Quicquid itaque in unitate facienda aspere potuit geri, uides, frater Parmeniane, cui debeat inputari. a nobis catholicis petitum militem esse dicitis; si ita est, quare in prouincia. proconsulari tunc nullus armatum militem uidit? ueniebant Paulus et Macarius, qui pauperes ubique dispungerent et ad unitatem singulos hortarentur; et cum ad Bagaiensem ciuitatem proximarent, tunc alter Donatus, sicut supra diximus, eiusdem ciuitatis episcopus, inpedimentum unitati et obicem uenientibus supra memoratis obponere cupiens praecones per uicina loca et per omnes nundinas misit, circumcelliones agonisticos nuncupans, ad praedictum locum at concurrerent inuitauit; et eorum illo tempore concursus est flagitatus, quorum dementia paulo ante ab ipsis episcopis inpie uidebatur esse succensa. nam cum huiusmodi hominum genus ante [*]( 5 cfr. Daa. 2, 27 ) [*]( 1 tibi om. B ct pecc. G et iusticias G 2 in miserationes pauperum et erit deus propitius peccatis G (similia in Daniele) in miseratione vb 3 elemosinis (sic) B, elemosinas persuadet G qui om. G 4 imperatori] peccatori v 5 impie obstitit G eum] enim (corr. i. mg. m. 2) G O non (s. I. m. 1) G 6 quicquid (o s. l. m. 2) R, quiquod B, quidam (corr. i. mg. m. 2 qui quod) G, quicquid edd. a4 rege B 7 omnium malarum Gb 8 causarum] add. G: sed dum et te considero uereor ne ad te secunda lectio pertineat quicquid itaque sq. 10 uide G debet BB a nobis acatholicis (sic) B nobis christianis pet. G 12 procons. (s. I. m. 1) B et ueniebant G 13 macharius libri 14 ortarentur BB ad om. RBvb uagaiensem B, uagiensem BG (cfr. n p. 83, 6), Baiagensem v 19 agonesticos G concunjeret (n s. l. m. 2) B 20 et orum (corr. i. mg. eorum) G concussus B 22 esse om. v succensa] conpressa G hominum] hoIlmIs (sic) B ) [*](XXVI. ) [*](6 )
82
unitatem per loca singula uagarentur, cum Axido et Fasir ab ipsis insanientibus sanctorum duces appellarentur, nulli licuit securum esse in possessionibus suis; debitorum chirographa amiserant uires, nullus creditor illo tempore exigendi habuit libertatem, terrebantur omnes litteris eorum, qui se sanctorum duces fuisse iactabant, et si in obtemperando eorum iussionibus tardaretur, aduolabat subito multitudo insana et praecedente terrore creditores periculis uallabantur, ut qui pro praestitis suis rogari meruerant, metu mortis humiles inpellerentur in preces. festinabat unusquisque debita etiam maxima perdere et lucrum conputabatur euasisse ab eorum iniuriis, etiam itinera non poterant esse tutissima, quod domini de uehiculis suis excussi ante mancipia sua dominorum locis sedentia seruiliter cucurrerunt. illorum iudicio et imperio inter dominos et seruos condicio mutabatur. unde cum uestrae partis episcopis tunc inuidia fieret, Taurino tunc comiti scripsisse dicuntur huiusmodi homines in ecclesia corrigi non posse; mandauerunt, ut a supra dicto comite acciperent disciplinam. tunc Taurinus ad eorum litteras ire militem iussit armatum per nundinas, ubi circumcellionum furor uagari consueuerat. in loco Octauensi occisi sunt plurimi et detruncati sunt multi,. quorum corpora usque in hodiernum per dealbatas aras aut mensas potuerunt numerari. ex quorum numero cum aliqui
[*](1 uagaretur G cum Maiido vb et fasi rab G fasis B 3 esse securum (add. transpos. sign.) G 5 libertatem] potestatem G sanctorumA fuisse (adscr. i. mg. duces m. 2) G 6 iactitabant G si obtemperando in eorum RB 8 praecedenti v precedente errore B periculis ullulabantur B ut] et RBvb 9 meruerant] debuerant G 10 in preceps G deuita G 11 perderej U omittere (0 in ras.) G computabat G 12 itinere G poterant (u s. I. m. I) B quod] 0 quot G domi (in verB. exitu) in/de (sic) B 13 suis om. G 14 sedentia om. G concurrerunt G 15 a uestre p. e. inuidia tunc G 16 tunc] illo tempore G 17 corrigi in eccl. edd. 18 supra memorato G 19 litteras] epistolas (sic) G 21 octauiensi G et om. G edd. 22 aut] uel G 23 poterunt vb aliqui om. B ) 83
in basilicis sepeliri coepissent, Clarus presbyter in loco Subbulensi ab episcopo suo coactus est, ut insepultam faceret sepulturam. unde proditum est mandatum fuisse fieri, quod factum est, quando nec sepnltura in domo dei exhiberi concessa est. eorum postea conualuerat multitudo. sic inuenit Donatus Bagaiensis, unde contra Macarium furiosam conduceret turbam. ex ipso genere fuerant, qui sibi percussores sub cupiditate falsi martyrii in suam perniciem conducebant. inde etiam illi, qui ex altorum montium cacuminibus uiles animas proicientes se praecipites dabant. ecce ex quali numero sibi episcopus alter Donatus cohortes effecerat! hoc metu deterriti illi, qui thesauros ferebant, quos pauperibus erogarent, inuenerunt in tanta necessitate consilium, ut a Siluestro comite armatum militem postularent, non per quem alicui uim facerent, sed ut uim a Donato supra memorato episcopo dispositam prohiberent. hac ratione factum est, ut miles uideretur armatus. iam quicquid subsecutum est, uidete, cui debeat aut possit adscribi. habebant illic uocatorum infinitam turbam et annonam conpetentem constat fuisse praeparatam; de basilica quasi publica fecerant horrea expectantes, ut uenirent, in quos furorem suum exercere potuissent; et facerent, quicquid illis
[*]( i\' 1 sepelire (i s. I. m. 2) RB cepissent BG Clarius vb subbullensi codd. 2 uocatus est RB in sepultam G 5 conualuerit RBv, conualuit d 6 Uagaensis (sic) B, Uagiensis (om. in textu adp. i. mg. m. 2) G macharium codd. 7 praecnssores R, praecursores (s fin. s. Z. m. 1) B 8 martyris (corr. i. mg. m. 3 Martyrii) G inde etiam] In decet iam B, unde etiam (om. illi) G 10 praecipite B 11 cohortes] cohostes B, consortes G efficerat (e s. I. m. 2) R, efficerat B W 12 qui prope thesauros ferrent BBvb 13 siluestre G 14 postolarent (u 8. Z. m. 2) R 17 debeat ut possit B, d. ac possit vb 18 adscribi (s s. I. m. 2) B habebant] furebant Gb illic] hic B infinita milia populorum quibus etiam annonam Gb (pro quibus et annonam coni. Bald.) post turbam lacuna sex Zitt. et Bequitur nonam competentem B 19 constans fuisse praeparatum RB quasi fecerant publ. (transpos. not. m. 2) B 20 fecerant vb ) [*]( 6* ) 84
dementia sua dictasset, nisi praesentia armati militis obstitisset. nam cum ante uenturos milites metatores, ut fieri adsolet, mitterentur, contra apostoli praecepta conpetenter suscepti non sunt, qui ait: cui honorem, honorem, cui uectigal, uectigal, cui tributum, tributum; nemini quicquam debueritis. qui missi fuerant cum equis suis, contusi sunt, missi ab his, quorum nomina flabello inuidiae uentilasti. ipsi magistri fuerunt iniuriae suae, et quid pati possent, ipsi praerogatis iniuriis docuerunt. reuerterunt uexati milites ad numeros suos, et quod duo uel tres passi fuerant, uniuersi doluerunt. commoti sunt omnes, iratos milites retinere nec eorum praepositi ualuerunt. sic admissum est, quod in inuidiam unitati factum esse memorasti; haec et cetera uestra et suas causas habent et quas ostendi personas obnoxias. hoc nos nec uidimus quidem sed uobiscum audiuimus. si auditus facit reos, tenemus uos socios, quia similiter audistis; si a facto
[*]( 4 Eom. 18, 7 ) [*]( h 1 clementia sua B 2 aflsolet (s suprascr. m. 2) R, solet edd. 3 et mitterentur G suscepti] perturbatus ityrum ordo in v: sequuntur enim p. 41 — p. 42 haec: dioina contemptui debuerant (p. 87, 1) — et non noltis (p. 88, 4), ubi iterum rerum continuatio uinatur. quae. supra sunt in libris, exhibet v p. 43 sub finem libri post oculi christiani, qui ait (p. 100, 14). Cochl. deprauationis causa non perspecta coniecit: praecepta non sunt competenter suscepti nec diuina contemni debuerant sq. 4 cui uectigal uectigal om. G 6 debueritis] debeatis (iuxta folii scissuram) nisi ut innicem diligatis qui missi sq. G contusi sunt ab his RB, pompati sunt. ab his G, concussi sunt ab his v, praeoccupati sunt ab iis b, contusi sunt qui missi fuerant cum equis suis ab iis d, b contusi sunt migsi ab his scripsi 7 flauello (b 8. I. m. 2) R uentilatis G 8 fuerant v iniuriae] innidie G et qui pati RBv potuissent RB 9 praerogati B, praecogitatis G 11 omnes om. G 12 ualuerunt] noluerunt retinere G quod ad (s. I. m. 2 B) ■\' inuidiam unitati factum BB, quod in inuidia unitatis factum G, quod inuidiam unitati factam vb, per quod inuidiam un. factam d, quod in inuidiam unitati factum scripsi 13 memoratis G cetera gesta et, G 14 ne uidimus G 15 si audistis facite reos BBv 16 audiuimus BBta ) 85
auditus inmunis est, quod ab aliis uobis prouocantibus factum est, nobis non debet inputari. querelam per ordinem deponitis sub Leontio, sub Ursacio iniuriatos esse quam plurimos, sub Paulo et Macario aliquos necatos, a sequentibus eorum nescio quos ad tempus esse proscriptos. quid hoc ad nos, quid ad ecclesiam catholicam pertinet? quicquid obiecistis, uos fecistis, qui pacem a deo commendatam noluistis libenter excipere cariorem aestimantes hereditatem scismatis quam praecepta proposita saluatoris. arguistis operarios unitatis: ipsam unitatem inprobate, si potestis! nam aestimo uos non negare unitatem summum bonum esse. quid nostra, quales fuerint operarii, dummodo quod operatum est, bonum esse constet? nam et uinum a peccatoribus operariis et calcatur et premitur et sic inde deo sacrificium offertur; oleum quoque a sordidis et nonnullis male uiuentibus et inmunda loquentibus conficitur et tamen in sapore, in lumine, etiam in sancto chrismate simpliciter erogatur.
Operarios unitatis malos fuisse dicitis; forte cum uoluntate dei, cui nonnumquam placet etiam, quod ab ipso potuit prohiberi. nam quaedam mala male fiunt, quaedam mala bene fiunt. malum male latro facit, malum bene iudex facit, dum uindicat, quod latro peccauit. nam haec dei uox est: non occides, et ipsius uox est: si inuentus fuerit homo [*]( 22Exod. 20,13; Dent. 5,17; Matth. 5,21 23 Dent. 22,22; Leuit. 20,10 ) [*]( 3 ursatio libri 4 asequentibus B nescio quia R, ne si quis Bv (corr. Cochl.) 5 prescriptos G qui ad B 6 pertinet om. G obicistis (sic) G uos] non G 7 qui pacem om. RBvb f;Cochl. ex coni. add. unitatem post excipere) adeo commend. B 8 charioijem (n expttnc. et r i. mg. add. m. 2) G quam] qua G 9 propositi RB, praepositi vb 10 iam probate G 11 quid nostra] quid nos (t. mg. add. m. recent. lego quid ad nos) G (quatiuor illos uersus quid nos—oleum quoque -continentes lineae notant in G) fuerunt RB 12 operatus G constat B 13 et unum e (corr. Cochl. uinum) 14 deo om. B sacrificium deo G 16 tamen sapore (om. in) RBv (CochZ. coni. liquor) sapore intz (tz eras.) G chrysmatis R, chrismatis B 18 malos] in caelos v (inciuiles aut in caede emend. Cochl.) 19 cui numquam RB 22 haec] et G 23 est in libro leuitico G .,,,,.\'.. )
86
dormiens cum muliere habente maritum, occidetis utrosque. unus deus et duae diuersae uoces. denique cum Phinees, filius sacerdotis, adulterum cum adultera inueniret, leuauit cum gladio manum et inter duas uoces dei dubius stetit. hinc ad illum sonabat: non occides, inde sonabat: occidetis utrosque. si feriret, peccaret; si non feriret, delinqueret. elegit melius peccatum, ut percuteret. et forte non defuerant, qui huius rei uindicem quasi homicidam notare uoluissent. sed ut ostenderet deus aliqua mala bene fieri, locutus est dicens : Phinees mitigauit iram meam. et placuit deo homicidium, quia uindicatum est adulterium. quid? si et modo deo placuit, quod passos uos esse dicitis, qui unitatem cum toto orbe terrarum et cum memoriis apostolorum, quae deo placita est, habere noluistis?