Deipnosophistae
Athenaeus of Naucratis
Athenaeus. Athenaei Naucratitae Dipnosophistarum Libri XV (3 volumes). Kaibel, Georg, editor. Leipzig: Teubner, 1887-1892.
ΔΕΛΦΑΞ. Ἐπίχαρμος τὸν ἄρρενα χοῖρον οὕτως καλεῖ ἐν Ὀδυσσεῖ αὐτομόλῳ (p. 247 L)·
καὶ Ἀναξίλας δ’ ἐν Κίρκῃ καὶ ἀρσενικῶς εἴρηκε τὸν δέλφακα καὶ ἐπὶ τοῦ τελείου τέθεικε τοὔνομα εἰπών (II 266 K)·
- δέλφακά τε τῶν γειτόνων
- τοῖς Ἐλευσινίοις φυλάσσων δαιμονίως ἀπώλεσα
- οὐχ ἑκών· καὶ ταῦτα δή με συμβολατεύειν ἔφα
- τοῖς Ἀχαιοῖσιν προδιδόμειν τ’ ὤμνυέ με τὸν δέλφακα.
ἐπὶ δὲ τῶν θηλειῶν τοὔνομα τάττει Ἀριστοφάνης
- τοὺς μὲν ὀρεινόμους ὑμῶν ποιήσει δέλφακας ὑλιβάτους,
- τοὺς δὲ πάνθηρας, ἄλλους ἀγρώστας λύκους,
- λέοντας.
καὶ Εὔπολις ἐν Χρυσῷ γένει. καὶ Ἱππῶναξ δ’ ἔφη (fr. 70b B) ‘ὡς Ἐφεσίη δέλφαξ’. κυρίως δ᾽ αἱ θήλειαι οὕτως λεχθεῖεν ἂν αἱ δελφύας ἔχουσαι· οὕτως δὲ αἱ μῆτραι καλοῦνται καὶ οἱ ἀδελφοὶ ἔνθεν ἐτυμολογοῦνται. περὶ δὲ τῆς ἡλικίας τοῦ ζῴου Κρατῖνός φησιν ἐν Ἀρχιλόχοις (I 12 K)·
- νέα γάρ ἐστιν· ἀλλὰ δελφακουμένα
- ἕξει μεγάλην τε καὶ παχεῖαν κἠρυθράν.
- ἀλλ’ αἰ τράφεν λῇς, ἅδε τοι χοῖρος καλά.
Ἀριστοφάνης δ’ ὁ γραμματικὸς ἐν τῷ περὶ ἡλικιῶν φησι (p. 102 N)· ‘τῶν δὲ συῶν τὰ μὲν ἤδη συμπεπηγότα δέλφακες, τὰ δ’ ἁπαλὰ καὶ ἔνικμα χοῖροι. ἔνθεν τὸ Ὁμηρικὸν σαφὲς γίνεται· Od. 14.80
- ἤδη δέλφακες, χοῖροι δὲ τοῖσιν ἄλλοις.
Πλάτων δ’ ὁ κωμῳδιοποιὸς ἐν Ποιητῇ ἀρρενικῶς ἔφη (I 631 K) ‘τὸν δέλφακα ἀπῆγε σιγῇ’. ἦν δὲ καὶ παλαιὸς νόμος, ὥς φησιν Ἀνδροτίων (FHG I 375), τῆς ἐπιγονῆς ἕνεκα τῶν θρεμμάτων μὴ σφάττειν πρόβατον ἄπεκτον ἢ ἄτοκον· διὸ τὰ ἤδη τέλεια ἤσθιον·
- τά τε δμώεσσι πάρεστι
- χοίρε᾽, ἀτὰρ σιάλους γε σύας μνηστῆρες ἔδουσι.’
καὶ νῦν δὲ τὴν τῆς Ἀθηνᾶς ἱέρειαν οὐ θύειν ἀμνὴν οὐδὲ τυροῦ γεύεσθαι. καὶ κατὰ χρόνον δέ τινα ἐκλιπόντων τῶν βοῶν, φησὶν ὁ Φιλόχορος (FHG I 394), νομοθετηθῆναι διὰ τὴν σπάνιν ἀπέχεσθαι αὐτοὺς τῶν
- ἀτὰρ σιάλους γε σύας μνηστῆρες ἔδουσι (Od. 14.81).
καὶ Σοφοκλῆς Ἐπιταιναρίοις (fr. 211 N)·
- σπονδῇ τε καὶ σπλάγχνοισιν ἀγρίης χοίρου.
Πτολεμαῖος δ’ ὁ τῆς Αἰγύπτου βασιλεὺς ἐν τῷ ἐνάτῳ τῶν ἀπομνημονευμάτων (FHG III 188) ‘εἰς Ἄσσον, φησίν, ἐπιδημήσαντί μοι οἱ Ἄσσιοι παρέστησαν χοῖρον ὑιον ἔχοντα τὸ μὲν ὕψος δύο καὶ ἡμίσους πήχεων, ὅλον δ’ ἄρτιον πρὸς τὸ μῆκος, τῇ χροιᾷ χιόνινον. ἔφασάν τε τὸν βασιλέα Εὐμένη τὰ τοιαῦτα ἐπιμελῶς ὠνεῖσθαι παρ’ αὐτῶν, διδόντα τοῦ ἑνὸς δραχμὰς τετρακισχιλίας.’ Αἰσχύλος δέ φησιν (fr. 302 N)·
- τοιγὰρ ϊωδὴ φυλάξαι χοῖρος ὥστε δεσμίων.
καὶ πάλιν (fr. 303 N)·
- ἐγὼ δὲ χοῖρον καὶ μάλ’ εὐθηλούμενον
- τόνδ’ ἐν νοτοῦντι κριβάνῳ θήσω. τί γὰρ
- ὄψον γένοιτ’ ἂν ἀνδρὶ τοῦδε βέλτιον;
καὶ ἔτι (fr. 304 N)·
- λευκός· τί δ’ οὐχί; καὶ καλῶς ἠφευμένος·
- ὁ χοῖρος ἕψου μηδὲ λυπηθῇς πυρί.
ταῦτα δὲ παρέθετο Χαμαιλέων ἐν τῷ περὶ Αἰσχύλου (fr. 23 Koepke).
- θύσας δὲ χοῖρον τόνδε τῆς αὐτῆς ὑός,
- ἣ πολλά μ’ ἐν δόμοισιν εἴργασται κακά,
- δονοῦσα καὶ τρέπουσα τύρβ’ ἄνω κάτω.
περὶ δὲ ὑῶν ὅτι ἱερόν ἐστι τὸ ζῷον παρὰ
εἰσαχθέντος δὲ ἡμῖν ποτε καὶ δέλφακος, οὗ τὸ μὲν ἥμισυ κραμβαλέον ἦν ἐπιμελῶς πεποιημένον, τὸ δὲ ἥμισυ ὡς ἂν ἐξ ὕδατος ἡψημένον τακερῶς, καὶ
καὶ περὶ ἑτέρου δὲ μαγείρου (ὄνομα δ’ ἐστὶ Σεύθης) ὁ αὐτός φησιν ποιητὴς οὕτως (IV 523 M)·
- μαθητὰ Λεύκων οἵ τε συνδιάκονοι
- ὑμεῖς· ἅπας γάρ ἐστιν οἰκεῖος τόπος
- ὑπὲρ τέχνης λαλεῖν τι· τῶν ἡδυσμάτων
- πάντων κράτιστόν ἐστιν ἐν μαγειρικῇ
- ἀλαζονεία· τὸ καθ’ ὅλου δὲ τῶν τεχνῶν
- ὄψει σχεδόν τι .... τοῦθ’ ἡγούμενον.
- ξεναγὸς οὗτος ὅστις ἂν θώρακ’ ἔχῃ
v.2.p.323- φολιδωτὸν ἢ δράκοντα σεσιδηρωμένον,
- ἐφάνη Βριάρεως· ἂν τύχῃ δ᾽, ἐστὶν λαγώς.
- ὁ μάγειρος ἂν μὲν ὑποδιακόνους ἔχων
- πρὸς τὸν ἰδιώτην καὶ μαθητὰς εἰσίῃ,
- κυμινοπρίστας πάντας ἢ λιμοὺς καλῶν,
- ἔπτηξ’ ἕκαστος εὐθύς. ἂν δ’ ἀληθινὸν
- σαυτὸν παραβάλλῃς, καὶ προσεκδαρεὶς ἄπει.
- ὅπερ οὖν ὑπεθέμην, τῷ κενῷ χώραν δίδου,
- καὶ τὰ στόμια γίνωσκε τῶν κεκλημένων.
- ὥσπερ γὰρ εἰς τἀμπόρια, τῆς τέχνης πέρας
- τοῦτ’ ἔστιν, ἂν εὖ προσδράμῃς πρὸς τὸ στόμα.
- διακονοῦμεν νῦν γάμους· τὸ θῦμα βοῦς·
- ὁ διδοὺς ἐπιφανής, ἐπιφανὴς ὁ λαμβάνων·
- τούτων γυναῖκες ἱέρειαι Θεᾷ, Θεῷ,
- κορύβαντες, αὐλοί, παννυχίδες, ἀναστροφή·
- ἱππόδρομος οὗτός ἐστί σοι μαγειρικῆς.
- μέμνησο καὶ σὺ τοῦτο.
- ἰδιώτης μέγας
- αὐτοῖς ὁ Σεύθης· οἶσθας, ὦ βέλτισθ᾽, ὅτι
- ἀγαθοῦ στρατηγοῦ διαφέρειν οὐθὲν δοκεῖ.
- οἱ πολέμιοι πάρεισιν· ὁ βαθὺς τῇ φύσει
- στρατηγὸς ἔστη καὶ τὸ πρᾶγμ’ ἐδέξατο.
- πολέμιός ἐστι πᾶς ὁ συμπίνων ὄχλος.
- κινεῖ γὰρ ἁθρόος οὗτος· εἰσελήλυθεν,
v.2.p.324- ἐκ πεντεκαίδεχ’ ἡμερῶν προηλπικὼς
- τὸ δεῖπνον, ὁρμῆς μεστός, ἐκκεκαυμένος,
- τηρῶν πότ’ ἐπὶ τὰς χεῖρας οἴσει τις. νόει
- ὄχλου τοιούτου ῥαχίαν ἠθροισμένην.
ὁ δ’ ἐν τοῖς Εὔφρονος Συνεφήβοις μάγειρος ἀκούσατε οἷα παραινεῖ (IV 492 M)·
- ὅταν ἐρανισταῖς, Καρίων, διακονῇς,
- οὐκ ἔστι παίζειν οὐδ’ ἃ μεμάθηκας ποιεῖν.
- ἐχθὲς κεκινδύνευκας· οὐδεὶς εἶχέ σοι
- κωβιὸς ὅλως γὰρ ἧπαρ, ἀλλ’ ἦσαν κενοί·
- ἐγκέφαλος ἠλλοίωτο. δεῖ δέ, Καρίων,
- ὅταν μὲν ἔλθῃς εἰς τοιοῦτον συρφετόν,
- Δρόμωνα καὶ Κέρδωνα καὶ Σωτηρίδην,
- μισθὸν διδόντας ὅσον ἂν αἰτήσῃς, ἁπλῶς
- εἶναι δίκαιον, οἷ δὲ νῦν βαδίζομεν
- εἰς τοὺς γάμους, ἀνδροφόνον. ἂν τοῦτ’ αἰσθάνῃ,
- ἐμὸς εἶ μαθητὴς καὶ μάγειρος οὐ κακός.
- ὁ καιρὸς εὐκτός· ὠφελοῦ. φιλάργυρος
- ὁ γέρων, ὁ μισθὸς μικρός· εἴ σε λήψομαι
- νῦν μὴ κατεσθίοντα καὶ τοὺς ἄνθρακας,
- ἀπόλωλας. εἴσω πάραγε· καὶ γὰρ αὐτὸς οὑτοσὶ
- προσέρχεθ’ ὁ γέρων. ὡς δὲ καὶ γλίσχρον βλέπει.
μέγας δέ ἐστι σοφιστὴς καὶ οὐδὲν ἥττων τῶν ἰατρῶν εἰς ἀλαζονείαν καὶ ὁ παρὰ Σωσιπάτρῳ μάγειρος ἐν Καταψευδομένῳ λέγων ὧδε (IV 482 M)·
ἂν κατανοήσῃς, ἐστὶν ἡμῶν, Δημύλε, ἀλλὰ πέπλυται τὸ πρᾶγμα, καὶ πάντες σχεδὸν εἶναι μάγειροί φασιν οὐθὲν εἰδότες· ὑπὸ τῶν τοιούτων δ’ ἡ τέχνη λυμαίνεται. ἐπεὶ μάγειρον ἂν λάβῃς ἀληθινόν, ἐκ παιδὸς ὀρθῶς εἰς τὸ πρᾶγμ᾽ εἰσηγμένον καὶ τὰς δυνάμεις κατέχοντα καὶ τὰ μαθήματα ἅπαντ’ ἐφεξῆς εἰδόθ᾽, ἕτερόν σοι τυχὸν φανήσεται τὸ πρᾶγμα. τρεῖς ἡμεῖς μόνοι ἐσμὲν ἔτι λοιποί, Βοιδίων καὶ Χαριάδης ἐγώ τε· τοῖς λοιποῖς δὲ προσπέρδου. ΔΗ. τί φής; Α. ἐγώ; τὸ διδασκαλεῖον ἡμεῖς σῴζομεν τὸ Σίκωνος· οὗτος τῆς τέχνης ἀρχηγὸς ἦν. ἐδίδασκεν ἡμᾶς πρῶτον ἀστρολογεῖν .... ἔπειτα μετὰ ταῦτ’ εὐθὺς ἀρχιτεκτονεῖν. περὶ φύσεως κατεῖχε πάντας τοὺς λόγους· ἐπὶ πᾶσι τούτοις ἔλεγε τὰ στρατηγικά. πρὸ τῆς τέχνης ἔσπευδε ταῦθ’ ἡμᾶς μαθεῖν. ΔΗ. ἆρα σύ με κόπτειν οἷος εἶ γε, φίλτατε; Α. οὔκ, ἀλλ’ ἐν ὅσῳ προσέρχετ᾽ ἐξ ἀγορᾶς ὁ παῖς, μικρὰ διακινήσω σε περὶ τοῦ πράγματος, ἵνα τῷ λαλεῖν λάβωμεν εὔκαιρον χρόνον. ΔΗ. Ἄπολλον, ἐργῶδές γ᾽. Α. ἄκουσον, ὦγαθέ· δεῖ τὸν μάγειρον εἰδέναι πρώτιστα μὲν περὶ τῶν μετεώρων τάς τε τῶν ἄστρων δύσεις καὶ τὰς ἐπιτολὰς καὶ τὸν ἥλιον πότε ἐπὶ τὴν μακράν τε καὶ βραχεῖαν ἡμέραν
- οὐ παντελῶς εὐκαταφρόνητος ἡ τέχνη,
v.2.p.325
καὶ ὁ παρὰ τῷ Ἀλέξιδι δὲ ἐν Μιλησίοις μάγειρος οὐ μακρὰν τούτου ἐστὶ λέγων τοιάδε (II 351 K)·
- οὐκ ἴστε ταῖς πλείσταισι τῶν τεχνῶν ὅτι
- οὐχ ἁρχιτέκτων κύριος τῆς ἡδονῆς
- μόνος καθέστηκ᾽, ἀλλὰ καὶ τῶν χρωμένων
- συμβάλλεταί τις, ἂν καλῶς χρῶνται, μερίς.
- Β. ποῖόν τι; δεῖ γὰρ κἀμὲ τὸν ξένον μαθεῖν.
- Α. τὸν ὀψοποιὸν σκευάσαι χρηστῶς μόνον
- δεῖ τοὔψον, ἄλλο δ’ οὐδέν. ἂν μὲν οὖν τύχῃ
- ὁ ταῦτα μέλλων ἐσθίειν τε καὶ κρινεῖν
- εἰς καιρὸν ἐλθών, ὠφέλησε τὴν τέχνην·
- ἂν δ’ ὑστερίζῃ τῆς τεταγμένης ἀκμῆς,
- ὥστ’ ἢ προοπτήσαντα χλιαίνειν πάλιν,
- ἢ μὴ προοπτήσαντα συντελεῖν ταχύ,
- ἀπεστέρησε τῆς τέχνης τὴν ἡδονήν.
- Β. εἰς τοὺς σοφιστὰς τὸν μάγειρον ἐγγράφω.
- Α. ἑστήκαθ’ ὑμεῖς· κάεται δ’ ἐμοὶ τὸ πῦρ·
- ἤδη πυκνοὶ δ’ ᾄττουσιν Ἡφαίστου κύνες
- κούφως πρὸς αἴθραν, οἷς τὸ γίνεσθαί θ’ ἅμα
- καὶ τὴν τελευτὴν τοῦ βίου συνῆψέ τις
- μόνοις ἀνάγκης θεσμὸς οὐχ ὁρώμενος.
Εὔφρων δέ, οὗ καὶ πρὸ βραχέος ἐμνήσθην, ἄνδρες δικασταί, (δικαστὰς γὰρ ὑμᾶς οὐκ ὀκνήσαιμ’ ἂν
- πολλῶν μαθητῶν γενομένων ἐμοί, Λύκε,
- διὰ τὸ νοεῖν ἀεί τι καὶ ψυχὴν ἔχειν
- ἄπει γεγονὼς μάγειρος ἐκ τῆς οἰκίας
- ἐν οὐχ ὅλοις δέκα μησί, πολὺ νεώτατος.
- Ἆγις Ῥόδιος ὤπτηκεν ἰχθὺν μόνος ἄκρως,
- Νηρεὺς δ’ ὁ Χῖος γόγγρον ἧψε τοῖς θεοῖς,
- θρῖον τὸ λευκὸν οὑξ Ἀθηνῶν Χαριάδης,
- ζωμὸς μέλας ἐγένετο πρώτῳ Λαμπρίᾳ,
- ἀλλᾶντας Ἀφθόνητος, Εὔθυνος φακῆν,
- ἀπὸ συμβολῶν συνάγουσιν Ἀρίστων πόρους.
- οὗτοι μετ’ ἐκείνους τοὺς σοφιστὰς τοὺς πάλαι
- γεγόνασιν ἡμῶν ἑπτὰ δεύτεροι σοφοί.
- ἐγὼ δ’ ὁρῶν τὰ πολλὰ προκατειλημμένα
- εὗρον τὸ κλέπτειν πρῶτος, ὥστε μηδένα
- μισεῖν με διὰ τοῦτ᾽, ἀλλὰ πάντας λαμβάνειν.
- ὑπ’ ἐμοῦ δ’ ὁρῶν σὺ τοῦτο προκατειλημμένον
- ἴδιον ἐφεύρηκάς τι καὶ τοῦτ’ ἐστὶ σόν.
- πέμπτην ἔθυον ἡμέραν οἱ Τήνιοι
- πολλοὶ παρόντες, πλοῦν πολὺν πεπλευκότες,
v.2.p.329- λεπτὸν ἔριφον καὶ μικρόν. οὐκ ἦν ἐκφορὰ
- Λύκῳ κρεῶν τότ’ οὐδὲ τῷ διδασκάλῳ.
- ἑτέρους πορίσασθαι δύ’ ἐρίφους ἠνάγκασας·
- τὸ γὰρ ἧπαρ αὐτῶν πολλάκις σκοπουμένων
- καθεὶς κάτω τὴν χεῖρα τὴν μίαν λαθὼν
- ἔρριψας εἰς τὸν λάκκον ἰταμῶς τὸν νεφρόν.
- πολὺν ἐποίησας θόρυβον· οὐκ εἶχεν νεφρόν.
- ἔλεγον. ἔκυπτον οἱ παρόντες ἀποβολῇ.
- ἔθυσαν ἕτερον. τοῦ δὲ δευτέρου πάλιν
- τὴν καρδίαν εἶδόν σε καταπίνοντ’ ἐγώ ...
- πάλαι μέγας εἶ, γίνωσκε· τοῦ γὰρ μὴ χανεῖν
- λύκον διὰ κενῆς σὺ μόνος εὕρηκας τέχνην.
- χορδῆς ὀβελίσκους ἡμέρας ζητουμένους
- δύ’ ἐχθὲς ὠμοὺς εἰς τὸ πῦρ ἀποσβέσας
- καὶ πρὸς τὸ δίχορδον ἐτερέτιζες. ᾐσθόμην·
- ἐκεῖνο δρᾶμα, τοῦτο δ’ ἐστὶ παίγνιον.
μή τις τούτων τῶν δευτέρων ἑπτὰ σοφῶν ὀνομασθέντων τοιοῦτόν τι ἐπενόησε περὶ τοῦ χοίρου, πῶς καὶ τὰ ἐντὸς πεπλήρωται καὶ τὸ μὲν ὀπταλέον ἐστὶν αὐτοῦ, τὸ δὲ ἑφθόν, αὐτὸς δ᾽ ἐστὶν ἄσφακτος;’ δεομένων οὖν ἡμῶν καὶ λιπαρούντων δεικνύναι τὴν σοφίαν, ‘οὐκ ἐρῶ, φησί, τῆτες, μὰ τοὺς ἐν Μαραθῶνι κινδυνεύσαντας (Dem. cor. 208) καὶ πρὸς ἔτι τοὺς ἐν Σαλαμῖνι ναυμαχήσαντας.’ ἔδοξεν οὖν πᾶσι διὰ τὸν τηλικόνδε ὅρκον μὴ βιάζεσθαι τὸν ἄνθρωπον, ἐπ’ ἄλλο δέ τι τῶν παραφερομένων τὰς χεῖρας ἐπιβάλλειν. καὶ ὁ Οὐλπιανὸς
Σώφρων δ’ ἐν γυναικείοις κατακοινότερον κέχρηται λέγων (fr. 20 Bo)· ‘παράφερε, Κοικόα, τὸν σκύφον μεστόν.’ καὶ Πλάτων δ’ ἐν Λάκωσιν ἔφη (I 621 K) ‘πάσας παραφερέτω.’ Ἄλεξις Παμφίλῃ (II 360 K)·
- τί οὐκ ἐκέλευσας παραφέρειν τὰ ποτήρια;
περὶ δὲ τῶν γευμάτων ἃ σαυτῷ προὔπιες ὥρα σοι λέγειν, Οὐλπιανέ. τὸ γὰρ γεῦσαι ἔχομεν ἐν Εὐπόλιδι ἐν Αἰξί (I 260 K)·
- παρέθηκε τὴν τράπεζαν, εἶτα παραφέρων
- ἀγαθῶν ἁμάξας ...
καὶ ὁ Οὐλπιανὸς ‘Ἔφιππος, ἔφη, ἐν Πελταστῇ (II 261 K) ‘ἔνθ’ ὄνων ἵππων τε στάσεις καὶ γεύματα οἴνων.’ Ἀντιφάνης δ’ ἐν Διδύμοις (II 45 K)·
- τοῦδε νῦν γεῦσαι λαβών.’
- οἰνογευστεῖ, περιπατεῖ
- ἐν τοῖς στεφάνοις.’