De Consensu Evangelistarum

Augustine

Augustine. Sancti Aureli Augustini Opera, Sectio III, Pars IV (Corpus scriptorum ecclesiasticorum Latinorum, Volume 43). Weirich, Franz, editor. Prague; Vienna; Leipzig: F. Tempsky; G. Freytag, 1904.

III. Nunc ergo quantum possumus ipsum ex omnibus ordinem iam sequamur. cum itaque secundum Iohannem hoc Petro praedictum esset, sequitur idem Iohannes et conserit [*]( 6 Marc. 14, 30. ) [*]( 1 hae noe Bl scriber JB1, scribis Cl PF1 Q g 2 conaicianeris B 3 inciperit CXP primum om. CP 6 dicit I bis om. J2 7 negaturus es D re1 ita] add. s. I. enim C2 8 locum om. Bl 9 etiamj iam 01 conuenire p 10 querantur p uerba] narrationis uerba 2 11 inuenire C1P et om. 01 l, ex H 12 agnoscendum g 13 enangelistarum-diuersis om. Bl 14 siue] si uero B2 16 predixit r sicut] si r indigatur (g radendo in c mut.) CP, indicatur D V HAJ&L p l, indicatur r 17 possunt V tu 18 in unum om. B 20 easet] est JB1 21 est] add. discordia r 22 nunc] sic p nunc-ipsum spat. uac. L nunc-esset minio A ergo] uero HES ay g 23 hoc] iam B, om. AlElL )

279
domini sermonem dicentis: [*]() non turbetur cor uestrum. creditis in deum, et in me credite. [*]() in domo patris mei mansiones multae sunt, et cetera sermonis eius praeclara maximeque sublimia diu narrat, donec contextim ueniat ad illum locum, ubi ait dominus: [*]() pater iuste, et mundus te non cognouit, ego autem te cognoui, et hi cognouerunt, quia tu me misisti, [*]() et notum eis feci nomen tuum et notum faciam, ut dilectio, qua dilexisti me, in ipsis sit et ego in ipsis. cum autem [*]() facta esset contentio inter eos, quis eorum uideretur esse maior, sicut Lucas commemorat, [*]() dixit eis: reges gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent super eos benefici uocantur. [*]() uos autem non sic, sed qui maior est in uobis fiat sicut iunior et qui praecessor est sicut ministrator. [*]() nam quis maior est, qui recumbit an qui ministrat? nonne qui recumbit? ego autem in medio uestrum sum sicut qui ministrat. [*]() uos autem estis qui permansistis mecum in temtationibus meis. et ego dispono uobis, sicut disposuit mihi pater meus regnum, [*]() ut edatis et bibatis super mensam meam in regno, et sedeatis super thronos iudicantes duodecim tribus Israhel. [*]() ait autem dominus Simoni, sicut Lucas ipse subiungit: ecce satanas expetiuit uos, ut [*]( 1 Ioh. 14, 1 et 2 4 cf. Ioh. 14, 1-31; 15, 1-27; 16, 1-33; 17, 1-26 5 *Ioh. 17, 25 et 26 9 *Luc. 22, 24-38 ) [*]( 2 in deum creditis (signa transpos. add. C) CP in alt. om. CP 3 manaionesi B1 cetera] s. I. add. que M1 sermones N1, sermonibus M eius] domini V, huius % praeclaramexmeq. J31 4 ueniam Bl 5 pater eius te JB1 et exp. N, om. RD HAEL edd. praeter gm, om. v 6 te om. Bl hii BR CzP, ii Im 7 feci eis V M gv 8 delexissti B 9 esset] add. et ON v 13 uenefici Bl, benifici R 14 iunior] minorx 41 edd. praeter g m, v (6 νεώτερος, sed Cant. 6 μειϰρóτερος, cf. specul. 27) 15 ministratur ClP namque g quis] qui BR est om. R 17 ministra ElL 18 mihi mecum 01 tribulationibuS HAeiZ 20 ut] at B 21 regno] add. meo NzMsQ E1 γϰψ edd., v (μου) om. Cant.) 22 simon Cl, om. simoni. 23 ecce] simon ecce B r aelm, simon simon ecce v expetiit R )
280
cribraret sicut triticum; [*]() ego autem rogaui pro te. ut non deficiat fides tua, et tu aliquando conuersus confirma fratres tuos. [*]() qui dixit ei: domine, tecum paratus sum et in carcerem et in mortem ire. 34 et ille dixit: dico tibi, Petre, non cantabit hodie gallus, donec ter. abneges nosse me. et dixit eis: [*]() quando misi uos sine sacculo et pera et calciamentis, numquid aliquid defuit uobis? [*]() at illi dixerunt: nihil. dixit ergo eis: sed nunc qui habet sacculum tollat, similiter et peram. et qui non habet uendat tunicam suam et emat gladium. [*]() dico enim uobis, quoniam adhuc hoc quod scriptum est oportet impleri in me: et quod cum iniustis deputatus est. etenim ea quae sunt de me finem habent. [*]() at illi dixerunt: domine, ecce gladii duo hic. at ille dixit eis: satis est. et ymno dicto, sicut Mattheus Marcusque commemorant, exierunt in montem oliueti. [*]() tunc dicit illis Iesus: omnes uos scandalum patiemini in me in ista nocte. scriptum est enim: percutiam pastorem et dispargentur oues gregis. [*]() postquam autem resurrexero, praecedam uos in Galilaeam [*]() respondens autem Petrus ait illi: etsi omnes scandalizati fuerint in te, ego numquam scandalizabor. [*]() ait illi Iesus: amen dico tibi, quia in hac nocte, antequam gallus cantet, ter me negabis. [*]() ait illi Petrus: etiamsi oportuerit me mori tecum, non te negabo. similiter et omnes discipuli dixerunt. haec secundum Mattheum inseruimus; sed et Marci paene ipsa et [*]( 12 Es. 53, 12 15 *Matth. 26, 30-35 27 cf. Marc. 14, 26-31 ) [*]( 1 cribaret NMlQ H (if. 274,11) 2 ut non] ne HAelL 5 hodie om. BD 6 neges D (ef. 274, 16) 8 ad BlB eis om. dEIL (om. uerc. ueron. cant. al.) 12 quod om. E2 fx pmv 14 domine om. B ecce] sunt HAetL duo gladii HAEL v 15 ymno B A p, hymno cet. 17 dicit om. Hl, ait JBP, dixit B rael patimini Q 19 dispargentur B H, disperg. (desp. Q) cet., edd. (275, 1) 20 surrezero M 21 et respondens petrus M x )
281
totidem uerba sunt, nisi quia distat illud quod de galli cantu iam supra enodauimus.

Contexit ergo narrationem Mattheus et dicit: [*]() tunc uenit Iesus cum illis in uillam, quae dicitur Gethsamani. hoc dicit et Marcus, hoc et Lucas non expresse nominato praedio, cum ait: [*]() et egressus ibat secundum consuetudinem in montem oliuarum. secuti sunt autem illum et discipuli. [*]() et cum peruenisset ad locum dixit illis: orate, ne intretis in temtationem. iste locus est, cuius nomen illi dixerunt Gethsamani. ibi fuisse intellegimus hortum, quem commemorat Iohannes ita narrans: haec cum dixisset Iesus, egressus est cum discipulis suis . trans torrentem Cedron, ubi erat hortus, in quem introiuit ipse et discipuli eius. deinde secundum Mattheum [*]() dixit discipulis: sedete hic, donec uadam illuc et orem. [*]() et adsumto Petro et duobus filiis Zebedaei coepit contristari et maestus esse. [*]() tunc ait illis: tristis est anima mea usque ad mortem; sustinete hic et uigilate mecum. et progressus pusillum procidit in faciem suam orans et dicens: mi pater, si possibile est, transeat a me calix iste; uerum tamen non sicut ego uolo, sed sicut tu. [*]() et uenit ad discipulos et inuenit eos dormientes, et dicit Petro: sic [*]( 3 *Matth. 26, 36 a 5 cf. ib. 38—46; cf. Marc. 14, 32—42; cf. Lnc. 22, 39-46 6 Luc. 22, 39 et 40 10 cf. in Ioh. eu. tr. 112, 1 11 Ioh. 18, 1 15 *Matth. 26, 36 b-46 17 cf. Marc. 14, 32 ) [*]( 1 identidem Q 8 ergo] igitur rael narrationem] add. auam E2 y tunc-uillam sp. uac. L 4 uilla B CP gethsamani CP, gesaamani 22, gethsem. cet. (γεϑσαμαννοι Cant.) 5 et marcus om. A&LS hoc alt. OM. S 6 cum] quam B et om. B 8 illum om. AlElS, eum R E* i 9 eia g 10 cui M gethsamani BR P, getaemani C r. gethaem. cet. 11 et cum hoc p, hoc cum r 12 regressus CP, eegr. F 18 ortus B N 14 introiuit (-bit Q) D MQ edd., c, introit B, introiit cet. discipuli-dixit om. B 15 diecipnlis] eis p, disc. suis elv 19 hic om. B 20 pater mi PV v 22 discipulos] add. suos BD HAEL elv 23 inbenit B1 dixit r petro om. L )

282
non potuistis una hora uigilare mecum? [*]() uigilate et orate, ut non intretis in temtationem. spiritus quidem promtus est, caro autem infirma. [*]() iterum secundo abiit et orauit dicens: pater mi, si non potest hic calix transire, nisi bibam illum, fiat uoluntas tua. [*]() et uenit iterum et inuenit eos dormientes; erant enim oculi eorum grauati. [*]() et relictis illis iterum abiit et orauit tertio eundem sermonem dicens. [*]() tunc uenit ad discipulos suos et dicit illis: dormite iam et requiescite; ecce adpropinquauit hora et filius hominis tradetur in manus peccatorum. [*]() surgite, eamus; ecce adpropinquauit qui me tradet.

Haec etiam Marcus eoque prorsus modo adque ordine conserit aliquanto breuius quasdam constringens sententias et aliquid magis aperiens. nam uidetur hic sermo secundum Mattheum tamquam sibi ipsi contrarius, quod post tertiam orationem uenit ad discipulos suos et dicit illis: [*]() dormite iam et requiescite; ecce adpropinquauit hora et filius hominis tradetur in manus peccatorum. [*]() surgite, eamus; ecce adpropinquauit qui me tradet. quomodo enim supra dormite iam et requiescite, cum conectat: ecce adpropinquauit hora, et ideo dicat: surgite, eamus? qua uelut repugnantia commoti qui legunt conantur ita pronuntiare quod dictum est: dormite iam et requiescite, [*]( 1 potuisti pg (Marc. 14, 37) 2 ut non] ne r 3 proptus B 5 uolumtas B, uolont. C 6 eos] illos B enim om. Q, autem N 7 oculi eor.] oculorum Bl 9 dixit r, ait g 10 quiescite p adpropinquabit 02 AE1L g r 11 manibus p surgete 01 12 adpropinqaabit RC2.AE1L gr .13 etiam] iamAEIL eaqueB, eo quoqae p modo] eo modo HAE1 eo ordine AEL 14 aliquanto BRD CP 0 HAEL ram, aliquando cet. 16 ipsi om. BR 17 ait p, dixit rael 18 adpropinquabit C2V A&L gr (sic infra) 19 manibus p aurgete C1 21 supra] super B, add. dicit x p, add. dixit N* rael cum] dicit cam D cognectat B, conectati C\'P, conectit 02, sabnectat p 22 adpropinqaabit C2V AEL g r et] ac p surgete 01 23 qua om. Cl 24 quiescite BXR. )

283
tamquam ab exprobrante, non a permittente sit dictum. quod recte fieret, si esset necesse. cum uero Marcus ita hoc commemorauerit, ut, cum dixisset: dormite iam et requiescite, adiungeret sufficit et deinde inferret uenit hora, ecce tradetur filius hominis, utique intellegitur post illud quod eis dictum est: dormite et requiescite, siluisse dominum aliquantum, ut hoc fieret quod permiserat, et tunc intulisse: ecce adpropinquauit hora. ideo post illa uerba secundum Marcum positum est sufficit, id est (quod requieuistis iam sufficit). sed quia commemorata non est ipsa interpositio silentii domini, propterea coartat intellectum, ut in illis uerbis alia pronuntiatio requiratur.

Lucas autem praemisit, quotiens orauerit; dixit sane, quod isti tacuerunt, et orantem ab angelo confortatum et prolixius orantis sudorem fuisse sanguineum et guttas decurrentes in terram. cum ergo dicit: et cum surrexisset ab oratione etuenisset ad discipulos suos, non expressit quota oratione; nihilo tamen illis duobus repugnat. Iohannes uero, posteaquam in hortum ingressum dicit cum discipulis suis, non comme* morat, quid illic egerit, donec eius traditor cum Iudaeis ad eum conprehendendum ueniret

Tres igitur isti eandem rem ita narrauerunt, sicut etiam unus homo ter posset cum aliquanta uarietate, nulla tamen [*]( 3 Marc. 14, 41 13 cf. Luc. 22, 41 et 42 14 cf. ib. 43 et 44 16 Luc. 22, 45 18 cf. Ioh. 18, 1 20 cf. ib. 2-11 ) [*]( 1 quamquam B ab om. P, 8. l. N a] ut CP 3 commemoraberit B 4 adinngerit CP, -nxerit g ora B, hora et B 5 tra ditur C\'P 6 dormite] add. iam 0 xw elm requiescete C . dominna HAEL 7 aliquantulum e I flerit ClP praemiserat CP S* g. promiB. AELS1 r p 8 adpropinquabit CV HAEL g r 9 id— sufficit om. BR r requieuissetiB CP 11 domino CP coarctat reltn in om. H. etiam in p 15 fudisse x sanguinem PV N, sangninatum g decurrisse r in terra ClPV 16 resurrexisaet B 17 quod ab JB, quot H 18 nihil RD V p, nihil (hoc 8. I. add.) F, nihil his N, in nihilo HAelL r gael, in nullo E2, neque hoc r tamen] add. hoc p. add. in RD 21 uenerit CPV p 22 tre ElL, tria A1 secuti AJJ, sicuti E y 23 possit F\' A\'S, posset loqui r aeI aliqua CPF1 )

284
aduersitate. Lucas autem, quantum ab eis progressus, id est auulsus fuerit, ut oraret, manifestius aperuit dicens: quantum iactus est lapidis. porro autem Marcus primo ex uerbis suis idem narrauit rogasse dominum: ut, si fieri posset. transiret ab eo illa hora, id est passionis, quam calicis nomine mox significauit. deinde uerba ipsa domini sic enuntiauit: abba pater, omnia tibi possibilia sunt, transfer calicem hunc a me. quibus uerbis si adiungas quod illi duo dixerunt et quod ipse etiam Marcus ex persona sua pariter supra posuit, ita sententia manifestatur: pater, si fieri potest, omnia enim tibi possibilia sunt, transfer calicem istum a me, ne quis eum putaret patris minuisse \'potestatem, cum ait: si fieri potest; non enim dixit (si facere potes\', sed: si fieri potest; fieri autem potest quod ille uoluerit. sic itaque dictum est si fieri potest, ac si diceretur si uis. manifestauit enim Marcus, quo intellectu accipiendum sit si fieri potest, quando ait: omnia tibi possibilia sunt. et quod commemorauerunt eum dixisse: uerum non quod ego uolo, sed quod tu — quod tantundem ualet, quantum si et ita dicatur: uerum tamen non mea uoluntas, sed tua fiat — satis ostendit non ex possibilitate, sed ex uoluntate patris dictum esse si fieri potest, praesertim quia Lucas et hoc ipsum planius intimauit; non enim ait: si fiori potest, sed: si uis. cui apertiori sententiae apertius iungitur quod Marcus posuit, ut ita dicatur: si uis, omnia enim tibi possibilia sunt, transfer a me calicem istum. [*]( 2 Luc. 22, 41 4 *Marc. 14, 85 et 36 24 Luc. 22, 42 ) [*]( 1 autem BBD, enim cet., edd. 2 ot oratet B 5 transiret OM. B ora B 6 deindein CP 10 sententiam B 12 istam] hunc V eam] enim BlRD minaisset B 13 (si om.) faceres Bl 16 si uis] suis Bl manifeetaret B2, -abit AelL quod B2 intellectum CPl 17 sit] est B1 19 quod tandem B1, quantundem H1A1E1L, tantundem A2E2S rael, quod tantum p uadet Bl 20 et si RD mea] meet B1 uoluntate R 21 possibilitate BIRD V, inpossibilitate (imp.) cet., edd- sed ex uoluntate om. Bt 28 et om. BlB ait] dixit BD 25 si uis o. enim] enim omnia suis B\', si enim uis omnia BD 26 a me om. CPV )
285

. Quod autem ipse Marcns non solum pater sed abba pater eum dixisse commemorat, hoc est abba Hebraeice, quod est Latine pater. et fortasse dominus propter aliquod sacramentum utrumque dixerit uolens ostendere illam se tristitiam in persona sui corporis, id est ecclesiae suscepisse, cui factus est angularis lapis, uenienti ad eum partim ex Hebraeis, ad quos pertinet quod ait abba, partim ex gentibus, ad quas pertinet quod ait pater. etiam Paulus apostolus non praetermittens hoc sacramentum: in quo clamamus, inquit, abba pater, et iterum ait: misit deus spiritum suum in corda nostra clamantem abba pater. oportuit enim ut bonus magister et uerus saluator infirmioribus conpatiens in se ipso demonstraret non debere suos martyres desperare, si qua forte cordibus eorum inreperet sub tempus passionis ex humana fragilitate tristitia, cum eam uincerent uoluntati suae praeponendo uoluntatem dei, quia ille scit, quid expediat quibus consulit. de qua tota re non nunc tempus est, ut uberius disseratur; agitur enim modo de conuenientia euangelistarum, in quorum diuersitate uerborum salubriter discimus non aliud in uerbis ad audiendam ueritatem quam sententiam loquentis esse requirendam. hoc est enim pater quod abba pater, sed ad sacramentum intimandum planius est abba pater, ad unitatem significandam sufficit pater. et dominum quidem abba pater dixisse credendum est; sed tamen non eluceret sententia, nisi aliis dicentibus pater demonstraretur sic esse [*]( 5 cf. Eph. 2, 11-22 9 Rom. 8, 15 10 *GaI. 4, 6 ) [*]( 1 sed] add. et r pater] per AelL, om. r 2 eum om. Bl hebraeice (haebr. R) BR Q, ebreicae El, hebraice (ebr., -cae) cet., edd. 3 saaementiim Bl 4 dixerit] add. quia ipus dixit abba pater utrumque idem naleat r 6 angulariis B aenientibus HAelL g, ex diaerso uenienti E* Y 7 abba-ait om. R quas] quos jB1 8 pertini Bl praetermittit HAelL g 10 misitme Bl suum] filii sui B1 V v (too oloo αύτού), cf. Tert. adu. Marc. 6, 4 11 noetra] uestra \'ł edd., v 13 forte om. J51 14 tempore V ga 17 uuerius Bl 18 distrahatur p de om. B 20 audiendum Y 22 samentum B, sum. R ad u. s. s. pater om. B1 24 luceret AxElL e 25 sententiam Bl dicentibus] add. tantum r a )

286
illas duas ecclesias ex Iudaeis et Graecis. ut etiam una sit. ei illo ergo intellectu dictum est abba pater, quo idem dominus alibi ait: habeo alias oues, quae non sunt ex hoc ouili, gentes utique significans, cum haberet oues etiam in populo Israhel. sed quia secutus adiecit: oportet me et eas adducere, ut sit unus grex et unus pastor, quantum ualet ad Israhelitas et gentes abba pater, tantum ad unum gregem solum pater.