42. concoctosque suo contractans perdere viro,
  43. propter eandem rem debent primordia rerum
  44. non adhibere suum gignundis rebus odorem
  45. nec sonitum, quoniam nihil ab se mittere possunt,
  46. nec simili ratione saporem denique quemquam
  47. nec frigus neque item calidum tepidumque vaporem,
  48. cetera, quae cum ita sunt tamen ut mortalia constent,
  49. molli lenta, fragosa putri, cava corpore raro,
  50. omnia sint a principiis seiuncta necessest,
  51. inmortalia si volumus subiungere rebus
  52. fundamenta, quibus nitatur summa salutis;
  53. ne tibi res redeant ad nihilum funditus omnes.
  54. Nunc ea quae sentire videmus cumque necessest
  55. ex insensilibus tamen omnia confiteare
  56. principiis constare. neque id manufesta refutant
  57. nec contra pugnant, in promptu cognita quae sunt,
  58. sed magis ipsa manu ducunt et credere cogunt
  59. ex insensilibus, quod dico, animalia gigni.
  60. quippe videre licet vivos existere vermes
  61. stercore de taetro, putorem cum sibi nacta est
  62. intempestivis ex imbribus umida tellus.
  63. Praeterea cunctas itidem res vertere sese.
  64. vertunt se fluvii in frondes et pabula laeta
  65. in pecudes, vertunt pecudes in corpora nostra
  66. naturam, et nostro de corpore saepe ferarum
  67. augescunt vires et corpora pennipotentum.
  68. ergo omnes natura cibos in corpora viva
  69. vertit et hinc sensus animantum procreat omnes,
  70. non alia longe ratione atque arida ligna
  71. explicat in flammas et in ignis omnia versat.
  72. iamne vides igitur magni primordia rerum
  73. referre in quali sint ordine quaeque locata
  74. et commixta quibus dent motus accipiantque?
  75. Tum porro, quid id est, animum quod percutit, ipsum,
  76. quod movet et varios sensus expromere cogit,
  77. ex insensilibus ne credas sensile gigni?
  78. ni mirum lapides et ligna et terra quod una
  79. mixta tamen nequeunt vitalem reddere sensum.
  80. illud in his igitur rebus meminisse decebit,
  81. non ex omnibus omnino, quaecumque creant res
  82. sensilia, extemplo me gigni dicere sensus,
  83. sed magni referre ea primum quantula constent,
  84. sensile quae faciunt, et qua sint praedita forma,
  85. motibus ordinibus posituris denique quae sint.
  86. quarum nil rerum in lignis glaebisque videmus;
  87. et tamen haec, cum sunt quasi putrefacta per imbres,
  88. vermiculos pariunt, quia corpora materiai
  89. antiquis ex ordinibus permota nova re
  90. conciliantur ita ut debent animalia gigni.
  91. Deinde ex sensilibus qui sensile posse creari
  92. constituunt, porro ex aliis sentire sueti
  93. * * *
  94. mollia cum faciunt; nam sensus iungitur omnis
  95. visceribus nervis venis, quae cumque videmus
  96. mollia mortali consistere corpore creta.
  97. sed tamen esto iam posse haec aeterna manere;
  98. nempe tamen debent aut sensum partis habere
  99. aut similis totis animalibus esse putari.
  100. at nequeant per se partes sentire necesse est:
  101. namque animus sensus membrorum respuit omnis,
  102. nec manus a nobis potis est secreta neque ulla
  103. corporis omnino sensum pars sola tenere.
  104. linquitur ut totis animantibus adsimulentur,
  105. vitali ut possint consentire undique sensu.
  106. qui poterunt igitur rerum primordia dici
  107. et leti vitare vias, animalia cum sint,
  108. atque animalia sint mortalibus una eademque?
  109. quod tamen ut possint, at coetu concilioque
  110. nil facient praeter volgum turbamque animantum,
  111. scilicet ut nequeant homines armenta feraeque
  112. inter sese ullam rem gignere conveniundo.
  113. sic itidem quae sentimus sentire necessest.
  114. quod si forte suum dimittunt corpore sensum
  115. atque alium capiunt, quid opus fuit adtribui id quod
  116. detrahitur? tum praeterea, quod fudimus ante,
  117. quatinus in pullos animalis vertier ova
  118. cernimus alituum vermisque effervere terra,
  119. intempestivos quam putor cepit ob imbris,
  120. scire licet gigni posse ex non sensibus sensus.
  121. Quod si forte aliquis dicet, dum taxat oriri
  122. posse ex non sensu sensus mutabilitate,
  123. aut aliquo tamquam partu quod proditur extra,
  124. huic satis illud erit planum facere atque probare,
  125. non fieri partum nisi concilio ante coacto,
  126. nec quicquam commutari sine conciliatu.
  127. Principio nequeunt ullius corporis esse
  128. sensus ante ipsam genitam naturam animantis,
  129. ni mirum quia materies disiecta tenetur
  130. aere fluminibus terris terraque creatis,
  131. nec congressa modo vitalis convenientes
  132. contulit inter se motus, quibus omnituentes
  133. accensi sensus animantem quamque tuentur.
  134. Praeterea quamvis animantem grandior ictus,
  135. quam patitur natura, repente adfligit et omnis
  136. corporis atque animi pergit confundere sensus.
  137. dissoluuntur enim positurae principiorum
  138. et penitus motus vitales inpediuntur,