Tusculanae Disputationes

quod bonum igitur, id honestum.[*](qui...424,9 honestum (sine 11 an...15 universa et 21 haec...22 explicata) H) at quae isti[*](atque isti X) bona numerant, ne ipsi quidem honesta dicunt; solum igitur bonum, quod honestum; ex quo efficitur honestate una[*](unam GH (alt. loco)) vitam contineri[*](continere X corr. Vrec s ) beatam. Non sunt igitur ea bona dicenda nec habenda, quibus abundantem[*](habundantem GKH) licet esse miserrimum.[*](solum...14 miserrimum (...12 beatam bis))

an dubitas quin praestans valetudine, viribus, forma, acerrumis integerrumisque[*](integrumhisque G1V1 ( supra gr scr. G2 er V3) integerumhisque KR integrisque Non. ) sensibus, adde etiam, si lubet, pernicitatem et velocitatem,[*](praestans...16 velocitatem Non 444, 9 ) da divitias, honores, imperia, opes, gloriam—si fuerit is, qui haec habet, iniustus, intemperans, timidus, hebeti[*](hebeti G1 ) ingenio atque nullo, dubitabisne eum miserum dicere? qualia igitur ista bona sunt, quae qui habeat miserrimus esse possit? Videamus ne, ut acervus ex sui generis granis, sic beata vita ex sui similibus partibus effici debeat. quod si ita est, ex bonis, quae sola honesta sunt, efficiendum est beatum; ea mixta ex dissimilibus si erunt, honestum ex is effici nihil[*](nil H) poterit; quo[*](quo ex quod Vrec St. fr. 3, 37cf. fin. 3,27 ) detracto quid poterit beatum intellegi? Etenim, quicquid est, quod[*](prius quod om Hs ) bonum sit, id expetendum est; quod autem expetendum, id certe adprobandum; quod vero

Quod ni ita tenebimus, multa erunt, quae nobis bona[*](bona add. G1 mg. ) dicenda sint;[*](sunt GH) omitto divitias—quas cum[*](cum om. H) quivis quamvis indignus habere possit, in bonis non numero; quod enim est bonum, id non quivis habere potest—, omitto nobilitatem famamque popularem stultorum inproborumque[*](impr. KRH) consensu excitatam:[*](excitatem R1K1 (exit.)) haec, quae sunt minima, tamen bona dicantur necesse est, candiduli dentes, venusti oculi, color suavis et ea quae[*](ea quae aeque X) Anticlea[*](Anticleaapud Homerum Euryclea pedes abluit, in vasculo s. V exeuntis prope Clusium reperto (Monum. dell' Inst. IX tab. 42) Antiphata. ) laudat[*](laudat s (ex Y?) om. X) Ulixi pedes abluens:[*](et ea...13 abluens om. H)

1. Le/nitudo ora/tionis, mo/llitudo co/rporis.[*](Pacuv. Niptra 247)

At enim eadem Stoici[*](Stoici eadem Hs )

praecipua

producta

bona

Etenim, pro deorum atque hominum fidem parumne cognitum est superioribus nostris disputationibus, an delectationis[*](delectacionis K dilectationis GR dilectationibus V) et otii consumendi causa locuti sumus, sapientem ab omni concitatione animi, quam perturbationem voco, semper vacare, semper in animo eius esse placidissimam pacem? vir igitur temperatus, constans, sine metu, sine aegritudine, sine alacritate futtili,[*](futili Bentl. (cf. 379, 18) ulla W et Non. 457, 4: Alacritatem in malis habendam Cicero Tusculanarum lib.V ostendit: vir igitur... sine alacritate ulla, lubidine non vexatus) sine libidine nonne beatus? at[*](at V aut GKR) semper sapiens talis; semper igitur beatus. Iam[*](St. fr. 3,59) vero qui potest vir bonus non ad id, quod laudabile sit, omnia referre, quae agit quaeque sentit? refert autem omnia ad beate vivendum; beata igitur vita laudabilis; nec quicquam[*](nequicquam GV) sine virtute laudabile: beata igitur vita virtute conficitur.

Atque[*](sqq. cf. fin. 3,28 ) hoc sic etiam concluditur: nec in misera vita quicquam est praedicabile aut gloriandum nec in ea, quae nec misera sit nec beata. et est in aliqua vita praedicabile aliquid[*](-praedicabile aliquidaut et gloriandum ac prae se ferendum (omissis reliquis) G (exp. et ss. 2)) et gloriandum ac prae se ferendum, ut Epaminondas:[*](Preger l g. m. p. 127) [*](adtonsi K (t ex c Kc))

1. Consiliis nostris laus est attonsa Laconum,

1. A sole exoriente supra Maeotis[*](Ennius fr.var.21) paludes
2. Nemo est qui factis aequiperare queat.[*](ut ... 25 queat om. H)

quod si est,[*](add. Lb.) beata vita glorianda et praedicanda et prae se ferenda est; nihil est enim aliud quod praedicandum et prae se ferendum[*](praeferendum V (cf. ad 426, 20)) sit. quibus positis intellegis quid sequatur. Et quidem, nisi ea vita beata est, quae est eadem honesta, sit aliud necesse est melius vita beata; quod erit enim[*](enim add.G2 ) honestum, certe fatebuntur esse melius. ita erit beata vita melius aliquid; quo quid potest dici perversius?[*](dicimus itaque sapientem...9 pacem et 14 beata... 427,7 perversius H) Quid? cum fatentur satis magnam vim esse in vitiis ad[*](invitusad V) miseram vitam, nonne fatendum est eandem vim in virtute[*](virtute B1 virtutem X virtutum s ) esse ad beatam vitam? contrariorum enim contraria sunt consequentia.

Quo loco quaero, quam vim habeat libra illa Critolai, qui cum in alteram lancem animi bona imponat, in alteram corporis et externa, tantum propendere illam bonorum animi[*](bonorum animi Lallem. e cod.(?) cf. Va. Opp. 2,353 ) [*](boni X (quod fortasse ita defendas ut per collectionem dictum sit cf. 423,3)del.Or. ) lancem putet, ut[*](ut in K1 ) terram et maria deprimat. quid ergo aut hunc prohibet aut etiam Xenocratem illum gravissumum[*](gravissimum V) philosophorum, exaggerantem tantopere[*](tanto opere V) virtutem, extenuantem cetera et abicientem, in virtute non beatam modo vitam, sed etiam beatissimam ponere?