Tusculanae Disputationes

Cicero, Marcus Tullius

Cicero. M. Tulli Ciceronis. Scripta Quae Manserunt Omnia. Pohlenz, M, editor. Leipzig: Teubner, 1918.

quod quidem nisi fit, virtutum interitus consequetur. nam in quem cadit aegritudo, in eundem metum cadere[*](praefer. (sine se) ter H) necesse est (est enim metus futurae aegritudinis sollicita expectatio[*](exspect. R)); in quem autem metus, in eundem[*](eundem eum Non. ) formido timiditas pavor ignavia;[*](in quem...24 ignavia Non.444,15 ) ergo, ut idem vincatur interdum nec putet ad se praeceptum illud Atrei pertinere:

Proinde[*](Trag. fr. inc. 112) i/ta parent se in vi/ta, ut vinci[*](vici V1 (vicini Vc l vinci V3)) ne/sciant.

hic autem[*](autem del.V3 ) vincetur, ut dixi, nec modo vincetur, sed

p.428

etiam serviet; at nos autem[*](at nos vel nos autem s ) virtutem semper liberam volumus, semper invictam; quae[*](atque Bentl. atqui) nisi sunt, sublata virtus[*](quae...3 virtus est om. H) est.

Atque si in virtute satis est praesidii ad bene vivendum, satis est etiam ad beate; satis est[*](prius est om. H) enim certe in virtute, ut fortiter vivamus; si fortiter, etiam ut magno animo, et quidem ut nulla re umquam terreamur semperque simus invicti. sequitur, ut nihil paeniteat, nihil desit, nihil obstet; ergo omnia profluenter absolute prospere, igitur beate. satis autem virtus ad fortiter vivendum potest; satis ergo etiam ad beate.

Etenim ut stultitia, etsi adepta est quod concupivit, numquam se tamen satis consecutam putat,[*](consecuta GRV1 putet V1 ) sic sapientia semper eo contenta[*](contenda K1 conta G contempta H) est quod adest, neque eam umquam sui paenitet.[*](at nos autem...14 penitet H)

Similemne[*](similene X similemen s ) putas C. Laelii unum consulatum[*](consolat.GR (in 24 corr. c) V) fuisse,[*](fuisse s Vrec fuisset X) et eum quidem cum repulsa (si,[*](si sic Vrec ) cum sapiens et bonus vir, qualis ille fuit, suffragiis praeteritur, non populus a bono consule potius quam ille a bono populo[*](del.Mue. a vano populo s a populo (sine bono) Mdv ) [*](del.Mue. a vano populo s a populo (sine bono) Mdv ) repulsam fert[*](post fert iterat suffragiis praeteritur X))—sed tamen utrum malles te,[*](maeste G ( ss. 2)) si potestas esset, semel ut Laelium consulem an ut Cinnam quater?

non dubito, tu quid responsurus sis; itaque video, cui committam. non quemvis hoc idem interrogarem; responderet enim alius fortasse se non modo quattuor consulatus[*](consolat.GR (in 24 corr. c) V) uni anteponere, sed unum diem Cinnae multorum et clarorum virorum totis aetatibus. Laelius si digito quem attigisset, poenas dedisset; at Cinna collegae sui consulis Cn. Octavii[*](GN.X) praecidi caput[*](praeciditapud K) iussit,[*](iussit,iussit Sey. ) [*](lussit G hic et saepius ) P. Crassi L. Caesaris, nobilissimorum

p.429

hominum, quorum virtus fuerat domi militiaeque cognita, M. Antonii, omnium eloquentissimi quos ego audierim, C. Caesaris,[*](G. X) in quo mihi videtur specimen fuisse humanitatis salis suavitatis leporis. beatusne igitur, qui hos[*](qui hos s V3 quos X) interfecit?[*](interficit V1 ) mihi contra non solum eo videtur miser,[*](miser eqs.cf. Aug. civ. 5, 26 ) quod ea fecit, sed etiam quod ita se gessit, ut ea facere[*](ea se f. G (exp. 2)) ei liceret (etsi peccare[*](peccaret X corr.V1 ) nemini licet; sed sermonis errore labimur;[*](errore labimur add. Vc labimus K) id enim licere[*](lic&re V1 ) dicimus,

quod cuique conceditur). utrum tandem beatior C. Marius tum, cum Cimbricae victoriae gloriam cum collega Catulo communicavit, paene altero Laelio—nam hunc illi[*](huic X (unde ilium pro illi V3) hunc s ) duco simillimum—, an cum[*](an cum annum G1 ) civili bello victor iratus necessariis Catuli deprecantibus non semel respondit, sed saepe:

moriatur

? in quo beatior ille, qui huic nefariae voci paruit,[*](paruit V) quam is, qui tam scelerate imperavit. nam cum accipere quam facere praestat iniuriam, tum morti iam ipsi[*](ipsa K) adventanti paulum procedere ob viam, quod fecit Catulus, quam quod Marius,[*](quod quam M. V1 ) talis viri interitu sex[*](interitus ex X) suos obruere consulatus et contaminare extremum tempus aetatis.

Duodequadraginta[*](Totum cap. 20 libere excerpsit Val. Max. 9, 13 ext. 4) annos tyrannus Syracusanorum fuit Dionysius,[*](dionisius KV dyonisius GR) cum quinque et viginti natus annos dominatum occupavisset. qua pulchritudine urbem, quibus autem opibus praeditam servitute oppressam tenuit civitatem! atqui de hoc homine a bonis auctoribus sic scriptum accepimus, summam fuisse eius in victu temperantiam in rebusque gerundis virum acrem et industrium,[*](et industrium om. R1 ) eundem tamen maleficum natura[*](in rebus gerundis... 29 maleficum natura Non. 241,8 ) et

p.430

iniustum; ex quo omnibus bene veritatem intuentibus[*](inuentibus X corr. V1 ) videri necesse est miserrimum. ea[*](ea ecce K) enim ipsa, quae concupierat, ne tum quidem, cum omnia[*](omni G1 ) se posse censebat, consequebatur.

qui cum esset bonis parentibus atque honesto loco natus—etsi id quidem alius alio modo tradidit—abundaretque et[*](B s ei X) aequalium familiaritatibus et consuetudine propinquorum, haberet etiam more Graeciae[*](graciae ) [*](gratiae V1 ) quosdam adulescentis amore[*](more amore G1 ) coniunctos, credebat eorum nemini, sed is quos[*](quos s V3 quod X) ex familiis locupletium servos delegerat, quibus nomen servitutis ipse detraxerat,[*](traxerat G1 ) et quibusdam convenis[*](convenis et Bs convenisset X) et feris barbaris corporis custodiam committebat. ita propter iniustam dominatus cupiditatem[*](dominatus domi cup. G1 ) in carcerem quodam modo ipse se incluserat. quin etiam ne tonsori collum committeret, tondere filias suas docuit. ita[*](ista K1 ) sordido ancillarique[*](sordidoque ancillari X corr. V3B1 (cf. simile mendum in G 415,5) sordido atque ancillari alii s ) artificio regiae virgines ut tonstriculae tondebant barbam et capillum patris.[*](regiae ...17 patris Prisc.GL.2, 371, 11 ) et tamen ab is ipsis, cum iam essent adultae, ferrum removit instituitque, ut candentibus[*](cadentibus Non. ) iuglandium putaminibus barbam sibi et capillum adurerent.[*](instituitque...20 adurerent Non. 122, 30 )

cumque duas uxores haberet,[*](haberet uxores V1 ) Aristomachen[*](aristomachem X (aristhom.G)) civem suam, Doridem autem Locrensem, sic noctu ad eas[*](notu V1 notua deas K1 (corr. c)) ventitabat, ut omnia specularetur et perscrutaretur ante. et cum fossam latam cubiculari[*](fossa lata cubicularis X corr. s ) lecto circumdedisset eiusque fossae transitum ponticulo ligneo coniunxisset, eum ipsum,[*](ipsum ipse Scheibe(cum forem cubiculi extrinsecus a custodibus opertum interiore claustro ipse diligenter obserasset Val. Max.)) cum forem cubiculi clauserat, detorquebat. idemque cum in communibus

p.431

suggestis consistere non auderet, contionari ex turri alta solebat.