De Gubernatione Dei

et quidem mirari possim, quod hoc non omnes omnino facerent tributarii pauperes et egestuosi, nisi quod una tantum causa est, qua non faciunt, quia transferre illuc resculas atque habitatiunculas suas familiasque non possunt. nam cum plerique eorum agellos ac tabernacula sua deserant, ut uim exactionis euadant, quomodo non quae compelluntur deserere uellent [sed] secum, si possibilitas pateretur, auferre? ergo quia hoc non ualent, quod forte mallent, faciunt quod unum ualent. tradunt se ad tuendum protegendumque maioribus, dediticios se diuitum faciunt et quasi in ius eorum dicionemque trascendunt.

nec tamen graue hoc aut indignum arbitrarer, immo potius gratularer hanc potentium magnitudinem, quibus se pauperes dedunt, si patrocinia ista non uenderent, si quod se dicunt humiles defensare, humanitati tribuerent non cupiditati. illud graue ac peracerbum est, quod hac lege tueri pauperes uidentur, ut spolient, hac lege defendunt miseros, ut miseriores faciant defendendo. omnes enim hi, qui defendi uidentur, defensoribus suis omnem fere substantiam suam prius quam defendantur addicunt, ac sic, ut patres habeant defensionem, perdunt filii hereditatem. tuitio parentum mendicitate pignorum comparatur.

ecce quae sunt auxilia ac patrocinia maiorum: [*]( 1 uincantur B 2 hos esse eos sed eos punct. m. 2 A: eos esse B (apud eos B s. I.) nos om. A Romani A 8. i add. m. 2 os 3 transfngere ex transfugire A corr. m. 2 4 confagiont A 6 fort. possem 6 causa tantum B quS (sed s. scr. m. 2 are) fi faciunt d 7 quia ex quae d corr. m. 2: quae B 8 familiasquae sed a postr. punct. A 9 agellos ex -lus et eiactionis ex -nes A corr. m. 1 10 sed incktsimus et auferre pro auferrent scripsimus cum Hartelio 12 ad om. A 14 transcendunt B 16 hac s. scr. n m. 2 A potentium et A habet quod Halmium fugit: potentum edd. magnitudinS A (\'fort. hac potentum magnitudine, cum gratularer idem sit quod gauderem cf. §. 18\' Halmius) cedunt A 18 humanitati tribuerint ex -te -rent A corr. m. 2 item postea lege tueri ex legit ueri 21 hii B 22 ferre sed alt. r punct. A )

uenditor nihil tradit et totum accipit : emptor nihil accipit et totum penitus amittit. cumque omnis ferme contractus hoc in se habeat, ut inuidia penes emptorem, inopia penes uenditorem esse uideatur, quia emptor ad hoc emit, ut substantiam suam augeat, uenditor ad hoc uendit, ut minuat., inauditum hoc commercii genus est: uenditoribus crescit facultas, emptoribus nihil remanet nisi sola mendicitas. nam illud quale quam non ferendum atque monstriferum, et quod non dicam pati humanae mentes sed.

quod audire uix possint, quod plerique pauperculorum atque miserorum spoliati resculis, suis et exterminati agellis suis, cum rem amiserint, amissarum tamen rerum tributa patiuntur; cum possessio ab his recesserit, capitatio non recedit: proprietatibus carent et uectigalibus obruuntur !

quis aestimare hoc malum possit? rebus eorum incubant peruasores et tributa miseri pro peruasoribus soluunt. post mortem patris nati obsequiis iuris sui agellos non habent et: agrorum muniis enecantur. ac per hoc quid aliud sceleribus tantis agitur,. nisi ut qui priuata peruasione nudati sunt publica adflictione moriantur, et quibus rem depraedatio . tulit uitam tollat [*]( .3 itàqae) utique B 5 ueitato m. ai commHni ex usitatu m. a. commune A corr. m. 2, item statim remaneret emptoribus; ex remanere temporibus . 7 toto super o fin. m. 2 ti. A 8 paenitas A (ut statim bis paenes sed a punct.) 11 emit ad hoc B 15 monstri-\' ferum Halmius : monstrirerum s. r med. scr. m. 2 g A monstrireum B. 15 sed qaae ex sed qua A eorr. m; 2 19 proprietatibus non oarent B 21 inuasores B 22 post—obsequiia iurie om. B- th. 1 23 obsequii# A iuris sui] iuris poethumi iuHs sui B \' agellos ex agellus A corr. m. 2 muniise necantur (sic) A manus enecantur B 24 quid B, om. A sed nil s. I. add. m. 2 26 depcatio sed mtper o m. 2 add. d A \'fort. tollit i. e. sustulit u. ad IIII74; cf. tamen Ind. III s. u. talit1 Salmim; rectius tulit idem recepit ; cf. nosad IIII74 ) [*]( 8* )

maiorum expetunt et coloni diuitum flunt. ac sicut solent aut hi, qui hostium terrore compulsi ad castella se conferunt, aut hi, qui perdito ingenuae incolumitatis statu ad asylum aliquod desperatione confugiunt, ita. et isti, quia tueri amplius uel sedem uel dignitatem suorum natalium non queunt, iugo se inquilinae abiectionis addicunt. in hanc necessitatem redacti, ut extorres non facultatis tantum, sed etiam condicionis suae atque exulantes non a rebus tantum suis, sed etiam a se ipsis ac perdentes secum omnia sua et rerum proprietate careant et ius libertatis amittant.

VIIII. Et quidem, quia ita infelix neceBsitas cogit, ferenda utcumque erat extrema haec sors eorum, si non esset aliquid extremius. illud grauius et acerbius, quod additur huic malo saeuius malum. nam suscipiuntur ut aduenae, fiunt praeiudicio habitationis indigenae, et exemplo quondam illius maleficae praepotentis, quae transferre homines in bestias dicebatur, ita et isti omnes, qui intra fundos diuitum recipiuntur, quasi Circaei poculi , transfiguratione mutantur. nam quos suscipiunt ut extraneos et alienos incipiunt habere quasi proprios: quos esse constat ingenuos uertuntur in seruos.