Institutiones

Postremo instruat auctor salutis nostrae, quid nos oporteat in singulis quibusque quae gerimus non modo sentire,I [*]( 1 agebatur H proficisaet H1L1 2 truherintquo H cordis L 3 neuos GL naeos H macula. LI 4 inuehebantur L 8 quia LI 9 ne L1 inferorum LI 10 neglegeutiam LI putius H 11 regna L 12 huwili. tate perpetua L 13 consideratio L1 hec G1 ac L et om. L 14 cou- tenderent GXL: considerint H tenderent G2Sv 17 traditionis et instructiones G1 et institutiones om. L 18 contritione L\' 19 nec H 20 inflante uacuemus G1HL2T: inflant euacuemus Lx inflante euacuemus G7Sc 21 possedere Hl 22 nec Hl optentu G2 23 labori Lx 27 instruat G 28 geremus Hl )

uidentes etiam cor nostrum in timore domini et patientia roborari dicamus: et factus est dominus firmamentum meum. et eduxit me in latitudine. scientiam quoque profectu operum intellegentes nobis augeri dicamus: quoniam tu inluminas 1 lucernam meam domine: deus meus inlumina tenebras meas. quoniam in te eripiar a temptatione, et in deo meo transgrediar murum. deinde sentientes nosmet ipsos fortitudinem tolerantiae conquisisse et in semita uirtutum facilicus- Cilius ac sine labore dirigere adiciamus: deus qui praecinxit cilius uirtute: et posuit inmaculatam uiam meam. qui perfecit pedes meos tamquam cerui, et super excelsa Statuit me, qui docet manus meas ad proelium.

conaecuti etiam discretionem, qua roborati possimus aduersarios [*]( 1] loh. 5, 30. 2] Ioh. 14, 10. 8] PI. 117. 13—14. 10J Ps. 93, 17—19. 17] Ps 17, ;9-20. 19] 1. c. 29-30 24] 1. c. 33-36. ) [*]( 1 inquid G1H 2 fecit H 4 se om. L facere se posse 8 hiis H 4} et nos itaque L 7 adiutoriu L 8 uersatus] euersus H 11 adiuuat H 13 adiuuat Gt 16 domiui om. L discamus H1 21 deum meum G 22 deinde HLT: dein Gv 23 tollerantiae HL1 24 adiciamus G: dicamus HLTv cf. inferam pag. 218, 6 praecinexit H preciuxisti G praeciucxisti T praecingis c 25 uirtute L2T poauisti GTv 26 perficis e meus H1 tamquam] ut H escelsa mea G 27 statuit G7L: statuis G1r statuens Hc statues T docis G1 doces G2Tv plium H )

rursus infirmitatLs nostrae memores nec posse nos tam acerbos uitiorum hostes fragili carne circumdatos sine illius adiutorio superare dicamus: in te inimicos nostros uentilabimus, et in nomine tuo spernemus insurgentes in nos. non enim in arcu meo sperabo: et gladius meus non saluabit me. tu enim saluasti nos de adfligentibus nos: et odientes nos confudisti. sed etiam praecinxisti me uirtute ad bellum: subplantasti omnes insurgentes in me subtus me. et inimicos meos dedisti mihi dorsum, et odientes nos confudisti.

sed nec armis nostris posse nos uincere co- gitantes dicamus: adprehende arma et scutum: et ex- surge in adiutorium mihi. effunde frameam, et conclude aduersus eos, qui persequuntur me: dic animae meae: salus tua ego sum. et posuisti arcum aereum brachia mea. et dedisti mihi protectionem salutis meae: quia nec patres nostri in gladio suo possed runt terram, et brachium eorum non saluauit eos: = [*]( 1] 1. c. 36-37. 5] 1. o. 38-89. 11] Ps. 43, 6—8. 16] Ps. 17,. 40-41. 19] Ps. 34, 2-3. 22] Ps. 17, 35—36. 24] Ps. 43,4. ) [*]( 1 proclamamus H dñm H eum L erexit (ἀνώρθωσε) GL: cor-. rexit HTv et Uulg. 5 sequantur G1H secuntur LT 7 potuerunt G1 8 sub G L: subtus HTv et Uulg. pedibus meis L rursum HTrr 9 aoeruuos G1H1L1 10 fragilli H 11 uentilauimus L1 12 spernimus G1H1 in nobis HTv et Uuig. arco Hl 13 salusuit Lx me om. L1 tu enim saluasti HLT: saluasti enim Gv et Uuig. 14 de GL: ez HT 16 supplasti HT omnes om. HT 18 nos (priore loco) OL: me HTv 21 persecuntur HLT 22 posuisti G: posuisti ut HLv et Uulg. 24 mess LIT: tuae GHL2v et Uulg. nostros H in om. G posaiderunt G1Т possidebunt H 25 saluabit G1H1 )

postremo uniuersa beneficia eius cum gratiarum actione mente sollicita perlustrantes super his omnibus, quod uel pugnauimus uel inluminationem scientiae uel disciplinam discretionis ah eo consecuti sumus, uel quod suis nos armis instruxit et uirtutis cingulo conmuniuit, uel quod inimicorum nostrorum nobis praebuit dorsum et tribuit uirtutem comminuendi eos ut puluerem ante faciem uenti, intimo cordis affectu clamemus ad eum: diligam te domine uirtus mea: dominus firmamentum meum, et refugium meum, et liberator meus. deus meus adiutor meus, et sperabo in eum. protector meus, et cornu salutis meae, et susceptor meus. laudans inuocabo dominum: et ab inimicis meis saluus ero.

Non solum pro his ei gratias referentes, quod uel rationabiles nos condidit uel liberi arbitrii potestate donauit uel baptismi largitus est gratiam uel scientiam legis adiutoriumque concessit, sed etiam pro his, quae erga nos cotidiana eius prouidentia conferuntur, quod scilicet aduersariorum nos insidiis liberat, quod cooperatur in nobis, ut carnis uitia superare possimus, quod a periculis nos etiam ignorantes protegit, quod a lapsu peccati communit, quod adiuuat nos et inluminat, ut ipsum adiutorium nostrum, quod non aliud quidam interpretari uolunt quam legem, intellegere et agnoscere ualeamus, quod pro neglegentiis delictisque nostris eius inspiratione latenter conpungimur, quod dignatione eius uisitati saluberrime castigamur, quod ab eo nonnumquam etiam inuiti trahimur ad salutem, postremo quia ipsum liberum arbitrium nostrum, [*]( 8] PI. 17,48. 10] Ps. 17, 2-4. ) [*]( 2 faciei tuae HT conplacuit tibi OT: con(com-)placuisti HLv et Uulg. 6 nos suis H intruxit H 7 communiuit GL 8 et retribuit H 9 clamamus H 10 uirtus L: fortitudo GHT et Uulg. domine L Z1 liberator meos Gl 13 et post meae om. GT laudans ... 14 wuus aro om. H1 15 ei] et L1 refferentes H uel om. L 16 potestatem H H.7 adiutorium L 21 a om. L 22 a om. L1 commonet ex communet H iuuat L 24 legem dei H 25 negligentiia G1 insperatione H 26 conpnggimur H dignationem Lx )

Haec est proprie humilitas erga deum, haec est antiquissimorum patrum sincera fides, quae penes successores ipsorum mera nunc usque perdurat. cui fidei uirtutes apostolicae, quae saepenumero per eos manifestatae sunt, non solum apud nos, sed etiam apud infideles et incredulos indubitatum testimonium reddunt. qui simplicem piscatorum fidem corde simplici retinentes non eam syllogismis dialecticis et Tulliana facundia spiritu concepere mundano, sed experimento uitae sinceris actuque purissimo, correctione quoque uitiorum, et ut uerius dixerim in ipsa perfectionis inesse naturam oculatis indiciis deprehenderunt, sine qua nec pietas in deum nec uitiorum purgatio nec emendatio morum nec uirtutum consummatio poterit adprehendi.

Noui quendam de fratrum numero (quem utinam minime scissem, siquidem post haec ordinis mei gradu se passus est praegrauari), qui probatissimo cuidam senum uitio carnis semet ipsum grauissimo confessus est inpugnari: nam contra usum naturae desiderio patiendi magis quam inferendi ignominiam intolerabili aestu libidinis urebatur. tum illum ut spiritalem uerumque medicum interiorem causam morbi huius et originem protinus peruidisse: qui grauiter suspirans, nequaquam, ait, tam nequam spiritui tradi te dominus permisisset, nisi aliquid blasphemasses in eum. quo ille conperto confestim procidit ad pedes eius in terram, summaque admiratione perculsus [*]( 1 cliuins H dircgit H 3 proprie] prima. H 4 qui L1 5 mera G: merita L\' merito HL1 intemerata Tr fide uirtutis LI 6 per eos om. G1 mauifeste H 9 syllogismis GL2: sillogismis H syllogissimis Lx ris et tullituja ... cap. 28 do ore suo prorsns emittere extant in C t d tcrtuliana H 10 concipere CH concidere L 11 Rinceris CHL: sincere G (c in rax. m. 2) v correptionp H 12 naturam CG2v: natura rell. indicis H 13 comprachenderunt L 14 emundatio H 16 noni ... numero cuan. in C 17 seirem H 18 probissimo G 19 impngnare L 20 ignominin H 21 ut om. L ille ut spiritidia uernsque medicus... pernidit H 23 preuidisse G\' ait ncqunquam H 24 aliqait blasphemassis C 25 in om. H procedit GIH 26 ad terram H summa ex summam L admirationẽ Lx J )