Ad Nationes Libri Duo

Et quonam usque deos edam, quia disserendum quales deos receperitis? quantum uobis erubescendum? rideam uanitatem an exprobrem caecitatem, est admodum incertum. nam quot deos et quos utique producam? maiores an et minores? | ueteres an et nouicios? mares an et feminas? caelibes an et lecto iunctos? artifices an et inertes? rusticos an et urbanos? ciues an et peregrinos? tot enim familiae, tot nationes census bona fide quaerunt, II ut dispici et distingui describique non possint. at quanto diffusa res est, tanto substringenda nobis erit, et ideo, qui in ista specie unum tuemur propositum demonstrandi illos omnes homines fuisse (non quidem ut cognoscatis, nam quasi obliti agitis), conpendium ab ipsa dispiciendi ratione sumamus, originem generis illorum retractando. origo enim una totius posteritatis. ea origo deorum uestrorum Saturno, ut opinor, signatur. neque enim si Varro antiquissimos deos Iouem, Iunonem et Mineruam refert, nobis excidisse, debet omnem patrem filiis [*](1 Iuuenta Oehlerus: .. uentam A, Iuuentam Goth uirorum Goth: uiuorum A 2 si de Oehlerus: et de Goth 3 dotibus Goth: totibus A ordinati scripsi: ordinata A lacunam signaui: intercidit aliorum deorum nuptialium mentio proh pudor Goth: .... dor A, sed sunt proh pudor Oehlerus 4 dea Pertunda Rig: adeuertundę A, et Deuertunda Goth Prema mater scripsi: praemat A, Prema Goth iam scripsi: .... A, dea et Perfica Oehlerus, humano pudori Hauercampius 5 luctantibus Goth: luptantibus A interueniat Goth 6 ipsi Oehlerus, nisi Goth 7 quonam Goth: qm A edam Oehlerus: ..... A, recensemus Goth, dicam fort. 8 erubescendum Goth 9 incertum Goth 10 minores? ueteres Goth 12 lecto iunctos Oehlerus: legibus iunctos Goth 13 peregrinos Goth 15 at Oehlerus: ut A 16 substrigenda A 18 cognoscatis (sed ut recognoscatis) M. Klussmannus obliti Oehlerus: oblita A conpendium Oehlerus: conpendio A (et Klussmannus) 19 ratione sumamus Oehlerus: ratione summa A, ratione (reccdamus). summam M. Klussmannus .20 una addidi 23 excidisse Goth )

antiquiorem, tam Saturnum Ioue quam Caelum Saturno; de Caelo enim et Terra Saturnus. et tamen Caeli et Terr ae originem omitto. erant undeunde, caelibes diu et orbi, ante- — quam mariti et parentes. longo scilicet aeuo crescendum illis fuit ad tantam proceritatem, denique simul coepit et Caelo uox insolescere et ubera Terrae lapilliscere; ! faciunt nuptias inter se. credo, aut Caelum descendit ad sponsam, aut Terra ascendit ad sponsum. concepit tamen Terra de Caelo et peperit illa | θεὸς ἀθέως Saturnum, mira ratione. neutri parentum similis. sed et pepererit, certe ante Saturnum neminem procreauerunt nec nisi unam postea, Opem; exinde de subole cessatum est. nam Saturnus quidem Cealum castrauit dormientem. legimus Caelum genere masculino. ceterum quomodo pater nisi masculinus? sed et unde castrandum? falx illi. hoc scilicet aeuo? nondum enim Vulcanus artifex ferri. Terra uero orbata distulit, etsi adhuc iuuenili aetate, alii nubere. sed nec habebat Caelum alium. quid tamen, nisi illam Mare amplectitur? sed olet salsuginem; dulcibus est II aquis assueta. ita Saturnus unicus masculus Caeli atque Terrae. sed ipse pubescens | sorori suae iungitur. nondum leges quae incesta prohiberent nec quae parricidium plecterent. itaque filios uirili sexu deuorabat; melius ipse quam lupi, si exponeret. timebat scilicet, ne quis illorum de paterna falce didicisset. nato mox et abalienato Ioue saxum infantis ementiti deglutiuit. hoc ingenio diu [*](1 quam Caelum Goth 2 *enim A 3 undeunde Oehlerus: unde A 5 proceritatem Goth 6 lapilliscere Goth 8 aut Terra Rig: aut sponsa Goth concaepit A 9 peperit illa 9EOs d6iws scripsi: peper .... lathos athos A, peperit illa Athos: Athos Goth, peperit illa acto anno Oehlerus, peperit illa a0eos aOao Hartelius ratione. neutri scripsi: ratione utri A, satio neutri Hartelius 10 pepererit Goth: peperit Rig, utut peperit fort. 11 nec add. Oehlerus postea Goth 12 Caelum castrauit Goth 14 quomodo Goth 15 falx Goth: fax A scilicet aeuo Oehlerus: .. 1 ..... Goth*, scin ....... Hild*, sed unde Goth 16 uiro Hartelius distulit Goth 17 Caelum alium. quid Oehlerus: Caelum alium Goth, Caelum alium. cui fort. 19 dulcibus est Oehlerus: marinis Goth, caeli est fort. 20 sorori Goth: sororis A 21 incesta Goth: ingesta A 25 infantem ementitum fort ) securus tandem filio quem non digesserat in tenebris adulto oppressus regnoque priuatus est. hunc uobis patriarcham | deorum Caelum et Terra poetis obstetricantibus procreauerunt. sed eleganter quidam sibi uidentur physiologice per allegoricam | argumentationem de Saturno interpretari tempus esse et ideo Caelum et Terram parentes ut et ipsos origini nullos, et ideo falcatum quia tempore | omnia dirimantur, et ideo uoratorem suorum quod omnia ex se edita in se ipsum consumat. nominis quoque testimonium compellant: Κρόνον dict um Graece ut χρόνον. aeque Latini uocabuli a sationibus rationem deducunt qui eum procreatorem coniectantur, per eum seminalia caeli in terram deferri. Opem adiungunt, quod opem uiuendi semina conferant, tum et quod opere semina euadant. quae, oro, huius translatio nempe | uelim exponas. aut Saturnus fuit, aut tempus. quomodo Saturnus, si tempus? si ille, quomodo tempus? utrumque enim non potes corporale in eo existimare, quid autem prohibuit tempus coli in sua qualitate? quid corpus hominis aut fabulam hominis in sua specie, non in tempore | coli? quid sibi uult intellectio ista, nisi foedas materias mentitis argumentationibus colorare? Saturnum neque ideo, quia dicis hominem, [*](1 in tenebris Goth 2 patriarcham Goth 3 obsetricantibus A 4 sed Goth physiologi*ce A, physiologi esse Goth 5 argumentationem Goth interprętari A, interpretati Goth 6 et Terram Goth ut ipsos fort. origine Goth originis nullius fort. 7 omnia dirimantur Goth 8 in se ipsum Rig: in semet ipsum Goth 9 compellant Rig: compellent A, compellunt Goth Kpovov dictum Oehlerus: chro ..... um A, Chronium enim dictum Goth, Chronium dictum Rig 10 grece A chronon A 11 deducunt Goth 12 celi A in terram Goth 13 conferant, tum et Goth: confe ....... A, confe ...... et Goth* 14 oro] ratio Hartelius huius] seminis fort. trans- latione A, translatio(nis) Hartelius translatio nempe uelim exponas Crotfi 16 si tempus? si ille Oehlerus: .... & A, .......... Goth*, si tempus? si Saturnus Goth 17 existimare Goth: uno existimare Oehlerus, mare manu nouicia exaratum est supra apices ueteres obscuratos A 18 quid corpus Goth: ........ eius Goth*, ....... s Goth* in notis, temporalis Hild*, ... falęius A, non fa(bu)la eius Hartelius fabula Hartelius 19 tempore coli Oehlerus: tempo ....... A, tempore colere Goth, tempore proditi Hartelius 21 collorare A quia dicis hominem, uis tempus Oehlerus: quod hominis corpus Goth, qui .. d .......... Goth*, Hild*, qui. d .............. BaZ* ) uis tempus, aut dum eum tempus facis, iam nec hominem uis fuisse. plane uester deus, om Saturnus in terris humanae qualitatis apud ueteres memorias recensetur. potest incorporaliter fingi quoduis quod non fuerit omnino, uacat fingendi locus ubi ueritas est. cum autem Saturnum constat uixisse, frustra demutatis; non conceditur uobis quem non negabitis fuisse hominem, qui neque deus neque tempus defendi potest. exstat apud litteras uestras usquequaque Saturni census. legimus apud Cassium Seuerum, apud Cornelios Nepotem et Tacitum, apud Graecos quoque Diodorum, quiue alii antiquitatum canos collegerunt. nec fideliora uestigia eius | quam in ipsa Italia signata sunt. nam post plurimas terras et Attica hospitia Italiae uel, ut tunc uocabatur, Oenotriae consedit, exceptu\'s ab Iano siue Iane, ut Salii uocant. mons quem coluerat, Saturnius dictus, urbs quam depalauerat, Saturnia usque nunc est; tota denique Italia de Saturno uocabatur. tali teste terra, quae nunc dominatur orbi, etiamsi de origine Saturni dubitatur, de actu tamen constat hominem illum fuisse. ita si homo Saturnus, procul dubio de homine, immo quia homo, non utique de Caelo atque Terra, sed cui parentes ignoti, quibusdam facile fuit illum eorum filium dici, quorum possunt omnes uideri. quis enim non caelum ac terram patrem ac matrem uenerationis gratia | appellet? an de consuetudine humana, qua ignoti quique ex [*](2 fuisse. plane uester deus Goth: fuisse. pla ........ s Goth*, fuisse ....... s Bal*, Hild* 3 ueteres memorias Goth 4 quod non fuerit omnino Goth 7 fuisse (negare fuisse) Hartelius 10 Nepotem Goth: nepotum A grecos A Diodorum Goth: deodoru A Diodorum, Thallum Goth: de lacuna in A hoc loco conspicua falso idem testatwr 12 eius Goth 13 attica Goth: at .... Goth* 14 exceptus Goth: ex ..... s Goth* Iane Rig: ianae A Salii Rig: si alii A 15 mons Goth: mos A coluerat Rig: coluerunt A Saturnius Goth: satur .... Goth* 16 denique Goth 17 terra Goth: terram A dominatur Goth: do ....... Goth* 18 constat Goth: c ...... Goth* 19 de homine Oehlerus: ...... A, d ..... Goth*, deus non Goth, de tali Hartelius 21 ignoti Goth eorum Hauercampius: deorum A 22 possunt omnes Rig: poss .... A, Goth*, possunt Hiffi, pos ......... Bal*, possumus Goth 23 uenerationis gratia Goth 24 qua Goth: que A quique ex inopinato Goth: quique ....... nato Goth*, BaP ) inopinato apparentes de caelo aduenisse dicuntur? proinde quia uenis|set peregrinus, repentino ubique inoleuit caelitem dici. nam et uolgo generis incertos terrae filios iactitamus. nihil allego de statu antiqui, qua ita rudes tunc agebantur et oculi et mentes hominum, ut cuius noui uiri aspectu quasi diuino commouerentur, nedum et regis, et quidem primi. adhuc de Saturno immorabor quo et ceteris conpen praestruam, satiata primordiorum disputatione, nec praetermittam | potiora testimonia diuinarum litterarum, quibus fides pro antiquitate superior debetur. ante enim Sibylla quam omnis litteratura extitit, illa scilicet Sibylla ueri uera uates de cuius uocabulo daemo uatibus induistis. ea senario uersu in hunc sensum de Saturni | prosapia et rebus eius exponit: decima, inquit, genitura hominum | ex quo cataclysmus prioribus accidit, regnauit Saturnus et Titan | et Iapetus, Terrae et Caeli fortissimi filii. si qua ergo uel uestris scriptoribus litterisue uestris superioribus, sed idcirco magis proximis quoniam illius aetatis, fides adiacet, satis de Saturno et prosapia eius probatum est homines fuisse. tenemus conpendium, in ceteros originis | praescriptionem, ne per singulos euagemur. qualitas [*]( 14] Sibyll. m 108 sqq. ) [*]( 2 quia uenisset peregrinus repentino Oehlerus: .........11......... ............ ine A, ....... semper m. rec. in A scripsit, eg ..... repentino Goth, Saturno semper egeno et repentino Hauercampius 3 generis incertos terrae Goth: generis ..... tos terrae Goth*, generis incertos terrae Goth* in cur. sec., g ....... n ...... terrae Bal* 4 qua ita rudes Leopoldus: qu ........ es A, quo ... rudes Goth*, quod eo rudes Goth* in cur. sec., qua .... rudes Bal*, Hild* 5 noui uiri Rig: nou ...... Goth*, noui .... Bal*, nouelli Goth 6 spectu Hild* 7 quo Oehlerus: quod A 8 nec praetermittam Goth 10 superior Goth: superiore A 11 extitit Goth: ... A, ....... Goth* 12 de] et Rig daemoniorum Goth 13 senario Goth: senatorio A 15 cataclysmus Oehlerus: cataclysmum A 16 Iapetus Oehlerus: iamfetus A 17 scriptoribus Oehlerus: diuinioribus Goth litterisne Oehlerus: litteris A 18 quoniam Goth: ...... m A, .... in Rig, Hild*, nimirum fort. 19 probatum Goth 20 originis praescriptionem Goth 21 posteritatis a principibus Goth: posterita ....... ncipibus Goth* ) posteritatis | a principibus generis ostenditur, mortalia de mortalibus, terrena | de terrenis; gradus ad gradus comparantur, nuptiae, conceptus, natales cucurrerunt, patriae, sedes, regna, monumenta liquent igitur qui natos non possunt negare, mortuos credant, qui mortuos confitentur, deos non putent.