Historia Ecclesiastica

ἀλλὰ ἐπειδὴ τοῦτο ἑτέρως οὐχ οἷόν τε >ἦν ἀκλινῆ καὶ βεβαίαν τάξιν λαβεῖν, εἰ μή, εἰς ταυτὸν πάντων >ἤγουν τῶν πλειόνων ἐπισκόπων συνελθόντων, ἐκάστου τῶν >κόντων τῇ ἁγιωτάτῃ θρησκείᾳ διάκρισις γένοιτο, τούτου >πλείστων ὅσων συναθροισθέντων ἐν ταύτῃ τῇ Νικαέων πόλει >φιλεστάτων ἐπισκόπων (καὶ αὐτὸς δὲ ἐγὼ καθάπερ εἷς ἐξ >τυγχάνων συμπαρών, οὐ γὰρ ἀρνήσοιμι ἄν, ἐφ᾿ ᾡ μάλιστα >συνθεράπων ὑμέτερος πεφυκέναι) ἄχρι τοσούτου ἅπαντα τῆς >κούσης τετύχηκεν ἐξετάσεως, ἄχρις οὑ ἡ τῷ παντεφόρῳ θεῷ >σκουσα γνώμη πρὸς τὴν τῆς ἑνότητος συμφωνίαν εἰς φῶς προήχθη, >μηδὲν ἔτι πρὸς διχόνοιαν ἢ πίστεως ἀμφισβήτησιν [τι] ὑπολείπεσθαι.

>Ἔνθα καὶ περὶ τῆς τοῦ πάσχα ἁγιωτάτης ἡμέρας γενομένης >ζητήσεως, ἔδοξε κοινῇ γνώμῃ καλῶς ἔχειν ἐπὶ μιᾶς ἡμέρας >τοὺς ἁπανταχόσε Χριστιανοὺς τὴν σωτήριον ἑορτὴν ἐπιτελεῖν [*](9— S. 133, 24 vgl. Thclt. 1 10 p. 42ff Eus.V. C. III, 17—20. Socr. 19,32—46 p.70 ff) [*](A1H V1P3 M2P1P2) [*](3 ἐπάνι///τε Α1 (/// = Rasur), ἐπάνιτε (durch Rasur aus ἐπάνυτε) Μ2, Ρ1 ἐπανίετε Ρ2 | ὑμᾶς] ἡμᾶς Ρ2 4 παντευφόρῳ M2P1, durch Rasur corr. in παντεφόρῳ P2 5 ὅτιπερ] ὅτι περὶ P3 6 ἀπέδωκεν HM2P1P2 | φυλάξει V1P3 | ἀγαπητοὶ ἀδελφοί~ΗM2P1P2 (Socr.) 7 ἀπέστειλεν ἀπὸ τῆς Νικαέων ~ H ἐπέστειλε Α1Μ2P1 8 τῇ συνόδῳ V1P3 14 τε] δὲ P2 16 ταυτὸ P2 18 ἁγιωτάτῃ] ἁγίᾳ M2P1P2 | τούτου] τούτων P2 21 ἀρνήσοιμι A1HV1P3 ἀρνησαίμην M2P1P2 Eus. Socr. Thdt. 25 [τι] G. L. 27 ἡμέρας bis auf —ς auf Rasur P2 28 ἑορτὴν nachträgl. eingefügt P2)

μηδὲν τοίνυν ἔστω * ἡμῖν μετὰ τοῦ ἐχθίστου τῶν Ἰουδαίων >ὄχλου. εἰλήφαμεν παρὰ τοῦ σωτῆρος ἑτέραν ὁδὸν. πρόκειται >μος τῇ ἱερωτάτῃ ἡμῶν θρησκείᾳ καὶ νόμος πρέπων. τούτου >φύνως ἀντιλαμβανόμενοι, τῆς αἰσχρᾶς ἐκείνης συνειδήσεως >ἀποσπάσωμεν, ἀδελφοὶ τιμιώτατοι.

ἔστι γάρ ἀληθῶς ἀτοπώτατον >ἐκείνους αὐχεῖν καθ᾿ ἡμῶν, ὡς ἄρα παρεκτὸς τῆς αὐτῶν >ταῦτα φυλάττειν οὐκ ἡμεν ἱκανοί. τί δὲ φρονεῖν ὀρθῶς >δυνήσονται, οἳ μετὰ τὴν κυριοκτονίαν ἐκείνην ἐκστάντες τῶν >νῶν ἄγονται [οὐν] οὐ λογισμῶ τινι ἀλλ’ ὁρμῇ >ἂν αὐτοὺς ἡ ἔμφυτος αὐτῶν ἀπάγοι μανία; ἐκεῖθεν τοίνυν καὶ ἐν >τούτῳ τῷ μέρει τὴν ἀλήθειαν οὐχ ὁρῶσιν, ὡς ἀεὶ κατὰ τὸ >αὐτοὺς πλανωμένους ἀντὶ τῆς προσηκούσης ἐπανορθώσεως ἐν >αὐτῷ ἔτει δεύτερον αὐτοὺς τὸ πάσχα ἐπιτελεῖν.

τίνος οὖν χάριν >τούτοις ἑπόμεθα τοῖς δεινὴν πλάνην ὡμολογημένως ἔχουσι; >γὰρ τὸ πάσχα ἐν ἑνὶ ἐνιαυτῷ οὐκ ἄν ποτε ποιεῖν ἀνεξόμεθα. >εἰ καὶ ταῦτα μὴ προὔκειτο, τὴν ὑμετέραν ἀγχίνοιαν ἐχρῆν * πάντοτε [*](A1H V1P3 M2P1P2) [*](1 τί δὲ] ἢ τέ Α1 2 ἧς + καὶ Ρ2 3 ἀληθείας] ἀθανασίας Eus. Socr. Thdt. 6 συνηθείᾳ z. T. auf Rasur P2 8 ἔθους Α1ΗM2P1P2 (in diesem von äterer Hd. corr. aus ἔθνους) wie Thdt. codd. SL Eus. cod. J ἔθνους nur V1 wie die Mehrzahl der HSS des Eus. Socr. Thdt. (vgl. u. verb. Parmentiers Apparat) | ἀληθέστερον P3 10 ταύτην A1H ταίτης corr. aus αὔτης (so!) P2 11 ἔστω + κοινὸν M2P1P2 wie Eus. Socr. und einige Thdt.-HSS (s. u. 26) 14 ἀντιλαμβανόμενος H 17 ἦμεν] ἴσμεν V1P3 εἴημεν Thdt. 19 οὖν > M2P1P2 20 μανία + (19) ἀλλ’ ὁρμῇ — (20) αὐτῶν aber von 1. Hd. durch Punkte getilgt P1 21 Μεῖον H 22 πλανωμένους > P2 | προσηκούσης + αὐτοῖς M2P1P2 24 ἑπόμεθα] ἐσόμεθα H 26 ἡμετέραν A1M2P1P2P3 | ἐχρῆν + καὶ διὰ σπουδῆς καὶ δι’ εὐχῆς ἔχειν M2P1P2 = Eus. Socr. Thdt. > Α1ΗV1P3 d. h. in der Vorlage des Gel. (s. a. S. 132, 7f), M2P1P2 sind interpoliert)

>Πρὸς τούτοις κἀκεῖνο πάρεστι συνορᾶν, ὡς ἐν τηλικούτῳ πράγ- >ματι καὶ τοιαύτης θρησκείας ἐορτῇ διαφωνίαν ὑπάρχειν ἐστὶν ἀθέ- >μιτον.

μίαν γὰρ ἡμῖν τὴν τῆς ἡμετέρας ἐλευθερίας ἡμέραν, τοῦτ᾿ ἔστι τοῦ ἁγιωτάτου πάθους, ὀ ἡμέτερος παρέδωκε σωτήρ, μίαν εἶναι >τὴν καθολικὴν αὐτοῦ ἐκκλησίαν βεβούληται· εἰ καὶ τὰ μάλιστα >πολλούς τε καὶ διαφόρους τόπους τὰ μέλη συνάγοιτο, ἀλλ᾿ ὅμως >ἑνὶ πνεύματι, τοῦτ᾿ ἔστι τῷ θείω βουλήματι, θάλπεται.

λογισάσθω >δὴ ἡ τῆς ὑμετέρας ὁσιότητος ἀγχίνοια, ὅπως εστὶ δεινόν τε >ἀπρεπὲς κατὰ τὰς αὐτὰς ἡμέρας ἑτέρους μὲν ταῖς νηστείαις >ζειν, ἑτέρους δὲ συμπόσια ἐπιτελεῖν καὶ μετὰ τὰς τοῦ πάσχα >ἄλλους μὲν ἐν ἑορταῖς καὶ ἀνέσεσιν ἐξετάζεσθαι, ἄλλους δὲ >ὡρισμέναις ἐκδίδοσθαι νηστείαις. διὰ τοῦτο γοῦν τῆς >ἐπανορθώσεως τυχεῖν καὶ πρὸς μίαν διατύπωσιν ἄγεσθαι τοῦτο >θεία πρόνοια βούλεται, ὡς ἔγωγε ἅπαντας ἡγοῦμαι συνορᾶν.

>Ὅθεν ἐπειδὴ τοῦτο οὕτως ἐπανορθοῦσθαι προσῆκεν, ὡς μηδὲν >μετὰ τῶν πατροκτόνων τε καὶ κυριοκτόνων ἐκείνων εἰναι ἡμῖν >νόν, ἔστι δὲ τάξις εὐπρεπής, ἣν ἅπασαι αἱ τῶν δυτικῶν >βρινῶν καὶ ἀρκτώων τῆς οἰκουμένης μερῶν φυλάττουσιν >ἥν τινες τῶν κατὰ τὴν ἑώαν τόπων οὐ προσίενται, ὡν ἕνεκεν >τοῦ παρόντος καλῶς ἔχειν ἅπαντες ἡγήσαντο καὶ αὐτὸς δὲ τῇ ὑμε- >τέρᾳ ἀγχινοίᾳ ἀρέσκειν ὑπεσχόμην, ἵν᾿ ὅπερ δἄν κατὰ τὴν >πόλιν Ἰταλίαν τε καὶ Ἀφρικὴν πᾶσαν Σπανίαν τε καὶ >Βρεττανίας Αἴγυπτόν τε καὶ Λιβύας Ἑλλάδα τε ὅλην Ἀσιανήν >διοίκησιν καὶ Ποντικὴν καὶ Κιλικίαν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ συμφώνῳ φυ- >λάττεται γνώμῃ, ἀσμένως τοῦτο καὶ ἡ ὑμετέρα προσδέξηται >λογιζομένη ὡς οὐ μόνον πλείων ἐστὶν ὁ τῶν κατὰ τοὺς προειρη- [*](A1H V1P3 M2P1P2 (bis Ζ. 6 τοῦ)) [*](1 ἡμετέρας HSS 2 δοκεῖ P2 Thdt. cod. AF | αἰσθήσει A1HV1P3 ἤθεσι P2 ἔθεσι M2P1 = Eus. Socr. Thdt. 5 ἡμετέρας > P2 6 ἁγιωτάτου — S. 133, 20 ὠμότητα > aber zwischen τοῦ und ὑπὸ ein / und am Rand von 1. Hd. λει πει/: P2 7 βεβούληται + ἦς M2P1 = Eus. Socr. 8 μέλη] μέρη Eus. Socr. Thdt. | συνάγοιτο] διήρηται M2P1 = Eus. Socr. Thdt. 9 τῷ θείῳ > V1 12 ἐπιτελεῖν corr. aus τελεῖν H 16 ἔγωγε] ἔγω τε M2 18 ἐκείνων > V1 | εἶναι > A1HV1P3 | ἠμῖν εἶναι ~ M2P1 (vgl. Thdt.) 21 οὐ προσίενται Zusatz des Gel. 22f ἡμετέρᾳ H 23 ὑπεσχόμην ἀρέσκειν ~ M2P1 | ἵν᾿] ἥν 24 ἱσπανίαν Α1 σπανὶαν von Späterer Hd. corr. in ἱσπανίαν P3 | γαλλαία γαλίαν d. übr. HSS + καὶ A1M2P1 25 βρετανίας AHV1 βρετανίαν M2P1 | λι[ ] Α1 λιβύην HM2P1 26 συμφώνῳ > H συμφώνως M2P1)

ἴνα δὲ τὸ κεφαλαιωδέστατον συντόμως εἴπω, κοινῇ πάν- >των ἤρεσε κρίσει τὴν ἁγιωτάτην τοῦ πάσχα ἑορτὴν μιᾷ καὶ τῇ >ἡμέρᾳ συντελεῖσθαι· οὐδὲ γὰρ πρέπει ἐν τοσαύτῃ ἁγιότητι εἶναί >διαφοράν, καὶ κάλλιον ἕπεσθαι τῇ γνώμῃ ταύτῃ ἐν ᾗ >ἡμέρᾳ πλάνης καὶ ἁμαρτήματος ἐπιμιξία.

>Τούτων οὕτως θείᾳ κρίσει διὰ τῶν τοσούτων καὶ τηλικούτων >ἁγίων ἐπισκόπων διατυπωθέντων ἀσμένως δέχεσθε τὴν >χάριν καὶ θείαν ὡς ἀληθῶς ἐντολήν. πᾶν γὰρ ὅ τι δἄν ἐν >ἁγίοις τῶν ἐπισκόπων συνεδρίοις ἐπράχθη, τοῦτο πρὸς τὴν >βούλησιν τὴν ἀναφορὰν ἔχει. διὸ πᾶσι τοῖς ἀγαπητοῖς ἡμῶν >φοῖς ἐμφανίσαντες τὰ προγεγραμμένα ἤδη καὶ τὸν προειρημένον καθολικῆς πίστεως λόγον καὶ τὴν παρατήρησιν τῆς ἁγιωτάτης τοῦ >πασχα ἡμέρας ὑποδέχεσθαί τε καὶ διατάττειν ὀφείλετε, έν >πρὸς τὴν πάλαι μοι ποθουμένην τῆς ὑμετέρας διαθέσεως ὄψιν >κωμαι, ἐν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ

ἡμέρᾳ τὴν ἁγίαν μεθ᾿ ὑμῶν ἐορτὴν ἐπι- >τελέσαι δυνηθῶ καὶ πάντων ἕνεκεν μεθ᾿ ὑμῶν εὐδοκήσω, >τὴν διαβολικὴν ὠμότητα ὑπὸ τῆς θείας δυνάμεως διὰ τῶν >πράξεων ἀνῃρημένην, ἀκμαζούσης δὲ πανταχοῦ τῆς >καὶ εἰρήνης καὶ ὁμονοίας, εὐχαριστηρίους ὕμνους μεθ’ ὑμῶν >πέμψω τῷ πανευεργέτῃ καὶ σωτῆρι θεῷ. ὀ θεὸς ὑμᾶς διαφυλάξει, >ἀδελφοὶ ἀγαπητοί«.

Ταῦτα μὲν οὐν τοῖς ἀπολειφθεῖσι τῆς συνόδου ἐπέστειλε· τοὺς δὲ συνεληλυθότας ἐφιλοφρονήσατο καὶ λόγοις καὶ δώροις, πολλὰς [*](25—S. 134, 12 vgl. Thdt. I 11, 1—2 p. 14f) [*](A1H V1P3 M2P1P2 (von Ζ. 20 ὑπὸ an)) [*](2 ὁσιώτατον M2P1 Eus. Soor. Thdt. ὁσιωτάτους A1HV1P3 | βουλεύεσθαι corr. von 1. Hd. aus βούλεσθαι Α1 βουλεύσασθαι V1 βούλεσθαι Eus. Socr. Thdt. 4 τὸ κεφαλαιωδέστατον HP1M2 (wo aber τον auf Rasur), τὸ κεφαλαιοδέστατον Α1 τῶ κεφαλαίω δεύτερον V1 τὸ κεφαλαιωδέστερον P3 (vgl. Thdt.) 7 κάλλιον] κρεῖττον A1 9 Anders Eus. Socr. Thdt. 16 διατάττειν A1H = Eus. Socr. Thdt. διαπράττειν d. übr. HSS 17 πρὸς > V1P3 18 αὐτῇ] αὐτοῦ P3 | ἡμῶν Η | ἑορτὴν μεθ᾿ ὑμῶν ~ M2P1 20 ἡμετέρων] ὑμετέρων A1 Eus. εἰρημένων M2P1P2 ἡμετέρων, aber von späterer Hd. corr. in ὑμετέρων P3 21 δὲ und 22 εὐχαριστηρίους — 23 θεῷ > Eus. Socr. Thdt. 22 μεθ’ V1 23 παντευεργέτῃ HM2P1P2 | διαφυλάξοι Α1 φυλάξει V 24 ἀγαπητοὶ ἀδελφοί ~ M2P1P2 | ἀδελφοί + μου 1 25 οὐν > P2 Thdt. cod. A | ἀπέστειλε A1e>)

τοὺς δὲ ἄλλους διελὼν ὀφθαλμοὺς εἰς τὰς ἄλλας τραπέζας. θεασάμενος δέ τινας τοὺς δεξιοὺς ὀφθαλμοὺς οὐκ ἔχοντας, ἀλλ’ ἐκκεκομμένους καὶ μαθὼν ὡς τὸ περὶ τὴν εὐσέβειαν τὴν εἰς Χριστὸν ἑδραῖον τοῦ πάθους ἐγένετο αἴτιον, χείλη τοῖς τραύμασι προσενηνοχὼς ἑλκύσειν ἐκεῖθεν τῷ φιλήματι τὴν εὐλογίαν ἐπίστευε, τέλος δὲ τοῦ συμποσίου λαβόντος ἕτερα πάλιν αὐτοῖς προσενήνοχε δῶρα.

καὶ μέντοι καὶ γράμματα πρὸς τοὺς τῶν ἐθνῶν προστατεύοντας δέδωκεν ἄρχοντας, καθ’ ἑκάστην πόλιν χορηγεῖσθαι παρεγγυῶν ἀειπαρθένοις καὶ χήραις καὶ τοῖς τῇ θείᾳ λειτουργίᾳ ἀφιερωμένοις ἐτήσια σιτηρέσια, φιλοτιμίᾳ μᾶλλον ἢ χρείᾳ ταῦτα μετρήσας.

περὶ ὡν καὶ Εὐσέβιος ὁ Παμφίλου διαλαμβάνων ὧδέ πως λέγει· οὕτω δὴ τοὺς ἁγίους ἐπισκόπους μετὰ πλείστης ὅσης εὐλαβείας διαναπαύσας ὁ πανεύφημος καὶ πιστότατος βασιλεὺς Κωνσταντῖνος συνταξάμενός τε σφᾶς ἐπανιέναι οἴκαδε τοὺς πάντας ἠφίει. οἱ δὲ ἐπανῄεσαν σὺν εὐφροσύνῃ πολλῇ, ἐκράτει τε λοιπὸν μία γνώμη παρὰ τοῖς πᾶσι παρ’ αὐτῶ̣ βασιλεῖ συμφωνηθεῖσα, συναπτομένων ὥσπερ ἓν σῶμα τῶν ἐκ μακροῦ διῃρημένων.

χαίρων δῆτα ὀ βασιλεὺς ἐπὶ τῷ κατορθώματι, τοῖς μὴ παρατυχοῦσι τῇ συνόδῳ ἐπισκόποις καρπὸν εὐθαλῆ δι᾿ ἐπιστολῶν ἐδωρεῖτο, λαοῖς τε πᾶσι τοῖς τε κατ’ ἀγροὺς καὶ τοῖς ἀμφὶ τὰς πόλεις οἰκοῦσι χρημάτων ἀφθόνους διαδόσεις ποιεῖσθαι παρεκελεύετο, ὧδέ πη γεραίρων τὴν ἑορτὴν τῆς εἰκοσαετοῦς αὐτοῦ βασιλείας,

ἑξκαιδεκάτῳ μὲν ἔτει καὶ μησὶν ἓξ τῆς βασιλείας αὐτοῦ, καθὼς καὶ ἀνωτέρω ὁ λόγος ἀπέδειξε κατὰ τὰ παλαιὰ διηγήματα, τὴν ἁγίαν τῶν ἐπισκόπων συναθροίσας σύνοδον. εἰκοστῷ δὲ ἔτει διαλυσάντων τὸ τῆς συνόδου συνέδριον, ἀνέλυσεν ἕκαστος εἰς τὰς ἰδίας παροικίας, καθὼς προανατέτακται. Ἐγὼ δὲ τὰ ἐν αὐτῇ τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ περὶ τῆς καθολικῆς καὶ ὀρθοδόξου πίστεως τῆς τε σεβασμίου ἑορτῆς τοῦ ἁγίου πάσχα τῶν [*](12 Gelasius citiert Eus. VC HI 21 (am Ende), 22, benutzt aber 15—23 I 13, 3 f p. 55 als Vorlage — 24 vgl. S. 44, 5) [*](A1H V1P3 M2P1P2) [*](1 ἐστίασεν A1V1P3 εἱστίασεν d. übr. HSS (vgl. Thdt.) 4 καὶ > P2 5 πάθους ἑδραῖον ~ Α1 9 τῶν > M2P1P2 11 φιλοτιμὶας H 12 ταῦτα > M2P1P2 16 ἐπανίεσαν H wie Thdt. A n | μία λοιπὸν ~ Α1 18 δῆτα] δὲ Α1 19 τῷ) τῶν M2 21 τε > P2 21 f διαδόσεις ἀφθόνους ~ Α1 24 καθὼς] καθὰ M2P1P2 25 συναθροισθεῖσαν M2P1P2 26 τῆς > M2P1P2 | ἕκαστος ΗM2P1P2 ἕκαστον d. übr. HSS 27 ἰδίας] οἰκείας M2P1P2 28 αὐτῇ > P2)

Ὅσιος ἐπίσκοπος Κουρδούβης ταῖς κατὰ Ῥώμην καὶ Σπανίαν καὶ [*](38 1) Ἰταλίαν πᾶσαν καὶ ταῖς ἐν τοῖς λοιποῖς ἔθνεσι τοῖς ἐπέκεινα κατ᾿ ἐμὲ οὖσιν ἕως τοῦ Ὠκεανοῦ ἁγίαις τοῦ θεοῦ ἐκκλησίαις διὰ τῶν σὺν αὐτῷ πρεσβυτέρων ῾Ρώμης Βίτωνος καὶ Βικεντίου.

Ἀλέξανδρος Ἀλεξανδρείας σὺν Ἀθανασίῳ τότε ἀρχιδιακόνῃ ὄντι ταῖς κατ᾿ Αἴγυπτον πᾶσαν καὶ Λιβύην καὶ Πεντάπολιν καὶ τὰ ὅμορα τούτοις ἔως τῶν τῆς Ἰνδίας ἐπαρχιῶν.