Institutiones

Itaque si agonis mundialis intelleximus disciplinam, cuius exemplo beatus apostolus nos uoluit erudire, docens quanta in illa sit obseruatio, quanta diligentia, quanta custodia, quid nos conueniet facere, qua puritate oportebit custodire nostri corporis atque animae castitatem, quos necesse est cotidie sacrosanctis agni carnibus uesci, quas neminem inmundum contingere etiam ueteris legis praecepta permittunt? in Leuitico namque itA-praecipitur: omnia mundus manducabit carnes. et anima quaecumque comederit de carnibus sacrificii salutaris quod est domini, in qua est inmunditia, peribit coram domino. quantum est igitur integrit-atis munus, sine qua et illi, qui erant sub ueteri testamento, sacrificiis typicis non poterant interesse, et qui mundi huius corruptibilem coronam cupiunt adipisci, nequeunt coronari.

Itaque omni custodia cordis nostri sunt. latebrae primitus expaindae. quod enim illi in corporis puritate cupiunt adsequi, nos debemus etiam in arcanis conscientiae possidere, in qua dominus arbiter atque agonotheta residens pugnam cursus et certaminis nostri iugiter spectat, ut ea, quae in propatulo horremus admittere, ne intrinsecus quidem coalescere incauta cogitatione patiamur, et in quibus humana cognitione confundimur, ne occulta quidem coniuentia polluamur. quae licet possit hominum praeterire notitiam, sanctorum tamen angelorum ipsiusque omnipotentis dei scientiam, quam nulla subterfugiunt secreta, latere non poterit.

Cuius puritatis hoc erit euidens indicium ac plena probatio, si uel nulla imago inliciens quietis nobis et in soporem [*]( 10] Leu. 7,19-20 (LXX). ) [*]( 1 adimplere AGL promissam H uoluntatis H1T 2 corrumpent H1T 3 intellegimus H 6 conueniat H 11 ederit H 14 et GHLT: etiam Av 17 primitus latebrae L 19 debere Å etiam om. L in arcanis] in cordis archaois H in cordis L eonscieutia L 20 agonitheta GJHL 21 et] atque H spectat Gr et duo codd. apud Cuyckium: expectat ASLT expectet H 22 amittere L cooliscere Å 23 in s. t. G 24 conibentia GL 25 tamen] uamque Å 27 supterfugiunt A 28 plana H 9 inliciens Ãr: decipieus GHLTc quiescentibus Av sopore L )

Qualitas enim cogitationum, quae distentionibus diei neglegentius custoditur, probatur quiete nocturna. et idcirco cum intercesserit aliqua talis inlusio, non culpa somni credenda est, sed neglegentia temporis praecedentis et manifestatio morbi latentis intrinsecus, quem non primitus noctis hora parturiit, sed intimis animae reconditum fibris ad cutis superficiem somni refectione produxit, arguens occultas aestuum febres, quas per totum diei spatium noxiis cogitationibus pasti contraximus: ut solent malae quoque ualitudines corporum non ea colligi tempestate in qua uidentur emergere, sed neglegentia sunt praeteriti temporis adquisitae, quo pastus quis inprudenter escis contrariis noxios umores sibimet letalesque contraxit.

Ideoque humani generis creator et conditor deus, opificii sui naturam prae omnibus emendationemque cognoscens, illic curam adhibuit medicinae, unde causas morbi principaliter nouerat emanare quicumque, inquiens, uiderit mulierem ad concupiscendum eam, iam moechatus est eam in corde suo. petulantes oculos notans non tam eos arguit quam illum interiorem sensum, qui officio eorum male utitur ad uidendum. cor namque est aegrum et saucium libidinis telo quod ad concupiscendum uidet, beneficium intuitus recte sibimet a creatore concessum suo uitio ad operum prauorum ministeria contorquens et in semet ipso reconditum concupiscentiae morbum contemplationis occasione producens. idcirco [*]( 211 Matth. 5, 28. ) [*]( 1 nullus HL 6 non distinguit H distinctionibus L 8 somnii HL 9 neglig. Gl 10 ora parturit H 11 reoonditus L febris H1L1 12 perduxit H 13 febris L 14 ualetudinegA ualitudinis L1 15 collegi H1 nOm. Ar neglig. 01 17 eseis saluti contrariis Lv humores L letais q us H* letalesque L 18 XI H opifici H* 19 emendationisque Å mendationesque T 20 principalis A 22 concupiscendam W mechatus \' H 28 nutans H 25 sauciatum H 28 ipsum A 29 occassione H )

Haec igitur erit purgationis huius prima custodia, ant, cum menti nostrae memoria sexus feminei per subtilem sg gestionem diabolicae calliditatis obrepserit, primum recordati ? ne praemissa matris, sororum uel parentum seu certe feminarm sanctarum quantocius eam de nostris recessibus extrudere e stinemus, ne, si fuerimus in ea diutius inmorati, occasione sexus semel indeptus index malorum ad eas personas exinde subtiliter deuoluat ac praecipitet mentem, per quas noxias cogitationes possit inserere. quamobrem illius praecepti iugiter meminisse debemus: omni custodia serua tuum cor, et secundum dei principale mandatum sollicite serpentis obseruare noxium caput, id est cogitationum malarum principia, quibus serpere in animam nostram diabolus temptat, nec sinamus per neglegentiam penetrare in cor nostrum reliquum eius corpus, id est oblectationis adsensum, qui procul dubio, si fuerit intromissus, morsu uirulento mentem interimet captiuatam.

emergentes etiam peccatores terrae nostrae, id est sensus carnales, * in matutinis sui ortus nos oportet extinguere, et dum adhuc [*]( 6] Prou. 4, 23 (LXX). 18] 1. c. 19] cf. Gen. 3, 15. 25] Ps. 100, 8. ) [*]( I 1 praecipitur om. H 2 occupatione H 4 cuatodire A proderit H1L1 procederet H1 6 illo A 7 utrobique L utique T poteat ad uidendum oculorum A 9 XII H 10 mentis L memoriam AL feiuinae A auptilem AH suggessionem A aubiectionem L 12 sororis A sororumque HT 13 quantotius GH2L quamtotius H1 eam de] eaodem de H\' eandem L\' 14 nisi L1 inmorari G1 demorati H cocasione G2H2 occassione H1 15 illei G1 index Lx 16 suptiliter reuoluat A 17 cogitationis H1 20 malorum G1H1 21 diabolus H 22 neglig. G1 corporis L 23 oblectationes H1L1 24 murso uirolento H1 interimit L )

Et ut cuncta praeteream, quae in sanctis scripturis ob laudem uirtutis huius inserta sunt (non enim mihi propositum est laudem texere castitatis, sed de qualitate ipsius, uel quemadmodum adquiri et custodiri debeat quiue sit finis eius, patrum traditionibus explicare), unam tantummodo ponam apostoli beati sententiam, qua pateat qualiter illam Thessalonicensibus scribens uirtutibus praetulerit uniuersis, tali eam uerbi nobilitate commendans.

Haec est, inquiens, uoluntas dei, sanctificatio uestra. et ne forte dubium nobis relinqueret uel obscurum, quidnam sanctificationem uoluerit appellare, utrum iustitiam an caritatem an humilitatem an patientiam (in omnibus enim istis uirtutibus creditur adquiri sanctificatio), infert et manifeste designat, quid proprie sanctificationem uoluerit appellare: haec est uoluntas dei, sanctificatio uestra, ut [*]( 1] Ps. 136, 9. 4] Luc. 11, 21. 8] 1. c. 22. 21J I Thess. 4, 8. 27] 1. c. 3-5. ) [*]( 1 babyllonis Å babiloais H 2 teneri H enecti H1 coaibentiam GL 3 pernit. GIL insurgunt HL 4 uincuntur L 5 scilicet spiritus Hv 6 sui cordis L commonens H1 8 longo] multo Å conquaesitae HI 9 uinccrit G1H1 diabulus H consensum L1 11 scribturarom AH 13 XIII H scribturis A 14 laude A propositura mihi H IS de qualitate] qualitatem Ar 16 quemammodum L et] uel AHv qui uel G 18 beati apostoli Hv tbesalonic. H 19 praetulerat H1 21 XIIII H 22 uobis mliquerit LI 24 an post caritatem om. L 26 quod L1 )

tertio quoque post pauca infert, rursus eam sanctimoniam pronuntians: non enim uocauit nos deus in ignominiam sed in sanctimoniam. itaque qui haec spernit, non hominem spernit sed deum, qui etiam dedit spiritum suum sanctum in nobis. auctoritatem praecepto suo inuiolabilem iunxit dicens qui haec spernit, id est quae de sanctimonia praefatus sum, non hominem spernit, hoc est me qui haec praecipio, sed deum, qui in me loquitur, qui etiam spiritui suo sancto cor nostrum habitaculum deputauit. cernis simplicibus uerbis ac puris quibus eam praeconiis quantisque extulerit laudibus, primum uirtuti huic sanctificationem proprie tribuendo, deinde per hanc adserens uas nostri corporis inmunditia liberandum, tertio, quod abiecta ignominia et contumelia in honore sit et sanctificatione mansurum: postremo, quae summa est perfecti praemii ac beatitudinis remuneratio, per hanc habitatorem pectoris nostri sanctum fore spiritum designauit.

Et licet ad finem libelli tendat oratio, aliud adhuc simile huic praeter promissum eiusdem apostoli testimonium ponam. ad Hebraeos namque scribens pacem, inquit, sectamini cum omnibus, et sanctimoniam, sine qua nemo [*]( 9] 1. o. 7-8. 15] II Cor. 13,3. 16] cf. Eph. 2, 22. 27] Hebr. 12, 14. ) [*]( 1 inquid AH 2 suum uas L sanctificatione et honore Lv et Uulg. 4 ignorant] non nouerunt L uides Ar cf. contra Nestor. IIII, 11, 2 7 et in inmunditia ALJc et in ignominia et inmunditm H 8 nrsum H 9 deus om. AG 10 ignominiam GHLT: immunditiun Av et Uulg. sanctificationem Grv d Uvlg. 12 sanctum suum H 13 iunczit H 14 sanctimonio H2 18 uirtutibus L1 20 ab inmunditia GLv 21 contumilia A 22 summa sit perfectio H hac Lx 25 XY H aliut Å 26 premissum S: cf. pag. 123,17 27 hebreoe codd. inquid H )