De Statu Animae

VIIII. ARQVMENTVM QVOD ANIMA EX NVLLO PRORSVS CORPORE SIT CREATA.

Iam superius patuit ignis elementum elemento aeris sicut loco, ita etiam potentia praeeminere. quod euidenter ostendit ignis iste terrenus, qui mobilitate uix conprehensibili uelut in regionem suam sursum uersus naturali pondere rapitur. [*]( 2 incorporea DF 3 existimandae ABCEHLS, ezistimanda DF, extimand9 B heccine EG, haecine ABC, hecine HLS haec in emandantur R 4 eo] et BDEFP Sch. eo irtud om. G igitur Gp* egimas G omissis Gb, ommisaia M, missis reD. et Sch. 5 etsi B aut om. ABDEF 6 aeris AGB 7 sentiS S 8 ueniam deprecaturua erroris 3f, nec deprecatus errorem reU. cum PT mei] M, om. rell. cum P, postponam T sin nt est et scripsi cum A2, sint nt G, me nntes M, si nutee rell. 9 pro ratae scripsi, proparte G, properatae reU., probatae Bartelius, pro speratae Barthius uerba sic constituunt: ueniam deprecatnrns erroris mei egomet nuntius. sed si properatae ueritatis b, nec deprecatos errorem postponam. sin aotem propalatae neritatis Sch. nendico Н2S2, uindicaro Sch. nindico] quod add. editores tantum-omnino om. M1 11 constare addidi, om. libri, consistat add. Sch. corpore] orta add. Ba/rthim rationando R, ratiotinanda 8 17 loco] lato R preminere BRS quid Bx 19 rorsus Mb naturali] natura sine coni. Barthius )

quod si etiam ex hoc non daretur agnosci, uel hinc manifesto posset intellegi, quod omnis aer solis praesentia clarescit et tenebrescit absentia. sed et . illud maximae rationis est, quod aer ignem patitur ut caleat, nec tamen ab aere aliquid patitur ignis ut frigeat. aer quibuslibet uasculis includi et contineri potest, cum hoc prorsus igni non accidat. est ergo ignis aere perspicua ratione praestantior, uisus uero nobis ex igne, qui utique sensus homini belluaeque communis est, sic tamen ut nonnullae inrationales animantes prae hominibus uigeant acumine uidendi. si ergo negari nequit uisus ex igne esse et secundum tuam rationem anima ex aere, eminentior ergo est dignitate substantiae oculus pecudis, quam anima hominis, quia ille ex igne et haec ex aere.

Non inmerito animam localem putat et claustro corporis confirmat includi qui eandem aeriam iudicat. alterutrum nunc igitur eligas oportet: aut deteriorem uisu pecudis animam, si aeriam, aut non aeriam, si praestantiorem. cernis quam facile indoctae figmentum praesumptionis euanuit, praeterquam innumera super hoc argumentari promptissimum est. nempe si aeria est, ergo tenebrae illius corporei huius solis abscessus et lux eius huius ipsius itidem solis aduentus est. falsumque erit illud, quod euangelista pronuntiat dicens : eratluxuera, quae inluminat omnem hominemuenientem inhunc mundum, et illud quod propheta sub peccatorum persona [*]( 22 Ioann. 1, 9 ) [*]( 1 etiamsi G 2 posset GS, possit rell. 8 maxime HR 4 ab aere] habere A 6 porsus S accidat FGI, accedat reU. cum PT 7 praespicna (prespicua) AB1CF1H1R igni G igne] eat add. Seh. 9 ut Mb, quod reU. et Sch. nullv R uigeant Mb Sch., uigent rell. 10 ergo] ut add. G negare A BF1 nequit] nequid B, quod add. p* Sch. igni GHlMR 55 HMS, est reU. et Sch. 12 oculis C 14 non] ergo add. b 15 quia b aerem B Sch. 16 igitur om. ABDEF 17 post cemiB interpungunt ABCDEFGH facili G 18 praeterea quam coni. Barthius, praeter hoc quod p\' 19 augmentari B 20 aerea ABF passim 21 ididem B 22 euuangelista S ) [*]( XL ) [*]( 4 )

loquitur: lumen ergo iustitiae non luxit nobis, et sol non est ortus nobis. numquid isti hunc corporeum solem uiuentes in hoc mundo non uiderant, sed incerporales oculi solem incorporeum requirebant P ualde autem mirum uidetur, si lux ista habeat oculos quos inluminet, illa autem uera non habeat: aut si habet. sicuti uere habet unde uideri incorporeum potest, non solum non aerium, sed arbitror non esse corpoream.

X. QVOD IAM FORMATA SVBSTANTIA NON POTEST DICI MATERIA.

Illud iam quale est, quod in ipso disputationis tuae principio admonendum credidisti esse lectorem, ut ad subtiliora illa cogitanda animum praeparet? a summis ad ima, ab incorporeis ad corporea rationalem nostrum conaris abducere et quasi docens nos ad subtilia mentis oculum praeparare paulo post adicis et dicis: quidquid creatum est, materiam uideri, quam corpoream esse decernis. si adhuc creatura materia est, nondum ergo homo formatus est, quia dicitur deo: qui creasti hominem ex materia informi. formarum autem siue minus siue amplius pro qualitate uel genere speciosarum plenus est mundus, materia uero informis est mundusque formatus, non est ergo creatura materia. [*]( 1 Sap. 6, 6 16 cf. pag. 9, 5 19 Sap. 11, 18 ) [*]( 1 loquitur] dicens add. p* 2 ortus est 8 istic b, isti et - Barthius hune] et add. Barthius corpore cum B 3 niderunt Ubri praeter GQ et editores 6 aut si habeat Mb uera LS 7 aeriimi] animum add. Barthius 12 IIleetorem B 13 illa om. libri praeter M et Sch. praepararet G Seh. prseparetj et nunc add. Sch. 14 adducere AD 15 ad om. AB DEFR 16 et] ac HLBS 17 qua A2BDEF Sch., qui Al corporaom ABDEFR 18 ergo om. 8 homo Mb, om. rell. et Sch. est Mb, es rell. et Seh 21 mundua qui b Barthius 22 formandus coni. Barthitu creatura] formata p* )

XI. QVOD OMNE INCORPOREVM SIVE CORPOREVM QVIDQVID EST CREATVM EST.

Post haec argumentaris ac dicis, idcirco incorporeum creatum nil esse, quia quidquid factori s.uo conprehensibile sit incorporeum esse non. possitsub hac ergo ratione ipse sibi deus ignotus es.t: qui si idcirco incorporeum nihil creauit, ne aliquid creatum notitiam creatoris excederet, cum uel corporeum uel incorporeum nihil nisi praecedente scientia creantis exstiterit, uidelicet quia nihil nesciens fecit, se ipsum ergo prae omnibus nescit, qui incorporaliter antecellit omnem substantiam quam creauit, ac per hoc maior se ipso est, qui sui capax non est. quod quia dici ratione non sinitur, consequens est, ut ideo incorporeum quippiam non creauerit, ne sibi creatum aliquid inconprehensibile esse possit, cum ipse summus incorporeus sibi ignotus esse non possit. uide quam paruo negotio ueritatis calor frigentium uerborum pruinas liquefaciat. et cum discernere nequeas a creato materiam, ab informi formatum, ab aere spiritum, sic imaginem dei pronuntias tamquam potissimorum scitus, qui minimorum probaris ignarus. iam nunc testimoniorum uel maxime penuria coactus de quodam opere sancti Hieronymi capitulum quoddam, quod quidem te constat non intellexisse, subiungis, quo ait: globos siderum corporatos esse spiritus arbitrantur. omnem qui arbitratur dubitare non dubium est. beatum uero Hieronymum de spiritibus corporatis [*]( 4 cf. pag. 9, 6 ) [*]( 4 ac] et ABDEF 5 nil Mh Sch., nihil rell. 8 nec p* I 11 sed Mb qua M, quia b incorporabiliter BE*FGPT Sch., incomparabiliter » 15 non om. Mb 16 esse] non add, C 19 ric Mb, in rell. et Sch. 20 iscitas BFB, inscitus 12, inscitK E, acitor Mb 21 minorum B Seh, probaberis AGlLM SJb, probaueris BCF1G2H1RS1 ignarus om. D 24 qat B, qui DEFB Sch. agit F globus R 25 omne quod Mb dubitare] multare AB, nutare DEFP 26 spiritaUbuB LS ) [*]( 4* )

quorundam referre dicis arbitrium: qui si arbitrantium, hoc est dubitantium sequitur forte sententiam, cum eiusdem <quo>que tu sequare, cumque non nisi ab ignorantia proficiscatur dubiets arbitrantis, agnosce te nobis quaerentibus ueritatem 1 pro una quam polliceris scientia multorum nescientias adtulisse. nam cum quasi probatissimo testimonio eius utaris, qui de eis dubitans, quorum testimoniis utitur, eos dubitantes adfert, quos testes adhibet, quid te posse pronuntiare censendum est, qui ab auctoris tui dubitantis auctore dubio tertius ipse iam dubitas?

XII. QVOD PHILOSOPHOS NON INTELLEGENS GLOBOS SIDERVM CORPORATOS SPIRITVS ARBITRATVS SIT ET ANGELOS CORPORA ESSE DECERNAT.

Istud ego tamen philosophos reperio dicere, qui nonnullis disputationibus adstruunt et ipsos lunae uel solis globos incorporeis uidelicet spiritibus sub diuina quadam mente uegetari. sed oportet agnoscas hoc idem testimonium non solum pro sententia tua contra nos nihil, sed aduersus eandem pro nobis ualere plurimum. quod eo tibi accidit, quia philosophicam non intellegendo sententiam illud pro tua uidelicet parte posuisti, quod probe intellectum non nisi nostris tantum possit partibus suffragari. si enim corporeos spiritus esse dixissent, [*]( 1 quasi CG 2 cum om. A eiusdem quoque scripsi, eiusdem qu5 LS, eodemque 1Jl, eodem quoque b, eisdem quoque D, eiusdemque rell., eidem quoque Sch., eodem ne quoque uel eodem neque mauult Hartelius 3 sequare E\'G, sequere rell. et editores 4 agnoscente B, agnoscente H, agnoscis te Sch., agnoscite BS1 5 qua BCD BS 6 utare G 7 dubitat G utitur] et add. libri praeter Mb et Sch., ut add. B 8 pronuntiari S 9 quia Mb 15 stud B philosophus CG1 repperio BS 16 globus R rt in corporeis b 17 uaigari B 18 oportet] ut add. b, oportet M pro sententia] psentia B 19 sed] etiam add. p* aduersum HLBS 20 accedit ABDEFPB 23 partibus] par R esse] philosophi add. b, uncis ind. Schottus )

V in eorundem non definientium, sed arbitrantium potius auctoritate totus nihilominus argumentationis tuae cardo titubaret. cum uero illi non dubitanter, sed scienter, non corporeos, sed corporatos spiritus dixerint, nonne dinoscitur quodcumque est corporatum non esse corporeum? alioquin corporeos, non corporatos spiritus esse dixissent, quia illud est corporeum, quod incorporeus spiritus animat, illud autem incorporeum, quo corpus animatur. quapropter cum dilucide uiuificatum corpus ab, incorporeo uiuificante discreuerint, uidetur mihi quod iste corporis aduocatus aut philosophicam de substantia incorporali sententiam non intellexerit aut nequaquam pro se obiectare debuerit sub ipso sancti Hieronymi nomine.

Sequitur, et adiungit: si angeli, inquit, caelestia etiam corpora ad conparationem dei inmunda esse dicuntur, quid putas homo aestimandus est? quantum uideo, uiolentissimus disputator nec istud intellegit. angelos enim unius credit esse substantiae, ut melius de sideribus sentiat, quae corporatos spiritus iudicat. nam quid hic aliud uir doctus Hieronymus dixisse censebitur, nisi angelorum corpora habilitate sui atque potentia humanis longe praestare corporibus? pariter cum dixit: si angeli, etadiecit: caelestia etiam corpora, duo quaedam intellegi uoluit, angelos et caelestia corpora, quia cum angeli spiritus corporati sint, [*]( 13 cf. pag. 9, 11 ) [*]( 1 auctoritatem Mb 2 totius p* 8 corporeus B 4 spiritns] esse add. S2p2 5 corporeos] concorporeos ABF1GHLPS, concorporeus B, incorporeos D non corporatos, sed corporeos E1 6 quo C .7 qui A 9 uiuiflcato B quodsi B 10 philosophica me BF, philosophicam e AJDE 11 sententia AB FIBS 13 num persequitnr scribendum ? 15 aestimandns scripsi collato Fausti loco, existimandns codices 16 angelns B 17 credidit p de om. ABDEFH1S1 de sideribuB om. B siderins A1 18 indicat ABF Sch. numquid M editores, nam omisso quid p\' 20 habilitate sui GMTb, hnmilitate sui C, habitate sni HLBS, habitante sni AB, habitante ni DEFP, ab insita ui coni. Sch. ad C 22 nolnit u; nolnnt S angelos B 23 angelici editores )

sunt in caelo quaedam quae sola sunt corpora. igitur euidenter ostendit nullum corpus quamlibet supremum loco, quamlibet potens motu incorporeis posse praeponi. rursum in conparatione gradum faciens dicit: adeo diuinis hominem conparari non posse, ut nec angelus possit. discernit praeterea corpus et carnem, quia cum omnis caro etiam corpus sit, non omne corpus est caro. unde apostolus: alia caro uolucrum, alia caro piscium, alia autem hominum. et corpora caelestia et corpora terrestria, euidenter ostendens terrenum corpus etiam carnem fore, caeleste uero non etiam carnem. ne forte hic aptari conueniat illud quod eundem Hieronymum dicere meminit: globos siderum corporatos esse spiritus arbitrantur, ut ipsa sidera siue angelorum corpora corpora utique caelestia sint, cum illi spiritus qui istis corporati sunt corporei non sint, sicut et deum dicimus incarnatum, et sicut ipsa anima humana incarnatur utique, cum administrandam suscipit carnem. cui quamlibet illud accidat, quod scriptura testatur dicens: corpus quod corrumpitur, adgrauat animam, non tamen eandem in corpus conuerti credendum est, quamlibet pondere carnis oneretur, quia nec corpus unquam in animae naturam commutabitur, quamlibet eadem uegetante moueatur, alioquin non erit corpus. unde [*]( 7 I Cor. 15, 39 sq. 18 Sap. 9, 15 ) [*]( 1 sola] damla B uerba quae sola snnt corpora Barthio stupecta et \'transpositiuncula\' tananda uidentur 2 nalli JIb, nallibi coni.. Barthius 8 nuta Mb praeponi Mb Sch., conponi rill. in Mb, M reU. ei Seh. 4 diiit BDEF 5 angelos ABRLE 8, aglB DE, angelis M editores discerni ABDEF, quod cum enuntiato praecedente coniungunt praeterea] hẹc add. HLS B 9 ostendes S 10 caelestem CMk etiam] QBse b 11 illnd hic a. c. q. S 13 arbitratur Mb \' si angelorum b, si enangeliorum M 15 sint CMb sunt B dum A incarnata B* 1? suscepit ABDEFHLRS1 accedat Zibri praeter CQM et Sch, 19 eandem om. Sch. 20 honeretnr ABC1 D1FL1 21 corpus om. p1 in om. A natura AtC 22 eandem R uegetate J3, uegitate B, uegetata AВE1F, uegetatum E* ) illud quod apostolus dixit: et corpora caelestia et corpora terrestria, utrumnam de angelis an de sideribus an <de> terrenis quibusque corporibus, de quibus non est quaestio, intellegi uoluerit, ex consequentibus adparebit. indisimctim namque mox adicit ac dicit: alia caelestium gloria, alia autem terrestrium. et quae ista caelestia essent corpora, ut euidenter ostenderet: alia, inquit, claritas solis et alia claritas lunae et alia claritas stellarum. stella enim ab stella differt in gloria. ita et resurrectio mortuorum, eandem scilicet docens, quae est in siderum qualitate discrepantia, resuscitatorum corporum fore pro meritorum diuersitate distantiam. hic utique absque ambiguo doctor gentium de sola resurrectione humanorum corporum disputans huius modi conparationibus usus est. nam sic causam loci huius ingreditur: dicit aliquis, quo modo resurgent mortui? quali autem corpore uenient? w et ab hoc loco usque ad istam de sideribus conparationem id ipsum sine alterius cuiusquam causae interiectione persequitur nullam faciens de anima mentionem, ne scilicet illud, quod de selis lunaeue stellarumque, corporum profecto caelestium, differentiis disseruit, scaeuo forte iudicio de animabus dictum quisque sentiret. [*]( 1 I Cor. 15, 40 5 ibidem 7 I Cor. 16, 41 sq. 16 I Cor. l6, 35 ) [*]( 2 de ante aideribus om. S 3 de ante terrenis add. Hartelim, om. libri corporis B 4 ex] et B indisianctum G 6 illa Sch. 7 alia—etellarum om. B 9 a G gloriam Sch., gloriaIJ B 11 discrepantiam Mb resuscitantorum M, resnflcitandoram b 12 utrique ABHL, utrimque DEFP 15 dicet D1 16 qualill B 17 loco] ideo add. G 20 lunae vel FMR1b, lunae omisso ue Galland. stellarum quae b de cmte corporum add. ps corporum om. B profecto] scilicet Sch. 21 differentis B sceno GHLMRS, saeno rell., laeno coni. BartMus 22 quisquam coni. Bartkius, cf. Jin. 3 sentiret] putet p7 )

XIII. DE RESVRRECTIONE.

Nunc ergo si humanum corpus, terrenum scilicet atque moribundum, in id gloriae transformabitur, ut fiat de carnali spiritale secundum apostolum, qui ait: seminatur corpus animale, resurget corpus spiritale, et anima humana sic nunc spiritalis est, ut tamen corpus sit, ergo humana caro transferetur in animae dignitatem, cum facta fuerit corpus spiritale, et anima quae corpori iuste dominata, quae domino pie iusteque famulata est, quae deum fideliter credidit aut fortassis et sciuit, exaequata sibi carne sua ipsa quoque nihil pro substantiae qualitate promouebitur. et ubi est illud, non qui oculum carnis, sed qui oculum cordis mundauerit, deum uidebit? nam beati Mundo corde, quon- \' iam ipsi deum uidebunt. ergo forsan beatificabitur corpus pro modo suo et anima itidem pro modo suo. illud inmutabitur, ut spiritui per omnia ad nutum seruiat, cui contumax saepe restitit, et haec inmutabitur, ut deum uideat, quem flagrantia castae caritatis inhiauit. et quoniam apostolus spiritum, animam corpusque discreuit inquiens: ut integer spiritus uester et anima et corpus, quia post resurrectionem non animaliter uiuendum est, scilicet ubi non edendum uel bibendum, ubi non dormiendum neque coeundum est, transibit totum animale corpus in spiritale corpus, quia et anima tota transibit in spiritum, et erit totum spiritale corpus propter [*]( 5 I Cor. 15, 44 14 Mstth. 5, 8 20 I Thess. 5, 23 ) [*]( 3 nunc-corpus om. p* 4 id gloriae] gloriam Mb carnale MBb 6 reaurgit CH1MS1 8 transferetur Mb, transfertur reU. et Sch. facta G 10 insteque Mb, om. rell. et Sch. 11 et] se add. Barthim coaeqaata b ex glossa in M superteripta 15 forsitan libri practcr CM 16 modulo priore loco Mb, fortatse recte, cf. libr. H cap. IIII 17 resistit ABCGHL BS 19 animam om. A 21 et ante anima om. Mb 22 vel bibendum om. B 23 neque] uel Barthim tansibit B 24 et om. C 25 inhabitationem spiritus B )

inhabitantem spiritum. qui utique spiritus si in hac uita concupiuit aduersus carnem et concupiscenti aduersum se carni non cessit, iure in aeternum nihil illo difficultatis sentiet, cuius difficultates caelestis auxilii uirtute superauit, nec par erit ut exaequetur domino, qui eidem cessit inuitus, et in serui statu remaneat, qui uicit uoluntarius. quocirca datur intellegi, quod sicut in hac uita animae humanae substantia incorporaliter dignitate sui anteit corpus animale, ita post resurrectionem remunerationemque anteibit corpus spiritale. omne autem quod spiritali corpore potius est, corpus ut arbitror non est: ergo iuxta huius necessarii mei tractatum, qui angelos sola esse tantum corpora decernit, humanae substantiae angelica natura erit inferior. certum namque diuina auctoritate retinemus sanctorum corpora, quae inmutari merebuntur in gloriam, angelicis exaequanda corporibus dicente domino: et erunt sicut angeli in caelo. si igitur angeli spiritalia tantum corpora sunt uniusque substantiae et prouehetur corpus humanum ad angelici corporis dignitatem, homo angelo qualitate corporis exaequabitur, dignitate spiritus praeeminebit. quod si, ut est utique, uidetur absurdum, duplex ergo est angelica sicuti est humana substantia: habens corpus totius facilitatis maximaeque pulchritudinis, quod hominibus cum iubetur adpareat, habens incorporeum, quo deum semper uideat iuxta illud euangelicum quo dictum est: quia angeli eorum semper uident faciem patris mei. [*]( 15 Matth. 22, 30 24 Matth. 18, 10 ) [*]( 8 illo Mb, in illo 0, illud reU. et Sell., ex illo Barthius, illic p sentiat HLS 4 caelestes M 7 hnmona ABF1HLRS incorporabiliter ABEFGHR, inconparabiliter CLS 9 remuneratione que (quae b) Mb, remuneratione quoque Barthius 10 corporeum p* 11 tantum om. p* 12 discernit S humana substantia p humanae substantia angelica naturae Mb 15 exsequenda G, coaequanda b ex glossa in M superscripta 16 tamen Seh. 18 et ante homo add. p 19 coaequabitnr Mb, exequabaf S si ut] sicut LS, si ita A 20 est post ergo M, om. rell. 22 uideatur apparens M (corr. in marg.) 23 quod p\' 24 euuangelia 8 quod Mb 25 uideant AG )