Historia Ecclesiastica

>Οὕτω δὲ καὶ τὸ ὁμοούσιον εἶναι τοῦ πατρὸς τὸν υἱὸν ἐξεταζό- >μενος ὁ λόγος συνίστη, οὐ κατὰ τὸν τῶν σωμάτων τρόπον, >τοῖς θνητοῖς ζῴοις παραπλησίως· οὔτε γὰρ κατὰ διαίρεσιν τῆς >σίας οὔτε κατὰ ἀποτομήν, ἀλλ᾿ οὐδὲ κατά τι πάθος ἢ τροπὴν >ἀλλοίωσιν τῆς τοῦ πατρὸς δυνάμεως. τούτων γὰρ πάντων >τρίαν εἶναι τὴν ἀγέννητον τοῦ πατρὸς φύσιν·

παραστατικὸν δὲ εἶναι >τὸ ὁμοούσιον τῷ πατρὶ τοῦ μηδεμίαν ἐμφέρειαν πρὸς τὰ >κτίσματα τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ φέρειν, μόνῳ δὲ τῷ πατρὶ τῷ >κότι κατὰ πάντα τρόπον ἀφωμοιῶσθαι καὶ μὴ εἶναι ἐξ ἑτέρας >ὑποστάσεώς τε καὶ οὐσίας ἀλλ’ ἐκ τοῦ πατρός. ᾡ καὶ αὐτὸ >ἑρμηνευθέντι τὸν τρόπον καλῶς ἔχειν ἐφάνη συγκαταθέσθαι· >καὶ τῶν παλαιῶν τινας λογίους καὶ ἐπιφανεῖς ἐπισκόπους καὶ >γραφέας ἔγνωμεν ἐπὶ τῆς τοῦ πατρὸς καὶ υἱοῦ θεολογίας τῷ >ὁμοουσίου χρησαμένους ὀνόματι· ὀνόματι·

μὲν οὐν περὶ τῆς ἐκτε- >θείσης εἰρήσθω πίστεως ᾗ συνεφωνήσαμεν οἱ πάντες οὐκ ἀνεξετά- [*](A1H V1P3 M2P1P2) [*](1 μὲν fehlt im Text, steht aber am Rand V1 | τοῦ2 > H 6 συντιθέμεθα HM2P1P2 Socr., Thdt.-HSS außer A 7 ὀφθαλμοῦ H 9 καὶ2 > H 10 τὸ + 13 κρεῖττον Α1 κρείττων H 15 γεννητῆ ΗM2P1P2 und die Mehrzahl der Thdt.-HSS 18 συνίστησιν M2P1P2 (die Überlieferung gespalten) 23 τοῦ corr. aus τὸ AI (vgl. Thdt.) τὸ d. übr. HSS | γεννητὰ M2P1P2 25 ἀφομοιῶσθαι H ἀφωμοιοῦσθαι V1P3 (vgl. Thdt.) 26 αὐτῷ H Socr., Thdt.-HSS außer L | M2 27 συγκατατίθεσθαι M2P1P2 Thdt.)

>Καὶ τὸν ἀναθεματισμὸν δὲ τὸν μετὰ τὴν πίστιν πρὸς αὐτῶν >ἐκτεθέντα ἄλυπον εἶναι ἡγησάμεθα διὰ τὸ ἀπείργειν ἀγράφοις >φωναῖς, δι᾿ ἃς σχεδὸν ἡ πᾶσα γέγονε σύγχυσις καὶ >ἐκκλησίας. μηδεμιᾶς γοῦν θεοπνεύστου γραφῆς »ἐξ οὐκ >καὶ τῷ »ἠν ποτε ὅτε οὐκ ἠν« καὶ τοῖς ἐξῆς ἐπιλεγομένοις >νης, οὐκ εὔλογον ἐφάνη ταῦτα λέγειν καὶ διδάσκειν.

ᾁ καὶ αὐτῷ >καλῶς δόξαντι συνεθέμεθα. ἐπεὶ μηδὲ ἐν τῷ πρὸ τούτου χρόνῳ >τούτοις εἰώθαμεν συγχρῆσθαι τοῖς ῥήμασι.

>Ἔτι μὴν τὸ ἀναθεματίζεσθαι τὸ πρὸ τοῦ γεννηθῆναι οὐκ >οὐκ ἄτοπον ἐνομίσθη τῷ παρὰ πᾶσιν ὁμολογεῖσθαι εἶναι αὐτὸν >τοῦ θεοῦ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως.

ἤδη δὲ ὁ θεοφιλέστα- >τος ἡμῶν βασιλεὺς καὶ αὐτὸς τῷ λόγῳ κατεσκεύαζεν, ὡς καὶ >τὴς ἔνθεον αὐτοῦ γέννησιν τὴν πρὸ πάντων αἰώνων εἶναι >ἐπεὶ καὶ πρὶν ἐνεργείᾳ γεννηθῆναι, δυνάμει ἦν ἐν τῷ πατρὶ >τως, ὄντος τοῦ πατρὸς ἀεὶ πατρὸς ὡς καὶ βασιλέως ἀεὶ καὶ >ἀεὶ δυνάμει πάντα ὄντος, ἀεί τε κατὰ τὰ αὐτὰ κοὶ ὡσαύτως >τος.

ταῦτα ὑμῖν ἀναγκάίως διεπεμψάμεθα, ἀγαπητοί, τὸ κεκριμέ- >νον τῆς ἡμετέρας ἐξετάσεώς τε καὶ συγκαταθέσεως φανερὸν >καθιστῶντες, καὶ ὡς εὐλόγως τότε μὲν καὶ μέχρις ὑστάτης >ἐνιστάμεθα, ὅτε ἡμῖν τὰ ἑτεροίως γραφέντα προσέκοπτε, τότε >ἀφιλονείκως τὰ μὴ λυποῦντα κατεδεάμεθα, ὅτε ἡμῖν >τῶν λόγων ἐξετάζουσι τὴν διάνοιαν ἐφάνη συντρέχειν τοῖς ὑφ’ >αὐτῶν ἐν τῇ προεκτεθείσῃ πίστει [*](A1H V1P3 M2P1P2) [*](2f καὶ — συνομολογηθείσας > A1HP3 5 ἄλυπον A1HV1P3 Athan. ἄλυτον M2P1P2 Socr. cod. T δεκτὸν Thdt. 7. 8 xm Ai corr. aus τό, τὸ ΗM2P1P2 V1P3 9 αὐτῷ) ὐτὸς A1 11 συγχρησθῆναι A1H χρῆσθαι V 13 πᾶσιν] πάντων Α1 14 θεοῦ + καὶ H 16 Am Rand von späterer Hd. ζήτησον τούτου, οὐ γὰρ δοκεῖ ἔχειν ὀρθῶς M2. Am Rand wohl sicher von 1. Hd. ςΗ. ζήτει περὶ ρούτου· οὐδὲ γὰρ δοκεῖ ἔχειν καλῶς Ρ2. Entsprechende, nur längere und z. Τ. schwer lesbare Randbemerkungen dogmatischen Inhalts in Ai und H 19 πάντων A1 | ὄντως P2 | τὰ nachträgl. von 2. Hd. eingefügt M2 αὐτὰ] αὐτοῦ P3 20f κεκριμμένον Α1 21 τε > Α1 Thdt. SDL | ὑμῖν] ἡμπῖν H 22 τότε] ποτὲ Μ2 23 ἡμῖν] μὴν H 23 τὰ ἑτεροίως — 24 ἡμῖν > V1 | τότε δὲ] τε καὶ H 26 ὡμολογησαμένοις Α1 ὁμολογησαμένοις H )

>Τοὺς πονηροὺς καὶ ἀσεβεῖς μιμησάμενος Ἄρειος δίκαιός ἐστι >τὴν αὐτὴν ἐκείνοις ὑπέχειν ἀτιμίαν. ὥσπερ τοίνυν Πορφύριος >τῆς θεοσεβείας ἐχθρὸς συντάγματα ἄττα παράνομα κατὰ τῆς >σκείας συστησάμενος ἄξιον εὕρατο μισθόν, καὶ τοιοῦτον ὥστε >νείδιστον μὲν αὐτὸν πρὸς τὸν ἑξῆς γενέσθαι χρόνον καὶ >ἀναπλησθῆναι κακοδοξίας, ἀφανισθῆναι δὲ τὰ ἀσεβῆ αὐτοῦ >ματα, οὕτω καὶ νῦν ἔδοξεν Ἄρειόν τε καὶ τοὺς αὐτῷ >Πορφυριανοὺς μὲν καλεῖσθαι, ἴν’ ὧνπερ τοὺς τρόπους >γραμμα ἔχωσι καὶ τὴν προσηγορίαν· πρὸς δὲ τούτῳ καὶ εἴ τι >γραμμα ὑπὸ Ἀρείου συντεταγμένον εὑρίσκοιτο, τοῦτο πυρὶ >δοσθαι, ἵνα μὴ μόνον τὰ φαῦλα αὐτοῦ τῆς διδασκαλίας >ἀλλὰ μηδὲ ὐπόμνημα αὐτοῦ ὅλως ὑπολείποιτο.

ἐκεῖνο μέντοι >προαγορεύω, ὡς εἴ τις σύγγραμμα ὑπὸ Ἀρείου >θάνατος καὶ μὴ εὐθέως προσενεγκὼν καὶ πυρὶ καταναλώσας, >θάνατος ἔσται ζημία. παραχρῆμα γὰρ ἁλοὺς ἐπὶ τούτῳ >ὑποστήσεται τιμωρίαν. ὁ θεὸς ὑμᾶς διαφυλάξει, ἀδελφοὶ ἀγαπητοί«.

Καὶ ἄλλας δὲ ἐπιστολὰς ὁ βασιλεὺς κατὰ Ἀρείου καὶ τῶν ὁμοδόξων αὐτοῦ πανηγυρικώτερον γράψας πανταχοῦ κατὰ πόλιν προέθηκεν.

»Κωνσταντῖνος Σεβαστὸς τῇ καθολικῇ Ἀλεξανδρέων καὶ πάντων >τῶν ὀρθοδόξων ἐκκλησίᾳ· χαίρετε, ἀγαπητοὶ ἀδελφοί.

Τελείαν παρὰ τῆς θείας προνοίας εἰλήφαμεν χάριν, ἵνα πάσης >πλάνης ἀπαλλαγέντες μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἐπιγινώσκωμεν >στιν.

οὐδὲν λοιπὸν τῷ διαβόλῳ ἔξεστι καθ᾿ ἡμῶν· πᾶν ὅτι >δἂν κακοτεχνησάμενος ἐπεχείρησεν, ἐκ βάθρων ἀνῄρηται· τὰς πὰ σχίσματα τοὺς θορύβους ἐκείνους καὶ τὰ τῶν διαφωνιῶν, ἵν >οὕτως εἴπω, θανάσιμα φάρμακα ἡ τῆς ἀληθείας κατὰ θεοῦ κέλευσιν >ἐνίκησε λαμπρότης.

ἕνα τοιγαροῦν ἅπαντες καὶ τῷ ὀνόματι >νοῦμεν καὶ εἶναι πεπιστεύκαμεν. ἵνα δὲ τοῦτο γένηται θελήσει >θεοῦ συνεκάλεσα εἰς τὴν Νικαέων πόλιν τοὺς πλείστους τῶν >πων, μεθ’ ὧν καὶ αὐτὸς ἐγὼ καθάπερ εἷς τις ἐξ ὑμῶν >ὑμέτερος καθ’ ὑπερβολὴν εἶναι χαίρων καὶ αὐτὸς τὴν τῆς >ἐξέτασιν ἀνεδεξάμην.

ἠλέγχθη γοῦν ἅπαντα καὶ ἀκριβῶς ἐξήτα- >σται ὅσα ἀμφιβολίας καὶ διχονοίας προφάσεις ἐδόκει γεννᾶν, >φεισάσθω ἡ θεία μεγαλειότης, ἡλίκα καὶ ὡς δεινὰ περὶ τοῦ >σωτῆρος, περὶ τῆς ἐλπίδος καὶ ζωῆς ἡμῶν ἀπρεπῶς ἐβλασφήμησάν >τινες, τἀναντία ταῖς θεοπνεύστοις γραφαῖς καὶ τῇ ἁγίᾳ πίστει >γόμενοί τε καὶ πιστεύειν ὁμολογοῦντες.

>Τριακοσίων γοῦν καὶ πρός ἐπισκόπων ἐπὶ σωφροσύνῃ τε καὶ >ἀγχινοίᾳ θαυμαζομένων μίαν καὶ τὴν αὐτὴν πίστιν, ἣ καὶ ταῖς >θείαις ἀκριβὴς τοῦ θείου νόμου πέφυκε πίοτις, εἶναι >μόνος Ἄρειος ἐφωράθη τῆς διαβολικῆς ἐνεργείας ἡττημένος καὶ >κακὸν τοῦτο πρῶτον μὲν παρ’ ὑμῖν, ἔπειτα δὲ καὶ παρ᾿ ἑτέροις >βεῖ γνώμῃ διασπείρας.

ἀναδεξώμεθα τοιγαροῦν ἣν ὁ παντοκράτωρ >θεὸς παρέσχε πίστιν, ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τοὺς ἀγαπητοὺς ἡμῶν >φούς, ὦν ἡμᾶς τοῦ διαβόλου ἀναιδής τις ὑπηρέτης ἐχώρισεν, >ίωμέν ἐπὶ τὸ κοινὸν ἡμῶν σῶμα καὶ τὰ γνήσια ἡμῶν μέλη, >πάσῃ ἴωμεν.

τοῦτο γὰρ καὶ τῇ ἀγχινοίᾳ κα·ὶ τῇ πίστει καὶ τῇ >ὁσιότητι τῇ ὑμετέρᾳ πρέπει, ἕνα τῆς πλάνης ἐλεγχθείσης ἐκείνου, ὃν >καὶ τῆς ἀληθείας ἐχθρὸν εἶναι συνέστηκε, πρὸς τὴν θείαν >χάριν.

ὅ γὰρ τοῖς ἁγίοις ἤρεσεν ἐπισκόποις, οὐδέν ἐστιν ἕτερ(ον ἢ >μόνου τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ γνώμη, μάλιστα ὅπου γε καὶ τὸ πνεῦμα τοιούτων καὶ τηλικούτων ἀνδρῶν ταῖς διανοίαις ἐγκείμενον [*](A1H V1P3 M2P1P2) [*](3 καθ’] μεθ’ V1P3 5 > M2 6 θεοῦ] κυρίου H 7 ἅπαντες + θεὸν M2P1P2 14 ὡς δεινὰ] ὠδινὰ H ὅσα δεινὰ M2P1P2 18 πρός (adv.) A1V1P3 πλειόνων M2P1P2 Socr. pluribus Lat. γοῦν καὶ πρός > H 24 ἀγαπητοὺς ἡμῶν > P3 26 καὶ + ἐπὶ M2P1P2 27 ἴωμεν] ἰάσωμεν, am Rand von anderer Hd. ABBREV καὶ ἴωμεν A1 29 ἐπανέλθητε] ἐπανέστηκε P2 30 τοῖς + τριακοσίοις V1P3 (Socr., wo aber ἁγίοις fehlt) ἕτερόν ἐστιν ~ 1)

διὸ μηδεὶς ἀμφιβαλλέτω, μηδεὶς >ὑπερτιθέσθω, ἀλλὰ προθύμως πάντες εἰς τὴν ἀληθεστάτην >ἐπανίητε, ἕν’ ἐπειδὰν ὅσον οὐδεπώποτε πρὸς ὑμᾶς ἀφίκωμαι, >ὀφειλομένας τῷ παντεφόρῳ θεῷ μεθ΄ ὑμῶν ὁμολογήσω >ὅτιπερ τὴν εἰλικρινῆ Πίστιν ἐπιδείξας τὴν εὐκταίαν ἡμῖν >ἀποδέδωκεν. ὁ θεὸς ὑμᾶς διαφυλάξει, ἀδελφοὶ ἀγαπητοί«.

»Κωνσταντῖνος Σεβαστὸς ἐκκλησίαις καὶ ἐπισκόποις τοῖς τῆς ἁγίας >καὶ μεγάλης έν Νικαίᾳ συνόδου ἀπολειφθεῖσι χαίρειν.

>Πεῖραν λαβὼν ἐκ τῆς τῶν κοινῶν εὐπραξίας, ὅση τῆς θείας >μεωςπέφυκε χάρις, τοῦτον καὶ πρὸ πάντων ἔκρινα εἶναί μοι σκοπὸν προσ- >ήκειν, ὅπως παρὰ τοῖς μακαριωτάτοις τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας >θεσι πίστις μία καὶ εἰλικρινὴς ἀγάπη ὁμογνώμων τε εὐσέβεια περὶ >παντοκράτορα θεὸν τηρῆται.