De Rerum Natura
Lucretius
-
- nulla potest rerum in numero natura relinqui,
- nec quae sub sensus cadat ullo tempore nostros
- nec ratione animi quam quisquam possit apisci.
- Nam quae cumque cluent, aut his coniuncta duabus
- rebus ea invenies aut horum eventa videbis.
- coniunctum est id quod nusquam sine permitiali
- discidio potis est seiungi seque gregari,
- pondus uti saxis, calor ignis, liquor aquai,
- tactus corporibus cunctis, intactus inani.
- servitium contra paupertas divitiaeque,
- libertas bellum concordia cetera quorum
- adventu manet incolumis natura abituque,
- haec soliti sumus, ut par est, eventa vocare.
- tempus item per se non est, sed rebus ab ipsis
- consequitur sensus, transactum quid sit in aevo,
- tum quae res instet, quid porro deinde sequatur;
- nec per se quemquam tempus sentire fatendumst
- semotum ab rerum motu placidaque quiete.
- denique Tyndaridem raptam belloque subactas
- Troiiugenas gentis cum dicunt esse, videndumst
- ne forte haec per se cogant nos esse fateri,
- quando ea saecla hominum, quorum haec eventa fuerunt,
- inrevocabilis abstulerit iam praeterita aetas;
- namque aliud terris, aliud regionibus ipsis
- eventum dici poterit quod cumque erit actum.
- denique materies si rerum nulla fuisset
- nec locus ac spatium, res in quo quaeque geruntur,
- numquam Tyndaridis forma conflatus amore
- ignis Alexandri Phrygio sub pectore gliscens
- clara accendisset saevi certamina belli
- nec clam durateus Troiianis Pergama partu
- inflammasset equos nocturno Graiiugenarum;
- perspicere ut possis res gestas funditus omnis
- non ita uti corpus per se constare neque esse
- nec ratione cluere eadem qua constet inane,
- sed magis ut merito possis eventa vocare
- corporis atque loci, res in quo quaeque gerantur.
- Corpora sunt porro partim primordia rerum,
- partim concilio quae constant principiorum.
- sed quae sunt rerum primordia, nulla potest vis
- stinguere; nam solido vincunt ea corpore demum.
- etsi difficile esse videtur credere quicquam
- in rebus solido reperiri corpore posse.
- transit enim fulmen caeli per saepta domorum
- clamor ut ac voces, ferrum candescit in igni
- dissiliuntque fero ferventi saxa vapore;
- cum labefactatus rigor auri solvitur aestu,
- tum glacies aeris flamma devicta liquescit;
- permanat calor argentum penetraleque frigus,
- quando utrumque manu retinentes pocula rite
- sensimus infuso lympharum rore superne.
- usque adeo in rebus solidi nihil esse videtur.
- sed quia vera tamen ratio naturaque rerum
- cogit, ades, paucis dum versibus expediamus
- esse ea quae solido atque aeterno corpore constent,
- semina quae rerum primordiaque esse docemus,
- unde omnis rerum nunc constet summa creata.
- Principio quoniam duplex natura duarum
- dissimilis rerum longe constare repertast,
- corporis atque loci, res in quo quaeque geruntur,
- esse utramque sibi per se puramque necessest.
- nam qua cumque vacat spatium, quod inane vocamus,
- corpus ea non est; qua porro cumque tenet se
- corpus, ea vacuum nequaquam constat inane.
- sunt igitur solida ac sine inani corpora prima.
- Praeterea quoniam genitis in rebus inanest,
- materiem circum solidam constare necessest;
- nec res ulla potest vera ratione probari
- corpore inane suo celare atque intus habere,
- si non, quod cohibet, solidum constare relinquas.
- id porro nihil esse potest nisi materiai
- concilium, quod inane queat rerum cohibere.
- materies igitur, solido quae corpore constat,
- esse aeterna potest, cum cetera dissoluantur.
- Tum porro si nil esset quod inane vocaret,
- omne foret solidum; nisi contra corpora certa
- essent quae loca complerent quae cumque tenerent
- omne quod est spatium, vacuum constaret inane.
- alternis igitur ni mirum corpus inani
- distinctum, quoniam nec plenum naviter extat
- nec porro vacuum; sunt ergo corpora certa,
- quae spatium pleno possint distinguere inane.
- haec neque dissolui plagis extrinsecus icta
- possunt nec porro penitus penetrata retexi
- nec ratione queunt alia temptata labare;
- id quod iam supra tibi paulo ostendimus ante.
- nam neque conlidi sine inani posse videtur
- quicquam nec frangi nec findi in bina secando
- nec capere umorem neque item manabile frigus
- nec penetralem ignem, quibus omnia conficiuntur.
- et quo quaeque magis cohibet res intus inane,
- tam magis his rebus penitus temptata labascit.
- ergo si solida ac sine inani corpora prima
- sunt ita uti docui, sint haec aeterna necessest.
- Praeterea nisi materies aeterna fuisset,
- antehac ad nihilum penitus res quaeque redissent
- de nihiloque renata forent quae cumque videmus.
- at quoniam supra docui nil posse creari
- de nihilo neque quod genitumst ad nil revocari,
- esse inmortali primordia corpore debent,
- dissolui quo quaeque supremo tempore possint,
- materies ut subpeditet rebus reparandis.
- sunt igitur solida primordia simplicitate
- nec ratione queunt alia servata per aevom
- ex infinito iam tempore res reparare.
- denique si nullam finem natura parasset
- frangendis rebus, iam corpora materiai
- usque redacta forent aevo frangente priore,
- ut nihil ex illis a certo tempore posset
- conceptum summum aetatis pervadere finem.
- nam quidvis citius dissolvi posse videmus
- quam rursus refici; qua propter longa diei
- infinita aetas ante acti temporis omnis
- quod fregisset adhuc disturbans dissoluensque,
- numquam relicuo reparari tempore posset.
- at nunc ni mirum frangendi reddita finis
- certa manet, quoniam refici rem quamque videmus
- et finita simul generatim tempora rebus
- stare, quibus possint aevi contingere florem.
- Huc accedit uti, solidissima materiai
- corpora cum constant, possint tamen omnia reddi,
- mollia quae fiunt, aer aqua terra vapores,
- quo pacto fiant et qua vi quaeque gerantur,
- admixtum quoniam semel est in rebus inane.
- at contra si mollia sint primordia rerum,
- unde queant validi silices ferrumque creari,
- non poterit ratio reddi; nam funditus omnis
- principio fundamenti natura carebit.
- sunt igitur solida pollentia simplicitate,
- quorum condenso magis omnia conciliatu
- artari possunt validasque ostendere viris.
- porro si nullast frangendis reddita finis
- corporibus, tamen ex aeterno tempore quaeque
- nunc etiam superare necessest corpora rebus,
- quae non dum clueant ullo temptata periclo.
- at quoniam fragili natura praedita constant,
- discrepat aeternum tempus potuisse manere
- innumerabilibus plagis vexata per aevom.
- Denique iam quoniam generatim reddita finis
- crescendi rebus constat vitamque tenendi,
- et quid quaeque queant per foedera naturai,
- quid porro nequeant, sancitum quando quidem extat,
- nec commutatur quicquam, quin omnia constant
- usque adeo, variae volucres ut in ordine cunctae
- ostendant maculas generalis corpore inesse,
- inmutabilis materiae quoque corpus habere
- debent ni mirum; nam si primordia rerum
- commutari aliqua possent ratione revicta,
- incertum quoque iam constet quid possit oriri,
- quid nequeat, finita potestas denique cuique
- qua nam sit ratione atque alte terminus haerens,
- nec totiens possent generatim saecla referre
- naturam mores victum motusque parentum.
- Tum porro quoniam est extremum quodque cacumen
- corporis illius, quod nostri cernere sensus
- iam nequeunt, id ni mirum sine partibus extat
- et minima constat natura nec fuit umquam
- per se secretum neque post hac esse valebit,
- alterius quoniamst ipsum pars primaque et una,
- inde aliae atque aliae similes ex ordine partes
- agmine condenso naturam corporis explent;
- quae quoniam per se nequeunt constare, necessest
- haerere unde queant nulla ratione revelli.
- sunt igitur solida primordia simplicitate,
- quae minimis stipata cohaerent partibus arte.
- non ex illorum conventu conciliata,
- sed magis aeterna pollentia simplicitate,
- unde neque avelli quicquam neque deminui iam
- concedit natura reservans semina rebus.
- Praeterea nisi erit minimum, parvissima quaeque